ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ, ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ, ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԵՎ ՍՊՈՐՏԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՀՐԱՄԱՆ
3 հուլիսի 2023 թվականի N 73-Ն
ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ 3-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆԻ «ՇԱԽՄԱՏ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
Ղեկավարվելով «Հանրակրթության մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 30-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով`
ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ
1. Հաստատել հանրակրթական ուսումնական հաստատությունների 3-րդ դասարանի «Շախմատ» առարկայի ծրագիրը` համաձայն հավելվածի:
2. Սույն հրամանն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:
ՆԱԽԱՐԱՐ Ժ. ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ
Հավելված
ՀՀ կրթության, գիտության,
մշակույթի և սպորտի նախարարի
2023 թվականի հուլիսի 3-ի
N 73-Ն հրամանի
ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ 3-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆԻ «ՇԱԽՄԱՏ»ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԾՐԱԳԻՐ
«ՇԱԽՄԱՏ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ.
«Շախմատ» առարկայի ուսուցման նպատակն է տարրական դպրոցի սովորողների մոտ խթանել որոնողական գործունեությունը` ուղղված փոփոխվող շախմատային իրավիճակներում կողմնորոշվելուն, շախմատային խնդիրների լուծման տարբերակներ գտնելուն, սովորողների բազմատարբերակային, քննադատական և ստեղծագործական մտածողությունը զարգացնելուն:
ԵՐՐՈՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆԻ ԹԵՄԱՆԵՐ ԵՎ ԴԱՍԱԺԱՄԵՐ
._____________________________________________________________________.
| Թեմա 1.1-1.13 |
|_____________________________________________________________________|
| Շախմատային վերջնախաղեր |
|_____________________________________________________________________|
| Նպատակը |
|_____________________________________________________________________|
|1.1. Ձևավորել մատային դիրքեր ստեղծելու կարողություն: |
|1.2. Ձևավորել թվային գլուխկոտրուկներ կազմելու կարողություն: |
|1.3. Երկքայլանի խնդիրների միջոցով զարգացնել բազմատարբերակային |
|մտածողությունը: |
|1.7-1.9. Ձևավորել ալգորիթմ կազմելու հմտություն: |
|1.5-1.6. Զարգացնել սովորողների տարածական ընկալումը: |
|1.4, 1.7-1.13. Ձևավորել բազմաթիվ տարբերակների վերլուծության |
|կարողություն, խնդրի պահանջի բացահայտում և խնդրի լուծում: |
|1.3-1.13. Ուսուցանել բացառման մեթոդը, խնդիրը մասնատելով վերլուծելու |
|մեթոդը: |
|_____________________________________________________________________|
| Վերջնարդյունքները |
|_____________________________________________________________________|
|1.1. Ստեղծել մատային դիրքեր` օգտագործելով 3-5 խաղաքարեր: |
|1.2. Ստեղծել թվային գլուխկոտրուկներ: |
|1.3. Վերլուծել խնդիրը և բացառելով սխալ տարբերակները` որոնել ու գտնել|
|ճիշտ պատասխաններ: |
|1.12. Առանց խաղաքարերը տեղաշարժելու` մտքում փոփոխել տրված դիրքը` մատ |
|անել երկու քայլից: |
|1.4. Պլանավորել թագուհու և արքայի համագործակցային քայլերը և ստեղծել|
|մատային դիրք: |
|1.5-1.6, 1.10,1.13. Պլանավորել զինվորի և արքայի համագործակցային |
|քայլերը, որոնել և գտնել հաղթանակի և ոչ-ոքիի ուղիները: |
|1.7-1.9. Պլանավորել, ցուցադրել և մեկնաբանել թագուհու և արքայի, |
|նավակի և արքայի, երկու փղի և արքայի համագործակցային քայլերը և մատ |
|հայտարարել: |
|_____________________________________________________________________|
| Բովանդակությունը |
|_____________________________________________________________________|
|1.1. Մատային դիրքերի ստեղծում |
|1.2. Թվային գլուխկոտրուկներ |
|1.3. Երկքայլանի մատային խնդիրներ |
|1.4. Վերջնախաղ` թագուհին զինվորի դեմ |
|1.5. Զինվորային վերջնախաղ` քառակուսու կանոնը |
|1.6. Զինվորային վերջնախաղ` սատարման դաշտեր և քայլի հերթի |
|կարևորությունը |
|1.7. Մատ թագուհիով |
|1.8. Մատ նավակով |
|1.9. Մատ 2 փղով |
|1.10. Զինվորային վերջնախաղ` զինվորային մրցավազք |
|1.11. Խուսափում պատից |
|1.12. Երկքայլանի մատային գլուխկոտրուկներ |
|1.13. Զինվորային վերջնախաղ` կրկնակի սպառնալիք արքայով |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|_________________________________|___________________________________|
|Մատային դիրքերի ստեղծում` |Անհատական և մշակութային |
|համադրելով 3, 4, 5 և ավելի |արտահայտում |
|խաղաքարեր: |Շախմատային «գեղեցիկ» և հետաքրքիր |
|Թվային գլուխկոտրուկների լուծում: |իրավիճակներ ստեղծելու կարողության |
|Թվային գլուխկոտրուկների ստեղծում:|ձևավորում: |
|Երկքայլանի խնդիրների լուծում: |Մոդել և համակարգ |
|Երկքայլանի խնդիրների ստեղծում: |Մատային մոդելները հասկանալու և |
|Թագուհու վերջնախաղերի թեմատիկ |կիրառելու հմտությունների |
|խաղ: |ձևավորում: |
|Թագուհու վերջնախաղերի խնդիրների | |
|լուծում: | |
|Թեմատիկ խաղ «Թագուհի և արքա | |
|արքայի դեմ»: | |
|Թեմատիկ խաղ «Նավակ և արքա արքայի| |
|դեմ»: | |
|Թեմատիկ խաղ «Երկու փիղ և արքա | |
|արքայի դեմ»: | |
|_____________________________________________________________________|
| Միջառարկայական կապեր |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի լեզու - Նորածանոթ հասկացությունները կարդալու, դրանք |
|մտապահելու, սեփական մտքերը գրագետ, տրամաբանված, համոզիչ և հակիրճ |
|արտահայտելու կարողություն: Մաթեմատիկա - Խաղաքարերի մոտավոր արժեքներով|
|թվաբանական պարզ գործողություններ կատարելու կարողություն: Ձևավորել |
|խնդրի պայմանը և պահանջը բացահայտելու և լուծելու կարողություն: |
|Արվեստ - Նորը ստեղծելու կարողություն: |
|_____________________________________________________________________|
|ԿԱՊԸ ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՏԱՐՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳՐԻ ՇՐՋԱՆԱՎԱՐՏԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՌՈՒԹՅԱՆ |
|ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ՎԵՐՋՆԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ ՀԵՏ |
|_____________________________________________________________________|
|Տ1, Տ3, Տ4, Տ6, Տ7, Տ8, Տ9, Տ11, Տ12, Տ15, Տ16, Տ22, Տ23, Տ25, Տ26, |
|Տ27, Տ28, Տ29, Տ32, Տ35 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
| Թեմա 2.1-2.9 |
|_____________________________________________________________________|
| Մարտավարություն |
|_____________________________________________________________________|
| Նպատակը |
|_____________________________________________________________________|
|Զարգացնել սովորողների տարածական ընկալումը: |
|Ձևավորել բազմաթիվ տարբերակների վերլուծության կարողություն: |
|Ձևավորել մարտավարական հնարքը բացահայտելու և այն լուծելու |
|կարողություն: |
|_____________________________________________________________________|
| Վերջնարդյունքները |
|_____________________________________________________________________|
|Վերլուծել և գնահատել շախմատային դիրքը, որոնել և գտնել |
|այլընտրանքային ուղիներ` կիրառելով մարտավարական հնարքներ: |
|_____________________________________________________________________|
| Բովանդակությունը |
|_____________________________________________________________________|
|2.1. Մարտավարական հնարք «Զոհաբերություն» |
|2.2. Մարտավարական հնարք «Բաց շախ» |
|2.3. Մարտավարական հնարք «Բաց հարձակում» |
|2.4. Մարտավարական հնարք «Բաց հարձակման նախապատրաստում» |
|2.5. Մարտավարական հնարք «Կրկնակի շախ» |
|2.6. Մարտավարական հնարք «Անպաշտպան խաղաքար» |
|2.7. Մարտավարական հնարք «Թունավոր զինվոր» |
|2.8. Մարտավարական հնարք «Ինքնազոհ նավակ» |
|2.9. Մարտավարական հնարք «Ճեղքում» |
|2.10. Մարտավարական հնարք «Ջրաղաց» |
|2.11. Մարտավարական հնարք «Կապ» |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության|Խաչվող հասկացություններ |
|ձևեր | |
|_________________________|___________________________________________|
|Խնդիրների լուծում |Անհատական և մշակութային արտահայտում |
|մարտավարական հնարքներով: |Մարտավարական իրավիճակների ստեղծում և |
|Խնդիրների ստեղծում |մոդելավորում: |
|մարտավարական հնարքներով |Մոդել և համակարգ |
| |Մարտավարական մոդելները հասկանալու և |
| |կիրառելու հմտություններ: |
| |Պատճառ և հետևանք |
| |Մարտավարական իրավիճակներում |
| |պատճառահետևանքային կապերի վերհանման և |
| |վերլուծության հմտությունների ձևավորում: |
|_____________________________________________________________________|
| Միջառարկայական կապեր |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի լեզու - Նորածանոթ հասկացությունները կարդալու, դրանք |
|մտապահելու, սեփական մտքերը գրագետ, տրամաբանված, համոզիչ և հակիրճ |
|արտահայտելու կարողություն: Նորի ստեղծում: |
|Մաթեմատիկա - Ձևավորել խնդրի պայմանը և պահանջը բացահայտելու և |
|լուծելու կարողություն: |
|Արվեստ - Նորի ստեղծում: |
|_____________________________________________________________________|
|ԿԱՊԸ ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՏԱՐՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳՐԻ ՇՐՋԱՆԱՎԱՐՏԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՌՈՒԹՅԱՆ |
|ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ՎԵՐՋՆԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ ՀԵՏ |
|_____________________________________________________________________|
|Տ1,Տ3,Տ4,Տ6,Տ7,Տ8,Տ9,Տ11,Տ12,Տ15,Տ16,Տ22,Տ23,Տ25,Տ26,Տ27,Տ28,Տ29,Տ32,|
|Տ35 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
| Թեմա 3.1-3.10 |
|_____________________________________________________________________|
| Ռազմավարություն |
|_____________________________________________________________________|
| Նպատակը |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել ալգորիթմ կազմելու հմտություններ: |
|Զարգացնել սովորողների գնահատման, պլանավորման, նպատակադրման և |
|ծրագրերի իրականացման կարողություններ: |
|Ձևավորել բազմաթիվ տարբերակների վերլուծության կարողություն: |
|_____________________________________________________________________|
| Վերջնարդյունքները |
|_____________________________________________________________________|
|Գնահատել և վերլուծել դիրքը: |
|Կազմել և մեկնաբանել ռազմավարական գործողությունների պլանը, հիմնավորել|
|դրանք: |
|Վերլուծել և գնահատել ռազմավարական իրավիճակը, ձևակերպել նպատակներ, |
|պլանավորել դրանց հասնելու ուղիները: |
|_____________________________________________________________________|
| Բովանդակությունը |
|_____________________________________________________________________|
|3.1. Սկզբնախաղ. ծուղակներ սկզբնախաղերում |
|3.2. Ռազմավարություն. դիրքի գնահատում |
|3.3. Նյութական առավելության իրացում |
|3.4. Ռազմավարություն. նյութական առավելություն և որակ |
|3.5. Ռազմավարություն. գրոհ և պաշտպանություն |
|3.6. Ռազմավարություն. մանևրումներ և փոխանակումներ |
|3.7. Աշխարհի չեմպիոնների ռազմավարությունը |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության|Խաչվող հասկացություններ |
|ձևեր | |
|_________________________|___________________________________________|
|Ռազմավարական իրավիճակների|Օրինաչափություններ |
|քննարկում: |Խաղի կանոնների իմացություն, գործող |
|Բանավեճ «Պաշտպանությունը |օրինաչափությունների համադրում: |
|շախմատում և կյանքում» |Պատճառ և հետևանք, մեխանիզմ և |
|թեմայով: |կանխատեսում |
|Ռազմավարական ծրագրերի |Յուրաքանչյուր որոշման և քայլի հիմքում |
|քննարկում: |գործող մեխանիզմների կիրառում: |
| |Մոդել և համակարգ |
|_________________________|___________________________________________|
| |Խաղի մասերի մոդելների կառուցման |
| |հմտություններ: |
| |Կայունություն և փոփոխություն |
| |Դինամիկ փոփոխությունների ընկալման |
| |հմտություններ: |
|_____________________________________________________________________|
| Միջառարկայական կապեր |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի լեզու - Նորածանոթ հասկացությունները կարդալու, դրանք |
|մտապահելու, սեփական մտքերը գրագետ, տրամաբանված, համոզիչ և հակիրճ |
|արտահայտելու կարողություն: Նորի ստեղծում: |
|Մաթեմատիկա - Ձևավորել խնդրի պայմանը և պահանջը բացահայտելու և |
|լուծելու կարողություն: |
|Արվեստ - Նորի ստեղծում: |
|_____________________________________________________________________|
|ԿԱՊԸ ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՏԱՐՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳՐԻ ՇՐՋԱՆԱՎԱՐՏԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՌՈՒԹՅԱՆ |
|ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ՎԵՐՋՆԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ ՀԵՏ |
|_____________________________________________________________________|
|Տ1,Տ3,Տ4,Տ6,Տ7,Տ8,Տ9,Տ11,Տ12,Տ15,Տ16,Տ22,Տ23,Տ25,Տ26,Տ27,Տ28,Տ29,Տ32,|
|Տ35 |
._____________________________________________________________________.
ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ
1. Հանրակրթության մասին ՀՀ օրենքը:
2. Հանրակրթության պետական չափորոշիչ, հաստատված ՀՀ կառավարության 2021 թվականի փետրվարի 4-ի N 136-Ն որոշմամբ:
3. Հանրակրթության պետական կրթակարգ, միջնակարգ կրթության պետական չափորոշիչ, Երևան, «Անտարես», 2004:
4. Հանրակրթության պետական չափորոշչի, առարկայական չափորոշիչների և ծրագրերի վերանայման կարիքի գնահատման ուսումնասիրություն, պատրաստվել է «Ի-Վի քոնսալթինգ» ՓԲԸ-ի և «Այբ» կրթական հիմնադրամի կողմից, ԿԳՆ «Կրթական ծրագրերի կենտրոն» գրասենյակի պատվերով, Երևան, 2016:
5. Թումանյան Հ.Տ., Շախմատ 2, Դասագիրք, Երևան, 2017 թ.:
6. Թումանյան Հ.Տ., Շախմատ 3, Դասագիրք, Երևան, 2015 թ.:
7. Թումանյան Հ.Տ., Շախմատ 4, Դասագիրք, Երևան, 2019 թ.:
8. Միսակյան Ս.Զ., Շախմատ 2-4, Մեթոդական ուղեցույց, Երևան, 2013թ.:
Պաշտոնական հրապարակման օրը` 6 հուլիսի 2023 թվական: