Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ Մ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (17-ՐԴ ՄԱՍ)

 

 

040.0072.290110

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

29 հունվարի 2010 թվականի N 72-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(17-րդ մաս)

 

ԲԱԺԻՆ II
ՍՆԿԵՐ

 

ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկերի ցանկ

 

Agaricus tabularis

Շամպինյոն աղյուսակաձև - վտանգված EN

Agaricus xanthodermus

Շամպինյոն դեղնամաշկ - անհետացման եզրին NT

Amanita gemmata

Ճանճասպան վառ դեղին - անհետացման եզրին NT

Amanita muscaria

Ճանճասպան կարմիր - խոցելի VU

Amanita phalloides

Դժգույն գարշասունկ - խոցելի VU

Asterophora lycoperdoides

Աստերոֆորա անձրևային - տվյալներն անբավարար են DD

Astraeus hygrometricus

Աստղիկ հիգրոմետրիկ - խոցելի VU

Battarrea phalloides

Բատարեա թիակաձև - անհետացած EX

Boletopsis leucomelaena

Բոլետոպսիս սև-սպիտակ վտանգված EN

Boletus edulis

Սպիտակ սունկ, թնջուկ - խոցելի VU

Boletus satanas

Սատանայասունկ, դիվասունկ-վտանգված EN

Clavariadelphus pistillaris

Կլավարիադելֆուս վարսանդավոր - վտանգված EN

Collybia cookei

Կոլիբիա Կուկի - վտանգված EN

Cystoderma amianthina

Ցիստոդերմա ամիանտային - խոցելի VU

Dictyophora duplicata

Ցանցակիր կրկնապատկված - տվյալներն անբավարար են DD

Hapalopilus croceus

Հապալոպիլուս զաֆրանա-դեղին (կարմրադեղին) - կրիտիկական վիճակում գտնվող CR

Haploporus odorus

Հապլոպորուս հոտավետ - կրիտիկական վիճակում գտնվող CR

Helvella atra

Հելվելա սև - խոցելի VU

Hericium coralloides

Ոզնասունկ բուստանման, մարջանանման - խոցելի VU

Hericium erinaceum

Ոզնասունկ փշոտ, կաղնու ոզնասունկ - կրիտիկական վիճակում գտնվող CR

Leucoagaricus macrorhizus

Լեուկոագարիկուս երկարարմատ - վտանգված EN

Macrolepiota puellaris

Հովանոցասունկ աղջկական - վտանգված EN

Հովանոցասունկ կարմրող - վտանգված EN

Meripilus giganteus

Մերիպիլուս հսկա-վտանգված EN

Montagnea arenaria

Մոնտանեա ավազային - խոցելի VU

Mutinus caninus

Մուտինուս շնային - վտանգված EN

M. ravenelii

Մուտինուս Ռավենելի-տվյալներն անբավարար են DD

Myriostoma coliforme

Միրիոստոմա ծակոտկեն - կրիտիկական վիճակում գտնվող CR

Phallus impudicus

Թիակիկ սովորական, մորկեղ գարշահոտ - վտանգված EN

Phyllotopsis nidulans

Ֆիլոտոպսիս բնավորվող վտանգված EN - Endangered

Pleurotus eryngii

Ականջասունկ, կախասունկ տափաստանային, սպիտակ տափաստանային սունկ, կայսերական սունկ - խոցելի VU

Podaxis pistillaris

Պոդաքսիս վարսանդային - խոցելի VU

Rhodotus palmatus

Ռոդոտուս թաթաձև - վտանգված EN

Sarcosoma globosum

Սարկոսոմա գնդաձև - կրիտիկական վիճակում գտնվող CR

Strobilomyces strobilaceus

Կոնասունկ փաթիլաոտիկ - խոցելի VU

Suillus grevillei

Յուղասունկ կվենու - վտանգված EN

S. punctipes

Յուղասունկ մայրու - կրիտիկական վիճակում գտնվող CR

Tuber aestivum

Գետնասունկ ամառային, ուտելի - տվյալներն անբավարար են DD

Verpa conica

Վերպա կոնաձև - խոցելի VU

Volvariella bombycina

Վոլվարիելա մետաքսանման - վտանգված EN

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Agaricaceae

1. Agaricus tabularis Pk

 

Հոմանիշ` Agaricus praerimosus Pk

 

Շամպինյոն աղյուսակաձև, (Շամպինյօն տաբլիտչատիյ)

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 5-20 սմ տրամագծով, սպիտակ, սպիտակամոխրագույն, կպչելիս դեղնում է, հաստ և մսալի է, կիսագնդաձև, հետո փռված, երբեմն մեջտեղում տափակ, ծածկված բուրգաձև կամ աղյուսակաձև թեփուկներով, ծալված եզրերով կամ հարթ, հաճախ եզրերը մասնակի ծածկոցի մնացորդներով:

Պտղամիսը սպիտակ է, կտրվածքում` վարդագույն, հաճելի սնկային համով և հոտով: Թիթեղները նեղ են, սկզբում վարդագույն, հետագայում մուգ շագանակագույն, գրեթե սև: Ոտիկը 4-5 x 1-3 սմ, սպիտակ, սպիտակավուն, կենտրոնական, թավշյա կամ մերկ, կախված լայն, սպիտակավուն օղակով: Սպորափոշին մուգ շագանակագույն է: Սպորները 6,5-9 x 5,5-7 մկմ, շագանակագույն, լայն օվալաձև:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Հյուսիսային Ամերիկա, Եվրոպա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/: Եվրոպայի մի շարք երկրներում հազվադեպ է հանդիպում:

Հայաստանում հայտնաբերված է Արագածի ֆլորիստիկական շրջանում` Արխաշան գետի ափ, Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում` Սևանի շրջակայք, արոտավայրեր:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հանդիպում է հողի վրա, վերին լեռնային գոտում` ալպիական մարգագետիններում, արոտավայրերում, 2500-3500 մ բարձրության վրա, հունիս-հուլիս ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է: Պտղամարմիններն ուտելի են:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, էկոհամակարգերի դեգրադացումը և քայքայումը, արոտավայրերի ընդլայնումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիթորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Agaricaceae

2. Agaricus xanthodermus Genev.

Հոմանիշ` Psaliota xanthoderma (Genev.) Rich. et Roze

Շամպինյոն դեղնամաշկ, (Շամպինյոն ժելտակօժիյ)

 

Կարգավիճակը

Անհետացման եզրին գտնվող (NT - Near threatened):

 

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 2-12 սմ տրամագծով, սպիտակ, սպիտակավուն, մոխրագույն, մեջտեղում ավելի մուգ գունավորված, կպչելիս ստանում է դեղին կամ դեղնանարնջագույն գունավորում, մերկ է, հարթ, թավշյա, փայլուն, հաստ մսալի, զանգակաձև, կիսագնդաձև, հետո փռված, մեջտեղում տափակ, երբեմն ճաքճքված, ծալված եզրերով և մասնակի ծածկոցի մնացորդներով: Պտղամիսը սպիտակ է, կտրվածքում` վառ դեղին գունավորմամբ, տհաճ կարբոլաթթվի հոտով: Թիթեղները սպիտակավուն են, վարդագույն, մուգ շագանակագույն, գրեթե սև: Ոտիկը 5-10 x 1-4 սմ, գլխարկի գույնի, կենտրոնական, մերկ, հիմքում դեղնավուն, ուռուցիկ, լայն, սպիտակավուն` դեղին եզրերով օղակով: Սպորափոշին մուգ շագանակագույն է: Սպորները 5,5-6,5 x 3,5-5 մկմ, շագանակագույն, կլորավուն-ձվաձև, հարթ:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Ամերիկա, Եվրոպա, Աֆրիկա, Ավստրալիա, Հարավային Կովկաս /Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան/: Որոշ Եվրոպական երկրներում ունի լայն տարածում:

Հայաստանում տվյալ տեսակի եզակի օրինակները հայտնաբերված են Արագածի ֆլորիստիկական շրջանում` Սև լճի շրջակայք և Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում` Երևան քաղաքի «Ծիծեռնակաբերդ» զբոսայգի:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հանդիպում է հողի վրա, ալպիական մարգագետիններում, արոտավայրերում, այգիներում, 1000-3500 մ բարձրության վրա, հուլիս-օգոստոս ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է: Պտղամարմինները թունավոր են:

 

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, էկոհամակարգերի դեգրադացումը և քայքայումը, արոտավայրերի ընդլայնումը:

 

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ ապրելավայրերի մոնիթորինգ:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Amanitaceae

 

3. Amanita gemmata (Fr.) Bertill.

 

Հոմանիշ` Agaricus gemmatus Fr.

Ճանճասպան վառ դեղին, (Մուխօմօռ յառկօ-ժելտիյ)

 

Կարգավիճակը:

Անհետացման եզրին գտնվող (NT - Near threatened):

 

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 2,5-11 սմ տրամագծով, դեղին, կիտրոնագույն, մեջտեղում ավելի մուգ գունավորված` դեղնագորշավուն, մսալի, սկզբում փռված, կիսագնդաձև, հետագայում տափակ, ընդհանուր ծածկոցի մնացորդներով, որոնք լինում են սպիտակ գորտնուկների կամ լաթերի ձևով: Պտղամիսն ու թիթեղները սպիտակ են: Թիթեղներն ազատ են, խիտ, բարակ, առկա են թիթեղիկներ: Ոտիկը 7-10 x 1-1,5 սմ, սպիտակ կամ սպիտակավուն, կենտրոնական, սպիտակավուն նեղ օղակով, հիմքի մոտ պալարաձև ուռուցիկ, ազատ կամ սերտաճած պարկաձև պատյանի (վոլվա) մնացորդներով, երբեմն վոլվան բացակայում է: Սպորափոշին սպիտակ է: Սպորները` 8-9 x 7-7,5 մկմ, անգույն, օվալաձև, հարթ, ոչ ամիլոիդ:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ամերիկա, Հյուսիսային Աֆրիկա, Հարավային Կովկաս /Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան/: Հայաստանում հայտնաբերված է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում` «Սոսու պուրակ» պետական արգելավայր, Կապանի շրջակայք:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հանդիպում է հազվադեպ, հողի վրա, սոճու, կաղնու-բոխու անտառներում, 1200-1700 մ բարձրության վրա, հոկտեմբեր ամսին: Միկորիզագոյացնող սունկ է` համակեցության մեջ է մտնում փշատերև և լայնատերև ծառատեսակների հետ:

 

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, ապրելավայրերի կորուստը, էկոհամակարգերի դեգրադացումը և քայքայումը, չկարգավորվող ծառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը:

 

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Պահպանվում է «Ծավ» արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում:

Անհրաժեշտ է իրականացնել հայտնի պոպուլյացիաների վիճակի մոնիտորինգ և նոր աճելավայրերի հայտնաբերում:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Amanitaceae

4. Amanita muscaria (L.) Pers.

Հոմանիշ` Agaricus muscarius L.

Ճանճասպան կարմիր, (Մուխօմօռ կռասնիյ)

 

Կարգավիճակը: Խոցելի (VU - Vulnerable):

 

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 5-25 սմ տրամագծով, տարբերվում է վառ գունավորմամբ` նարնջակարմրից մինչև մուգ կարմիր, հաստ մսալի, սկզբում կիսագնդաձև, հետագայում տափակ, փռված, հարթ եզրերով: Թարմ վիճակում կպչուն, չորացած` փայլուն, գլխարկի վրա պահպանված ընդհանուր ծածկոցի մնացորդներով, որոնք լինում են սպիտակ կամ դեղնավուն գորտնուկների կամ լաթերի ձևով: Պտղամիսը սպիտակ է, հաճելի հոտով և քաղցր համով: Թիթեղներն ազատ են, խիտ, լայն, սպիտակ, չորանալուց հետո դեղնավուն: Ոտիկը 7-20 x 1-3,5 սմ, սպիտակ կամ սպիտակավուն, կենտրոնական, սպիտակավուն կամ դեղնավուն օղակով: Հիմքի մոտ պալարաձև ուռուցիկ է, սպիտակավուն պարկաձև պատյանի (վոլվա) մնացորդներով: Սպորափոշին սպիտակ է: Սպորները` 9-12 x 6-8 մկմ, անգույն, լայն օվալաձև, հարթ:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Ամերիկա, Եվրոպա, Աֆրիկա, Ավստրալիա, Հարավային Կովկաս /Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան/: Աշխարհի մի շարք երկրներում ունի լայն տարածում, սակայն Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով: Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` Դիլիջան քաղաք, Պարզ լճի շրջակայք, Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում` Ծաղկաձոր, Հանքավան, Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հողի վրա, միջին լեռնային գոտում, կեչուտներում կամ խառը անտառներում, 1500-1700 մ բարձրության վրա, օգոստոս-հոկտեմբեր ամիսներին: Միկորիզագոյացնող սունկ է` համակեցության մեջ է մտնում հիմնականում կեչու և սոճու հետ: Թունավոր է, առաջացնում է զգայախաբություններ /հալյուցինացիա/: Օգտագործվում է բժշկության մեջ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Տարածման վայրերում անտառտնտեսական գործունեության հետևանքով սնկերի զարգացման համար անհրաժեշտ տեղերի կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիտորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Amanitaceae

5. Amanita phalloides (Vaill.:Fr.) Secr.

Հոմանիշ` Amanitina phalloides (Vaill.:Fr.) Gilb.

 

Դժգույն գարշասունկ, (Բլեդնայա պօգանկա)

 

Կարգավիճակը:

Խոցելի (VU - Vulnerable):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 5-15 սմ տրամագծով, ձիթապտղագույն, կանաչավուն, սպիտակավուն, մեջտեղում ավելի մուգ գունավորված, կիսագնդաձև, մետաքսանման, հարթ եզրերով, ընդհանուր ծածկոցի մնացորդներով: Պտղամիսը, թիթեղները և ոտիկը սպիտակ են: Հասուն և չորացած պտղամարմիններն ունեն տհաճ հոտ: Ոտիկը 6-12 x 1,5-2 սմ, ունի սպիտակ թաղանթանման օղակ, հիմքի մոտ ուռուցիկ, ազատ պարկաձև պատյանի (վոլվա) մնացորդներով: Սպորափոշին սպիտակ է: Սպորները` 8-12 x 7-9 մկմ, անգույն, օվալաձև, հարթ, ամիլոիդ:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ամերիկա, Աֆրիկա, Ավստրալիա, Նոր Զելանդիա, Ասիա, Հարավային Կովկաս /Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան/: Աշխարհի մի շարք երկրներում ունի լայն տարածում, սակայն Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով:

Հայաստանում տվյալ սնկի եզակի պտղամարմինները հայտնաբերված են Լոռու ֆլոր. շրջ.` Ստեփանավան քաղաքի շրջակայք, Իջևանի ֆլոր. շրջ., Զանգեզուրի ֆլոր. շրջ. և Ապարանի ֆլոր. շրջ.: Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հանդիպում է հողի վրա, լայնատերև, փշատերև և խառը անտառներում, 1100-1800 մ բարձրության վրա, հուլիսից մինչև հոկտեմբեր ամիսներին: Միկորիզագոյացնող սունկ է` համակեցության մեջ է մտնում փշատերև և սաղարթավոր անտառների ծառատեսակների, հիմնականում կաղնու հետ: Մահացու թունավոր սունկ է: Օգտագործվում է բժշկության մեջ:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Հայաստանում չկարգավորված անտառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ արգելավայրերի մոնիթորինգ:

 

Կարգ Tricholomatales, ընտանիք Tricholomataceae

 

6. Asterophora lycoperdoides (Bull.) Ditmar: Gray

 

Հոմանիշ` Nyctalis asterophora Fr.

Աստերոֆորա անձրևային, (Աստեռօֆօռա դօժդեվիկօվայա)

 

Կարգավիճակը: Տվյալներն անբավարար են (DD - Data Deficient):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 0,5 x 2,5 սմ տրամագծով, սպիտակավուն, ծածկված ալրանման շերտով, սկզբում ուռուցիկ, ապա գնդաձև: Թիթեղները սպիտակ են, հասունանալուց հետո մոխրագույն, հաստ մսալի, եզակի, հաճախ բացակայում են: Պտղամիսը մոխրագույն է, տհաճ հոտով: Ոտիկը 1-4 x 0,2-0,5 սմ, սպիտակամոխրագույն, թավշյա: Սպորափոշին սպիտակ է: Սպորները 4-6 x 3,5-4 մկմ, անգույն, հարթ, էլիպսաձև:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնի է Լոռու ֆլոր. շրջ.` Ստեփանավանի շրջակայք` անցած դարի 20- ական թվականներին /հերբարիումային նյութը չի պահպանվել/; 2005 թ-ին հայտնաբերվել են սակավաթիվ պտղամարմիններ Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում, «Դիլիջան» ազգային պարկի տարածքում:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է գլխարկավոր սնկերի Russula, Lactarius ցեղերի ներկայացուցիչների փտած պտղամարմինների վրա, խառը խոնավ անտառներում, 1100 - 1500 մ բարձրության վրա, օգոստոս ամսին: Միկոֆիլ է:

 

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Հայտնաբերված տարածքներում անտառտնտեսական գործունեության հետևանքով սնկերի զարգացման համար անհրաժեշտ տեղերի կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Sclerodermatales, ընտանիք Geastraceae

 

7. Astraeus hygrometricus (Pers.) Morg.

 

Հոմանիշ` Geastrum hygrometricum Pers.

 

Աստղիկ հիգրոմետրիկ, (Աստռեուս գիգռօմետրիչեսկիյ)

 

Կարգավիճակը:

Խոցելի (VU - Vulnerable):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինը 2-4 սմ տրամագծով, աստղաձև, սկզբում կլորավուն, պատված բազմաշերտ թաղանթով /պերիդիում/, որը պատռվում է հասունանալուց հետո: Էկզոպերիդիումը բաժանվում է 7-10 բլթակների, սպիտակ է, հաստ մսալի, ճաքճքվող: Էնդոպերիդիումը մոխրագույն է կամ շագանակագույն, կլորավուն, հարթ կամ ցանցաձև: Հասունանալուց հետո պտղամարմնի գագաթին բացվում է փոքր պատառոտված անցք: Կապիլիցիումը անգույն է, ճյուղավորված, գլեբան` շագանակագույն: Սպորները 8-11 մկմ տրամագծով, կլորավուն, մանր փշաձև, շագանակագույն:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Հարավային Կովկաս (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան): Հայաստանում հանդիպում է հունիս ամսին Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հայաստանում հայտնաբերված է ավազուտների կամ ավազակավային հողերի վրա, չոր անտառներում, 800-1000 մ բարձրությունների վրա: Հումուսային սապրոտրոֆ է կամ պսամոտրոֆ:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Կլիմայի փոփոխության հետևանքով համապատասխան համակեցությունների անապատացումը կհանգեցնի սնկատեսակի անհետացմանը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիթորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Tulostomatales, ընտանիք Battarreaceae

 

8. Battarrea phalloides Dicks.: Pers.

 

Հոմանիշ` Lycoperdon phalloides Dicks.

 

Բատարեա թիակաձև, (Բատտարեյա վեսելկօվիդնայա)

 

Կարգավիճակը:

Անհետացած (EX - Extinct):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինը 5 սմ տրամագծով, սկզբում ձվաձև, փակ, հասունանալուց հետո պատռվում է և պահպանվում ոտիկի ստորին մասում պարկաձև պատյանի (վոլվա) ձևով` հիմնականում հողի տակ: ՈՒնի երկշերտ թաղանթ: Էկզոպերիդիումը սպիտակավուն է, կաշվենման, արագ անհետացող: Էնդոպերիդիումը թեփուկաթելիկաձև, փայտացած ոտիկի վրա, պատռվելուց հետո զանգակաձև է, հարթ: Ոտիկը 15-20 սմ բարձրությամբ և 1 սմ հաստությամբ, մազմզուկներով, շագանակագույն: Կապիլիցիումը անգույն է, կազմված բարակ թելիկներից: Սպորափոշին ժանգագույն է: Սպորները 4-6 մկմ, կլորավուն, շագանակագույն կամ թույլ գորշավուն:

 

Տարածվածությունը: Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Ամերիկա, Հարավային Կովկաս (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան): Ըստ հնէաբանական տվյալների կավե դարաշրջանի ռելիկտ է: Հայաստանում հայտնաբերվել է Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում` Ախթալայի շրջակայք, 1915 թվականին (հերբարիումային նյութը չի պահպանվել):

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է ավազակավային հողերի, ավազուտների վրա, կիսաանապատներում, սեպտեմբեր ամսին, 800 մ բարձրության վրա: Պատկանում է հումուսային սապրոտրոֆների կամ պսամոտրոֆների էկոլոգիական խմբերին:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Համապատասխան բիոտոպերի վերացումը: Տեսակի վերաբերյալ տվյալներն

անբավարար են:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Անհրաժեշտ է տարածման շրջանի զննում, նոր ապրելավայրերի հայտնաբերում:

 

Կարգ Aphyllophorales, ընտանիք Boletopsidaceae

 

9. Boletopsis leucomelaena (Pers.) Fayod

 

Հոմանիշ` Boletopsis subsquamosa (L.:Fr.)Kotl. et Pouz.

 

Բոլետոպսիս սև-սպիտակ, Բօլետօպսիս չեռնօ-բելիյ

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները միամյա են, կենտրոնական կամ կողքային գլխարկով: Գլխարկը 5-12 սմ տրամագծով` սկզբում մոխրագույն, ապա գորշավուն, կլորավուն, տափակ կամ ուռուցիկ, երբեմն կենտրոնում գոգավոր, սուր հաստ եզրերով, որոնք երիտասարդ վիճակում ներս են ծալված, հաճախ ալիքաձև են, մակերեսը պատված է բարակ թաղանթով, հասունանալուց հետո ճաքճքում է` առաջացնելով թեփուկներ: Պտղամիսը սկզբում սպիտակ է, կտրելուց` վարդագույն, մանուշակագույն երանգով, հետո մոխրագույն կամ գորշավուն: Հիմենոֆորը խողովակաձև, խողովակները միաշերտ են, կարճ, սպիտակ, մոխրագույն, գորշավուն, մինչև 4 մմ երկարությամբ, կազմված են բավականի մանր անցքերից (միջինը 1-2 անցք 1 մմ վրա), որոնք կլորավուն են, երբեմն հասունանալուց հետո լաբիրինթաձև: Ոտիկը 2-4 x 1-3 սմ, գլխարկի գույնի, կենտրոնական կամ կողքային, գլանաձև, ամուր, հարթ, դեպի հիմքը երբեմն ուռուցիկ, պտղամիսը կանաչավուն: Սպորափոշին սպիտակ կամ գորշավուն է: Սպորները 4,5-7 x 3,5-5 մկմ, բաց շագանակագույն, կլորավուն կամ էլիպսաձև, գորտնուկավոր:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս (Հայաստան): ՈՒնի լայն տարածում բորեալ գոտում: Հայաստանում հայտնաբերվել են տվյալ սնկի եզակի պտղամարմինները Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում, «Դիլիջան» ազգային պարկում, «Ախնաբադի կենու պուրակ» պետական արգելավայրում:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հողի վրա, խառն անտառներում, 1600 մ բարձրության վրա, սեպտեմբեր ամսին: Միկորիզագոյացնող սունկ է` համակեցության մեջ է մտնում կաղնու, բոխու, սոճու հետ: Պտղամարմիններն ուտելի են:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Մարդու տնտեսական գործունեությունը` չկարգավորված անտառահատման հետևանքով սնկերի զարգացման համար անհրաժեշտ տեղերի կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Աղավանավանքի կենի» արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում:

 

Կարգ Boletales, ընտանիք Boletaceae

 

10. Boletus edulis Bull.:Fr.

 

Սպիտակ սունկ, թնջուկ, (Բելիյ գրիբ, բօռօվիկ)

 

Կարգավիճակը:

Խոցելի (VU - Vulnerable):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 3-15 (30) սմ տրամագծով, բարձիկաձև, մսալի: Գույնը հաճախ կախված է աճման տեղից և էկոլոգիական պայմաններից. օրինակ` սոճուտներում այն մուգ գորշ կամ գորշաշագանակագույն է, երիտասարդ պտղամարմիններն ավելի բաց գույնի են, սաղարթավոր անտառներում` բաց, դժգույն դեղնագույն: Գլխարկի ստորին մասը սպունգանման է` մանր ծակոտիներով, սկզբում` սպիտակ, հասուն տեսակներինը` դեղնականաչավուն երանգով: Պտղամիսը սպիտակ է, ամուր: Ոտիկը 7-12 x 2-6 սմ, բաց գորշավուն, վերևի մասում` ցայտուն արտահայտված սպիտակ, ապա` կեղտոտ սպիտակ կամ գորշավուն ցանցիկով: Գավազանաձև է, դեպի հիմքը հավասար լայնացած: Սպորափոշին դեղնա-շագանակագույն է: Սպորները 15-18 x 3,8-5 մկմ, իլիկաձև, հարթ, բաց շագանակագույն:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Աֆրիկա, Հյուսիսային Ամերիկա, Ավստրալիա, Հարավային Կովկաս /Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան/: Աշխարհի մի շարք երկրներում ունի լայն տարածում, սակայն Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկում, Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում` Գորիսի շրջակայք, Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում` Մարմարիկ գետի ափին, Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում` Թումանյան կայան:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հայաստանում հանդիպում է հողի վրա, սաղարթավոր, փշատերև ու խառը անտառներում, 1000-1900 մ բարձրություններում, մայիսից մինչև ուշ աշուն: Միկորիզագոյացնող է, համակեցության մեջ է մտնում հիմնականում կաղնու, սոճու, բոխու հետ: Ամենաարժեքավոր և համեղ սնկերից է, հարուստ է սպիտակուցներով: ՈՒնի բուժիչ հատկություններ. հակաբիոտիկ ակտիվություն, պտղամարմինների մեջ հայտնաբերվել են հակաուռուցքային նյութեր:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Ինտենսիվ անտառշահագործումը, չկարգավորված ծառահատումները, ապրելավայրերի կրճատումը, պտղամարմինների հավաքը բնակչության կողմից:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է տարածման շրջանների զննում` նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման նպատակով:

 

Կարգ Boletales, ընտանիք Boletaceae

 

11. Boletus satanas Lenz

 

Սատանայասունկ, դիվասունկ, (Սատանինսկիյ գրիբ)

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 8-25 սմ տրամագծով, սպիտակա-մոխրագույն, բարձիկաձև, մսալի, հարթ, թավշանման, մերկ, չոր, երբեմն անձրևից հետո լորձնային: Գլխարկի ստորին մասը սպունգանման է` մանր ծակոտիներով, սկզբում` դեղնականաչավուն, հասուն տեսակներինը` կարմիր, կարմրաձիթապտղագույն: Պտղամիսը սպիտակ է, սպիտակավուն, ամուր, կտրվածքին սկզբում կարմրում է, ապա կապտում, տհաճ հոտով և քաղցր համով:

Ոտիկը 6-9 x 5-11 սմ, դեղնակարմրավուն, ցայտուն արտահայտված մուգ կարմիր ցանցիկով, կենտրոնական: Գավազանաձև է, դեպի հիմքը հավասար լայնացած: Սպորափոշին ձիթապտղագույն է:

Սպորները 11-14 x 5-5 մկմ, իլիկաձև, հարթ, ձիթապտղագույն:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/:

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկ, Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում` Գորիսի շրջակայք, Մեղրիի ֆլորիստիկական շրջանում` գյուղ Արևիկ:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հողի վրա, խառն անտառներում, 600-1500 մ բարձրություններում, հուլիսից մինչև սեպտեմբեր: Միկորիզագոյացնող սունկ է` համակեցության մեջ է մտնում փշատերև և լայնատերև ծառատեսակների, հիմնականում կաղնու և հաճարենու հետ: Թունավոր տեսակ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Ինտենսիվ անտառշահագործումը, չկարգավորվող ծառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ` նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Aphyllophorales, ընտանիք Clavariaceae

 

12. Clavariadelphus pistillaris (Fr.: Fr.) Donk

 

Հոմանիշ` Clavaria pistillaris Fr.

 

Կլավարիադելֆուս վարսանդավոր, (Կլավարիադելֆուս պեստիկօվիյ, ռօգատիկ պեստիկօվիյ)

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները 5-15 (20) x 0,5-4 (6) սմ, սկզբում բաց դեղին, ապա դեղնավուն գունավորմամբ, երբեմն` սպիտակավուն, դեղնավուն կամ գորշավուն երանգով, գավազանաձև, գլանաձև, լեզվանման կամ լախտանման, պարզ կամ բուստաձև (կորալաձև) ճյուղավորված, հաճախ` բաց, միամյա: Պտղամիսը սպունգանման է, սպիտակ, կտրվածքին` կարմրագորշավուն: Պտղամարմնի ամբողջ մակերեսը (բացի ոտիկի ստորին հատվածից) ծածկված է սպորների շերտով:

Սպորները 11-16 x 6-10 մկմ, սպիտակ կամ դեղնավուն, հարթ, լայն օվալաձև, ոչ ամիլոիդ:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/:

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկի տարածք, Տավուշի շրջակայք:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Աճում է հողի վրա, խոնավ վայրերում, լայնատերև և խառն անտառներում, 1100-1800 մ բարձրություններում, օգոստոս-հոկտեմբեր ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է: Պտղամարմիններն ուտելի են:

 

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով ապրելավայրերի տարածքների կրճատումը, ինտենսիվ անտառշահագործումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիտորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ, ինչպես նաև մաքուր կուլտուրաների ստացում և պահպանում հավաքածուներում:

 

Կարգ Tricholomatales, ընտանիք Tricholomataceae

 

13. Collybia cookei (Bres.) G.R.W. Arnold

 

Հոմանիշ` C. cirrhata Schumach. var. cookei Bres.

 

Կոլիբիա Կուկի, (Կօլլիբիյա Կուկա)

 

Կարգավիճակը: Վտանգված

(EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը շատ փոքր` 0,5 -1,5 սմ տրամագծով, փռված, փոքր թմբիկով, սպիտակ: Թիթեղները նեղ են, սպիտակ, կպած ոտիկին:

Ոտիկը թելանման, կարճ, աճում է սկլերոցիումի միջից: Սկլերոցիումները խոշոր են, վառ գունավորված` նարնջադեղնավուն, առաջանում են թիթեղավոր սնկերի չորացած պտղամարմինների մնացորդների վրա: Սպորափոշին սպիտակ է:

Սպորները 4-5 x 2,5 մկմ, անգույն:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Ադրբեջան, Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնաբերված է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում` Գորիս - Շուրնուխ ճանապարհին, կաղնու-բոխու անտառներում Pholiotina appendiculata սնկի սկլերոցիումների և պտղամարմինների վրա և Գորիսի շրջակայքի սոճուտներում Agaricales կարգի ներկայացուցիչների վրա:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

ՈՒնի սահմանափակ նեղ արեալ: Հանդիպում է խմբերով թիթեղավոր սնկերի պտղամարմինների մնացորդների վրա: Փռոցաշերտի, հողի, գլխարկավոր սնկերի փտած կամ չորացած պտղամարմինների վրա, լայնատերև և փշատերև անտառներում, 1200-1400 մ բարձրության վրա, սեպտեմբեր ամսին: Փռոցաշերտային, հումուսային սապրոտրոֆ կամ միկոֆիլ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Տարածվածությունը սահմանափակ տարածքներում, չկարգավորված անտառհատումների արդյունքում տարածքների կրճատումը կամ կորուստը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ ապրելավայրերի մոնիտորինգ:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Agaricaceae

 

14. Cystoderma amianthina (Scop.: Fr.) Fayod

 

Հոմանիշ` Lepiota amianthina (Scop.: Fr.) P. Karst.

 

Ցիստոդերմա ամիանտային, (Ցիստօդերմա ամիանտօվայա)

 

Կարգավիճակը:

Խոցելի (VU - Vulnerable):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 2-5 սմ տրամագծով, դեղնավուն, դեղնաոսկեգույն կամ բաց շագանակագույն, սկզբում կիսագնդաձև, հետո փռված, մեջտեղում լայն տափակ թմբիկով, չոր, մանր հատիկավոր, երբեմն ալրանման փառով ծածկված, եզրերին` մասնակի ծածկոցի մնացորդներով: Պտղամիսը սպիտակ է կամ սպիտակավուն, դեղնավուն երանգով, կտրվածքում` գույնը անփոփոխ է, ունի տհաճ հոտ և ալյուրի համ: Թիթեղները սպիտակ են, չորանալուց հետո դեղնավուն, ոտիկին կպած, խիտ դասավորված, բարակ, հարթ եզրերով: Առկա են նաև թիթեղիկներ: Ոտիկը 3-5 x 4-8 սմ, սպիտակավուն, գլանաձև, լցոնված, հետո սնամեջ, գագաթնային դեղնավուն օղակով, օղակից վերև մերկ է, իսկ դեպի ներքև` գլխարկի գույնի, հատիկավոր: Սպորափոշին սպիտակ Է: Սպորները 5-7 x 3-4 սմ, անգույն, հարթ, էլիպսաձև:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Ամերիկա, Ավստրալիա, Աֆրիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/: Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում`»Դիլիջան» ազգային պարկ, «Ախնաբադի կենու պուրակ» պետական արգելավայր: Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հանդիպում է փռոցաշերտի վրա, խառն անտառներում, 1700 մ բարձրության վրա, սեպտեմբեր ամսին: Փռոցաշերտային սապրոտրոֆ է: Պտղամարմիններն ուտելի են, սակայն ոչ արժեքավոր:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Բնական աճելավայրերի փոփոխությունն անթրոպոգեն գործունեության հետևանքով:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Պահպանվում է «Ախնաբադի կենու պուրակ» պետական արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգում:

 

Կարգ Phallales, ընտանիք Phallaceae

 

15. Dictyophora duplicata (Bosc)E.Fisch.

 

Հոմանիշ` Phallus duplicatus Bosc

 

Ցանցակիր կրկնապատկված, (Սետկօնօսկա սդվօեննայա)

 

Կարգավիճակը:

Տվյալներն անբավարար են (DD - Data Deficient):

Համառոտ նկարագրությունը:

Երիտասարդ փակ պտղամարմինները 4-5 սմ տրամագծով, սպիտակ, դեղնավուն, հետո բաց շագանակագույն, գնդաձև կամ ձվաձև, երբեմն գլանաձև, հարթ, հիմքում սպիտակ միցելիումով: Գլխարկը 3-5 սմ բարձրությամբ, կոնաձև, մուգ կանաչ, ձիթապտղագույն, լորձնային գլեբայով: ՈՒնի սուր տհաճ հոտ: Գլխարկի տակից թափվում է սպիտակ, զանգակաձև ցանց: Ռեցեպտակուլը կազմված է գլանաձև, 10-17 x 2-3 սմ երկարությամբ ոտիկից, կեղտոտ սպիտակ գույնի, սնամեջ, հիմքային մասում պատված սպիտակավուն կամ բաց շագանակագույն պատյանով /վոլվա/: Սպորափոշին սպիտակավուն է: Սպորները 3,5- 4,5 x 1,2-2 մկմ, անգույն, էլիպսաձև, հարթ:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Հայաստան/: Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում`»Դիլիջան» ազգային պարկ, Պապանինոյի շրջակայք:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հողի վրա, լայնատերև անտառում, 1400-1600 մ բարձրություններում, սեպտեմբեր ամսին: Հումուսային սապրոտրոֆ է: ՈՒտելի է երիտասարդ վիճակում, երբ պտղամարմինը ձվաձև է: Օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Տարածման շրջանի էկոհամակարգերի դեգրադացումը կամ քայքայումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ ապրելավայրերի մոնիթորինգ:

 

Կարգ Aphyllophorales, ընտանիք Poriaceae

 

16. Hapalopilus croceus (Scop.: Fr.) Donk

 

Հոմանիշ` Auratioporus croceus (Pers.: Fr.) Murrill

 

Հապալոպիլուս զաֆրանա-դեղին (կարմրադեղին), (Գապալօպիլուս շաֆռաննօ-ժելտիյ)

 

Կարգավիճակը:

Կրիտիկական վիճակում գտնվող (CR - Critically Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը մինչև 20 սմ լայնությամբ, 15 սմ երկարությամբ և 6 սմ հաստությամբ, սկզբում բաց նարնջագույն, զաֆրանա-դեղին և մազմզոտ, հետո նարնջագորշավուն և հարթ: Պտղամարմինները կողքային են, կիսատ, բարձիկաձև կամ տափակ: Պտղամիսը թարմ վիճակում բաց նարնջագույն է և փափուկ, չորանալուց հետո` դեղնավուն երանգով, կարծր կամ փխրուն:

Հիմենոֆորը խողովակաձև է, խողովակները 0,5-1 սմ երկարությամբ, պտղամսի գույնին են, կազմված են բավականի մանր անցքերից (միջինը 2-3 անցք 1 մմ վրա), որոնք կլորավուն են, նուրբ, վառ նարնջագույն եզրերով:

Սպորները 4-6 x 3-4 մկմ, անգույն, լայն էլիպսաձև:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` Գանձաքարի շրջակայք:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հազվադեպ, կենդանի և մահացած կաղնու և շագանակենու բների վրա, լայնատերև և խառն անտառներում, 1100-1700 մ բարձրության վրա, օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին: Քսիլոտրոֆ է, առաջացնում է սպիտակ փտում:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Չկարգավորվող ծառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ ապրելավայրերի մոնիտորինգ: Ընդգրկված է մակրոմիցետների ցուցակի մեջ, որոնք երաշխավորված են հաստատվելու Բեռնի կոնվենցիայի կողմից:

 

Կարգ Aphyllophorales, ընտանիք Poriaceae

 

17. Haploporus odorus (Sommerf.: Fr.) Bondartsev et Sing.

 

Հոմանիշ` Haploporus suaveolens (L.: Fr.) Donk

 

Հապլոպորուս հոտավետ, Aniseed Polypore (Գապլօպօռուս պաժուչիյ)

 

Կարգավիճակը:

Կրիտիկական վիճակում գտնվող (CR - Critically Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները 5-15 x 3-8 սմ, սպիտակ, դեղնավուն, դեղնագորշավուն կամ մոխրագույն, ձմեռած պտղամարմինները սևանում են, սմբակաձև են, բարձիկաձև, երբեմն` փռված, միամյա: Գլխարկի մակերեսը սկզբում նուրբ թավշանման, հետո մերկ, հարթ, եզրերը կլորացած, հավասար: Պտղամիսը դեղնավուն է, կծու համով և անիսոնի հաճելի հոտով: Հիմենոֆորը խողովակաձև է, կազմված հաստապատ, կլորավուն, սպիտակ անցքերից, միջինը 2-3 անցք 1 մմ վրա: Սպորները 4,5-6 x 3,5-4,5 մկմ, անգույն:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Հայաստան/: Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկի տարածք, Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում` Մարմարիկ գետի շրջակայք:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հանդիպում է կենդանի ծառերի բների, չորացած ծառերի ոստրերի վրա, լայնատերև անտառներում, 1600-1800 մ բարձրություններում, հունիս-հուլիս ամիսներին: Քսիլոտրոֆ է, առաջացնում է սպիտակ փտում:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Համապատասխան բիոտոպերի վերացումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ: Ընդգրկված է մակրոմիցետների ցուցակի մեջ, որոնք երաշխավորված են հաստատվելու Բեռնի կոնվենցիայի կողմից:

 

Կարգ Pezizales, ընտանիք Helvellaceae

 

18. Helvella atra J.Kօenig

 

Հոմանիշ` Helvella nigricans Pers.

 

Հելվելա սև, (Գելյվելլա չեռնայա)

 

Կարգավիճակը:

Խոցելի (VU - Vulnerable):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները 3-5 սմ բարձրությամբ: Գլխարկը 1-3 սմ տրամագծով, ազատ կամ թույլ սերտաճած եզրերով, վերին մասը սև է, ստորինը` մոխրագույն, թամքաձև, երկբլթականի: Պայուսակները 310-340 x 15-17,5 մկմ, գլանաձև են: Պարաֆիզները 315-350 x 2,5 մկմ, բաց շագանակագույն, թելանման, ծայրերին լայնանում են մինչև 5-7 մմ: Սպորները 315- 350 x 2,5 մկմ, էլիպսաձև, տափակ ծայրերով, հարթ, դասավորված են մեկ շարքով:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս (Վրաստան, Հայաստան):

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկ, Պարզ լճի շրջակայք և Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Սևան» ազգային պարկի տարածք:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է ավազոտ հողերի վրա, կիսաանապատներում, լեռնային գոտիներում, 1700-2200 մ բարձրություններում, մայիս-հունիս ամիսներին: Պսամոտրոֆ է:

 

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, էկոհամակարգերի դեգրադացումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» և «Սևան» ազգային պարկերի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիթորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Hericiales, ընտանիք Hericiaceae

 

19. Hericium coralloides (Scop.: Fr.) Pers.

 

Հոմանիշ` Hericium clathroides (Pallas.:Fr.)Pers.

 

Ոզնասունկ բուստանման, մարջանանման, (Գերիցիյ կօռալլօվիդնիյ, եժօվիկ կօռալլօվիդնիյ)

 

Կարգավիճակը:

Խոցելի (VU - Vulnerable):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները 4-15 սմ, երիտասարդ վիճակում սպիտակ, հասունանալուց հետո` վարդագույն, դեղնավուն, մարջանանման ճյուղավորված հաստ ոտիկանման հիմքով, թարմ վիճակում մսալի են, չորացածները` փխրուն: Պտղամիսը սպիտակ է, թելիկանման, հաճելի սնկային հոտով: Հիմենոֆորը փշաձև է: Փշերը 5-10 մմ երկարությամբ, սպիտակ են, դեղնավուն կամ բաց շագանակագույն, կոնաձև: Սպորները 5-6,5 x 4,5-6 մկմ, հարթ, լայն էլիպսաձև կամ գնդաձև, ամիլոիդ:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Ավստրալիա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկ, Շամշադին, Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Սևան» ազգային պարկ:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, առանձին առանձնյակների մեծ խմբերով, լայնատերև ծառատեսակների մահացած բների և կոճղերի վրա, լեռնային գոտիներում, 1800-2200 մ բարձրություններում, օգոստոս-նոյեմբեր ամիսներին: Քսիլոտրոֆ է, առաջացնում է բնափայտի սպիտակ փտում: Պտղամարմինները երիտասարդ վիճակում ուտելի են: Պատկանում է դեկորատիվ սնկերի թվին: Որոշ երկրներում պահպանվում է միցելիալ կուլտուրաների հավաքածուներում:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, էկոհամակարգերի դեգրադացումը և քայքայումը, չկարգավորվող ծառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը: Հնարավոր է դեկորատիվ պտղամարմինների հավաքը բնակչության կողմից:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» և «Սևան» ազգային պարկերի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիտորինգի, նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման, միցելիալ կուլտուրաների ստացման և պահպանման ուղղությամբ:

 

Կարգ Hericiales, ընտանիք Hericiaceae

 

20. Hericium erinaceum (Bull.: Fr.) Pers.

 

Հոմանիշ` Hydnum caput-medusae Fr.

 

Ոզնասունկ փշոտ, կաղնու ոզնասունկ, (Գերիցիում եժօվիդնօ-կօլյուչիյ, եժօվիդ դուբօվիյ)

 

Կարգավիճակը:

Կրիտիկական վիճակում գտնվող (CR - Critically Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները միամյա, աճում են խոշոր խմբերով` մինչև 25 սմ տրամագծով, երբեմն երկարավուն, նստած կարճ ոտիկի վրա կամ կպած բնափայտին, երիտասարդ վիճակում սպիտակ են, վարդագույն երանգով, կլորավուն կամ տանձաձև, մակերեսը չոր վիճակում դեղին է, գորշավուն, եզրերի մոտ պատված կոշտ, ծռմռված փշաձև ելուստներով: Պտղամիսը թարմ վիճակում մսալի է, սպիտակ, չորանալուց հետո դեղնավուն, բավականի խիտ: Հիմենոֆորը փշաձև է: Փշերը երկար են, սպիտակ, վարդագույն երանգով, չորանալուց` գորշավուն, գլանաձև, սրածայր, ուղիղ կամ ծռմռված: Սպորները 5-7 x 4,5-6 մկմ, լայն լիպսաձև կամ գնդաձև, համարյա ձվաձև, յուղի խոշոր մեկ կաթիլով:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/: Եվրոպական մի շարք երկրներում ունի լայն տարածում, սակայն Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկ և Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հայաստանում հանդիպում է կաղնու և հաճարենու կենդանի բների, կոճղերի վրա, լայնատերև անտառներում, 1000-1400 մ բարձրություններում, օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին: Քսիլոտրոֆ է` թույլ մակաբույծ: Երիտասարդ պտղամարմիններն ուտելի են, երբեմն հավաքվում են բնակչության կողմից: Տվյալ տեսակը փոքր քանակությամբ արհեստականորեն աճեցվում է և վաճառվում որոշ Եվրոպական շուկաներում: ՈՒնի սահմանափակ կիրառական նշանակություն, այդ թվում, օժտված է բուժիչ հատկություններով` հիմնականում ունի հակաուռուցքային ակտիվություն:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

էկոհամակարգերի դեգրադացումը և քայքայումը, չկարգավորվող ծառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիտորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ: Ընդգրկված է մակրոմիցետների ցուցակի մեջ, որոնք երաշխավորված են հաստատվելու Բեռնի կոնվենցիայի կողմից:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Agaricaceae

 

21. Leucoagaricus macrorhizus Locq.: E. Horak

 

Հոմանիշ` Lepiota macrorhiza (Locq.) Kuehn. et Romagn.

 

Լեուկոագարիկուս երկարարմատ, (Լեյկօագարիկուս դլիննեկօռնեվօյ)

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 5-15 սմ տրամագծով, սպիտակ, կենտրոնում մոխրագույն կամ մոխրաշագանակագույն, սպիտակավուն եզրերով, թավշյա, թելանման, ծածկված թեփուկներով: Պտղամիսը սպիտակ է, հասունանալուց հետո ստանում է բաց շագանակագույն երանգ, մսալի է: Համը և հոտը հաճելի են: Թիթեղները թարմ վիճակում սպիտակ են, իսկ չորացածները` բաց շագանակագույն, ազատ, խիտ դասավորված, հարթ եզրերով: Ոտիկը 5-8 x 1-2 սմ, կենտրոնական, գլանաձև, արմատաձև երկարացած, ներքևի մասում թեթևակի նեղացող, օղակից վերև սպիտակ, իսկ ներքևի մասում գլխարկի գույնի, սպիտակավուն պարզ օղակով: Սպորափոշին սպիտակավուն է: Սպորները 7-8 x 4,5-5,5 մկմ, անգույն, լայն էլիպսաձև, հարթ:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Աֆրիկա, Հարավային Կովկաս /Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնաբերված է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում` Զեվա, Այղր լճի շրջակայք, Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում` Մարմարիկ գետի ափ, խառն անտառների բացատներ:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, հողի վրա, այգիներում, դաշտերում, անտառների բացատներում, 860-1500 մ բարձրություններում, հուլիս, հոկտեմբեր, նոյեմբեր ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

ՈՒսումնասիրված չեն:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Բնական պոպուլյացիաների պահպանման համար անհրաժեշտ է միցելիալ կուլտուրաների ստացում, ինչպես նաև աճման վայրերի մոնիթորինգ:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Agaricaceae

 

22. Macrolepiota puellaris (Fr.) M.M.Moser

 

Հոմանիշ` Leucocoprinus puellaris (Fr.) Rea

 

Հովանոցասունկ աղջկական, (Գրիբ-զօնտիկ դեվիչիյ)

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 4-10 սմ տրամագծով, սպիտակ, մեջտեղում ավելի մուգ գունավորված, սկզբում ձվաձև, հասունանալուց հետո հովանոցանման, վերին մասը ծածկված է եռանկյունաձև, սպիտակ թեփուկներով: Գլխարկի եզրերը ծոփքավոր են: Թիթեղները սպիտակ են, խիտ դասավորված, ազատ: Պտղամիսը սպիտակ է, կտրվածքի դեպքում` ոտիկի հիմքում կարմրում է: ՈՒնի բողկի հոտ: Ոտիկը 5-10 x 0,5-1 սմ, սկզբում կեղտոտ սպիտակ, հետո շագանակագույն, հիմքում պալարաձև հաստացած մինչև 1,2 սմ, կաթնագույն, լայն, շարժուն, նուրբ օղակով, չորանալուց հետո և ոտիկը, և գլխարկը գորշագույն են: Սպորափոշին սպիտակավուն է: Սպորները 8-9 x 5-5,5 մկմ, անգույն, էլիպսաձև, հարթ, ծլման ծակոտիներով:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հարավային Կովկաս /Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնաբերված է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածք, Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում` Ստեփանավանի շրջակայք:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հազվադեպ, երբեմն խմբերով, հողի վրա, լայնատերև անտառներում, 1100- 1800 մ բարձրություններում, օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է: Պտղամարմիններն ուտելի են, արհեստականորեն աճեցվում է որոշ երկրներում քիչ քանակությամբ:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Մարդու տնտեսական գործունեությունը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիտորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ: Հնարավոր է սնկի միցելիալ կուլտուրայի ստացումը և արհեստական աճեցումը:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Agaricaceae

 

23. Macrolepiota rhacodes (Vittad.) Singer

 

Հոմանիշ` Lepiota rhacodes (Vittad.) Quel.

 

Հովանոցասունկ կարմրող, (Գրիբ-զօնտիկ կռասնեյուշիյ)

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Գլխարկը 10-18 սմ տրամագծով, մոխրագորշավուն, մեջտեղում շագանակագույն, գնդաձև, հետո կիսագնդաձև, ճաքճքվող, ծածկված խոշոր, նոսր թեփուկներով: Պտղամիսը սպիտակ է, կտրվածքի դեպքում կարմրում է:

Թիթեղներն ազատ են, նշտարաձև, կոլարիումով, սկզբում սպիտակ, հետո կարմրող: Ոտիկը 10-25 x 1,5-2 սմ, բաց շագանակագույն, հիմքի մոտ պալարաձև հաստացած: Օղակը սպիտակ է, հետո գորշավուն, թեփուկներով:

Սպորափոշին սպիտակ է: Սպորները 13,5-15 x 6-8 մկմ, անգույն, էլիպսաձև, հարթ, ծլման ծակոտիներով, յուղի 1-2 կաթիլներով:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Հյուսիսային Ամերիկա, Ավստրալիա, Հարավային Կովկաս /Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում`»Դիլիջան» ազգային պարկ, Վանաձորի շրջակայք, Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում` «Սոսու պուրակ» պետական արգելավայրում:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, հողի վրա, լայնատերև անտառներում, ջերմոցներում, 1150-1700 մ բարձրության վրա, հունիս, հոկտեմբեր ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է: Պտղամարմինները ուտելի են:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, էկոհամակարգերի դեգրադացումը և քայքայումը, չկարգավորվող ծառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի և «Սոսու պուրակ» պետական արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիթորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Aphyllophorales, ընտանիք Albatrellaceae

 

24. Meripilus giganteus (Pers.: Fr.) P. Karst.

 

Հոմանիշ` Polypilus giganteus (Pers.:Fr.)Donk

 

Մերիպիլուս հսկա, (Մերիպիլուս գիգանտսկիյ)

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինը 0,5-0,8 մ տրամագծով, կլորավուն, կազմված բազմաթիվ ճյուղավորված, կարճ ոտիկների վրա նստած գլխարկներից, որոնք ամրացած են ուռուցիկ, պալարաձև հաստացած ընդհանուր ոտիկին: Գլխարկները կիսագնդաձև են, կղմինդրաձև դասավորված, մսալի, չորանալուց հետո փայտացած, մակերեսը գորշագույն կամ բաց շագանակագույն, կնճռոտված, մանր թեփուկներով, առանց փայլի, եզրերն ալիքաձև: Պտղամիսը կոշտ մսալի է, բաց գունավորմամբ, կտրվածքին արագ մգանում է` ստանալով սև գույն, ունի յուրահատուկ սնկի հոտ:

Խողովակները կարճ են` մինչև 6 մմ երկարությամբ: Անցքերը սպիտակ են կամ մոխրագույն, մանր` միջինը 3-4 անցք 1 մմ վրա, կլոր, նուրբ ծոփքերով: Սպորները 5-6 x 4,5-5 մկմ, լայն էլիպսաձև, համարյա գնդաձև, յուղի 1 կաթիլով:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/: Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկ, Բերդի և Նոյեմբերյանի շրջակայք:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, մեծ խմբերով, հաճարենու և կաղնու բների ստորին մասերում, լայնատերև անտառներում, 1200-1800 մ բարձրությունների վրա, սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին: Քսիլոտրոֆ է, առաջացնում է սպիտակ փտում: Պտղամարմինների քաշը հասնում է մինչև 10, հազվադեպ 20 կգ: Տվյալ սունկը պատկանում է հարավային տեսակներին և հանդիպում է հիմնականում հաճարենու աճման վայրերում:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, ապրելավայրերի կորուստը, էկոհամակարգերի դեգրադացումը և քայքայումը, չկարգավորվող ծառահատումների արդյունքում անտառային տարածքների կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիթորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Agaricales, ընտանիք Coprinaceae

 

25. Montagnea arenaria (DC.: Fr.) Zeller

 

Հոմանիշ` M. candollei Fr., M. radiosa (Pallas) S. Rauschert

 

Մոնտանեա ավազային, (Մօնտանեյա պեսչաննայա)

 

Կարգավիճակը:

Խոցելի (VU - Vulnerable):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինը երիտասարդ վիճակում մինչև 3 սմ տրամագծով, սպիտակավուն կամ դեղնավուն, կլորավուն: Պերիդիումը թաղանթաձև է, պատռվելուց հետո ոտիկը վեր է բարձրանում: Գլխարկը 1-6 սմ տրամագծով, դեղնավուն, ճառագայթաձև ճաքճքված, թեփուկավոր, թիթեղաձև բլթակներով: Թիթեղները 0,6-0,1 սմ լայնությամբ, հասունացած վիճակում սև, փխրուն, ալիքավոր եզրերով, ծածկված հիմենիալ շերտով: Ոտիկը 6-25 x 0,5-2 սմ, սպիտակ, դեղնավուն, երիտասարդ վիճակում մսալի, հասունանալուց հետո փայտացած, ծածկված մանր, դեղնավուն թեփուկներով, հիմքի մոտ պերիդիումի մնացորդներով` վոլվայով: Սպորափոշին սև է: Սպորները 10-16 x 7-11 մկմ, սև են, ձվաձև կամ էլիպսաձև, հարթ, ծլման ծակոտիներով:

 

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Աֆրիկա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/: Հայաստանում հայտնաբերված է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոց, Վեդիի շրջակայք:

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, հողի վրա, ժայռոտ վայրերում, կիսաանապատներում, տափաստաններում, 900-1200 մ բարձրությունների վրա, մայիս ամսին, չորային եղանակին: Հումուսային սապրոտրոֆ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, ապրելավայրերի կորուստը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ:

 

Կարգ Phallales, ընտանիք Phallaceae

 

26. Mutinus caninus (Huds.: Pers.) Fr.

 

Հոմանիշ` Phallus caninus (Huds.:Pers) Fr.

 

Մուտինուս շնային, (Մուտինուս սօբաճիյ)

 

Կարգավիճակը:

Վտանգված (EN - Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները 3-4 սմ տրամագծով, երիտասարդ վիճակում oվալաձև կամ ձվաձև: Պերիդիումը սպիտակ է, պատառոտվում է բլթակների: Ռեցեպտակուլը գլանաձև է, հոծ, սպունգանման: Ոտիկը 10-15 սմ երկարությամբ, 0,4-1 հաստությամբ, նարնջադեղնավուն, նարնջագույն, վերին մասում վեր է ածվում սրածայր գլխիկի: Գլխիկը ծածկված է լորձնային ձիթապտղագույն, ցանցաձև գլեբայով, տհաճ, գարշելի հոտով: Սպորները 4-5 x 1,5-2,5 մկմ, անգույն կամ բաց դեղին, էլիպսաձև:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/:

Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Դիլիջան» ազգային պարկ, Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում` Մարմարիկ գետի շրջակայքի կաղնու-բոխու անտառ, Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Սևան» ազգային պարկ` Մարտունի-Գավառ ճանապարհ:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հազվադեպ, սովորաբար խմբերով, հողի վրա, լայնատերև անտառներում, 1500-2000 մ բարձրություններում, հունիս-հուլիս ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է: Պատկանում է դեկորատիվ սնկերի տեսակներին:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

ՈՒսումնասիրված չեն:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» և «Սևան» ազգային պարկերի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աճելավայրերի հսկում:

 

Կարգ Phallales, ընտանիք Phallaceae

 

27. M. ravenelii (Berk. et M.A. Curtis) E. Fisch.

 

Հոմանիշ` Ithyphallus ravenelii (Berk. et M.A. Curtis) E. Fisch.

 

Մուտինուս Ռավենելի, (Մուտինուս Ռավենելյա)

 

Կարգավիճակը:

Տվյալներն անբավարար են (DD - Data Deficient):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինները երիտասարդ վիճակում 2-3 սմ տրամագծով, սրածայր ձվաձև: Պերիդիումը դեղնավուն է, փառանման ծածկում է սպիտակ նուրբ թաղանթը, որի տակ գտնվում է վառ գունավորմամբ` կարմրավուն կամ վարդագույն ոտիկը: Ոտիկը 5-10 սմ երկարությամբ, 1 սմ հաստությամբ, կարմրավուն, վերին մասում վեր է ածվում սրածայր գլխիկի: Գլխիկը ծածկված է լորձնային շագանակագույն, ձիթապտղագույն, հարթ գլեբայով, տհաճ, գարշելի հոտով: Սպորները 3,5-4,5 x 1,5-2 մկմ, էլիպսաձև կամ երկարավուն, հարթ: ՈՒնի որոշակի նմանություն M. caninus սնկի հետ, սակայն տարբերվում է պտղամարմի վառ գունավորմամբ, ոտիկի ձևով և հարթ գլեբայով:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Հյուսիսային Ամերիկա, Ավստրալիա, Հարավային Կովկաս /Հայաստան/:

Եվրոպայի մի շարք երկրներում հանդիպում են եզակի առանձնյակներ, Հայաստանում հայտնաբերված է Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում` Ծաղկունյաց լեռնաշղթա:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները:

Հանդիպում է հազվադեպ, խմբերով, հողի վրա, կաղնու-բոխու անտառներում, 1500-1800 մ բարձրություններում, հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին: Հումուսային սապրոտրոֆ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

ՈՒսումնասիրված չեն:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ աճելավայրերի մոնիթորինգ:

 

Կարգ Lycoperdales, ընտանիք Geastraceae

 

28. Myriostoma coliforme (Dicks.: Pers.) Corda

 

Հոմանիշ` Geastrum coliforme With.: Pers.

 

Միրիոստոմա ծակոտկեն, (Միրիօստօմա Դիռչատայա)

 

Կարգավիճակը:

Կրիտիկական վիճակում գտնվող (CR - Critically Endangered):

Համառոտ նկարագրությունը:

Պտղամարմինը 2-10 սմ տրամագծով, գորշավուն, երիտասարդ վիճակում գնդաձև: Էկզոպերիդիումը հաստ է, թեփուկավոր, արագ պատռվում է, առաջացնելով 4-12 բլթակներ: Էնդոպերիդիումը գնդաձև է կամ վերևի մասում տափակ, մոխրաշագանակագույն կամ արծաթափայլ, նստած 3-5 մմ բարձրությամբ, գլանաձև, խրձերով դասավորված ոտիկների վրա: Էնդոպերիդիումի վերին մասում առաջանում են մինչև 50 հատ մանր, կլոր անցքեր: Գլեբան շագանակագույն է: Կապիլիցիումը կազմված է պարզ կամ թեթևակի ճյուղավորված 3-4 մկմ լայնությամբ թելիկներից: Սպորները 4-6 մկմ, գնդաձև, գորտնուկավոր, շագանակագույն:

Տարածվածությունը:

Ընդհանուր` Եվրոպա, Ասիա, Հարավային Կովկաս /Վրաստան, Հայաստան/: Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում` «Սևան» ազգային պարկ, Արտանիշ թերակղզու տարածք:

 

Էկոլոգիայի, կենսաբանության և ֆիտոցենոլոգիայի առանձնահատկությունները: Հանդիպում է ավազոտ հողերի վրա, ալպիական գոտում, փշատերև անտառներում, 1800-2000 մ բարձրություններում, օգոստոս ամսին: Պսամոտրոֆ է: Թերմոֆիլ տեսակ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները:

Սահմանափակ տարածվածությունը, ապրելավայրերի կրճատումը:

Բնապահպանական միջոցառումներ:

Հայաստանում պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում: Անհրաժեշտ է իրականացնել աշխատանքներ հայտնաբերված պոպուլյացիաների վիճակի մոնիթորինգի և նոր ապրելավայրերի հայտնաբերման ուղղությամբ: Ընդգրկված է մակրոմիցետների ցուցակի մեջ, որոնք երաշխավորված են հաստատվելու Բեռնի կոնվենցիայի կողմից:

 

------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
29.01.2010
N 72-Ն
Որոշում