Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՍՅՈՒՆԻՔԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱԹԵՎԻ ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ՀԱ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

ՀՀ ՍՅՈՒՆԻՔԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱԹԵՎԻ ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ (ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾԸ ՀԱՍՏ ...

 

 

040.1594.140108

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

27 դեկտեմբերի 2007 թվականի N 1594-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍՅՈՒՆԻՔԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱԹԵՎԻ ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ

(ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

«Քաղաքաշինության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 10-րդ, 14.3-րդ և 17-րդ հոդվածներին համապատասխան` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.

1. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Տաթևի գյուղական համայնքի (բնակավայրի) գլխավոր հատակագիծը` համաձայն հավելվածի:

2. Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության նախարարին` գլխավոր հատակագծի իրականացման մոնիթորինգն ապահովել համաձայն Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ի «Պետական քաղաքաշինական կադաստրի վարման և քաղաքաշինական գործունեության մոնիթորինգի անցկացման կարգը հաստատելու մասին» N 802 որոշմամբ սահմանված կարգի:

3. Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման մարմինների ղեկավարներին` ճյուղային և համայնքային զարգացման ծրագրերում սահմանված կարգով ներառել գլխավոր հատակագծի իրականացման համապատասխան միջոցառումները` ըստ առաջնահերթության:

4. Առաջարկել Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Տաթևի գյուղական ղեկավարին համայնքի զարգացման ծրագրերում սահմանված կարգով ներառել գլխավոր հատակագծի իրականացման միջոցառումները` ըստ առաջնահերթության:

5. Սահմանել, որ գլխավոր հատակագծով նախատեսված հողամասերի նպատակային նշանակության փոփոխությունները կատարվում են Հայաստանի Հանրապետության հողային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով` ըստ գլխավոր հատակագծով նախատեսված կառուցապատման հերթականության:

6. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2008 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒՆՎԱՐԻ 14-ԻՆ

 

Հավելված

ՀՀ կառավարության 2007 թվականի

դեկտեմբերի 27-ի N 1594-Ն

որոշման

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍՅՈՒՆԻՔԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱԹԵՎԻ ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ (ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾԸ

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Նախաբան

 

ԳԼՈՒԽ I
I -1 Տարածքի քաղաքաշինական վերլուծություն և համալիր գնահատական I -1.1 Տաթև գյուղի ձևավորման պատմական փուլերը I -1.2 Գյուղի դիրքը մարզի տարաբնակեցման համակարգում I -1.3 Տարաբնակեցման համակարգի ձևավորման պայմանները I -2 Տաթև գյուղի համալիր գնահատական I -2.1 Տաթև գյուղի տարածքի բնակլիմայական պայմանների բնութագիր I -2.2 Կլիմայական տվյալներ I -2.3 Տաթև գյուղի միկրոկլիմայական քարտեզներ I -2.3.1 Տաթևի գյուղական համայնքի ջերմաստիճանի միկրոկլիմայական քարտեզները I -2.3.2 Տաթև գյուղական համայնքի քամու միկրոկլիմայական քարտեզներ I-2.4 Տաթև գյուղական համայնքի տարածքի ճարտարագիտաերկրաբանական և սեյսմոլոգիական ուսումնասիրություն I-2.5 ՀՀ Տաթև գյուղի տարածքի սեյսմիկ միկրոշրջանացում I-2.6 ՀՀ Տաթև գյուղի վարչական սահմանների ճշգրտում I-2.7 Ժողովրդագրական տվյալներ I-3 Ժամանակակից կառուցապատման իրավիճակի վերլուծություն I-3.1 Բնակելի կառուցապատում I-3.2 Հասարակական կառուցապատում I-3.3 Արդյունաբերական կառուցապատում I-4. Ճանապարհատրանսպորտային ենթակառուցվածքներ I-5. Լանդշաֆտի դասակարգում և գնահատում I-6. Տարածքի ճարտարագիտական պաշտպանության միջոցառումներ I-7. Տարածքի գնահատականն ըստ հատակագծային պայմանների I-8 Ճարտարագիտական ենթակառուցվածքներ I-8.1 Ջրամատակարարում I-8.2 Կոյուղի I-8.3 Ոռոգում I-8.4 Ջերմամատակարարում և գազամատակարարում I-8.4.1 Ջերմամատակարարում I-8.4.2 Գազամատակարարում I-8.5 Էլեկտրամատակարարում I-8.6 Կապի ցանցեր I-9 Շրջակա միջավայրի պահպանություն I-9.1. Տաթև գյուղի շրջակա միջավայրի պահպանության համալիր ուրվագիծ I-9.2. Տաթև գյուղի շրջակա միջավայրի կանխատեսումային ցուցանիշներ և բարելավման համար նախատեսվող միջոցառումներ I-10. Պատմամշակութային հուշարձանների պահպանություն I-11. Քաղաքացիական պաշտպանության միջոցառումներ I-12. Նախորդ գլխավոր հատակագծի իրացման վերլուծություն

 

Գլուխ II
Տաթև գյուղի հեռանկարային զարգացումը

 

I-1. Հեռանկարային զարգացման հայեցակարգ

II-1.1. Արդյունաբերության «բազային» կոմպլեքսաստեղծ ճյուղերի

զարգացման ներուժը

II-1.2. Ռեկրեացիայի քաղաքաշինական հեռանկարային կազմակերպում

II-2. Բնակչություն և բնակելի ֆոնդ

II-3. Հասարակական սպասարկման ոլորտ

II-4. Գյուղի տարածքի ճարտարապետահատակագծային կազմակերպում և

գործառնական կառուցվածք

II-4.1. Գյուղի տարածքային զարգացման հիմնական սկզբունքները

II-4.2. Հատակագծային կառուցվածք

II-4.3. Գյուղի տարածքի գործառնական գոտիավորում

և կառուցապատման ռեժիմներ

II-5. Տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացում

II-6. Ինժեներական ենթակառուցվածքների հեռանկարային զարգացում

II-6.1. Ջրամատակարարում

II-6.1.1. Ներկա վիճակ

II-6.1.2. Ջրամատակարարման նորմեր և հաշվարկային ջրապահանջ

II-6.1.3. Ջրամատակարարման համակարգ և գոտիներ

II-6.2. Կոյուղացում

II-6.2.1. Կոյուղու հաշվարկային ելքերը

II-6.2.2. Նախագծային լուծումներ

II-6.2.3. Անձրևաջրերի հեռացման համակարգ

II-6.2.4. Ջրամատակարարման և կոյուղու համակարգի

վերակառուցման համար անհրաժեշտ աշխատանքներ

II-6.2.5. Ոռոգում

II-6.2.6. Ոռոգման նորմեր և հաշվարկային ջրապահանջ

II-6.2.7. Ոռոգման համակարգ

II-6.2.8. Հեղեղատար

II-6.3. Էներգամատակարարում

II-6.3.1. Էլեկտրամատակարարում

II-6.3.1.1. Ներկա վիճակ

II-6.3.1.2. Բեռնվածքների հաշվարկ

II-6.3.2. Գազամատակարարում

II-6.3.2.1. Գազի ծախսը հաշվարկային ժամանակաշրջանի համար

II-6.3.3. Ջերմամատակարարում

II-6.4. Կապի ցանց

 

Գլուխ III
Տաթև գյուղի տարածքի գոտիավորման նախագիծ

 

III-1. Ընդհանուր դրույթներ

III-1.1. Գոտիավորման նախագծի իրավազորությունը

III-1.2. Գոտիավորման նախագծի հիմնական նպատակները

III-1.3. Գոտիավորման նախագծի կիրառման բնագավառը

III-1.4. Գոտիավորման համակարգի կառուցվածքը

III-1.5. Գոտիավորման նախագծի իրավական հիմքերը

III-1.6. Գոտիավորման նախագծի կապը գլխավոր հատակագծի հետ

III-2. Տարածքի փաստացի օգտագործման և նախագծային

հիմնական բնութագրեր

III-2.1. Սահմաններ

III-2.2. Կլիմայական պայմաններ

III-2.3. Հողածածկույթ

III-2.4. Ինժեներաերկրաբանական պայմաններ

III-2.5. Սեյսմատեխնիկական պայմաններ

III-2.6. Ինժեներական ենթակառուցվածքներ

III-3. Շրջակա միջավայրի պահպանություն

III-4. Գոտիավորման նախագծի կազմը

III-5. Գոտիներում թույլատրելի օգտագործումներ,

(կառուցապատումների) սահմանափակումների հիմնավորումներ

III-6. Թույլատրելի օգտագործման ձևերի աղյուսակ

III-7. Հիմնական գոտիներ

III-8. Կառուցապատման կանոններ

III-9. Տերմիններ և սահմանումներ

III-10. Համայնքի հողօգտագործում

III-11. Տաթև գյուղի գլխավոր հատակագծի հիմնադրույթների

իրականացման առաջնահերթ միջոցառումներ

Գրականության ցանկ

 

Նախաբան

 

Տաթև գյուղական համայնքի (բնակավայրի) գլխավոր հատակագիծը մշակվել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության պատվերով (պայմանագրի N ԱՇՁԲ-07/06-2, կնքված 27 մարտի 2007 թ.)` նախագծային առաջադրանքի հիման վրա: Նախագծի մշակման համար հիմք են հանդիսացել հետևյալ տեխնիկական փաստաթղթերը`

1. ՀՀ «Քաղաքաշինության մասին» օրենքը,

2. ՀՀ Հողային օրենսգիրքը,

3. ՀՀ կառավարության 10 ապրիլի 2003 թ. N 610 - Ն որոշումով հաստատված «ՀՀ տարաբնակեցման գլխավոր հատակագծի» հիմնադրույթները,

4. ՀՀ կառավարության 2 մայիսի 2003 թ. «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքային և գյուղական համայնքների գլխավոր հատակագծի մշակման, փորձաքննության, համաձայնեցման, հաստատման և փոփոխման կարգը հաստատելու մասին» N 609 որոշումը,

5. ՀՀ կառավարության 14 մայիսի 2001 թ. «Բնակավայրերի տարածքների գոտևորման նախագծերի մշակման, փորձաքննության, համաձայնեցման, հաստատման և փոփոխման կարգը հաստատելու մասին» N 408 որոշումը,

6. ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի գյուղական համայնքների կադաստրային փաթեթները,

7. ՀՀ գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոնի քարտեզագրական նյութերը,

8. «Հողշին մոնիտորինգ» ՊՈԱԿ-ի սահմանային քարտեզագրությունները,

9. Բնապահպանության նախարարության էկոլոգիայի, միջավայրն աղտոտող օբյեկտների, ռադիոակտիվ աղտոտվածության վերաբերյալ նյութերը,

10. «Հայպետհիդրոմետի» կլիմայի և միկրոկլիմայի վերաբերյալ նյութերը,

11. ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության 2001թ. մարդահամարի նյութերը,

12. ՀՀ հուշարձանների պահպանության գործակալության հուշարձանների և նրանց պահպանական գոտիների վերաբերյալ նյութերը,

13. «Հայպետգյուղնախագիծ» ինստիտուտի կողմից նախկինում մշակված գլխավոր հատակագծերը,

14. Տաթև գյուղին վերաբերող ՀՀ կառավարության, նախարարությունների, պետական կոմիտեների, ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանի, Տաթևի գյուղապետարանի և այլ կազմակերպությունների սոցիալ-տնտեսական զարգացման, հայեցակարգային, ծրագրային փաստաթղթերը, ելակետային նյութերը, որոշումները:

15. Նախագծման ուղեցույց են ծառայել նաև`

- Եվրոպայի Խորհրդի նախարարների կոմիտեի (CEMAT) կողմից հաստատված «Եվրոպական մայրցամաքի կայուն տարածական զարգացման հիմնարար սկզբունքները»,

- «CEMAT-ի մոդելային ռեգիոնների» շրջանակներում «Հայաստանը, որպես նորարարական կամուրջ CEMAT-ի մոդելային տարածաշրջանների ցանցերում» ծրագրի սկզբունքային մոտեցումները,

- Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացված «Լանդշաֆտի Եվրոպական Կոնվենցիայի» դրույթներն ու վերջիններիս հետ փոխկապակցված տարածական պլանավորման սկզբունքները:

Նախագծում հաշվի են առնված տարածքային զարգացման վերաբերյալ ՀՀ միջազգային պայմանագրերը և դրանց մեջ ամրագրված տնտեսական, քաղաքաշինական, ճարտարագիտական, տրանսպորտային և տեխնիկական ենթակառուցվածքների կայուն զարգացման սկզբունքները: Տաթև գյուղական համայնքի գլխավոր հատակագծի և գոտիավորման նախագծի մշակման հիմնական նպատակը համայնքի երկարաժամկետ զարգացման հիմնական ուղղությունների սահմանումն է, տարածքների տարանջատումն ըստ գործառնական նշանակության և դրանց օգտագործման անհրաժեշտ և պարտադիր պահանջների սահմանումը, ինչպես նաև կառուցապատման առաջնահերթության ամրագրումը:

 

Գլուխ I
I -1 Տարածքի քաղաքաշինական վերլուծություն և համալիր գնահատական

 

I -1. 1 Տաթև գյուղի ձևավորման պատմական փուլերը

 

Տաթև գյուղը գտնվում է նախկին խորհրդային համակարգի Գորիսի շրջանի (այժմ Սյունիքի մարզում) շրջկենտրոնից` Գորիս քաղաքից 36 կմ հարավ-արևմուտք` Որոտան գետի աջափնյա բարձրադիր սարահարթի վրա, իսկ պատմական Շինուհայր գյուղից` 19 կմ հեռավորության վրա:

Նախկին համակարգում կոլեկտիվ տնտեսությունն զբաղվում էր անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների, կարտոֆիլի, ծխախոտի մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ և այգեգործությամբ: Ներկայումս համայնքում արտադրական հզորություններ գոյություն չունեն: Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, մշակույթի պալատ, գրադարան, կապի բաժանմունք, հեռախոսակայան, կենցաղի տուն, կինո, մանկապարտեզ, ամբուլատորիա, որոնք գործում են մասամբ և կարիք կա արմատական վերակառուցման:

Տաթևում է ծնվել Սովետական Միության հերոս Ս. Ս. Առաքելյանը:

 

Պատմական տեղեկանք

Գյուղի ակունքները գալիս են դեռևս IVդ -ից` կապված դրան հարակից վանական-կալվածատիրական համալիրի (հետագայում Տաթևի վանական համալիրի) հիմնադրման հետ: Պատմական աղբյուրներում ավելի վաղ ժամանակաշրջանի վերաբերյալ տեղեկություններ չեն հանդիպում, սակայն գյուղի տարածքում հանդիպող մշակութային արժեքները վկայում են ավելի վաղ ժամանակաշրջանում բնակավայրի առկայության մասին:

Տաթև գյուղի հարակից տարածքները, այժմ համայնքի տարածքը, չափազանց հարուստ է դեռևս մ.թ.ա.-ից եկող, ինչպես նաև վաղ միջնադարի, միջնադարի ժամանակաշրջաններից մեզ հասած մշակութային ժառանգությամբ: Դրանցից առանձնանում են հայկական ճարտարապետության մեծարժեք ստեղծագործություններից մեկը` Տաթևի վանական համալիրը, վանքին հարող ձորի «Տամալակ» վայրում` ս. Աստվածածին եկեղեցին, գյուղից դեպի հյուսիս, Որոտանի ձախ ափին, Սատանի կամրջին հարող տարածքում Ցաքուտի եկեղեցին, Տաթևի մեծ անապատը, գյուղի սուրբ Մինաս եկեղեցին, քարավանատունը, ինչպես նաև բազմաթիվ խաչքարեր, խոյեր, հուշարձան աղբյուրներ, հին գերեզմանատներ և այլ հուշարձաններ: Համայնքի տարածքը հարուստ է նաև ուշագրավ լեռնային լանդշաֆտներով, գետերով ու դրանց վտակներով, բնական հուշարձաններով, որոնցից իր արժեքավորությամբ առանձնանում է «Սատանի կամուրջ» բնական համալիրը, առանձնակի արժեք ունի լեռնային առողջարար կլիման:

Տաթևի վանքը կամ Սուրբ Եվստաթեոս առաքյալի ուխտը եղել է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի հոգևոր-մշակութային խոշոր կենտրոն - վանական կալվածատիրական հաստատություն` նահանգի Ծղուկք գավառում: Հիմնադրվել է IV դ., հիմնականում կառուցապատվել է IX-X դարերում: Ըստ Ստ. Օրբելյանի «Առաջինը, Սիսական տան բոլոր վանքերի գլուխն ու շնորհաբերության աղբյուրը Տաթևն է: 906 թվականին տեղի է ունեցել Տաթևի վանքի օծման արարողությունը: 1286-ին վանքի եպիսկոպոսության ղեկավարությունն անցել է Օրբելյանների իշխանական գերդաստանին, իսկ Ստ. Օրբելյանն օծվել է որպես մետրոպոլիտ:

V-VIII դդ. եղել է դպրության առաջնակարգ կենտրոն, VIII դ. վերջից` Սյունյաց եպիսկոպոսության աթոռանիստը: Կառուցապատվել է աստիճանաբար, հիմնականում` IX դ. վերջին - X դ. սկզբին և XVII - XVIII դդ.: Տաթևի եպիսկոպոսությունն ունեցել է 47 սեփական գյուղ, 677 գյուղից ստացել տասնորդ: Այն խոշոր կալվածատեր է դարձել աստիճանաբար` գնումների և նվիրատվությունների միջոցով: 844 թ. վանքին է նվիրաբերել նաև Տաթև գյուղը և վերջինիս սեփականությունը եղել մինչև XIX դ. կեսը: 906 թ, մայր տաճարի կառուցման ավարտից հետո, ավելի են ընդարձակվել Տաթևի կալվածքները, որը 915 թ. հանգեցրել է Ցուրաբերդի բնակիչների ապստամբությանը: Տաթևի եպիսկոպոսությունը կալվածքներ է ունեցել նաև Գեղարքունիքում և Հաբանդում: Տիրույթների ոռոգման համար Հակոբ եպիսկոպոսը 932 թ. գնել է Ձագեձոր (Վարարակ) գետակի ջուրը և կառուցել ջրանցք:

Ըստ Հայոց կաթողիկոս Սարգիս Ա. Սևանցու 1006 թ. շրջաբերականի, Տաթևի եպիսկոպոսության ենթակայությանն էին Վայոց Ձորը, Գեղարքունիքը, Փորակը, Հաբանդը, Ջուղան, Երնջակը, Վանանդը, Որդուատը, Նախճավանը, Գողթնը:

1087-ին համալիրի հարավ-արևմտյան կողմում կառուցվել է Ս. Աստվածածին երկհարկ դամբարան-եկեղեցին: XII դ. սելջուկյան թուրքերի արշավանքների և 1136-ի երկրաշարժի հետևանքով Տաթևի վանքը վերածվել է ավերակների: 1170-ին Բաղաբերդը գրաված սելջուկյան թուրքերը կողոպտել են Տաթևի եպիսկոպոսարանի գանձերը, այրել մոտ 10 հազ. ձեռագրեր: Ստեփանոս Եպիսկոպոսի ջանքերով XII դ. վերջին վանքը նորոգվել է:

XIV դ. Տաթևի վանքը հայկական մշակույթի կենտրոններից էր, որտեղ գործել են Տաթևի մանրանկարչության դպրոցը, մատենադարանը, համալսարանը:

Սյունյաց բարձր տիպի դպրոցը` Տաթևի համալսարանը առանձնակի կարևորություն է ունեցել միջնադարյան Հայաստանում` որպես խոշորագույն ուսումնագիտական հաստատություն, որը հիշատակվում է 1390-ից: Գոյատևել է մինչև 1435 թվականը: Գիտուն և բանիմաց 500 վարդապետների, ինչպես նաև փիլիսոփաների, երաժիշտների, գրողների, նկարիչների, արվեստագետների, արհեստավորների, ուսանողների թիվը հետագայում հասնում է 1000-ի: ՈՒնեցել է ներքին և արտաքին գրոց, գրչության արվեստի, երաժշտության ուսումնարաններ: Իր ռաբունապետության ժամանակ հատկապես Գրիգոր Տաթևացին կատարելագործել է համալսարանի գործունեությունը` պատրաստելով մոտ 60 գրիչ: ՈՒսումնասիրվել և մեկնաբանվել են Հին և Նոր կտակարանները, Արիստոտելի, Փիլոնի, Պորֆյուրի և ուրիշների աշխատությունները` հայերեն, հունարեն և այլ լեզուներով: Այստեղ ուսանելու են եկել ոչ միայն Հայաստանի բազմաթիվ վայրերից, այլ նաև Պարսկաստանից, Ղրիմից, Ֆրանսիայից և այլ երկրներից: Համալսարանն ունեցել է հարուստ մատենադարան: Համալիրի գործունեությունը վերջնականապես դադարել է 1435-ի ասպատակությունների և ավերածությունների հետևանքով: 1837-ին վերացվել է Տաթևի մետրոպոլիտությունը:

Տաթևի պարսպապատ վանքային համալիրը բաղկացած է Պողոս-Պետրոս, ս. Աստվածածին, ս. Կարապետ եկեղեցիներից, որտեղ առկա են նաև գրատունը, սեղանատունը, զանգակատունը, դամբարանը, տնտեսական և օժանդակ շինություններ: Նրա տարածքից դուրս են ձիթհանը, աղբյուրը, դպրոցը ևն: Հուշարձանախմբի պահպանված հնագույն կառույցը Պողոս-Պետրոս տաճարն է: Այն հիմնադրվել է 895-ին, շինարարությունն ավարտվել է 906-ին: Տաճարը ճարտարապետական հորինվածքով արևմուտքից արևելք ձգված ուղղանկյուն դահլիճ է, արևելյան աբսիդով և նրան հարող զույգ ավանդատներով: Գմբեթը հենվում է մեկ զույգ, արևելյան կողմում տեղադրված մույթերի և արևմտյան ավանդատների պատերի վրա: Կառուցված է բազալտի մաքուր տաշված մեծադիր քարերով:

Ճարտարապետական ձևերում առկա են վաղ միջնադարյան ճարտարապետական ավանդույթները, սակայն միաժամանակ իր դրսևորումն է գտել ձևավորվող նոր ոճական ուղղությունը, խիստ հարթային մշակում ունեցող զարդաքանդակներով հանդերձ: Տաճարն ունի երկու մուտք` արևմուտքից և հարավից: Լուսամուտները մեծ են, լայն, հիշեցնում են IV-VII դդ. հայկական հուշարձանների բացվածքները: Նախնական գմբեթը կործանվել է 1137-ի երկրաշարժից և վերականգնվել 1274-ին: Այն նորից քանդվել է 1931-ի երկրաշարժի ժամանակ: Արևելյան ճակատը մասնատված է հատվածքում եռանկյունաձև խոր խորշերով, որոնցից վերև տեղավորված են Աշոտ գահերեց իշխանի և նրա կնոջ` Շուշանի դիմաքանդակները: Նրանցից աջ և ձախ, խորշերի պսակների մեջ վիշապ օձերի, այլ ավանդական պահպանիչ էակների քանդակներ են: Տաճարի պատերը 930-ին ծածկվել են հարուստ որմնանկարներով, որոնցից այժմ քիչ բան է պահպանվել: Որմնանկարներն աչքի են ընկնում առանձին տեսարանների կուռ կոմպոզիցիայով, ֆիգուրների հետաքրքիր դասավորությամբ: Տաճարի գլխավոր աբսիդում պատկերված է եղել գահի վրա նստած Քրիստոսը, ավելի ցած` առաքյալներ և սրբեր: Արևմտյան պատի վրա մնացել են ահեղ դատաստանի մեծ կոմպոզիցիայի մնացորդները, իսկ հյուսիսային պատին` ծննդյան թեմատիկայի հետ առնչվող տեսարաններ:

Հայ վարպետների հետ մեկտեղ գործել են նաև արևմուտքից հրավիրված նկարիչներ: Որմնանկարներում դեմքերն ակնհայտորեն արևելյան տիպի են, բոլոր մակագրությունները կատարված են հայերեն, իսկ զարդաձևերի գերակշռող մասը լավ հայտնի է հայկական մանրանկարչությունից: Տաթևի որմնանկարները նրանցից ընդամենը մեկ տասնամյակ առաջ ավարտված Աղթամարի որմնանկարների հետ միասին, X դ. հայկական որմնանկարչական արվեստի ամենաբնորոշ հուշարձաններն են:

Տաճարի հարավային պատին կից 1043-ին կառուցվել է կամարակապ սրահ (քանդվել է 1931-ի երկրաշարժից): 1087-ին համալիրի պաշտպանական համակարգի հյուսիս- արևմտյան անկյունում, մուտքի ու դամբարանի ծածկերի վրա, իբրև երկրորդ հարկ, կառուցվել է Ս. Աստվածածին եկեղեցին: 1295-ին, երկրաշարժից կործանված Ս. Գրիգոր եկեղեցու տեղում Սյունյաց մետրոպոլիտ, նշանավոր պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը մի եկեղեցի է կառուցել` դարձյալ Ս. Գրիգոր անվամբ (ենթադրվում է, որ ճարտարապետը Մոմիկն է): ՈՒշ միջնադարում մեծ տաճարի արևմտյան կողմում կառուցվել է գավիթ, տանիքի վրա` զանգակատուն: Տաճարի հարավային մուտքի առջև 1787-ին կառուցվել է Գրիգոր Տաթևացու դամբարանը, իսկ XIX դ. վերջին - XX դ. սկզբին` տաճարի արևմտյան մուտքի առջև մի զանգակատուն (որի պատճառով քանդվել են եղած գավիթը և զանգակատունը): Կառուցվել են պարիսպները, բնակելի, օժանդակ և տնտեսական մի շարք շենքեր, առաջնորդարանը, վանականների խցերը, շտեմարանները, սեղանատունը, խոհանոցը, հացատունը, գինետունը ևն: Բազմաթիվ ստորգետնյա խցերի մի մասը ծառայել են որպես գրատներ: Այս հիմնական կառույցներից զատ, բակի կենտրոնում, X դ. սկզբին կառուցվել է ճոճվող հուշասյունը` «Գավազանը», միակ կառույցը, որը բազմաթիվ երկրաշարժերից պահպանվել է անխաթար, վկայելով հայ ճարտարապետների կառուցողական մեծ հմտությունը:

Տաթևի վանքի պարսպից դեպի հյուսիս-արևելք կանգուն է վանքի XVIII դ. վերջին կոպիտ մշակված բազալտե քարերից կառուցված ձիթհանը: Այն ունի կուռ հատակագիծ և բաղկացած է չորս արտադրասենյակներից` գմբեթածածկ կալատունը (բովման վառարանով) ու թաղածածկ մամլման բաժինը: Տաթևի ձիթհանը Հայաստանի միջնադարյան նույնատիպ կառույցներից ամենալավ պահպանվածն է ու արժեքավորը: Ձիթհանից արևելյան ձորալանջի եզրին, վանքի (XVII դ.) ուղղանկյուն հատակագծով, երեք մասից բաղկացած թաղածածկ բաղնիքի շենքն է` հանդերձարանով, լողասենյակով և ջեռուցման խցով: Այն որոշ պարզեցումով կրկնում է հայկական միջնադարյան բաղնիքների ճարտարապետությունը` մինչև ուշ միջնադար շարունակելով անտիկ բաղնիքների կառուցվածքային ձևերը:

Տաթևի վանքի արևելյան պարսպին գրեթե ուղղահայաց, դարպասի անկյունից դեպի արևելք ձգվում է վանքի դպրոցի շենքը (74.5 մ)` կառուցված XVIII դարում: Գործել է մինչև XX դ., քանդվել է դարասկզբին: 1981-82-ին բացվել է պեղումներով: Ընդհանուր պատ-պարսպին կից են դպրոցի ուղղանկյուն, թաղածածկ 16 դասասենյակները, որոնց դռները փայտե պատշգամբից բացվել են դեպի համալիրի բակը: Դասասենյակները տաքացվել են բուխարիկներով: Կիսանկուղային ստորին հարկի սենյակները հաղորդակից են եղել միմյանց և դրսից ունեցել են առանձին դռներ: Տաթևի դպրոցն արժեքավոր է որպես Հայաստանի ուշ միջնադարի ուսումնական կառույցի մեզ հասած եզակի օրինակ, որը պատկերացում է տալիս XVII-XVIII դդ. վանական դպրոցների ճարտարապետության մասին:

1970-ական թվականներից համալիրը վերականգնվում է: Ավարտվել են Ս. Աստվածածին և Ս. Գրիգոր եկեղեցիների, համալիրի պարիսպներին կից բնակելի և տնտեսական շենքերի վերականգնման աշխատանքները:

Գյուղի կենտրոնական մասում կանգուն է Ս. Մինաս եկեղեցին (ըստ հարավային մուտքի կիսաշրջանաձև կամարի արձանագրության` 1646-ին կառուցել է Ներսես վարդապետը): Այն եռանավ բազիլիկ է, երկու զույգ մույթով` կառուցված սրբատաշ քարով: Հարդարանքում ուշագրավ է արևմտյան դռան ճոխ շքամուտքը: Տաթևի վանքի դիմաց, դեպի հարավ, ձորի մյուս կողմում գտնվում է պատմական Տամալեք գյուղի Ս. Աստվածածին եկեղեցին (կառուցվել է X դ. կեսերին): ՈՒնի թաղածածկ դահլիճի հորինվածք` ուղղանկյուն խորանով, պահպանվել է եկեղեցու հյուսիսային կեսը:

Տաթևի վանքից արևմուտք, Որոտանի վտակի վրա, Տանձատափ տանող ճանապարհին կանգուն է միաթռիչք (7.2 մ), գլանաձև թաղով, մաքուր տաշված բազալտից շինված կամուրջը (ըստ արևմտյան ճակատի արձանագրության կառուցվել է 1672-ին): Գյուղի հարավային եզրին աղբյուրի պարզ, միակամար հորինվածքով, կոպիտ տաշված բազալտից շենքն է`կառուցված 1745-ին:

Տաթև գյուղից հյուսիս, «Սվարանց խաչ» վայրում գտնվում է Ցուրավանքը, որի կազմում են X դ.-ի Ս. Աստվածածին միանավ թաղածածկ եկեղեցին և նրան արևմուտքից կցված գավիթը:

Տաթևի Մեծ անապատ - XVII դարի ճարտարապետական համալիրը ուշագրավ է որպես ուշ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության արժեքավոր համալիր, ուսումնական և կրոնական կենտրոն: Այն 1660-ին հիմնվել է Որոտանի կիրճում, գյուղի հարավ-արևելյան մասում` ոչ հեռու գտնվող Հարանց անապատի կործանումից հետո: Տարածքի ոչ մեծ թեքություններով լանդշաֆտն ընձեռել է կանոնավոր ճարտարապետական ձևերի ստեղծման հնարավորություն: Համալիրը, որտեղ գտնվում են Ս. Աստվածածին եռանավ բազիլիկը, սեղանատունը, բնակելի խցերն ու այլ կառույցներ, պարփակված է պարսպով և ներկայումս խիստ ավերված է:

«Սատանի կամուրջը» համայնքի բնական ամենաարժեքավոր հուշարձանն է, որը գտնվում է Հալիձոր - Տաթև ճանապարհին` Որոտան գետի վրա: Դարեր շարունակ հանքային ջրերից առաջացած նստվածքները գետի երկու ափերը բնական կամուրջով միացրել են իրար, իսկ տեղաբնակները, չկարողանալով բացատրել երկրաբանական տվյալ երևույթը` այն համարել են սատանայի գործ: Անձեռակերտ կամուրջը, որը կազմված է կրաքարերից և ծակոտկեն տրավերտինից, ունի մոտ 150 մ լայնություն, 200 մ երկարություն և շրջափակված է 250-300 մ բարձրության դեղնակարմրավուն տրավերտինե քարափներով, իսկ կամուրջը ջրի մակերևույթից բարձր է 100 մետր: Շրջակայքում բազմաթիվ հանքային ջրի տաք աղբյուրներ կան` օրական 500-600 լիտր ջրի թողունակությամբ: Կամրջի շրջակայքում բազմաթիվ ուշագրավ ստալակտիդներն ու քարանձավները առավել լրացնում են լեռնային հարուստ լանդշաֆտը:

Դեռևս XX դարասկզբին ռուս գիտնական Ֆլորենտինսկին ասել է. «Աղբյուրի շրջակայքի առողջարար կլիման, գեղեցիկ տեղանքի հարուստ բուսականությունը, ինչպես և շինությունների առկայությունը կարող է առողջարան ստեղծելու բազա դառնալ...

Կապտաժի կառուցման համար պետք է շատ խնամքով հետևել աղբյուրի բնական գեղեցկության պահպանմանը, որը բացառիկ է նույնիսկ գեղեցկություններով հարուստ Անդրկովկասի համար»:

Հանքային «Նարզան» ջրերի հիմքում 80-ականներին կամրջից ոչ մեծ հեռավորության վրա կառուցված առողջարանը ներկայումս արմատական վերակառուցման և զարգացման անհրաժեշտություն ունի:

Տաթև համայնքի վերջին գլխավոր հատակագիծը մշակվել է 1995 թ «Հայգյուղնախագիծ» ինստիտուտի կողմից:

 

I -1. 2 Բնակավայրի դիրքը մարզի տարաբնակեցման համակարգում

 

Տաթև բնակավայրը գտնվում է Սյունիքի մարզում` Որոտան գետի արևմտյան սարահարթի վրա: Հեռավորությունը Գորիս քաղաքից 36, իսկ Երևանից` 290 կմ է: Ճանապարհային կապը Գորիսի հետ եղել է ասֆալտապատ (այժմ այն խիստ անբարեկարգ վիճակում է): Մոտակա երկաթուղային կայարանը հանդիսանում է Կապան քաղաքի կայարանը, որը գտնվում է Գորիս քաղաքից 57 կմ հեռավորության վրա: Սակայն ներկայումս այդ կայարանը չի գործում, քանի որ այն անցնում է Նախիջևանի ինքնավար մարզի տարածքով:

Տաթև գյուղը հայտնի է իր պատմամշակութային հուշարձաններով: Այն գտնվում է նախկին Գորիսի շրջանի հարավ - արևմտյան մասում, բարձրությունը ծովի մակարդակից 1600 մ է, բնակավայրի կառուցապատման նպատակով հատկացված տարածությունը չի գերազանցում 8օ, իսկ մնացած տարածքները գտնվում են բարձր թեքությունների վրա` հատկապես գյուղի կենտրոնում կառուցված բազիլիկ եկեղեցու արևմտյան, արևելյան և հյուսիսային կողմերում:

Վերջին տարիներին բնակավայրը զարգացել է դեպի հարավ-արևմուտք և հյուսիս-արևելք:

Էկոլոգիական վիճակի սրություն բնակավայրում չկա, քանի որ չկան արդյունաբերական վտանգավոր օբյեկտներ և արտադրական համալիրներ:

Տարաբնակեցման համար պիտանի տարածքում տարանջատված են տարբեր քաղաքաշինական-տնտեսական յուրացվածություն ունեցող գոտիներ` քաղաքաշինական զարգացման ռեժիմի սահմանումով և էկոլոգիական հավասարակշռության պահպանմամբ:

Ըստ ՀՀ ռեկրեացիոն ռեսուրսների ամփոփ աղյուսակի, Սյունիքի մարզն ունի սահմանափակող գործոններ լեռնային խիստ արտահայտված լանդշաֆտի, դրանց կտրտվածության, սեյսմիկ ակտիվության, անտառածածկ լանջերի և հումքային հարուստ ռեսուրսների առկայության պատճառով: Այստեղ բնակության համար տարածքային ռեսուրսները սահմանափակ են, բարենպաստ են համարվում գետերի հովիտներով, նախալեռնային գոտիներով, բլրապատ լանդշաֆտներով ձևավորված տարածքները: Նշյալ բնութագրերը հատկանշական են նաև Տաթև համայնքի համար, որը սակայն ունի ռեկրեացիոն, մշակութային հարուստ ժառանգություն:

Ըստ «Տարաբնակեցման գլխավոր նախագծի» Սյունիքի մարզի հարուստ ռեկրեացիոն պաշարներից հիմնականում օգտագործվում են Տաթևի վանական համալիրը և պանսիոնատը, որը գտնվում է Որոտան գետի ձորում: Վերջին տարիներին գյուղում շատ քիչ շինություններ են կառուցվել, իսկ եղածներն էլ շատ հնացել և խարխլվել են:

Սյունիքի մարզն ընդհանուր առմամբ ապահովված է տրանսպորտային ծածկով, սակայն և միջհամայնքային և համայնքային ճանապարհատրանսպորտային ենթակառուցվածքները արմատական վերակառուցման և զարգացման կարիք ունեն` հատկապես Շինուհայր - «Սատանի կամուրջ» - Տաթև հատվածը:

 

Կլիմայաբուժության պայմաններ

Սյունիքի մարզի լանդշաֆտակլիմայական պայմանները խիստ բազմազան են, որը պայմանավորված է հիմնականում բացարձակ նիշերի մեծ տարբերությամբ: Հիմնական տարաբնակեցման գոտում, Որոտանի արևմտյան սարահարթում, բացարձակ բարձրությունները տատանվում են 1500 - 1700 մ:

Կլիմայաբուժության պայմանները, եղանակի փոփոխության պատճառով, ձմեռային սեզոնում սահմանափակ են և կազմում են ընդամենը 13 - 15 օր:

Բարձր լեռնային տարածքների կլիմայաբուժական պայմանները խիստ տարբերվում են հովտայինից: Այստեղ արդյունավետ կարող են զարգանալ բալնեոլոգիական (լեռնակլիմայաբուժական), ձմեռային սպորտի ուղղությունները:

Արևափայլի փոփոխությունը 2133 ժամ/տարի է, առավելագույնը դիտվում է հուլիս - օգոստոս ամիսներին (268), նվազագույնը` հունվարին (151): Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 9օC: Մեծ են մթնոլորտային տեղումները` տարեկան 600 - 660 մմ: Ձմեռը երկարատև է` առատ ձյան շերտով:

 

Զբոսաշրջության պաշարներ

Սյունիքի մարզն ունի զբոսաշրջության մեծ պաշար` պատմամշակութային բազմաբնույթ հուշարձաններ, որոնց մեծ մասը բարձրարժեք են: Տաթևի տարածքում են գտնվում Տաթևի վանական համալիրը, Տաթևի կուսանաց անապատը, Սատանի կամուրջը և այլ հոյակերտ կոթողներ: Բազմաթիվ են նաև բնության հուշարձանները` ժայռեր, ջրվեժներ, խորը ձորեր, անտառներ, անտառապատ լանդշաֆտներ, բնական դիտահրապարակներ և այլն: Մեծ են առողջարարական սպորտի կազմակերպման, ինչպես նաև մշակութային, կրոնական, ճանաչողական, էքստրեմալ, ընտանեկան և տուրիզմի այլ ձևերի, ինչպես նաև զբոսաշրջության հանգրվանների ստեղծման հնարավորությունները:

Այդ ընդհանուր համալիրում ռեկրեացիոն, առողջարարական իր մեծ ռեսուրսներն ունի նաև Տաթև գյուղական համայնքը:

 

I -1. 3 Տարաբնակեցման համակարգի ձևավորման պայմանները

 

Տաթև համայնքի քաղաքաշինական ռեժիմը սահմանվել է` ելնելով համայնքի դերից հանրապետության, մարզի տարաբնակեցման համակարգում: Տարաբնակեցման հավասարակշռված համակարգի ստեղծման, համայնքում էկոհամակարգի իրավիճակի սրության նվազեցման նպատակով, սահմանված է քաղաքաշինական զարգացման սահմանափակման ռեժիմ` տարածքային աճի սահմանափակումով, բնապահպանական միջոցառումների համալիր կիրառմամբ:

Բնակավայրի տարածքի գերակշռող մասը ենթակա է գոտիավորման` հատակագծային կառուցվածքի կանոնակարգումով և ինտենսիվացմամբ, իսկ բարենպաստության աստիճանը կառուցապատման համար որոշվել է բնական և հատակագծային գործոններով:

Տարածքի գնահատականն ըստ բնական պայմանների, կատարվել է կլիմայական, երկրաձևաբանական, ճարտարագիտաերկրաբանական պաշտպանության միջոցառումների հաշվառումով:

 

I -2 Տաթև գյուղի տարածքի համալիր գնահատական

I -2.1 Տաթև գյուղի տարածքի բնակլիմայական պայմանների բնութագիր

 

Ռելիեֆի նկարագիրը

Տաթև գյուղի ներկա տարածքը գտնվում է Որոտանի աջակողմյան սարահարթի վրա: Տարածքը հյուսիսից 1700 մ բարձրության վրա պատված է անտառով, արևելյան և հարավային կողմերից խորը զառիթափով իջնում է ձորը: Զառիթափի պռնկին բացարձակ նիշը կազմում է 1400 - 1500 մ: Տարածքի արևելյան կողմով անցնում է Որոտան գետը, որին հարավային կողմից միախառնվում է վտակներից մեկը և հենց այդ միախառնման հանգույցում` ժայռ-հրվանդանի վրա կառուցված է Տաթևի նշանավոր համալիրը: Գյուղը հնարավորություն ունի զարգանալու դեպի հյուսիս - արևելք, հարավ և մոտ 4 - 5 հա դեպի հյուսիս - արևմուտք: Գյուղի արևմտյան ձորակից այն կողմ կան հարթ տարածություններ, որոնց օգտագործումը բնակելի նպատակներով խիստ սահմանափակվում է, քանի որ դրանք գյուղատնտեսական նշանակության կարևոր հողեր են:

Գարնանային վարարումներն սկսվում են մարտ ամսվա սկզբին և շարունակվում մինչև հուլիսի վերջը:

Գետի հաստատուն մակարդակը նկատվում է հուլիսի վերջին կամ օգոստոսի սկզբին: Այսպիսով, վարարումները տևում են 120 - 150 օր: Որոտան գետը և նրա վտակները սնվում են աղբյուրներից, անձրևաջրերից և ձնհալի ջրերից: Գետի վտակներից մեկը, որն անցնում է Տաթև գյուղի արևմտյան կողմից դեպի հարավային կողմ` հեղեղաբեր է: Ձմռանը գետն ափային մասում սառում է և պատվում սառույցի բարակ շերտով:

 

I -2.2 Կլիմայական տվյալներ

 

Տարածքի կլիման բարեխառն է, համեմատաբար խոնավ: Օդի բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը - 27oC, իսկ առավելագույնը` +33oC, օդի միջին տարեկան ջերմաստիճանը` +9oC, տարվա ամենացուրտ ամսվա` հունվարի միջին ջերմաստիճանը`13.5oC, տարվա ամենատաք ամսվա` օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը` + 18oC: Մթնոլորտային տեղումների տարեկան քանակը կազմում է 600 - 660 մմ: Ձյան ծածկույթի միջին հաստությունը հասնում է 15 սմ, իսկ ճնշումը` 50 կգ/մ: Հողի սառցակալման առավելագույն խորությունը հասնում է 30 սմ: Քամիները հիմնականում հյուսիս - արևմտյան են` 1.8 մ/վրկ արագությամբ:

 

ՀԱՅՊԵՏՀԻԴՐՈՄԵՏ ՀԷԳԿԿ

 

Կիրառական կլիմատալոգիայի բաժին

ՍՅՈՒՆԻՔԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱԹԵՎ ՀԱՄԱՅՆՔ

Կլիմայական տվյալներ

2007 թ.

 

ՏԱԹԵՎ` փօ 39 23, Aօ 46 14

h = 1580 մ ծ.մ.

 

Բարեխառն կլիմա`

համեմատաբար խոնավ,

լեռնաանտառային լանդշաֆտով

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

 

- Արևափայլ

- Օդի ջերմաստիճան

- միջին ամսական

- միջին առավելագույն

- միջին նվազագույն

- բացարձակ առավելագույն

- բացարձակ նվազագույն

- Օդի միջին օրական ջերմաստիճանի որոշակի սահմաններով անցման ժամկետները, տևողությունը և միջին ջերմաստիճանը

- Ջեռուցման ժամանակաշրջանի բնութագրերը

- Հողի մակերևույթի ջերմաստիճանը

- միջին ամսական

- միջին առավելագույն

- միջին նվազագույն

- բացարձակ առավելագույն

- բացարձակ նվազագույն

- Հողի շերտի սառածության խորությունը

- Հողի մակերևույթին դիտվող առաջին և վերջին սառնամանիքը և անսառնամանիք ժամանակահատվածի տևողությունը

- Օդի խոնավություն

- հարաբերական խոնավությունը

- Մթնոլորտային տեղումներ

- պինդ

- հեղուկ

- խառը

- ընդհանուր քանակը

- օրական առավելագույնը

- Տեղումներով օրերի թիվը

- Ձնածածկույթի առաջացման և վերացման ժամկետները

- Մթնոլորտային ճնշում

- միջին

- բացարձակ առավելագույն

- բացարձակ նվազագույն

- Քամու ուղղությունների և անդորրի կրկնելիությունը

- Քամու արագությունը

- միջին ամսական

- առավելագույն

- պոռթկում

- Մթնոլորտային երևույթներով օրերի միջին և առավելագույն թիվը

 

1. Արևափայլ

 

.___________________________________________________________________.

|Բնութագիր    | I |II |III|IV |V  |VI |VII|VIII|IX |X  |XI |XII|Տարի|

|_____________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|Տևողությունը |151|152|150|111|223|268|251| 245|152|163|131|136|2133|

|(ժամ)        |   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

|_____________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|Առանց արևի   |  4|  6|  7|  6|  5|  3|  2|   3|  6|  7|  5|  5|  59|

|օրերի թիվը   |   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

.___________________________________________________________________.

 

2. ՕԴԻ ԵՎ ՀՈՂԻ ՋԵՐՄԱՍՏԻՃԱՆ

 

2.1 Օդի ջերմաստիճան (օC)

 

.____________________________________________________________

|Բնութագրեր    |  I | II |III | IV |  V | VI |VII |VIII| IX |

|______________|____|____|____|____|____|____|____|____|____|

|Տարի          |-1.3|-1.2| 1.1| 6.4|11.1|14.5|17.2|16.7|12.7|

|միջին ամսական |    |    |    |    |    |    |    |    |    |

|______________|____|____|____|____|____|____|____|____|____|

|միջին         | 3.6| 5.2| 7.0|12.0|16.9|20.1|23.4|23.5|19.0|

|առավելագույն  |    |    |    |    |    |    |    |    |    |

|______________|____|____|____|____|____|____|____|____|____|

|միջին         |-4.4|-4.2|-2.1| 2.9| 7.1| 9.9|12.9|12.7| 9.1|

|նվազագույն    |    |    |    |    |    |    |    |    |    |

|______________|____|____|____|____|____|____|____|____|____|

|բացարձակ      | 20 |  18|  23|  26|  27|  30|  32|  33|  30|

|առավելագույն  |    |    |    |    |    |    |    |    |    |

|______________|____|____|____|____|____|____|____|____|____|

|բացարձակ      | -23| -20| -15| -11|  -2|  -1|   5|   7|  -1|

|նվազագույն    |    |    |    |    |    |    |    |    |    |

.____________________________________________________________

 

._______________ ____________________.

|Բնութագրեր    | |  X | XI | XII|Տարի|

|______________| |____|____|____|____|

|Տարի          | | 8.4| 4.3| 1.1| 7.6|

|միջին ամսական | |    |    |    |    |

|______________| |____|____|____|____|

|միջին         | |14.5| 9.6| 5.5|13.4|

|առավելագույն  | |    |    |    |    |

|______________| |____|____|____|____|

|միջին         | | 4.7| 0.8|-3.0| 3.9|

|նվազագույն    | |    |    |    |    |

|______________| |____|____|____|____|

|բացարձակ      | |  27|  22|  18|  33|

|առավելագույն  | |    |    |    |    |

|______________| |____|____|____|____|

|բացարձակ      | |  -4| -13| -15| -23|

|նվազագույն    | |    |    |    |    |

._______________ ____________________.

 

2.2 Օդի միջին օրական ջերմաստիճանի որոշակի սահմաններով անցման

ժամկետները, տևողությունը և միջին ջերմաստիճանը (օC)

 

.___________________________________________________________________.

|Բնութագիր    |    Ցածր    |                Բարձր                   |

|             |____________|________________________________________|

|             |      0օ    |    5օ   |  10օ  |   12օ    |    15օ    |

|_____________|____________|_________|_______|__________|___________|

|Անցման       |29 XII|4 III|8 IV|9 XI|7 V|5 X|23 V|21 IX|20 VI|10 IX|

|ժամկետները   |      |     |    |    |   |   |    |     |     |     |

|_____________|____________|_________|_______|__________|___________|

|Տևողությունը |     66     |   215   |  152  |   122    |     83    |

|(օր)         |            |         |       |          |           |

.___________________________________________________________________.

 

2.3 Ջեռուցման ժամանակաշրջանի (<=8օC) բնութագրերը

 

._________________________________________.

|Սկիզբը|Վերջը|Տևողությունը |Ժամանակաշրջանի|

|      |     |(օր)         |միջին         |

|      |     |             |ջերմաստիճանը  |

|      |     |             |(օC)          |

|_________________________________________|

|_________________________________________|

| 18 X |23 IV|          188|           2.0|

._________________________________________.

 

2.4 Հողի մակերևույթի ջերմաստիճանը (օC)

 

._____________________________________________________________________.

|Բնութագրեր     | I |II |III|IV | V |VI |VII|VIII|IX | X |XI |XII|Տարի|

|_______________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|լեռնային       | -3|-2 |  2|  8| 15| 21| 22|  22| 16| 10|  8| -1|  10|

|սևահողեր  միջին|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

|ամսական        |   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

|_______________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|միջին          |  7| 10| 14| 25| 31| 40| 45|  44| 34| 25| 13|  9|  25|

|առավելագույն   |   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

|_______________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|միջին          |-10| -9| -6| -2|  3|  6| 10|   8|  5|  2| -3| -9|  -0|

|նվազագույն     |   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

|_______________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|բացարձակ       | 25| 33| 42| 52| 56| 60| 61|  63| 56| 50| 38| 27|  63|

|առավելագույն   |   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

|_______________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|բացարձակ       |-36|-27|-24|-15| -9| -2|  0|   0|-10|-13|-21|-33| -36|

|նվազագույն     |   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

._____________________________________________________________________.

 

2.5 Հողի շերտի սառածության խորությունը (սմ)

(ըստ Դանիլինի գործիքի)

 

.______________________________________.

|Առավելագույն խորությունը, որը հնարավոր|

|է մեկ անգամ 10 տարվա ընթացքում        |

|______________________________________|

|                 51 սմ                |

.______________________________________.

 

2.6 Հողի մակերևույթին դիտվող առաջին և վերջին սառնամանիքը

և անսառնամանիք ժամանակահատվածի տևողությունը

 

._______________________________________.

|Վերջին     |Առաջին     |Անսառնամանիք   |

|սառնամանիքը|սառնամանիքը|ժամանակահատվածի|

|           |           |տևողությունը,  |

|           |           |օր             |

|___________|___________|_______________|

|     1     |     2     |        3      |

|___________|___________|_______________|

|   16 V    |   29 IX   |       135     |

._______________________________________.

 

3. ՕԴԻ ԽՈՆԱՎՈՒԹՅՈՒՆ

 

._____________________________________________________________________.

|Բնութագրեր     | I |II |III|IV | V |VI |VII|VIII|IX | X |XI |XII|Տարի|

|_______________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|հարաբերական (%)| 66| 71| 75| 72| 76| 73| 66|  68| 76| 75| 67| 64|  71|

._____________________________________________________________________.

 

4. ՏԵՂՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ՁՆԱԾԱԾԿՈՒՅԹ

 

4.1 Մթնոլորտային տեղումներ

 

.___________________________________________________________________.

|Բնութագրեր   | I |II |III|IV | V |VI |VII|VIII|IX | X |XI |XII|Տարի|

|___________________________________________________________________|

|                  Տեղումների քանակը (մմ)                           |

|___________________________________________________________________|

|պինդ         | 31| 41| 65|  3|   |   |   |    |   |  1| 16| 31| 188|

|_____________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|հեղուկ       |   |   |   | 44|101| 86| 43|  37| 57| 40| 10|   | 418|

|_____________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|խառը         |   |   |   | 35|   |   |   |    |   | 17| 22|   |  74|

|_____________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|ընդհանուր    | 31| 41| 65| 82|101| 86| 43|  37| 57| 58| 48| 31| 680|

|_____________|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|օրական       | 22| 22| 32| 51| 33| 75| 60|  48| 36| 25| 38| 21|  75|

|առավելագույնը|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |    |

.___________________________________________________________________.

 

4.2 Տեղումներով (>=0.1) օրերի թիվը

 

._____________________________________________________.

| I |II |III|IV | V |VI |VII|VIII|IX | X |XI |XII|Տարի|

|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|____|

|  7|  8| 12| 13| 14| 10|  7|   6|  8| 10|  8|  6| 109|

._____________________________________________________.

 

4.3 Ձնածածկույթի առաջացման և վերացման ժամկետները

 

._____________________________________________________________.

|Ձնածածկույթով|Ձնածածկույթի           |Ձնածածկույթի           |

|օրերի թիվը   |առաջացման ժամկետները   |վերացման  ժամկետները   |

|_____________|_______________________|_______________________|

| միջին       |միջին|ամենավաղ|ամենաուշ|միջին|ամենավաղ|ամենաուշ|

|_____________|_____|________|________|_____|________|________|

|     68      |12 XI|     1 X|     3 I| 8 IV|  11 III|   28 IV|

._____________________________________________________________.

 

5. ՄԹՆՈԼՈՐՏԱՅԻՆ ՃՆՇՈՒՄ (հՊա)

 

.______________________________________________________________

|Բնութագրեր   |  I  | II  | III | IV  |  V  | VI  | VII |VIII |

|_____________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|

|միջին        |841.0|840.0|839.7|839.8|841.4|840.9|840.6|841.5|

|_____________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|

|բացարձակ     |860.2|853.9|856.2|855.6|853.6|850.8|849.7|851.3|

|առավելագույն |     |     |     |     |     |     |     |     |

|_____________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|

|բացարձակ     |817.7|819.0|821.2|821.2|823.5|828.0|829.9|831.5|

|նվազագույն   |     |     |     |     |     |     |     |     |

.______________________________________________________________

 

.______________ ______________________________.

|Բնութագրեր   | | IX  |  X  | XI  | XII |Տարի |

|_____________| |_____|_____|_____|_____|_____|

|միջին        | |843.6|845.0|844.2|841.9|841.6|

|_____________| |_____|_____|_____|_____|_____|

|բացարձակ     | |853.0|856.2|856.2|855.3|860.2|

|առավելագույն | |     |     |     |     |     |

|_____________| |_____|_____|_____|_____|_____|

|բացարձակ     | |832.0|829.6|823.1|817.4|817.4|

|նվազագույն   | |     |     |     |     |     |

.______________ ._____________________________.

 

6. ՔԱՄԻ

 

6.1 Քամու ուղղությունների և անդորրի կրկնելիությունը (%)

Տարվա ցուրտ ժամանակաշրջանում (XI-III) գերակշռում են հյուսիսային և հյուսիս-արևմտյան ուղղության քամիները, իսկ տարվա տաք ժամանակաշրջանում (IV-X)` հարավ-արևելյան ուղղության քամիները: Ամռանը անդորրների կրկնելիությունը կազմում է 38-40%, ձմռանը` 50-55%:

 

6.2 Քամու արագությունը (մ/վ)

 

.____________________________________________________________.

|Բնութագրեր   | I |II|III|IV|V |VI|VII|VIII|IX|X |XI|XII|Տարի|

|_____________|___|__|___|__|__|__|___|____|__|__|__|___|____|

|միջին ամսական|  2| 3|  3| 2| 2| 3|  4|   4| 3| 2| 2|  2|   3|

|_____________|___|__|___|__|__|__|___|____|__|__|__|___|____|

|առավելագույն | 18|15| 18|15|15|15| 15|  18|15|15|15| 16|  18|

|_____________|___|__|___|__|__|__|___|____|__|__|__|___|____|

|պոռթկումը    | 24|20| 24|20|20|20| 20|  24|18|20|19| 20|  24|

.____________________________________________________________.

 

7. ԱՄՊԱՄԱԾՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՄԹՆՈԼՈՐՏԱՅԻՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹՆԵՐ

 

7.1 Մթնոլորտային երևույթներով օրերի միջին (մ) և առավելագույն

(ա) թիվը

 

.________________________________________________________________.

|Բնութագրեր|  |I |II|III|IV | V| VI|VII|VIII|IX| X  | XI|XII|Տարի|

|__________|__|__|__|___|___|__|___|___|____|__|____|___|___|____|

|մառախուղ  | մ| 3| 3| 11|  8| 3|  2|  2|   3| 6|   7|  4|  4|  56|

|          |__|__|__|___|___|__|___|___|____|__|____|___|___|____|

|          | ա| 7| 8| 11| 17| 9|  6|  6|   9|14|  16| 13| 11|  80|

|__________|__|__|__|___|___|__|___|___|____|__|____|___|___|____|

|բուք      | մ| 2| 2|  1|0.2|  |   |   |    |  |0.04|0.3|0.8|   6|

|          |__|__|__|___|___|__|___|___|____|__|____|___|___|____|

|          | ա| 8| 6|  5|  2|  |   |   |    |  |   1|  3|  3|  12|

|__________|__|__|__|___|___|__|___|___|____|__|____|___|___|____|

|ամպրոպ    | մ|  |  |  1|  2| 5|  6|  3|   2| 2|   1|   |   |  22|

|          |__|__|__|___|___|__|___|___|____|__|____|___|___|____|

|          | ա|  |  |  2|  6| 8| 13| 10|   5| 7|   3|   |   |  37|

.________________________________________________________________.

 

I -2.3 Տաթև գյուղի միկրոկլիմայական քարտեզներ.

 

Տաթև համայնքի տարածքը մեծ է և չունի օդերևութաբանական կայան: Նրա կլիմայական պայմանները որոշվում են մոտակա օդերևութաբանական կայանի տվյալներով:

Տաթևի միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 1500 մ է: ՈՒնի բարեխառն, համեմատաբար խոնավ լեռնային կլիմա: Լանդշաֆտը լեռնային է, առավելապես տաք ամառներով և խոնավ ձմեռներով: Տաթևը գտնվում է Որոտան գետի հարավ-արևմտյան մասում` լեռնային բարձրավանդակի վրա: Համայնքում գտնվում է Տաթևի վանքային համալիրը: Գյուղի հարավային մասում Սվարանց գյուղն է: Տաթևի արևմտյան մասում գտնվում են լեռնաշղթաներ, որոնք անընդհատ բարձրանում են դեպի արևմուտք, իսկ հյուսիսից, հյուսիս-արևելքից լեռներն իջնում են դեպի Որոտան` շատ զառիթափ լանջերով:

 

I -2.3.1 Տաթև գյուղական համայնքի ջերմաստիճանի միկրոկլիմայական

քարտեզները

 

Տաթևի ռելիեֆն արևմտյան մասում աստիճանաբար բարձրանում է, իսկ արևելյան մասը կամաց-կամաց իջնում է: Տարածքում շատ կան հովիտներ և բլուրներ, որտեղ գերազանցապես գերակշռում են մեծ թեքությունները: Ցրտահարության աստիճանը կազմում է 2օ, հարթավայրերում, հովիտներում ցրտահարության աստիճանը կազմում է 3օ: Ձմեռային մինիմումները համարյա չեն փոփոխվում: Անսառնամանիք ժամանակաշրջանի և դրական ջերմաստիճանների գումարը չի փոփոխվում: Ամենաշատը մինիմումները և ջերմաստիճանների գումարը բարձրանում է բլուրների գագաթներին, շատ փոքր թեքության (10օ>) լանջերի վերին մասերում, շատ թեք նեղ հովիտների հատակում, որոնք ներկված են դեղին գույնով, ձմռան մինիմումը այդ վայրերում բարձրանում է 3-5օ-ով, անսառնամանիք օրերի թիվը 15-25 օրով, իսկ դրական ջերմաստիճանների գումարն ավելանում է 150-250օ-ով:

Ռելիեֆի մյուս գերակշռող տեսակը թեք (3-10օ) լանջերի վերին և ստորին մասերն են, հովիտների հատակը և լանջերն ունեն ցրտահարության 2-րդ աստիճան: Այստեղ ցուրտ օդի հոսք չկա կամ շատ քիչ է, արտահոսքը շատ լավ է գարնանը և աշնանը, մինիմում ջերմաստիճանները ավելանում են 2-4օ-ով, իսկ անսառնամանիք օրերի թիվը և ջերմաստիճանների գումարը` համեմատաբար 10-20 օրով և 100-200օ-ով:

Ռելիեֆում գերակշռում են նաև շատ թույլ թեքությամբ հովիտներ, հարթավայրերի ներքին մասեր, փոքր թեքության հովիտների ներքին մասեր, հատակը և ստորին լանջերը, որտեղ ցրտահարությունը կազմում է 4օ: Ցուրտ օդի հոսքն այս տարածաշրջանում շատ ուժեղ է, իսկ արտահոսք կամ չկա կամ շատ թույլ է: Մինիմում ջերմաստիճաններն այստեղ նվազում են -2-3օ-ով: Նվազում են նաև անսառնամանիք օրերի թիվը 10-20 օրով, իսկ ջերմաստիճանների գումարը նվազում է -100-200օ-ով: Ռելիեֆի այս ձևերը հատկապես շատ են բուն գյուղի շրջակայքում` արևմտյան ու հարավային մասում, իսկ ձորեր, հովիտներ այստեղ համարյա չեն հանդիպում:

 

I -2.3.2 Տաթև գյուղական համայնքի քամու միկրոկլիմայական քարտեզներ

 

Քամու միջին տարեկան արագությունը Տաթևում և նրա շրջակայքում կազմում է 3 մ/վրկ, առավելագույն արագությունը` 18 մ/վրկ, իսկ պոռթկումներով արագությունը հասնում է մինչև 24 մ/վրկ: Քամու արագության ուժեղացում նկատվում է հուլիս և օգոստոս ամիսներին և հասնում է 4 մ/վրկ: Օգոստոս ամսին նկատվում է քամու տարեկան առավելագույն արագությունը և պոռթկումներով արագությունը, մյուս ամիսներին քամու միջին արագությունը կազմում է 2-3 մ/վրկ: Ցուրտ ժամանակ (նոյեմբեր-մարտ) քամիները փչում են հյուսիսից և հյուսիս արևմուտքից, իսկ տաք ժամանակ (ապրիլ-հոկտեմբեր) ունենում են հարավ, հարավ-արևելյան ուղղություն: Հենց այդ ուղղությունների համար էլ կազմվել են քամու միկրոկլիմայական քարտեզները, որտեղ առանձնանում են երեք տեղամասեր`

1. այն տեղամասերն են, որտեղ քամու արագությունը մեծանում է, քամու միկրոկլիմայական գործակիցը Ky=1:2~1:6

2. այն տեղամասերն են, որտեղ քամու արագությունը համարյա չի փոխվում`

Ky=1.0~1.2

3. այն տեղամասերն են, որտեղ քամու արագությունը թուլանում է`

Ky=0.6~0.9:

Այդ տեղամասերի մեջ պետք է տեղակայել քամուն ուղղահայաց շենքեր ու շինություններ, դաշտապաշտպան անտառաշերտերի հակառակ մասերը, ծառերը, շենքերը, շինությունները, որոնք արգելափակում են քամու մուտքը կամ թուլացնում արագությունը:

Քամու միկրոկլիմայական քարտեզի վրա առանձնացվել են նշված երեք հիմնական ձևերը տարբեր գույներով:

I-2.4 Տաթև գյուղական համայնքի տարածքի ճարտարագիտաերկրաբանական և սեյսմոլոգիական ուսումնասիրություն

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1. Ընդհանուր տեղեկություններ

2. Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր

3. Գեոմորֆոլոգիական պայմաններ

4. Երկրաբանական կառուցվածք

5. Հիդրոերկրաբանական պայմաններ

6. Սեյսմոտեկտոնական պայմաններ

7. Ֆիզիկաերկրաբանական երևույթները և պրոցեսներ

8. Երկրաբանալիթոլոգիական կառուցվածք

9. Ինժեներաերկրաբանական շրջանացում

10. Եզրակացություն

11.Փորվածքների նկարագիր

 

1. Ընդհանուր տեղեկություններ

 

Համաձայն ՀՀ Քաղաքաշինության նախարարության թիվ ԱՇՁԲ-07/206-2 պայմանագրի, «ՀԳՇՆ» ընկերությունը մշակել է Տաթև գյուղի նոր գլխավոր հատակագիծ` համայնքի հեռանկարային զարգացմամբ: Այդ նպատակով 2007 թ. հունիս-հուլիս ամիսներին Տաթև գյուղում մոտ 120 հա տարածության վրա կատարվել են հետևյալ ինժեներաերկրաբանական աշխատանքները`

1. Ինժեներաերկրաբանական վերականգնողական աշխատանքներ, որի ընթացքում ծանոթացել և հաշվի են առնվել փոքրաթիվ այն բոլոր ուսումնասիրությունների փորվածքները, որոնք անցել են մի քանի պետական նախատեսված կառույցների նախագծման աշխատանքներում:

2. Նկարագրվել են 35 բնական և արհեստական մերկացումներ, որոնք գտնվում են Տաթև գյուղի տարբեր հատվածներում և նրա տարածքից դուրս` թե կետային և թե հրապարակային բնույթի:

3. Կատարվել է ինժեներաերկրաբանական հանույթ 1:2000 մասշտաբի քարտեզի հիմքում` 120 հա տարածքի վրա:

4. Կազմվել են 7 ինժեներաերկրաբանական կտրվածքներ (հավելված 9.3-9.8):

5. Վերը նշված աշխատանքների հիման վրա կազմվել է տարածքի 1:2000 մասշտաբի ինժեներաերկրաբանական քարտեզը` իր պայմանական նշաններով (հավելված 9.2):

6. Կազմվել է սույն ինժեներաերկրաբանական ուսումնասիրությունը Տաթև գյուղի գլխավոր հատակագծի կազմման համար:

 

2. Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր

 

Տաթև համայնքն զբաղեցնում է Որոտանի աջակողմյան սարահարթով և հարակից զառիթափերով ու խորը ձորերով ձևավորված ընդարձակ տարածք: Այն հյուսիսից 1700 մ բարձրության վրա պատված է անտառով, արևելյան և հարավային կողմերից խորը զառիթափով իջնում է Որոտանի ձորը: Զառիթափի պռնկին բացարձակ նիշը կազմում է 1400 - 1500 մ: Տարածքի արևելյան կողմով անցնում է Որոտան գետը, որին հարավային կողմից միախառնվում է վտակներից մեկը, և հենց այդ միախառնման հանգույցում` ժայռ-հրվանդանի վրա կառուցված է Տաթևի նշանավոր համալիրը: Գյուղի արևմտյան ձորակից այն կողմ հարթ, գյուղատնտեսական նշանակության կարևոր հողեր են:

 

3. Գեոմորֆոլոգիական պայմաններ

 

ՈՒսումնասիրվող տարածքը գեոմորֆոլոգիական տեսակետից գտնվում է Զանգեզուրի լեռների ճյուղավորություններից մեկի միջին բարձրությունների վրա: Ընդհանուր առմամբ, Տաթև գյուղը զբաղեցնում է հարավ-արևմտյան ուղղության բավական թեք մի լանջ, որի ռելիեֆի թեքությունը հասնում է մինչև 10%, իսկ նրան հյուսիս արևելքից շրջափակող լանջը հասնում է 10-20օ-ի թեքության:

Գյուղի ռելիեֆի պայմանական նիշերը տատանվում են 940-1040 մետրերի սահմաններում, իսկ բացարձակ միջինը 1600-1610 մետր է: Ինժեներաերկրաբանական քարտեզի վրա նիշերը պայմանական են:

Ռելիեֆը բարդացված է ձորակներով և ժամանակավոր հոսքերով:

Գյուղի տարածքում առանձնացվում են թեք էլյուվիալ-դելյուվիալ լանջը` իր` տարբեր աստիճանի թեքությամբ շրջաններով (I, II և III) (տես հավելված 9.2), գետակների և ձորակների հուներն իրենց ալյուվիալ ոչ մեծ կուտակումներով (նրանք նստած են մայր ապարների անհարթ մակերեսների վրա):

Ընդհանուր առմամբ, Տաթև գյուղն իր համայնքային հողերով զբաղեցնում է Բարգուշատի լեռների հյուսիսահայաց լանջերի, Ղարաբաղյան լեռների հարավարևմտյան լանջերի, ինչպես նաև Որոտան գետի միջին հոսանքի ջրբաժանային (աջ կողմի) շղթայի հարավային կողմի բավական թեք մի տարածություն:

 

4.Երկրաբանական կառուցվածք

 

Տաթև գյուղը, գտնվելով Բարգուշատի, Ղարաբաղյան և Զանգեզուրի լեռների տարածքում, ունի նրան բնորոշ երկրաբանական զարգացման պատմություն, որին կարելի է չանդրադառնալ, քանի որ մեզ հետաքրքրում է` ներկա իրավիճակում ինչ լեռնային ապարներով են ներկայացված Տաթև գյուղի տարածքը և նրա շրջակայքը: Այստեղի հին ապարներից ռելիեֆի վրա շատ տեղերում մերկացված ստորին կավճի հասակի պորֆիրիտներ են, որոնք տարածված են Տաթև գյուղի հարավ-հարավարևմտյան կողմերում (նայիր հավելված 9.2):

Նույն հասակին են նաև վերագրվում հյուսիսային կողմում մերկացող տուֆաբրեկչաները` ավազաքարերի ենթաշերտերով և ոսպնյակներով` գյուղամիջյան եկեղեցու մոտակայքում և այլն: Տուֆաբրեկչաների անհարթ մակերեսի վրա նստած են կավային գրունտները, որոնք դեպի հարավ-արևմուտք խորանում են գետի ձախ ափով` պորֆիրիտների դիմաց: Այս կավային շերտի վրա նստած են ժամանակակից ավազակավերի, ճալաքարակոպճային, որոշ տեղերում կավավազների ոչ շատ մեծ հզորության շերտեր:

 

5. Հիդրոերկրաբանական պայմաններ

 

ՈՒսումնասիրվող տարածքը, հանդիսանալով բավական թեք դելյուվիալ-պրոլյուվիալ լանջ` երկու-երեք կողմից շրջանցված է գետակով և նրա վտակներով: Դրանց հոսքերն ունեն 10-30 և ավելի մետր խորություն ընդհանուր տարածքի նկատմամբ և, բացի այդ, գրունտները բավական տարբեր են, ուստի գրունտային ջրերն այստեղ ընդհանուր հորիզոն չեն կազմում և գտնվում են 10 մետրից խորը` բացառությամբ ձորակների, գետակների և Տաթև գյուղի հարավ-արևմտյան ստորին հատվածի (Սվարանց գնացող ճանապարհի վերևի մերձակա տարածքի): Այստեղ նրանք գտնվում են 3-4 մետրի վրա, կամ դուրս են գալիս մակերես` ճահճացնելով ոչ մեծ մակերես (մոտ 0.5 հա):

Ինժեներաերկրաբանական քարտեզի վրա այս ալյուվիալ նստվածքների տարածքը կազմում է մինչև 17%-ի և նրանք ներկայացված են IV-A 7 տեղամասերով (տես հավելված 9.2):

 

6. Սեյսմատեկտոնական պայմաններ

 

Տեկտոնական տեսակետից շրջանը հանդիսանում է հայկական ծալքավորված գոտու բաղկացուցիչ մի մասը և բնութագրվում բազմահարկ տեկտոնական զարգացմամբ: Ամենախոշոր տեկտոնական կառուցվածքը Գորիսի սինկլինալն է, որը տեղադրված է Սևանի օրթոտեկտոնական գոտում: Գորիսի սինկլինալը տեղադրված է երկու խոշոր խզումների միջև, որոնցից մեկը հյուսիս-արևելքում ձգվում է Զաբուխ գետի մոտով, մյուսը` հարավ-արևմուտքում, Որոտան գետի կիրճով: Շրջանում մեծ տարածում ունեն վերնետքային տիպի խզումները` Խուստուփ-Գիրաթաղի, Անտառաշատ-Հալիձորի, Մալդաշի, Խոտանի, Տաթևի արևմուտքով (գետակի հունով) անցնող և այլ խախտումներ, ինչպես նաև նրանց ճյուղավորությունները: Նրանք չեն նշված մեր քարտեզի վրա, բայց Հարավային Հայաստանի սեյսմատեկտոնական քարտեզի վրա բերված են ռեգիոնալ կարգի խզումները (տես հավելված 6.1): Այս խախտումների հետ են կապվում բազմաթիվ պատմական երկրաշարժեր, նրանցից մի քանիսը բերված է այս քարտեզի վրա:

Տաթև գյուղի տարածքում նկատվել է բավական փոքր ու մեծ խախտումների մի շարք` ոչ մեծ տարածմամբ և լոկալ նշանակությամբ: Նրանք համարվում են ոչ խորքային, ընդգրկում են փոքր խորություններ` ոչ մեծ ամպլիտուդներով:

Տաթև գյուղի տարածքում հնարավոր սողանքային մարմինների առաջացումը կամ կայունացած սողանքների ակտիվացումը կապված են Որոտանի կիրճով անցնող ճանապարհների տեղամասերի հետ, որոնց անցկացման համար կտրվել են թույլ գրունտների տեղամասեր, խախտվել է բնական թեքության անկյունը և որտեղ, կախված մթնոլորտային և ռելիեֆային պայմաններից, կարող են տեղի ունենալ ե՛ւ փլուզումներ, ե՛ւ գրունտային բավական մեծ զանգվածների տեղաշարժեր: Այդպիսիք կարող են հանդիպել բուն Տաթև գյուղի տարածքում, որոշ ներգյուղական ճանապարհների, գերեզմանոցների մոտակայքում և ձորակի լանջերով անցնող ճանապարհների երկայնքով:

Ավելի ծավալուն նկարագիր տեղին չէ ներկայացնել, քանի որ մեր ուսումնասիրություններին զուգահեռ կատարվում են Տաթև բնակավայրի տարածքի սեյսմամիկրոշրջանացման աշխատանքներ:

 

__________________________________________________

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
27.12.2007
N 1594-Ն
Որոշում