ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ, ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ, ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԵՎ ՍՊՈՐՏԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՀՐԱՄԱՆ
30 մարտի 2023 թվականի N 43-Ն
ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ «ՔԻՄԻԱ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ 7-9-ՐԴ ԵՎ 10-12-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆՆԵՐԻ ԱՌԱՐԿԱՅԱԿԱՆ ՉԱՓՈՐՈՇԻՉԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
(1-ին մաս)
Ղեկավարվելով «Հանրակրթության մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 30-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով`
ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ
1. Հաստատել հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում «Քիմիա» առարկայի 7-9-րդ և 10-12-րդ դասարանների առարկայական չափորոշիչը` համաձայն հավելվածի:
2. Սույն հրամանն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:
ՆԱԽԱՐԱՐ` Ժ. ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ
Հավելված
ՀՀ կրթության, գիտության,
մշակույթի և սպորտի նախարարի
2023 թվականի մարտի 30-ի
N 43-Ն հրամանի
ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ «ՔԻՄԻԱ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ 7-9-ՐԴ ԵՎ 10-12-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆՆԵՐԻ ԱՌԱՐԿԱՅԱԿԱՆ ՉԱՓՈՐՈՇԻՉ
ԲԱԺԻՆ 1. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ
1. Հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում «Քիմիա» առարկայի գլխավոր նպատակն է սովորողների մեջ քիմիայից գիտելիքների համակարգումն և դրանց կիրառման հմտությունների ձևավորումը, որպեսզի նրանք դառնան ժամանակակից արագ փոփոխվող հասարակության լիարժեք անդամ և նախապատրաստվեն քիմիային առնչվող հետագա ուսումնառությանը կամ կարիերային:
2. «Քիմիա» առարկան գլխավորապես նպատակ է հետապնդում հնարավորություն տալ սովորողներին.
1) ձեռք բերելու և կիրառելու քիմիայի մասին գիտելիք, հասկանալու գիտության բնույթը քիմիային առնչվող համատեքստում և գնահատելու քիմիայի և մյուս գիտությունների միջև գոյություն ունեցող կապերը,
2) զարգացնելու գիտական հետազոտություններ կատարելու ունակություններ, ստեղծագործաբար և քննադատաբար մտածելու և քիմիայի համատեքստում անհատապես կամ խմբերով խնդիրներ լուծելու կարողությունը,
3) հասկանալու քիմիայի տերմինաբանությունը և հաղորդակցվելիս ներկայացնելու քիմիային առնչվող հարցերի վերաբերյալ գաղափարներ և տեսակետներ,
4) զարգացնելու բնական ռեսուրսների օգտագործման և բնապահպանական հարցերի վերաբերյալ պատասխանատու քաղաքացու վերաբերմունք:
ԲԱԺԻՆ 2. ՈՒՍՈՒՄՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ` ԸՍՏ ԿՐԹԱԿԱՆ ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԻ.
3. Հիմնական (միջին դպրոց) ծրագրում «Քիմիա» առարկայի ուսումնառության նպատակներն են.
1) ձեռք բերել հիմնարար գիտելիքներ նյութերի բաղադրության, կառուցվածքի, հատկությունների և դրանց փոխարկումների օրինաչափությունների վերաբերյալ,
2) ձևավորել գրագետ գործունեություն, կյանքում քիմիայի հետ կապված իրավիճակները վերլուծելու ունակություն և առօրյայում օգտագործվող քիմիական նյութերի (թթուներ, հիմքեր, օրգանական լուծիչներ, բենզին, բնական գազ, ժավելաջուր) հետ անվտանգ վարվելու հմտություններ,
3) ձևավորել շարունակական կրթության և առօրյա կյանքում գիտելիքների կիրառման հմտություններ,
4) պարզաբանել տնտեսության, բժշկության և բնապահպանության հիմնախնդիրների լուծման գործում քիմիայի դերն ու նշանակությունը:
4. Միջնակարգ (ավագ դպրոց) ծրագրում «Քիմիա» առարկայի ուսումնառության նպատակներն են.
1) ձևավորել քիմիայից գիտելիքների համակարգ և փորձարարական հմտություններ,
2) ձևավորել և զարգացնել ինքնուրույն սովորելու հմտություններ,
3) ուսուցանել գիտական հետազոտությունների մեթոդները,
4) զարգացնել տվյալների հավաքման, վերլուծության, գնահատման և եզրակացություններ անելու հմտություններ` օբյեկտիվության, ակադեմիական ազնվության, նախաձեռնողականության և հնարամտության դրսևորումներով,
5) սովորեցնել կիրառել գիտելիքները և հմտությունները,
6) զարգացնել արդյունավետ հաղորդակցման հմտություններ` համապատասխան տերմինաբանության գործածմամբ,
7) զարգացնել շարունակական կրթության կարևորության գիտակցումը,
8) պարզաբանել քիմիայի նշանակությունը հանքարդյունաբերության, առողջապահության, էկոլոգիական, գյուղատնտեսության, էներգետիկայի և տեխնոլոգիական հիմնախնդիրների լուծման գործում:
ԲԱԺԻՆ 3. ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ
5. Քիմիան բնական գիտություն է, ուսումնասիրում է նյութերի բաղադրությունը, քիմիական կառուցվածքը, հատկություններն ու փոխարկումները:
6. Քիմիան էական նշանակություն ունի մեր կյանքում և երբեմն բնութագրվում է որպես «կենտրոնական գիտություն», քանի որ միմյանց հետ է կապում այլ գիտություններ` կենսաբանությունը, ֆիզիկան, բժշկությունը, երկրաբանությունը և էկոլոգիան: Անգնահատելի է քիմիայի դերը բժշկության, գյուղատնտեսության, սննդի արդյունաբերության, էկոլոգիական և էներգետիկայի հիմնախնդիրների լուծման գործում: Դրանում համոզվելու համար նկարագրենք այն հիմնախնդիրները, որոնց լուծումը քիմիական գիտության առարկան է.
1) խմելու ջրի մաքրում և ախտահանում,
2) դեղերի և վիտամինների սինթեզ և անալիզ,
3) բենզինի, կերոսինի և այլ վառելանյութերի ստացում նավթի վերամշակումից,
4) սննդամթերքի որակի անալիզ,
5) քիմիական տեխնոլոգիայի (ներառյալ նանոտեխնոլոգիան) զարգացում,
6) ֆիզիկաքիմիական անալիզի մեթոդների զարգացում,
7) կյանքի համար կենսական նշանակություն ունեցող նյութերի ստացում, ներառյալ` մետաղներ և համաձուլվածքներ, ապակի, հանքային պարարտանյութեր, պեստիցիդներ, պոլիմերներ և պլաստմաս, ցեմենտ, արհեստական կաշի և գործվածքներ, սինթետիկ կաուչուկներ և ռետին, լաքեր, ներկեր, սոսինձներ, լվացող և ախտահանիչ միջոցներ:
7. «Քիմիա» առարկայի ուսումնառությունն աշակերտին հնարավորություն է տալիս հասկանալու քիմիայի հիմնական սկզբունքները, նյութերի կառուցվածքի և հատկությունների ուսումնասիրման գիտական մեթոդները, քիմիական ռեակցիաների ընթացքում տեղի ունեցող ջերմային երևույթները և քիմիական տերմինաբանությունը, ինչը նպաստում է վերլուծական, քննադատական և ստեղծագործական մտածողությամբ անհատի ձևավորմանը: Քիմիայի դասընթացի յուրացման ընթացքում աշակերտը ձեռք կբերի քիմիական գրագիտություն, նյութերի հետ անվտանգ վարվելու գործնական հմտություններ, կսովորի` ինչպես պետք է պլանավորել և իրականացնել քիմիական հետազոտությունը, մեկտեղել, մշակել և վերլուծել ստացված փորձնական տվյալները, կատարել հիմնավորված եզրակացություններ: Նյութերի հատկությունների մասին ստացած քիմիական գիտելիքները կօգնեն սովորողին հասկանալու հավասարակշռված սննդակարգի և առողջ ապրելակերպի կարևորությունը մարդու առողջության պահպանման համար:
8. «Քիմիա» առարկայի ուսումնառության արդիականությունն էլ ավելի ցայտուն է դառնում համաճարակների (COVID-19, H1N1 և այլն) ժամանակ, երբ համատարած օգտագործվում են քիմիական տարբեր ախտահանիչ միջոցներ (ալկոհոլային հիմքով միջոցներ, քլոր պարունակող օքսիդիչ միացություններ) հասարակական վայրերի և արտադրական տարածքների ախտահանման և անձնական հիգիենայի պահպանման նպատակներով: Այժմ նոր արդյունավետ հակավիրուսային դեղամիջոցների ստեղծումը ձեռք է բերում առաջնային նշանակություն:
9. «Քիմիայի» դասավանդումը պետք է ապահովի հարուստ և հետաքրքիր փորձառություն` ձևավորված քիմիայի հիմնական գաղափարների, բնագիտության և ճարտարագիտության պրակտիկաների, ընդհանրական խաչվող հասկացությունների և հանրակրթության հիմնական և միջնակարգ ծրագրերի շրջանավարտներից ակնկալվող վերջնարդյունքների շուրջ:
ԲԱԺԻՆ 4. ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒՑՄԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ
10. Սովորողների մեջ քիմիայի ամբողջական ընկալում ձևավորելու նպատակով քիմիա առարկայի ծրագիրը կառուցվել է հինգ հիմնական գաղափարների շուրջ: Դրանք հնարավորություն են տալիս ստեղծելու աշխարհընկալման ամբողջական պատկերը և խուսափելու հատվածային ընկալումից:
Ընտրված հինգ հիմնական գաղափարներն են`
1) Նյութի մասնիկային բնույթ` ատոմ և մոլեկուլ:
2) Քիմիական կապ, կառուցվածք և հատկություններ:
3) Քիմիական ռեակցիաներ:
4) Էներգիայի պահպանման օրենք և թերմոդինամիկա:
5) Կինետիկա և հավասարակշռություն:
11. Առաջին մակարդակի հիմնական գաղափարները հետագայում տրոհվել են երկրորդ և երրորդ ենթամակարդակներում: Յուրաքանչյուր կրթական աստիճանում երրորդ մակարդակի գաղափարների շուրջ ձևակերպվել են քիմիայի առարկայական չափորոշչային վերջնարդյունքները: Հիմնական գաղափարների ուսուցումը իրականացվում է պարուրաձև. տարրական դպրոցի «Ես և շրջակա աշխարհը» և հիմնական դպրոցի (միջին դպրոցի) 5-6-րդ դասարանների «Բնություն» դասընթացներում ձևավորվում են հիմնական հասկացությունների նախնական պատկերացումները, այնուհետև` հիմնական դպրոցի (միջին դպրոցի) 7-9-րդ դասարաններում և միջնակարգ դպրոցի (ավագ դպրոցի) 10-12-րդ դասարաններում, «Քիմիա» առարկայի շրջանակում տեղի է ունենում ուսուցանվող տեսական նյութի, սովորողների կարողությունների և գործնական հմտությունների աստիճանական խորացում և ընդլայնում:
._____________________________________________________________________.
|Հիմնական գաղափար |դպրոց |
|___________________________________________________|_________________|
|I մակարդակ |II մակարդակ |1-4|5-6|7-9|10-12|
|__________________________|________________________|___|___|___|_____|
|Նյութի մասնիկային բնույթ` |Մարմին և նյութ (ՄՆ) | + | + | + | + |
|ատոմ և մոլեկուլ (ՆՄԲ) | | | | | |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Ատոմներ, քիմիական | - | + | + | + |
| |տարրերը և դրանց | | | | |
| |նշանները (ԱՏՆ) | | | | |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Մոլեկուլ, քիմիական | - | + | +| + |
| |բանաձև (ՄԲ) | | | | |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Նյութերի տեսակներ (ՆՏ) | - | + | + | + |
|__________________________|________________________|___|___|___|_____|
|Քիմիական կապ, կառուցվածք |Կովալենտային կապ (ԿԿ) | - | - | + | + |
|և հատկություններ (ԿԿՀ) |________________________|___|___|___|_____|
| |Միջմոլեկուլային ուժեր | - | - | - | + |
| |(ՄՈՒ) | | | | |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Իոնային կապ (ԻԿ) | - | - | + | + |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Մետաղական կապ (ՄԿ) | - | - | + | + |
|__________________________|________________________|___|___|___|_____|
|Քիմիական ռեակցիաներ (ՔՌ) |Քիմիական ռեակցիաների | - | + | + | + |
| |դասակարգում (ՔՌԴ) | | | | |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Ռեակցիայի մեխանիզմ (ՌՄ) | - | - | - | + |
|__________________________|________________________|___|___|___|_____|
|Էներգիայի պահպանման օրենք |Էներգիայի պահպանման | - | - | + | + |
|և թերմոդինամիկա (ԷՊԹ) |օրենք (ԷՊՕ) | | | | |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Ջերմաքիմիա: Էնթալպիա: | - | +| +| + |
| |Հեսի օրենք (ՋԷՀ) | | | | |
|__________________________|________________________|___|___|___|_____|
|Կինետիկա և հավասարակշռու-|Ռեակցիայի արագություն | - | + | + | + |
|թյուն (ԿՀ) |(ՌԱ) | | | | |
| |________________________|___|___|___|_____|
| |Հավասարակշռություն (Հ) | - | + | + | + |
._____________________________________________________________________.
Ի լրումն քիմիային առնչվող հիմնական գաղափարներին` կարևորվում է նաև գիտությանը վերաբերող գաղափարների և հմտությունների ուսուցանումը: Այդ նպատակով ընտրվել են բոլոր բնագիտական և ճարտարագիտական առարկաների համար ընդհանուր դասավանդման և ուսումնառության պրակտիկաներ ու խաչվող հասկացություններ, որոնք պետք է ներկառուցված լինեն քիմիական գիտելիքի ուսուցման գործընթացում և ապահովեն բնագիտական համընդհանուր կարողությունների և հմտությունների ձևավորումը:
12. Պրակտիկաների միջոցով կարելի է նկարագրել, թե ինչպես են գիտնականները իրականացնում հետազոտություններ, կառուցում բնության ճանաչողության մասին մոդելներ և համակարգեր: «Քիմիա» առարկայի դասավանդման ընթացքում սովորողները պետք է ունենան լիարժեք հնարավորություն`
1) հարցադրումներ կատարել և խնդիրներ ձևակերպել,
2) մշակել և օգտագործել մոդելներ,
3) պլանավորել և իրականացնել հետազոտություններ,
4) վերլուծել և մեկնաբանել տվյալները,
5) դրսևորել մաթեմատիկական և հաշվողական մտածողություն,
6) ձևակերպել բացատրություն և մշակել լուծումներ,
7) բերել հիմնավորումներ ապացուցման համար,
8) ստանալ, գնահատել և հաղորդել տեղեկույթ:
13. Սովորողների մոտ աշխարհի համապարփակ և գիտականորեն հիմնավորված տեսակետ ձևավորելու համար «Քիմիա» առարկայում ներառվել են նաև խաչվող հասկացություններ: Դրանք բնագիտության տարբեր ոլորտները կապելու միջոց են, քանի որ կիրառվում եմ բնագիտության բոլոր ճյուղերում: Խաչվող հասկացությունները կազմակերպչական հենք են հանդիսանում բնագիտական տարբեր առարկաներից ստացված գիտելիքները կապակցելու համար:
Ընդհանրական խաչվող հասկացություններն են`
1) Օրինաչափություններ:
2) Պատճառ և հետևանք:
3) Մասշտաբ, համամասնություն և քանակ:
4) Համակարգեր և մոդելներ:
5) Էներգիա և նյութ:
6) Կառուցվածք և գործառույթ:
7) Կայունություն և փոփոխություն:
ԲԱԺԻՆ 5. ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ԵՎ ՆՅՈՒԹԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
14. Քիմիայի դասավանդումը պետք է իրականացվի համագործակցության և հետազոտության վրա հիմնված ուսումնառության սկզբունքով: Հետազոտության վրա հիմնված ուսումնառությունը հենվում է սովորողների ինքնուրույն և համագործակցությամբ իրականացվող հետազոտությունների և գործնական ուսուցման վրա: Դա աշակերտակենտրոն ուսուցում է, երբ ուսումնառության ընթացքում սովորողներն ակտիվ և մասնակցային դերակատարություն ունեն: Ուսումնասիրվող նյութի շրջանակներում հետազոտվող հարցի, երևույթի վերհանումը, դրա ճիշտ ձևակերպումը, առաջ քաշված հարցերի լուծումները սովորողի հիմնական աշխատանքներն են: Դա հնարավորություն կտա, որ սովորողները հասկանան գիտության բնույթը, կարողանան առաջ քաշել գիտական հարցադրումներ և իրականացնել հետազոտություններ:
15. Դասավանդող ուսուցիչը պետք է դասավանդման և ուսումնառության գործընթացը հարմարեցնի սովորողների առանձնահատկություններին, նախասիրություններին և կարողություններին` կիրառելով տարբերակված ուսուցման տարաբնույթ մարտավարություններ: Կարևոր է, որ դասավանդման ընթացքում կիրառված մոտեցումները, աշխատանքների տեսակները և մեթոդները լինեն բազմազան և հետաքրքիր, ուղղակիորեն կապված լինեն ծրագրի նպատակներին և ակնկալվող վերջնարդյունքներին:
16. Քիմիայի դասընթացում կարող են իրականացվել ուսումնական գործունեության հետևյալ տեսակները.
1) հետազոտական աշխատանքներ,
2) լաբորատոր փորձեր,
3) մոդելավորում,
4) նախագծային աշխատանքներ,
5) խմբային աշխատանքներ,
6) ցուցադրություններ,
7) մտաքարտեզների ստեղծում,
8) ինքնագնահատում և փոխադարձ գնահատում,
9) խաղային առաջադրանքներ,
10) դասարանական քննարկումներ և բանավեճեր,
11) շնորհանդեսներ` գրավոր, բանավոր, տեսողական (վիզուալ),
12) բանախոս հյուրերի և ուսուցիչների հետ քննարկումներ և դասախոսություններ,
13) ուսուցողական ֆիլմերի ցուցադրումներ:
17. «Քիմիայի» ուսուցումը լիարժեք իրականացնելու համար դպրոցները պետք է`
1) ունենան կահավորված ուսումնառության ապահով միջավայր, որտեղ առկա են սառը ջուր, էլեկտրական հոսանքի աղբյուրներ, լվացարաններ, հատուկ ծածկույթով սեղաններ, ցուցադրման սեղան, քարշիչ պահարան, ուսումնական մոդելներ, ցուցապաստառներ և ցուցադրման հարմարություն, օրինակ` պրոյեկտոր, բարձրախոսներ, սենյակը մթնեցնող վարագույրներ և այլն,
2) ապահովեն ծրագրում նշված փորձարարական, մոդելավորման և այլ գործնական աշխատանքների համար պահանջվող սարքեր և նյութեր,
3) ունենան անհրաժեշտ քանակությամբ համակարգիչներ` ծրագրով նախատեսված հետազոտական աշխատանքները վիրտուալ միջավայրում ՏՀՏ համապատասխան գործիքների և փաթեթների կիրառմամբ իրականացնելու համար,
4) ստեղծեն միջավայր, որտեղ հարմար լինի աշխատել խմբերով, հավաքել և պահել հետազոտության համար անհրաժեշտ նյութերը և ներկայացնել շնորհանդեսներ:
ԲԱԺԻՆ 6. ՈՒՍՈՒՄՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ՎԵՐՋՆԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ
18. Գնահատումը ուսուցման և ուսումնառության անբաժանելի մասն է, որի նպատակն է.
1) գնահատել և բարելավել ուսումնառությունը և դասավանդումը,
2) խոսել ձեռքբերումների մասին, բարձրաձայնել և ներկայացնել դրանք,
3) սովորողներին և շահագրգիռ մյուս կողմերին հետադարձ կապ տրամադրել նրանց առաջընթացի վերաբերյալ,
4) նպաստել սովորողների գիտելիքների, կարողությունների և հմտությունների ձեռքբերմանն ու շարունակական զարգացմանը:
5) դիտարկել, բարելավել կրթական ծրագրերի բովանդակությունը, դասավանդման մեթոդական համակարգը:
19. Գնահատումը պետք է կարևորի գիտական հասկացությունների և սկզբունքների ընկալումը և կիրառումը, ոչ թե մեծաքանակ փաստական նյութի մտապահումը: Քիմիայի դասընթացում առավել կարևորվում է սովորողների` բնական համակարգերի փոխկապակցվածությունները վերլուծելու կարողությունները` դիտարկելով բնագիտական գիտելիքը որպես մեկ ամբողջություն: Սովորողը պետք է առաջադրի հետազոտական հարցադրումներ և վարկածներ, պլանավորի և իրականացնի հետազոտություններ` առաջարկելով համապատասխան մեթոդներ: Սովորողը պետք է վերլուծի փորձերի արդյունքում ստացված տվյալները առկա գիտելիքի և պատկերացումների համատեքստում, կատարի վերացարկումներ և ընդհանրացումներ, կիրառի համալիր գիտելիքը և անհրաժեշտ հմտությունները տարաբնույթ փորձեր, հետազոտական աշխատանքներ իրականացնելիս:
20. Սովորողը պետք է քննարկի գիտատեխնիկական զարգացմանն առնչվող էթիկական հարցերը և փաստարկված դիրքորոշում ունենա դրանց վերաբերյալ, պետք է պահպանի ակադեմիական ազնվություն տեղեկության աղբյուրներն օգտագործելիս: Սովորողը պետք է կարողանա օգտագործել համացանցը որպես ուսումնական, համագործակցային և աշխատանքային հարթակ, որպես պատասխանատու, հմուտ և ստեղծարար օգտագործող` պետք է գնահատի, կիրառի տեղեկատվական տեխնոլոգիաները:
21. Գնահատման տեսակները:
1) Հայտորոշիչ (ախտորոշիչ) գնահատումը նախնական գնահատումն է, որի նպատակն է պարզել սովորողների նախնական գիտելիքները, կարողությունները կամ հմտությունները մինչև դասավանդումը: Ուսուցանող գնահատումը հաճախ կոչվում է նաև ձևավորող գնահատում կամ գնահատում ուսումնառության համար:
2) Ուսումնառության գնահատումը հաճախ կոչվում է ամփոփիչ գնահատում: Դրա նպատակն է ձեռք բերել ապացույցներ և տվյալներ, որոնք ցույց են տալիս ուսումնառության արդյունավետությունը: Սովորաբար ամփոփիչ գնահատումն իրականացվում է ժամկետի (քառորդ, կիսամյակ) կամ թեմատիկ միավորի վերջում: Տարեվերջյան քննությունները նույնպես ամփոփիչ գնահատման օրինակ են: Տարեվերջյան քննությունը ևս հաշվետվական նպատակ ունի:
3) Ձևավորող (ուսուցանող) գնահատումն իրականացվում է ուսուցչի կողմից ուսուցման ողջ գործընթացի ընթացքում` կիրառելով ձևավորող գնահատման հնարներ: Ամփոփիչ գնահատումներն իրականացվում են նախապես տվյալ առարկայի համար հրապարակված գնահատման չափանիշների:
22. Գնահատականի բաղադրիչները:
1) Հիմնական (միջին դպրոցում) ծրագրում «Քիմիա» առարկայի գնահատականի 45-50%-ը պետք է կազմի քիմիայի հիմնական գաղափարների իմացությունը և ըմբռնումը: Բնագիտական և ճարտարագիտական պրակտիկաներին տիրապետումը պետք է կազմի գնահատականի 50-55%-ը, որից 15%-ը պետք է բաժին ընկնի հետազոտություններ պլանավորելուն և իրականացնելուն:
2) Միջնակարգ (ավագ դպրոցում) ծրագրում «Քիմիայի» առարկայի գնահատականի 40-45%-ը պետք է կազմի քիմիայի հիմնական գաղափարների իմացությունը և ըմբռնումը: Բնագիտական և ճարտարագիտական պրակտիկաներին տիրապետումը պետք է կազմի գնահատականի 55-60%-ը, որից 20%-ը պետք է բաժին ընկնի հետազոտություններ պլանավորելուն և իրականացնելուն:
ԲԱԺԻՆ 6. ԺԱՄԱՔԱՆԱԿԻ ԲԱՇԽՈՒՄԸ` ԸՍՏ ԴԱՍԱՐԱՆՆԵՐԻ
23. «Քիմիայի» հիմնական (միջին դպրոցի) ծրագիրը նախատեսվում է առնվազն 204 դասաժամ ուսումնառության համար (նախընտրելի է 7-րդ, 8-րդ, 9-րդ դասարաններում բաշխվի հավասարապես` 68-ական ժամով): Ժամանակի առնվազն 30-45%-ը պետք է ծախսվի բնագիտական և ճարտարագիտական պրակտիկաների ուսուցման վրա, որից 15%-ը պետք է ծախսվի լաբորատոր փորձերի համար: Ուսումնական տարվա ընթացքում աշակերտը, ըստ իր նախասիրության, կարող է իրականացնել մեկ հետազոտական աշխատանք:
24. «Քիմիայի» միջնակարգ (ավագ դպրոցի) ծրագիրը նախատեսվում է առնվազն 646 ժամ ուսումնառության համար (նախընտրելի է 10-րդ դասարանում 204 ժամ, 11-րդ` 170 ժամ, 12-րդ` 272 ժամ բաշխումը): Ժամանակի առնվազն 40-55%-ը պետք է ծախսվի բնագիտական և ճարտարագիտական պրակտիկաների ուսուցման վրա, որից 20%-ը պետք է հատկացվի հետազոտություններ պլանավորելուն և իրականացնելուն: Ուսումնական տարվա ընթացքում աշակերտը պարտադիր պետք է իրականացնի մեկ հետազոտական աշխատանք:
ԲԱԺԻՆ 7. ԹԵՄԱՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ
25. Առարկայի թեմաների և դրանց բովանդակության կառուցման հիմքում դրվել են հետևյալ սկզբունքները`
1) Անդրադառնալ գիտության, տեխնոլոգիայի և մշակույթի ժամանակակից նվաճումներին,
2) միտված լինել սովորողների վերաբերմունքի և արժեքային համակարգի ձևավորման սոցիալական նպատակներին,
3) ուղղված լինել սովորողների ստեղծագործական ունակությունների զարգացման նպատակներին,
4) ապահովել շարունակականությունը նախկինում ուսումնասիրված և հաջորդող նյութերի միջև,
5) հստակ արտահայտել միջառարկայական կապերը,
6) հետևողականորեն ի ցույց դնել ուսումնասիրվող երևույթների միջև գոյություն ունեցող բնական կապերը:
26. Ուսումնական ծրագրով սահմանված կրթության բովանդակության որոշակիացումը տեղի է ունենում դասագրքերում, ուսումնական ձեռնարկներում և ուղեցույցներում:
27. «Քիմիա» առարկայի թեմաները և բովանդակությունը, ըստ կրթական աստիճանների, ներկայացված են «ծրագրում», որը չի պարտադրվում, այլ տրվում է որպես ուղենիշ:
ԲԱԺԻՆ 8. ԹԵՄԱՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ
28. Թեմաների ուսումնառության ակնկալվող վերջնարդյունքները միտված են ապահովելու համապատասխան կրթական աստիճանների ավարտի վերջնարդյունքները: Դրանք ներկայացված են «ծրագրում»:
ԲԱԺԻՆ 9. ՈՒՍՈՒՄՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ՎԵՐՋՆԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ` ԸՍՏ ԿՐԹԱԿԱՆ ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԻ.
29. Հանրակրթության պետական չափորոշչի վերջնարդյունքներ` Հ4, Հ5, Հ6, Հ7, Հ8, Հ9, Հ10, Հ11, Հ12, Հ13, Հ19, Հ27, Հ28, Հ29, Հ30, Հ31, Հ32, Հ33, Հ34, Հ47, Հ52, Հ53, Մ2, Մ3, Մ4, Մ5, Մ6, Մ7, Մ8, Մ9, Մ10, Մ11, Մ12, Մ13, Մ14, Մ15, Մ18, Մ21, Մ22, Մ25, Մ26, Մ29, Մ30, Մ32, Մ33, Մ44, Մ47, Մ48:
30. Քիմիա առարկայի ակնկալվող վերջնարդյունքները տրված են Աղյուսակներ 1-ում և 2-ում:
Աղյուսակ 1: «Քիմիա» առարկայի կրթական վերջնարդյունքներ
Հիմնական (միջին դպրոց) ծրագիր, 7-9-րդ դասարան
._____________________________________________________________________.
|Հիմնական գաղափար |Վերջնարդյունքներ |
|________________________| |
|I մակարդակ |II մակարդակ| |
|____________|___________|____________________________________________|
|Նյութի |Մարմին և |1. Ք7.ՆՄԲ.ՄՆ.1 Նկարագրի և համեմատի նյութի |
|մասնիկային |նյութ (ՄՆ) |որոշ ֆիզիկական հատկություններ` գույն, |
|բնույթ` ատոմ| |խտություն, լուծելիությունը ջրում: |
|և մոլեկուլ | |2. Ք7.ՆՄԲ.ՄՆ.2 Համեմատի և դասակարգի |
|(ՆՄԲ) | |ֆիզիկական և քիմիական երևույթները` նշելով |
| | |համապատասխան հատկանիշները: |
| | |3. Ք7.ՆՄԲ.ՄՆ.3 Նկարագրի քիմիայի ուսումնա- |
| | |սիրման առարկան` նյութի կառուցվածքը, |
| | |հատկությունները և կիրառությունը: |
| | |4. Ք7.ՆՄԲ.ՄՆ.4 Թվարկի և կիրառի անվտանգու- |
| | |թյան որոշ կանոններ քիմիայի լաբորատորիայում: |
| | |5. Ք7.ՆՄԲ.ՄՆ.5 Սահմանի և տարբերի նյութ և |
| | |ֆիզիկական մարմին հասկացությունները: |
| | |6. Ք7.ՆՄԲ.ՄՆ.6 Ճանաչի և օգտագործի պարզ |
| | |լաբորատոր սարքեր (փորձանոթ, չափիչ գլան, |
| | |պիպետ, կոլբ, ձագար, բաժակ, կաթոցիկ, հավանգ, |
| | |սպիրտայրոց, կալան, բռնակներ և այլն): |
| | |7. Ք8.ՆՄԲ.ՄՆ.1 Սահմանի նյութաքանակ |
| | |հասկացությունը և նշի դրա չափման միավորը` |
| | |մոլ: |
| | |8. Ք8.ՆՄԲ.ՄՆ.2 Պարզաբանի Ավոգադրոյի թիվ |
| | |հասկացությունը, կապ հաստատի նյութաքանակի |
| | |հետ, ներկայացնի և օգտագործի մաթեմատիկական |
| | |արտահայտությունը խնդիրներ ու վարժու- |
| | |թյուններ լուծելիս: |
| | |9. Ք8.ՆՄԲ.ՄՆ.3 Սահմանի մոլային զանգված |
| | |հասկացությունը, կապ հաստատի մասնիկների թվի |
| | |հետ, ներկայացնի և օգտագործի մաթեմատիկական |
| | |արտահայտությունը խնդիրներ ու վարժություններ |
| | |լուծելիս: |
| | |10. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.1 Սահմանի մոլային բաժին, |
| | |ծավալային բաժին և մոլային ծավալ հասկացու- |
| | |թյունները, ներկայացնի և օգտագործի դրանց |
| | |մաթեմատիկական արտահայտությունները խնդիրներ |
| | |և վարժություններ լուծելիս: |
| | |11. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.2 Ներկայացնի չոր օդի բաղադրու-|
| | |թյունը` որպես մոտ 78 % ազոտի, 21% թթվածնի |
| | |և ազնիվ գազերի ու ածխածնի երկօքսիդի |
| | |խառնուրդ (ըստ ծավալի): |
| | |12. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.3 Նկարագրի հեղուկ օդից |
| | |թթվածնի և ազոտի առանձնացումը թորման |
| | |միջոցով: |
| | |13. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.4 Թվարկի օդի հիմնական |
| | |աղտոտիչները, ինչպիսիք են ածխածնի(II) օքսիդը |
| | |ծծմբի(IV) օքսիդը և ազոտի օքսիդները: |
| | |14. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.5 Ներկայացնի օդի հիմնական |
| | |աղտոտիչների աղբյուրները. |
| | |- ածխածնի(II) օքսիդը ածխածին պարունակող |
| | |վառելանյութի թերայրումից, |
| | |- ծծմբի(IV) օքսիդը ծծմբի միացություններ |
| | |պարունակող հանածո վառելիքի այրումից, |
| | |- ազոտի օքսիդները ավտոմեքենաների ներքին |
| | |այրման շարժիչների արտանետումներից: |
| | |15. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.6 Նկարագրի օդի հիմնական |
| | |աղտոտիչների վնասակար ազդեցությունն առողջու- |
| | |թյան և շինությունների վրա (թթվային |
| | |անձրևներ) և քննարկի, թե ինչու են այդ |
| | |աղտոտիչները գլոբալ մտահոգության առարկա |
| | |դարձել: |
| | |16. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.7 Գործնականում իրականացնի որոշ|
| | |հանքաքարերի վրա թթուների ազդեցության |
| | |ուսումնասիրություն: Համեմատի և մեկնաբանի |
| | |դիտարկումները: |
| | |17. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.8 Սահմանի ջրի ժամանակավոր և |
| | |մնայուն կոշտություն հասկացությունները: |
| | |18. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.9 Նկարագրի ջրի փափկեցման |
| | |գործընթացները: |
| | |19. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.10 Նկարագրի քաղցրահամ ջրերի |
| | |մաքրման և վնասազերծման փուլերը (ֆիլտրում, |
| | |քլորացում): |
| | |20. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.11 Նկարագրի նավթը` որպես |
| | |ածխաջրածինների խառնուրդ և թորմամբ օգտակար |
| | |բաղադրիչների բաժանումը: |
| | |21. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.12 Թվարկի նավթի բաղադրիչների |
| | |կիրառության ոլորտները` |
| | |1) բենզին - ավիացիոն և ավտոմոբիլային |
| | |վառելանյութ, |
| | |2) կերոսին - վառելանյութ ինքնաթիռների, |
| | |հրթիռների և տրակտորային շարժիչների համար, |
| | |3) վազելին - բժշկության մեջ, |
| | |4) պարաֆին - սննդի արդյունաբերության մեջ |
| | |փաթեթանյութերի տոգորման, մոմերի և |
| | |կենցաղային քիմիայի ապրանքների համար, |
| | |5) գուդրոն - փողոցների ասֆալտապատման համար: |
| | |22. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.13 Կիրառի նյութի վերաբերյալ |
| | |ստացված գիտելիքները վարժությունների և |
| | |խնդիրների լուծման համար: |
| | |23. Ք9.ՆՄԲ.ՄՆ.14 Նկարագրի կայուն զարգացման |
| | |էությունը բնական ռեսուրսների խնայողաբար |
| | |օգտագործման տեսանկյունից: |
|____________|___________|____________________________________________|
| |Ատոմներ, |1. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.1 Սահմանի ատոմը` որպես տարրի |
| |քիմիական |փոքրագույն մասնիկ և հասկանա, որ ատոմները |
| |տարրեր և |չեն կարող տրոհվել քիմիական ռեակցիայի |
| |դրանց |ընթացքում: |
| |նշանները |2. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.2 Նկարագրի ատոմի կառուցվածքը |
| |(ԱՏՆ) |միջուկի, պրոտոնների, նեյտրոնների և էլեկտրոն|
| | |ների տեսանկյունից: |
| | |3. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.3 Ներկայացնի ներատոմային |
| | |մասնիկների` պրոտոնի, նեյտրոնի և էլեկտրոնի, |
| | |հարաբերական զանգվածը և լիցքը: |
| | |4. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.4 Սահմանի իզոտոպ և զանգվա- |
| | |ծային թիվ հասկացությունները: |
| | |5. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.5 Սահմանի քիմիական տարր |
| | |հասկացությունը և ներկայացնի որոշ կարևոր |
| | |տարրերի (թթվածին` O, ազոտ` N, ֆոսֆոր` P, |
| | |ջրածին` H, ածխածին` C, նատրիում` Na, |
| | |կալցիում` Ca, երկաթ` Fe, քլոր` Cl և այլն) |
| | |նշանները: |
| | |6. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.6 Թվարկի որոշ իզոտոպների |
| | |օրինակներ, ներկայացնի դրանց նշանները և |
| | |բացատրի նշանում առկա թվերի իմաստը ատոմի |
| | |զանգվածի, պրոտոնների և նեյտրոնների թվերի |
| | |տեսանկյունից (P(), D(), T()» և այլն): |
| | |7. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.7 Տարբերի ատոմի զանգված (գրամ)|
| | |և հարաբերական ատոմային զանգված հասկացու- |
| | |թյունները: Սահմանի զանգվածի ատոմային միավորը|
| | |(զ.ա.մ.)` որպես 12C-իզոտոպի զանգվածի 1/12 |
| | |մաս: |
| | |8. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.8 Դասակարգի քիմիական տարրերը` |
| | |ըստ ֆիզիկական հատկությունների երկու խմբի` |
| | |մետաղներ և ոչ մետաղներ: |
| | |9. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.9 Ներկայացնի պարբերական |
| | |աղյուսակը` որպես բոլոր հայտնի տարրերի |
| | |համակարգ: |
| | |10. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.10 Նկարագրի պարբերական |
| | |աղյուսակի կառուցվածքը և քիմիական տարրի |
| | |զբաղեցրած դիրքը (պարբերություն, խումբ ու |
| | |կարգաթիվ): |
| | |11. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.11 Հակիրճ նկարագրի քիմիական |
| | |տարրերի որոշ հատկություններ (մետաղական, ոչ |
| | |մետաղական)` ըստ աղյուսակում դրանց զբաղեցրած |
| | |դիրքի: |
| | |12. Ք7.ՆՄԲ.ԱՏՆ.12 Կիրառի ատոմի, քիմիական |
| | |տարրերի և դրանց նշանների մասին ստացված |
| | |գիտելիքները վարժությունների լուծման համար: |
| | |13. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.1 Նկարագրի և էլեկտրոնային |
| | |բանաձևերի միջոցով պատկերի ատոմում էլեկտրոն-|
| | |ների բաշխումը` ըստ էներգիական մակարդակների |
| | |առաջին երեք պարբերությունների համար: |
| | |14. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.2 Պարզաբանի քիմիական տարրի |
| | |էներգիական մակարդակների թվի կապը պարբերու- |
| | |թյան համարի հետ: |
| | |15. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.3 Համեմատի տարբեր շերտերում |
| | |գտնվող էլեկտրոնների էներգիաները: |
| | |16. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.4 Սահմանի վալենտային շերտ և |
| | |վալենտային էլեկտրոններ հասկացությունները: |
| | |17. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.5 Որոշի վալենտային էլեկտրոն- |
| | |ների թիվը և ցույց տա դրանց կապը պարբերական |
| | |աղյուսակում քիմիական տարրի խմբի համարի հետ: |
| | |18. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.6 Սահմանի օկտետի (ութնյակի) |
| | |կանոնը: |
| | |19. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.7 Բացատրի քիմիական տարրի |
| | |էլեկտրաբացասականություն հասկացությունը` |
| | |որպես մոլեկուլում քիմիական կապերի էլեկտրոն- |
| | |ները դեպի իրեն ձգելու ունակություն: |
| | |20. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.8 Ներկայացնի քիմիական տարրերի|
| | |էլեկտրաբացասականության փոփոխությունը |
| | |պարբերական աղյուսակի խմբերում և պարբերու- |
| | |թյուններում: |
| | |21. Ք8.ՆՄԲ.ԱՏՆ.9 Սահմանի տարրի օքսիդացման |
| | |աստիճան հասկացությունը և որոշի այն միացու- |
| | |թյուններում: |
| |___________|____________________________________________|
| |Մոլեկուլ, |1. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.1 Սահմանի մոլեկուլ հասկացու- |
| |քիմիական |թյունը` որպես ատոմների միացման արգասիք: |
| |բանաձև |2. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.2 Սահմանի քիմիական բանաձև, |
| |(ՄԲ) |ինդեքս հասկացությունները: |
| | |3. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.3 Կազմի պարզագույն և մոլեկու- |
| | |լային բանաձևերի օրինակներ` ելնելով ատոմների|
| | |որոշակի թվով կապեր առաջացնելու ունակու- |
| | |թյունից: |
| | |4. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.4 Բացատրի մոլեկուլային |
| | |բանաձևերի նշանակությունը հետևյալ օրինակ- |
| | |ներով` H(2), O(2), N(2), H(2)O, H(2)O(2), |
| | |NH(3), CH(4), CO(2): |
| | |5. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.5 Սահմանի տարրի վալենտականու- |
| | |թյուն հասկացությունը որոշակի թվով ատոմներ |
| | |(օրինակ` ջրածին) միացնելու տեսանկյունից: |
| | |6. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.6 Կազմի երկտարր միացությունների|
| | |բանաձևերը` ըստ վալենտականության և որոշի |
| | |տարրերի վալենտականությունը երկտարր նյութերի |
| | |մոլեկուլներում: |
| | |7. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.7 Մեկնաբանի մոլեկուլների |
| | |կառուցվածքի գնդաձողային մոդելները` ելնելով |
| | |տարրի վալենտականություն գաղափարից: |
| | |8. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.8 Կիրառի մոլեկուլի և քիմիական |
| | |բանաձևի մասին ստացված գիտելիքները վարժու- |
| | |թյունների և խնդիրների լուծման համար: |
| | |9. Ք7.ՆՄԲ.ՄԲ.9 Սահմանի նյութի բաղադրության |
| | |հաստատունության օրենքը: |
|____________|___________|____________________________________________|
| |Նյութերի |1. Ք7.ՆՄԲ.ՆՏ.1 Սահմանի և տարբերակի պարզ և |
| |տեսակներ |բարդ նյութերը (միացությունները)` ելնելով |
| |(ՆՏ) |դրանց բաղադրությունից: |
| | |2. Ք7.ՆՄԲ.ՆՏ.2 Սահմանի և հաշվի հարաբերական |
| | |մոլեկուլային զանգվածը: |
| | |3. Ք7.ՆՄԲ.ՆՏ.3 Հաշվի տարրերի զանգվածային |
| | |բաժինները` ելնելով նյութի մոլեկուլային |
| | |բանաձևից: |
| | |4. Ք7.ՆՄԲ.ՆՏ.4 Որոշի մոլեկուլի քիմիական |
| | |բանաձևը` ելնելով տարրերի տրված զանգվածային |
| | |բաժիններից: |
| | |5. Ք7.ՆՄԲ.ՆՏ.5 Սահմանի մաքուր նյութ և |
| | |խառնուրդ հասկացությունները, բերի համապատաս- |
| | |խան օրինակներ: |
| | |6. Ք7.ՆՄԲ.ՆՏ.6 Նկարագրի, գործնականում |
| | |իրականացնի խառնուրդների բաժանման որոշ |
| | |եղանակներ (թորում, թղթային քրոմատագրում) և |
| | |մեկնաբանի դիտարկումները: |
| | |7. Ք8.ՆՄԲ.ՆՏ.1 Դասակարգի և տարբերի անօրգա- |
| | |նական միացությունների հիմնական դասերը` |
| | |սահմանելով օքսիդները, հիմքերը, թթուները և |
| | |աղերը: |
| | |8. Ք8.ՆՄԲ.ՆՏ.2 Ներկայացնի օքսիդների, |
| | |հիմքերի, թթուների և աղերի միջազգային |
| | |(IUPAC) անվանակարգը: |
| | |9. Ք8.ՆՄԲ.ՆՏ.3 Ներկայացնի և համեմատի |
| | |անօրգանական միացությունների հիմնական դասերի |
| | |ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները` |
| | |գրելով համապատասխան ռեակցիաների հավասարում- |
| | |ները: |
| | |10. Ք8.ՆՄԲ.ՆՏ.4 Ներկայացնի օքսիդների, |
| | |հիմքերի, թթուների և աղերի ստացման հիմնական |
| | |եղանակները` գրելով համապատասխան ռեակցիաների |
| | |հավասարումները: |
| | |11. Ք8.ՆՄԲ.ՆՏ.5 Ներկայացնի և գործնականում |
| | |իրականացնի անօրգանական միացությունների |
| | |ծագումնաբանական կապը, օրինակ` կալցիումի |
| | |օքսիդ-կալցիումի հիդրօքսիդ-կալցիումի |
| | |սուլֆիտ-ծծմբային թթու-ծծմբի(IV) օքսիդ, և |
| | |մեկնաբանի դիտարկումները: |
| | |12. Ք8.ՆՄԲ.ՆՏ.6 Գործնականում իրականացնի |
| | |անօրգանական միացությունների հիմնական դասերի |
| | |ներկայացուցիչների (SO(2), CaO, NaOH, HCl, |
| | |NaCl) ջրային լուծույթների ազդեցության |
| | |ուսումնասիրություն հայտանյութերի (ֆենոլֆտա- |
| | |լեին, մեթիլնարնջագույն և լակմուս) գույնի |
| | |փոփոխության հիման վրա: Համեմատի և մեկնաբանի|
| | |դիտարկումները: |
| | |13. Ք8.ՆՄԲ.ՆՏ.7 Կիրառի անօրգանական միացու- |
| | |թյունների հիմնական դասերի մասին ստացած |
| | |գիտելիքները վարժությունների և խնդիրների |
| | |լուծման համար: |
| | |14. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.1 Ներկայացնի հալոգենները` |
| | |քլորը, բրոմը և յոդը, որպես երկատոմ ոչ |
| | |մետաղներ` ցույց տալով գույնի ու խտության |
| | |տարբերությունները: |
| | |15. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.2 Ներկայացնի քլորի և յոդի` |
| | |որպես մանրէազերծող միջոցների կիրառությունը: |
| | |16. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.3 Բացատրի և համեմատի |
| | |հալոգենների համեմատական օքսիդիչ հատկություն-|
| | |ները հալոգենիդ իոնների հետ փոխազդեցության |
| | |տեսանկյունից: |
| | |17. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.4 Ներկայացնի և գործնականում |
| | |իրականացնի հալոգենիդ իոնների (Cl-, Br-, I-) |
| | |որակական ռեակցիաները Ag+ իոնի միջոցով: |
| | |Համեմատի և մեկնաբանի դիտարկումները: |
| | |18. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.5 Ներկայացնի ազնիվ գազերը` |
| | |որպես միատոմ ոչ մետաղներ և բացատրի դրանց |
| | |քիմիական պասիվությունը էլեկտրոնային կառուց- |
| | |վածքի տեսանկյունից: |
| | |19. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.6 Թվարկի իներտ գազերի կիրառման|
| | |որոշ ոլորտներ (իներտ միջավայր, լամպեր): |
| | |20. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.7 Թվարկի մետաղների ընդհանուր |
| | |ֆիզիկական հատկությունները: |
| | |21. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.8 Նկարագրի մետաղների ընդհանուր|
| | |քիմիական հատկությունները, օրինակ` փոխազդեցու|
| | |թյունը թթվածնի, աղերի և նոսր թթուների հետ, |
| | |հաշվի առնելով մետաղների ակտիվության շարքը: |
| | |22. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.9 Կանխատեսի և ներկայացնի |
| | |մետաղների ռեակցիոնունակության աճը` ըստ տրված|
| | |փորձնական արդյունքների: |
| | |23. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.10 Ներկայացնի լիթիումը, |
| | |նատրիումը, կալիումը` որպես համեմատաբար |
| | |փափուկ մետաղներ, նկարագրի ջրի հետ |
| | |փոխազդեցության, հալման կետի և խտության |
| | |օրինաչափությունները: |
| | |24. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.11 Գործնականում իրականացնի |
| | |լիթիումի և նատրիումի հարաբերական ակտիվու- |
| | |թյան որոշում էթիլ սպիրտի և ջրի հետ |
| | |փոխազդեցության օրինակներով: Համեմատի և |
| | |մեկնաբանի դիտարկումները: |
| | |25. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.12 Ներկայացնի անցումային շարքի|
| | |մետաղները` որպես մետաղների խումբ, որոնք |
| | |ունեն փոփոխական օքսիդացման աստիճաններ, բարձր|
| | |խտություն, բարձր հալման ջերմաստիճան և |
| | |առաջացնում են գունավոր միացություններ ու |
| | |հաճախ գործում են որպես կատալիզատորներ: |
| | |26. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.13 Մանգանի միացությունների |
| | |օրինակով գործնականում իրականացնի վերօքս |
| | |ռեակցիաներ անցումային շարքի մետաղների գույնի|
| | |և օքսիդացման աստիճանի փոփոխության ուսումնա-|
| | |սիրման նպատակով: Համեմատի և մեկնաբանի |
| | |դիտարկումները և կատարի փաստարկված հիմնա- |
| | |վորում: |
| | |27. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.14 Գործնականում իրականացնի |
| | |ջրածնի պերօքսիդի քայքայումը մանգանի(IV) |
| | |օքսիդ կատալիզատորի առկայությամբ: Մեկնաբանի |
| | |դիտարկումները: |
| | |28. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.15 Նկարագրի օրգանական միացու- |
| | |թյունների հիմնական դասերը և դրանք |
| | |բնութագրող ֆունկցիոնալ խմբերը: |
| | |29. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.16 Սահմանի ֆունկցիոնալ խումբ |
| | |հասկացությունը` որպես միացության քիմիական |
| | |հատկությունները պայմանավորող ատոմների խումբ:|
| | |Նույնականացնի ֆունկցիոնալ խմբերը տրված |
| | |միացության կառուցվածքային բանաձևում, |
| | |օրինակ` գլիցերինում, ստեարինաթթվում, |
| | |գլյուկոզում, ամինաթթվում, ճարպում և այլն: |
| | |30. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.17 Նկարագրի հոմոլոգիական |
| | |շարքը` որպես ընդհանուր բանաձև ունեցող, |
| | |միևնույն ֆունկցիոնալ խումբ պարունակող և/ |
| | |կամ միանման քիմիական հատկություններով օժտված|
| | |միացությունների ընտանիք: |
| | |31. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.18 Նկարագրի ալկանների (մինչև |
| | |10 անդամ) հոմոլոգիական շարքի ընդհանուր |
| | |օրինաչափությունները (ագրեգատային վիճակ, |
| | |խտություն, եռման, հալման ջերմաստիճաններ): |
| | |32. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.19 Ներկայացնի և տարբերի |
| | |կառուցվածքային իզոմերիան: |
| | |33. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.20 Որոշի օրգանական միացության |
| | |դասը կամ մոլեկուլային կառուցվածքը` ըստ |
| | |քիմիական անվանումների -ան, -են, -ոլ |
| | |վերջավորությունների: |
| | |34. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.21 Անվանի և պատկերի մինչև |
| | |չորս ածխածին պարունակող չճյուղավորված |
| | |ալկանների, ալկենների և սպիրտների կառուցված-|
| | |քային բանաձևերը: |
| | |35. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.22 Նշի էթանոլի` որպես լուծիչի,|
| | |վառելիքի և մանրէասպան միջոցի կիրառությունը:|
| | |36. Ք9.ՆՄԲ.ՆՏ.23 Կիրառի մետաղների, ոչ |
| | |մետաղների և օրգանական միացությունների մասին|
| | |ստացված գիտելիքները վարժությունների և |
| | |խնդիրների լուծման համար: |
|____________|___________|____________________________________________|
|Քիմիական |Կովալեն- |1. Ք8.ԿԿՀ.ԿԿ.1 Սահմանի կովալենտ կապ |
|կապ, |տային կապ |հասկացությունը, որպես էլեկտրաբացասականու- |
|կառուցվածք |(ԿԿ) |թյամբ իրարից քիչ տարբերվող (0 < /\ԷԲ ~1.7) |
|և հատկու- | |քիմիական տարրերի միջև առաջացող կապ: |
|թյուններ | |2. Ք8.ԿԿՀ.ԿԿ.2 Պատկերի որոշ երկտարր |
|(ԿԿՀ) | |միացությունների կովալենտ կապի կետ-խաչային |
| | |դիագրամը (պատկերը) և դրանց առաջացման |
| | |սխեմաները(ուրվագրերը): |
| | |3. Ք8.ԿԿՀ.ԿԿ.3 Սահմանի բևեռային և ոչ |
| | |բևեռային կովալենտ կապ հասկացությունները: |
| | |4. Ք8.ԿԿՀ.ԿԿ.4 Տարբերակի կովալենտ` բևեռային |
| | |(0 < /\ԷԲ ~1.7) և ոչ բևեռային (/\ԷԲ = 0), |
| | |իոնային (/\ԷԲ >= ~1.7) կապերը: |
| |___________|____________________________________________|
| |Միջմոլեկու-| |
| |լային ուժեր| |
| |(ՄՈՒ) | |
| |___________|____________________________________________|
| |Իոնային կապ|1. Ք8.ԿԿՀ.ԻԿ.1 Սահմանի իոն, անիոն և կատիոն |
| |(ԻԿ) |հասկացությունները: |
| | |2. Ք8.ԿԿՀ.ԻԿ.2 Սահմանի իոնային կապ հասկացու-|
| | |թյունը: |
| | |3. Ք8.ԿԿՀ.ԻԿ.3 Պատկերի որոշ երկտարր միացու- |
| | |թյունների իոնային կապի կետ-խաչային դիագրամը |
| | |և դրանց առաջացման սխեմաները: |
| | |4. Ք8.ԿԿՀ.ԻԿ.4 Կազմի որոշ իոնային |
| | |միացությունների բանաձևեր տրված իոններից: |
| | |5. Ք8.ԿԿՀ.ԻԿ.5 Ճանաչի իոնային բյուրեղա- |
| | |վանդակի գծապատկերը NaCl օրինակի վրա: |
| | |6. Ք8.ԿԿՀ.ԻԿ.6 Ներկայացնի իոնային միացու- |
| | |թյունների ընդհանուր ֆիզիկական հատկություն- |
| | |ները (պինդ ագրեգատային վիճակ, հալման բարձր |
| | |ջերմաստիճան, լուծույթների և հալույթների |
| | |էլեկտրահաղորդականություն): |
| | |7. Ք8.ԿԿՀ.ԻԿ.7 Գործնականում իրականացնի` գ |
| | |իոնային և ոչ իոնային միացությունների |
| | |էլեկտրահաղորդականության ուսումնասիրություն |
| | |(առանձին նյութում և լուծույթում), գ իոնների|
| | |շարժի ուսումնասիրություն հաստատուն հոսանքի |
| | |ազդեցությամբ, պղնձի(II) քրոմատի օրինակով: |
| | |և մեկնաբանի դիտարկումները: |
|____________|___________|____________________________________________|
| |Մետաղական |1. Ք9.ԿԿՀ.ՄԿ.1 Նկարագրի մետաղական կապ |
| |կապ (ՄԿ) |հասկացությունը, որպես էլեկտրաստատիկ |
| | |ձգողություն մետաղի դրական իոնների շերտերի և |
| | |ապատեղայնացված էլեկտրոնների միջև: |
|____________|___________|____________________________________________|
-------------------------------------------------------------
ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում