Սեղմել Esc փակելու համար:
ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻԱՅԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԶԵԿՈՒՅՑԸ (ՀԱՇՎԵՏՈ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆԻՍՏԻ
ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՔԱՂՎԱԾՔ

 

30 դեկտեմբերի 2010 թվականի N 51

 

5. ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻԱՅԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԶԵԿՈՒՅՑԸ (ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆ 2005-2009 ԹԹ.) ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(3-րդ մաս)

 

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻԱ (ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ)

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԶԵԿՈՒՅՑ

 

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ 7, 8, 17, 19, 27

(3-րդ մաս)

 

10. 2002 թ. հոկտեմբերին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ստեղծվել էր միջգերատեսչական հանձնաժողով Հայաստանի Հանրապետությունից շահագործման նպատակով մարդկանց ապօրինի փոխադրման, տեղափոխման ու առուվաճառքի (թրաֆիքինգ) հետ կապված հարցերն ուսումնասիրելու և առաջարկություններ ներկայացնելու նպատակով:

Իրականացվող աշխատանքների արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով ՀՀ վարչապետի 2007 թվականի դեկտեմբերի 6-ի N 861-Ա որոշմամբ ստեղծվել է Հայաստանի Հանրապետությունում մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) հարցերով խորհուրդ` Հայաստանի Հանրապետության փոխվարչապետ, Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման նախարարի նախագահությամբ, և ուժը կորցրած է ճանաչվել Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի 2002 թվականի «Միջգերատեսչական հանձնաժողով ստեղծելու մասին» որոշումը: Խորհրդի անդամներ են բոլոր շահագրգիռ նախարարությունների և գերատեսչությունների ղեկավարները: Խորհրդի ընթացիկ աշխատանքները կազմակերպելու նպատակով ստեղծվել է նաև նրան կից աշխատանքային խումբ` ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության ղեկավարությամբ: Խորհրդի, և նրան կից աշխատանքային խմբի աշխատանքներին ակտիվորեն մասնակցում են ոլորտում ակտիվ հասարակական կազմակերպությունների ու Հայաստանում ներկայացված միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչները:

ՀՀ կառավարության կողմից հաստատվել և իրականացվել են Հայաստանի Հանրապետությունից շահագործման նպատակով մարդկանց ապօրինի փոխադրման, տեղափոխման և առուվաճառքի (թրաֆիքինգ) կանխման հայեցակարգը և Հայաստանի Հանրապետությունից շահագործման նպատակով մարդկանց ապօրինի փոխադրման, տեղափոխման և առուվաճառքի (թրաֆիքինգ) կանխման 2004-2006 թվականների միջոցառումների ազգային ծրագիրը (ՀՀ կառավարության 15 հունվարի 2004 թվականի N 58-Ն որոշում):

2007 թ. դեկտեմբերի 6-ին` ՀՀ Կառավարության N 1598-Ն որոշմամբ հաստատվեց «Հայաստանի Հանրապետությունից 2007-2009 թթ. ընթացքում մարդկանց շահագործման դեմ պայքարի կազմակերպման ազգային ծրագիրը» և ծրագրի իրականացման ժամանակացույցը:

Հաշվի առնելով 2007-2009 թվականների ընթացքում մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) դեմ պայքարի կազմակերպման ազգային ծրագրի իրականացման ընթացքում ի հայտ եկած խնդիրները և աշխատանքային խմբի շրջանակներում հասարակական ու միջազգային կազմակերպությունների հետ համատեղ անցկացված կլոր-սեղան քննարկումների արդյունքները` Հայաստանի Հանրապետությունում մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) հարցերով խորհրդի կողմից մշակվեց և 2010 թ. սեպտեմբերի 3-ին` ՀՀ կառավարության N 1140-Ն որոշմամբ հաստատվեց «Հայաստանի Հանրապետությունում 2010-2012 թվականների ընթացքում մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) դեմ պայքարի կազմակերպման եռամյա ազգային ծրագիրը» և ծրագրի իրականացման ժամանակացույցը:

Մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) դեմ պայքարն առավել արդյունավետ դարձնելու նպատակով ՀՀ կառավարության 20 նոյեմբերի 2008 թվականի N 1385-Ա որոշմամբ հաստատվել է «Մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) ենթարկված անձանց ազգային ուղղորդման կարգը»: Վերջինս սահմանում է համագործակցության այն համակարգը, որի միջոցով պետական կառավարման մարմիններն իրականացնում են իրենց պարտականությունները մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) ենթարկված անձանց իրավունքների պաշտպանության և այն զարգացնելու ուղղությամբ` իրենց գործունեության մեջ ռազմավարական համագործակցություն ծավալելով քաղաքացիական հասարակության հետ: ԱՈՒԿ-ի հիմնական նպատակն արդյունավետ ուղի սահմանելն է` մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) զոհերին ծառայություններ մատուցելու համար, այդ թվում` կացարանի, մասնագիտական բժշկական և հոգեբանական օգնության, խորհրդատվության, կրթության կամ ուսուցման մատչելիության ապահովումը:

Կարգով նախատեսված է ՀՀ աշխատանքի պետական տեսչության մասնակցությունը հանցագործության նախականխման, կանխարգելման և բացահայտման գործընթացներում:

Հայաստանի Հանրապետությունը միացել է մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) դեմ պայքարին առնչվող բոլոր միջազգային և տարածաշրջանային իրավական փաստաթղթերին:

ՀՀ-ն վավերացրել է ՄԱԿ-ի «Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի» 2000 թ. կոնվենցիան և դրան կից` «Ցամաքով, ծովով և օդով միգրանտների անօրինական փոխադրումների դեմ» թիվ 1 ու «Մարդկանց, հատկապես կանանց և երեխաների առևտրի կանխարգելման, արգելման և պատժի մասին» թիվ 2 կամընտիր արձանագրությունները (1), ՄԱԿ-ի «Երեխայի իրավունքների մասին» կոնվենցիային կից կամընտիր արձանագրությունը Մանկավաճառության, երեխաների մարմնավաճառության և մանկական պոռնոգրաֆիայի մասին (2), Եվրախորհրդի 2005 թվականի մայիսի 16-ի «Մարդկանց շահագործման (թրաֆիքինգի) դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիան (3), որի դրույթների ՀՀ կողմից կատարման վերաբերյալ առաջին զեկույցը պետք է ներկայացվի ԵԽ 2011 թ. աշնանը:

__________________________

1) ՀՀ համար ուժի մեջ են մտել 2003 թ.-ի ապրիլի 19-ին:

2) ՀՀ համար ուժի մեջ է մտել 2005 թ.-ի հուլիսի 30-ին:

3) ՀՀ համար ուժի մեջ է մտել 2008 թ.-ի ապրիլի 19-ին:

 

Հայաստանի Հանրապետությունը միացել է նաև Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության «Հարկադիր կամ պարտադիր աշխատանքի մասին» թիվ 29, «Հարկադիր աշխատանքի վերացման մասին» թիվ 105 (4) և «Երեխայի աշխատանքի վատթարագույն ձևերի մասին» թիվ 182 կոնվենցիային (5):

__________________________

4) ՀՀ համար ուժի մեջ են մտել 2005 թ.-ի դեկտեմբերի 17-ին:

5) ՀՀ համար ուժի մեջ է մտել 2006 թ.-ի հունվարի 2-ին:

 

11. 2010 թ. Հայաստանում 2003 թ-ից գործող «Ներդաշնակ հասարակություն» սոցիալական աշխատողների ասոցիացիայի կողմից իրականացվեց «Խաթարվող մանկություն... Երեխաների թրաֆիքինգը Հայաստանում թիրախ խմբերի և հանրային իրազեկվածության ուսումնասիրություն» հետազոտությունը: Աշխատանքի ընթացքում վերհանվել են երեխաների թրաֆիքինգի դեմ պայքարի իրավական-օրենսդրական ռեսուրսները, կատարվել բնակչության իրազեկվածության աղբյուրների վերլուծությունը, ինչպես նաև երևույթի դեմ պայքարի բովանդակության և ձևերի զարգացումը: ՈՒսումնասիրության արդյունքները ս.թ. ապրիլին ներկայացվել են երեխաների հիմնահարցերով զբաղվող շահագրգիռ պետական և ոչ պետական կազմակերպությունների քննարկմանը:

12. 2010 թ. ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի հրամանով` ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի և «Վորլդ Վիժն» կազմակերպության աջակցությամբ մշակվել և ներդրվել է Կյանքի դժվարին իրավիճակներում գտնվող երեխաների հաշվառման ավտոմատացված տեղեկատվական համակարգը:

Համակարգի շտեմարանը բաղկացած է 3 ինտերֆեյսից. այն պարունակում է տեղեկատվություն`

ա) Ծնողազուրկ և առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների և նրանց թվին պատկանող անձանց, այդ թվում

- մանկատներում,

- երեխայի խնամքի և պաշտպանության գիշերօթիկ հաստատություններում,

- բուժական և այլ հաստատություններում խնամվող,

- սոցիալապես անապահով ընտանիքների,

- խնամատար ընտանիքներում գտնվող,

- հաշմանդամ, կրթության առանձնահատուկ կարիք ունեցող,

- մուրացիկ, թափառաշրջիկ,

- իրավախախտ,

- բռնության ենթարկված երեխաների մասին:

բ. Որդեգրման ենթակա և որդեգրված երեխաների, որդեգրողի թեկնածուի և որդեգրողի վերաբերյալ տեղեկատվություն:

գ. Երեխաների սոցիալ-հոգեբանական վերականգնման անհատական ծրագրեր:

13. ՀՀ ոստիկանության և «Project Harmony» միջազգային հասարակական կազմակերպության փոխհամագործակցության շրջանակներում հանրապետության հանրակրթական դպրոցներում ուսուցիչների և ոստիկանի անմիջական մասնակցությամբ, ինտերակտիվ ուսուցման միջոցով, անց են կացվում դասընթացներ` իրավական տարբեր թեմաներով, այդ թվում նաև բռնության վերաբերյալ, որը անչափահասներին հնարավորություն է տալիս սովորել ու գիտենալ իրենց իրավունքներն ու պարտականությունները, իրազեկվելու ՀՀ-ում գործող օրենսդրական դաշտին:

Բռնությունների կանխարգելման նպատակով իրականացվել են միջոցառումներ, որոնք արտացոլվել են զանգվածային լրատվության միջոցներով: Բռնության կանխարգելման համար պատասխանատու մարմինների և կազմակերպությունների մասնակցությամբ ներկայացվել են հեռուստահաղորդումներ, մամլո ասուլիսներ, ինչպես նաև տպագրվել են հոդվածներ:

Երեխաների իրավունքների պաշտպանության, բարեփոխումների իրականացման շրջանակներում ՀՀ ոստիկանության և «Project Harmony» կազմակերպության համատեղ ուժերով 2006 թ.-ից 2010 թ. ընթացքում Երևանում, Վանաձորում, Գյումրիում, Ալավերդիում, (Թումանյանում, Ճամբարակում և Թալինում բացվեցին համայնքային վերականգնողական արդարադատության կենտրոններ, որոնք վերաինտեգրման աշխատանքներում կարևոր դեր են խաղում: Վերոհիշյալ կենտրոնները աննախադեպ են այն առումով, որ այստեղ ոստիկանը, սոցիալական աշխատողը, հոգեբանը և կենտրոնի աշխատանքներում ընդգրկված կամավորները միասին լայնածավալ աշխատանքներ են իրականացնում իրավախախտ անչափահասների հետ: Կենտրոնների հիմնական խնդիրն այն է, որ իրավախախտ անչափահասները տեղափոխվեն այնպիսի միջավայր, որտեղ շեշտը դրված է բարոյականության և մարդկային արժեքների սկզբունքների, պատասխանատվության, հաշվետու լինելու և քաղաքացիականության վրա: Նրանց պետք է ցույց տալ, թե ինչ ազդեցություն է ունեցել իրենց իսկ կատարած իրավախախտումը կամ արարքը տուժողի և հասարակության վրա: Նրանք պետք է սովորեն կարեկցել տուժողին, նրանց պետք է հնարավորություններ ընձեռնել` զինվելու հասարակության արդյունավետ անդամ լինելու համար անհրաժեշտ հմտություններով: Նրանց պետք է շարունակաբար առաջարկել (և ոչ թե պարտադրեք) համագործակցել հասարակության հետ և հնարավորինս շուտ այդ համագործակցության ցանկությունը համապատասխան միջավայրում դրսևորելու հնարավորություն ընձեռնել: Այսինքն համայնքային վերականգնողական կենտրոնը մեր հանրապետության համար այլընտրանքային ծառայության նոր մոդել է օրինազանց անչափահասների համար, որն արդեն իսկ տվել է իր դրական արդյունքները:

3) Խնդրում ենք տրամադրել համապատասխան թվեր, վիճակագրություն կամ ցանկացած այլ համապատասխան տեղեկատվություն, մասնավորապես, հանրային և մասնավոր դպրոցների թվի, քաղաքային և գյուղական վայրերում նշված դպրոցների աշխարհագրական բաշխվածության, դասարանների միջին չափերի և ուսուցիչ/աշակերտ հարաբերակցության վերաբերյալ, թվային տվյալներ տարրական և միջնակարգ դպրոցների աշակերտների թվի, պետության խնամքի տակ գտնվող երեխաների թվի, ծնողական ընտանիքներում և խնամքի հաստատություններում տեղավորված երեխաների թվի, երեխայի խնամքի հաստատությունների յուրաքանչյուր խմբում տեղավորված երեխաների թվի, մեկուսարաններում և կալանավայրերում գտնվող անչափահասների թվի մասին:

 

Երեխաները պետական և ոչ պետական մանկատներում, 2006-2008 (6)

Children in the state and non-state orphanages, 2006-2008

Ըստ տարիքային խմբերի, տոկոսներով

Percentage by age-specific groups

_______________________

6) Աղբյուրը` սոցիալական ոլորտի վիճակագրություն, ՀՀ ԱՎԾ: Source: Social Statistics, NSS of RA.

 

.________________________________________________________.

|Տարիքը            |   2006  |   2007  |   2008  | Age   |

|__________________|_________|_________|_________|       |

|                  |Ա/G |Տ/B |Ա/G |Տ/B |Ա/G |Տ/B |       |

|__________________|____|____|____|____|____|____|_______|

|Մինչև  1 տարեկան  |57.6|42.4|57.6|42.4|50.6|49.4|Under 1|

|__________________|____|____|____|____|____|____|_______|

|1-6               |43.3|56.7|43.3|56.7|39.5|60.5|1-6    |

|__________________|____|____|____|____|____|____|_______|

|7-9               |47.4|52.6|47.4|52.6|45.0|55.1|7-9    |

|__________________|____|____|____|____|____|____|_______|

|10-15             |53.6|46.4|53.6|46.4|50.6|49.4|10-15  |

|__________________|____|____|____|____|____|____|_______|

|16-18             |53.2|46.8|53.2|46.8|50.6|49.4|16-18  |

|__________________|____|____|____|____|____|____|_______|

|19 և  բարձր       |64.3|35.7|64.3|35.7|  - |  - |19 +   |

|__________________|____|____|____|____|____|____|_______|

|Ընդամենը          |50.6|49.4|50.6|49.4|46.8|53.2|Total  |

.________________________________________________________.

 

Երեխաները պետական և ոչ պետական մանկատներում, 2006-2008 թթ.

Children in the state and non-state orphanages, 2006-2008

Ըստ տարիքային խմբերի, ընդամենի նկատմամբ, տոկոսներով

Percentage by age-specific groups proportional to total

 

.____________________________________________________________.

|Տարիքը          |   2006    |   2007    |   2007    | Age   |

|________________|___________|___________|___________|       |

|                |Ա/G  |Տ/B  |Ա/G  |Տ/B  |Ա/G  |Տ/B  |       |

|________________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_______|

|Մինչև  1 տարեկան|  6.6|  4.9|  8.7|  7.8|  7.3|  6.8|Under 1|

|________________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_______|

|1-6             | 18.3| 24.6| 16.7| 24.8| 23.4| 27.7|1-6    |

|________________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_______|

|7-9             | 16.1| 18.3| 15.5| 17.7| 13.2| 13.6|7-9    |

|________________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_______|

|10-15           | 38.9| 34.6| 37.3| 34.2| 34.8| 32.2|10-15  |

|________________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_______|

|16-18           | 18.5| 16.7| 21.8| 15.5| 21.3| 19.7|16-18  |

|________________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_______|

|19 և  բարձր     |  1.6|  0.9|   - |   - |   - |   - |19 +   |

|________________|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_______|

|Ընդամենը        |100.0|100.0|100.0|100.0|100.0|100.0|Total  |

.____________________________________________________________.

 

Մուրացիկ և թափառաշրջիկ անչափահասներն ըստ ՀՀ մարզերի, 2008 թ.

Beggars and homeless teenagers by RA marzes, 2008

Տոկոսներով

Percentage

 

._____________________________________________________.

|Մարզեր          |Բաշխումն   |Ընդամենի   |Regions     |

|                |ըստ սեռի   |նկատմամբ   |            |

|                |Distribu-  |           |            |

|                |tion by sex|           |            |

|________________|___________|___________|____________|

|                |Ա/G  |Տ/B  |Ա/G  |Տ/B  |            |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|ք. Երևան        |    -|    -|    -|    -|Yerevan     |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Արագածոտն       |    -|    -|    -|    -|Aragatsotn  |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Արարատ          |    -|    -|    -|    -|Ararat      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Արմավիր         |    -|    -|    -|    -|Armavir     |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Գեղարքունիք     |    -|    -|    -|    -|Gegharkunik |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Լոռի            |    -|100.0|    -| 16.7|Lori        |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Կոտայք          |100.0|    -| 40,0|    -|Kotayk      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Շիրակ           | 37,5| 62,5| 60,0| 83,3|Shirak      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Սյունիք         |    -|    -|    -|    -|Syunik      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Վայոց ձոր       |    -|    -|    -|    -|Vayots dzor |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Տավուշ          |    -|    -|    -|    -|Tavush      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Ընդամենը ՀՀ     | 45,5| 54,5|100.0|100.0|Total in RA |

._____________________________________________________.

 

Երաժշտական, արվեստի, գեղարվեստի դպրոցներում, մանկապատանեկան

ստեղծագործական կենտրոններում սովորողների բաշխվածությունն ըստ

բաժանմունքների, 2008/2009 ուսումնական տարում

Students' distribution in musical, culture, art schools, and youth

creative centers by sectors, 2008/2009

Տոկոսներով

Percentage

 

.____________________________________________________________________.

|Մարզեր                   |Բաշխումն   |Ընդամենի   |                  |

|                         |ըստ սեռի   |նկատմամբ   |                  |

|                         |Distribu-  |Proportion |                  |

|                         |tion by sex|to total   |                  |

|_________________________|___________|___________|__________________|

|                         |Ա/G  |Տ/B  |Ա/G  |Տ/B  |                  |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Դաշնամուրի               | 81.5| 18.5| 40.3| 21.2|Piano             |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Ժողովրդական գործիքներ    | 41.4| 58.6|  5.1| 16.7|Folk instruments  |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Լարային գործիքներ        | 52.6| 47.4|  3.2|  6.6|String instruments|

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Տեսական                  | 67.7| 32.3|  0.8|  0.9|Theoretical       |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Վոկալի                   | 73.0| 27.0|  4.1|  3.5|Vocal             |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Փողային գործիքներ        | 13.5| 86.5|  0.4|  6.1|Wind instruments  |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Նկարչություն             | 61.8| 38.2|  9.1| 12.9|Drawing           |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Պարարվեստի               | 81.0| 19.0| 17.0|  9.2|Dancing           |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Թատերական                | 72.8| 27.2|  1.0|  0.9|Theatrical        |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Խմբավարային              | 25.0| 75.0|  0.0|  0.0|Study group       |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Գեղարվեստի               | 61.2| 38.8|  2.7|  3.9|Art               |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Դեկորատիվ կիրառական      | 76.2| 23.8|  6.7|  4.9|Decorative        |

|արվեստի                  |     |     |     |     |applied art       |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Արվեստի պատմություն      | 44.4| 55.6|  0.0|  0.0|Art history       |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Երգչախմբային             | 66.1| 33.9|  0.8|  0.9|Choir             |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Այլ                      | 62.3| 37.7|  8.8| 12.3|Other             |

|_________________________|_____|_____|_____|_____|__________________|

|Ընդամենը                 | 70.1| 29.9|100.0|100.0|Total             |

.____________________________________________________________________.

 

Երաժշտական, արվեստի, գեղարվեստի դպրոցներում, մանկապատանեկան

ստեղծագործական կենտրոններում սովորողների բաշխվածությունն ըստ

բաժանմունքների, 2007/2008 ուսումնական տարում

Students' distribution in musical, culture, art schools, and youth

creative centers by sectors, 2008/2009

Տոկոսներով

Percentage

 

._____________________________________________________.

|Մարզեր          |Բաշխումն   |Ընդամենի   |            |

|                |ըստ սեռի   |նկատմամբ   |            |

|                |Distribu-  |Proportion |            |

|                |tion by sex|to total   |            |

|________________|___________|___________|____________|

|                |Ա/G  |Տ/B  |Ա/G  |Տ/B  |            |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|ք. Երևան        | 68.4| 31.6| 45.3| 48.3|Yerevan     |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Արագածոտն       | 67.5| 32.5|  1.3|  1.4|Aragatsotn  |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Արարատ          | 74.7| 25.3|  8.5|  6.6|Ararat      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Արմավիր         | 71.9| 28.1|  4.6|  4.1|Armavir     |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Գեղարքունիք     | 70.8| 29.2|  6.0|  5.8|Gegharkunik |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Լոռի            | 73.8| 26.2|  5.9|  4.9|Lori        |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Կոտայք          | 68.5| 31.5|  8.6|  9.1|Kotayk      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Շիրակ           | 70.5| 29.5|  7.7|  7.4|Shirak      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Սյունիք         | 70.0| 30.0|  5.5|  5.5|Syunik      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Վայոց ձոր       | 68.4| 31.6|  2.2|  2.3|Vayots Ozor |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Տավուշ          | 68.6| 31.4|  4.4|  4.6|Tavush      |

|________________|_____|_____|_____|_____|____________|

|Ընդամենը ՀՀ     | 69.8| 30.2|100.0|100.0|Total       |

._____________________________________________________.

 

Հանցագործություն կատարած անձինք ըստ հանցատեսակների, 2007-2008 թթ.

Criminals by type of crime, 2007-2008

Բաշխումն ըստ սեռի, տոկոսներով

Percentage Distribution by sex

 

._____________________________________________________________________.

|Հանցագործության տեսակը  |   2007   |   2008    |Type of crime        |

|                        |__________|___________|_____________________|

|                        |Կ/W |Տ/M  |Կ/W  |Տ/M  |                     |

|_____________________________________________________________________|

|              Անչափահասներ, մինչև  18 տարեկաններ                     |

|                       Children under 18                             |

|_____________________________________________________________________|

|Դիտավորյալ սպանություն  |50.0| 50.0|    -|100.0|Intentional homicide |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Սպանության փորձ         |   -|    -|    -|100.0|Attempted homicide   |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Ծանր մարմնական վնասվածքի|   -|100.0|    -|100.0|Serious physical     |

|հասցնում                |    |     |     |     |injuries             |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Գողություն              | 0.4| 99.6|    -|100.0|Robbery              |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Ավազակություն           |   -|100.0|    -|100.0|Fraud                |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Կողոպուտ                |   -|100.0|    -|100.0|Burglary             |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Խարդախություն           |   -|100.0|    -|100.0|Swindle              |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Խուլիգանություն         |20.0| 80.0| 10.0| 90.0|Juvenile delinquency |

|                        |    |     |     |     |(hooliganism)        |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Թմրամոլություն          |   -|100.0|    -|100.0|Drug-related crime   |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Ապօրինի զենք, զինամթերքի|   -|100.0|    -|100.0|Illegal weapons      |

|կրում                   |    |     |     |     |possession           |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Այլ հանցագործություններ | 9.1| 90.9| 13.0| 87.0|Other crimes         |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Ընդամենը                | 2.2| 97.8|  2.5| 97.5|Total                |

._____________________________________________________________________.

 

Հանցագործություն կատարած դատապարտված անձինք ըստ հանցատեսակների,

2007-2008 թթ.

Convicted persons by type of crime, 2007-2008

Բաշխումն ըստ սեռի, տոկոսներով

Percentage Distribution by sex

 

._____________________________________________________________________.

|Հանցագործության տեսակը  |   2007   |   2008    |Type of crime        |

|                        |__________|___________|_____________________|

|                        |Կ/W |Տ/M  |Կ/W  |Տ/M  |                     |

|_____________________________________________________________________|

|              Անչափահասներ, մինչև  18 տարեկաններ                     |

|                       Chitdren under 18                             |

|_____________________________________________________________________|

|Դիտավորյալ սպանություն  |   -|100.0|    -|100.0|Intentional homicides|

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Դիտավորյալ ծանր         |   -|100.0|    -|100.0|                     |

|մարմնական վնասվածք      |    |     |     |     |                     |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Գույքի հափշտակում       |   -|100.0|  3.2| 96.8|Stealing of property |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|այդ թվում`              |    |     |     |     |including:           |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|գողության միջոցով       |   -|100.0|  3.6| 96.4|by robbery           |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|կողոպուտի միջոցով       |   -|100.0|    -|100.0|by fraud             |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|ավազակության միջոցով    |   -|100.0|    -|100.0|by burglary          |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|խարդախության միջոցով    |   -|    -|    -|    -|by swindle           |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Խուլիգանություն         |   -|100.0| 50.0| 50.0|Juvenile delinquency |

|                        |    |     |     |     |(hooliganism)        |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Թմրանյութերի հետ կապված |   -|100.0|    -|100.0|Drug-related crime   |

|հանցագործություններ     |    |     |     |     |                     |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Այլ հանցագործություններ | 3.0| 97.0|    -|100.0|Other crimes         |

|________________________|____|_____|_____|_____|_____________________|

|Ընդամենը                | 0.6| 99.4|  2.8| 97.2|Total                |

._____________________________________________________________________.

 

Հատուկ քանակակազմի թվաքանակը քրեակատարողական ծառայության

հիմնարկներում, 2005-2088 թթ.

Special personnel in correctional istitutions, 2005-2007

Տոկոսներով

Percentage

 

._______________________________________________________________.

|                    |          Բաշխումն ըստ սեռի               |

|                    |          Distribution by sex             |

|                    |__________________________________________|

|                    |  2005   |   2006   |   2007   |   2008   |

|                    |_________|__________|__________|__________|

|                    |Կ/W |Տ/M |Կ/W |Տ/M  |Կ/W |Տ/M  |Կ/W |Տ/M  |

|____________________|____|____|____|_____|____|_____|____|_____|

|Անչափահաս Teenagers | 2.4|97.6|   -|100.0|   -|100.0| 1.8| 98.2|

|____________________|____|____|____|_____|____|_____|____|_____|

|Ընդամենը Total      | 3.0|97.0| 2.8| 97.2| 2.4| 97.6| 3.0| 97.0|

._______________________________________________________________.

 

2. Անչափահասների պատիժը կրելու հիմնարկ է հանդիսանում ՀՀ արդարադատության նախարարության «Աբովյան» քրեակատարողական հիմնարկը, որտեղ 2010 թ. մայիսի 27-ի դրությամբ պահվում են 13 անչափահաս կալանավորված անձինք և 32 անչափահաս դատապարտյալներ:

Կալանավորվածներից յոթը ծնվել են 1992 թվականին, վեցը` 1993 թվականին: Չորս անձ մեղադրվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածով (գողություն), չորսը` 176-րդ հոդվածով (կողոպուտ), երեքը` 175-րդ հոդվածով (ավազակություն), մեկը` 104-րդ հոդվածով (սպանություն), մեկը` 112-րդ հոդվածով (դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը):

Դատապարտյալներից 12-ը ծնվել են 1993 թվականին, 15-ը` 1992 թվականին, 2-ը` 1994 թվականին, 3-ը` 1991 թվականին:

Տասնչորս անչափահասներ դատապարտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածով (գողություն), չորսը` 176-րդ հոդվածով (կողոպուտ), չորսը` 175-րդ հոդվածով (ավազակություն), ինը` 112-րդ հոդվածով (դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը), մեկը` 138-րդ և 139-րդ (բռնաբարություն և սեքսուալ բնույթի բռնի գործողություններ) հոդվածներով:

 

Հոդված 17-ի կիրարկման հետ կապված Սոցիալական Իրավունքների Եվրոպական

Հանձնաժողովի 2007 թ. եզրակացությունների առնչությամբ հայտնում ենք.

 

1. Հանձնաժողովն արձանագրում է, որ ծնունդների չգրանցումը գործնականում խնդիր է, որը կարող է պայմանավորված լինել տան պայմաններում ծնունդների թվի աճով, երեխայի ծնունդի գրանցման համար հեռավոր բնակավայրերից շրջանային կենտրոններ ուղևորվելու հետ կապված դժվարություններով, ինչպես նաև գրանցման ընթացակարգի պահանջներով: Հանձնաժողովը խնդրում է, որ հաջորդ հաշվետվության մեջ ներկայացվի տեղեկատվություն այս միտմանը հակազդելու ուղղությամբ ձեռնարկվող միջոցառումների մասին:

Ծնունդների չգրանցումը Հայաստանի Հանրապետությունում իրական խնդիր է, որն ունի անհապաղ լուծման կարիք: Ծննդի գրանցման ուշացումը, ձգձգումը կամ ծնունդը չգրանցելը խոչընդոտ է հանդիսանում անձի իրավունակության լիարժեք իրականացման համար, ընթացակարգային (պրոցեսուալ) նորմերի պահանջները չբավարարելը խոչընդոտում է նյութական նորմի պահանջի իրականացումը, ինչի հետևանքով անձի իրավունքները կարող են ոտնահարվել: Գիտակցելով խնդրի արդիականությունը ու կարևորությունը, Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության առաջարկությամբ` ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից ստեղծվել է միջգերատեսչական աշխատանքային խումբ` հանրապետությունում ծնունդների գրանցման և հաշվառումից դուրս մնացած երեխաների գրանցման, մանկական մահացության գրանցման հետ կապված խնդիրների վերհանման, ինչպես նաև այդ ոլորտի օրենսդրությունն ուսումնասիրելու, անհրաժեշտության դեպքում փոփոխություններ կամ լրացումներ կատարելու համար:

Նպատակը` ստեղծել և ոլորտում ներդնեք իրական գործուն մեխանիզմներ, որպեսզի հնարավորինս կանխվեն երեխաների ծնունդները չգրանցելու դեպքերը և հայտնաբերվեն ծննդյան գրանցում չունեցող երեխաներն ու չափահաս անձինք, մանկական մահացության չգրանցված դեպքերը, և վերջիններս ապահովվեն համապատասխան փաստաթղթերով: Ի դեպ ծնունդների չգրանցման խնդիրները արձանագրվել են երկրում դեռևս 2001 թ-ից:

«Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամի իրականացված «Գյուղական վայրերի համապարփակ զարգացման մասնակցային ծրագրի» շրջանակներում ՀՀ Արմավիրի մարզում իրականացված սոցիալ-տնտեսական ծրագրի տվյալների համաձայն` 4432 անչափահաս բնակիչ ունեցող վեց համայնքներում ծրագրի կողմից հայտնաբերված ծննդյան վկայական չունեցող երեխաների թիվը կազմել է 118, որոնցից 88-ը` մասնագետների աջակցությամբ ձեռք են բերել ծննդյան վկայականներ:

ՄԱԿ-ի Մանկական Հիմնադրամի աջակցությամբ 2009 թ. հանրապետության Շիրակի և Գեղարքունիքի մարզերում, Երևան քաղաքում «Ծննդի պետական գրանցում չստացած երեխաների հայտնաբերում և ուղղորդում» ծրագրով իրականացվել են հետազոտություններ, որոնց արդյունքում ուսումնասիրված 1300 երեխայից արձանագրվել են ծննդյան վկայական չունեցող 145 երեխա:

2010 թ. հունիս ամսվա դիտարկումների արդյունքների համաձայն ծննդյան վկայական արդեն տրամադրվել են 92 երեխայի: Գործընթացը շարունակվում է:

Ծրագիրն իրականացվել է «ՀՕՄ» ոչ պետական կազմակերպության կողմից` 2009 թ. սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսների ընթացքում: Աշխատանքների արդյունքում վերհանվել են խախտումների հիմնական պատճառները`

. մոր անձնագիր չունենալը,

. մոր բացակայությունը կամ տեղեկացված չլինելը,

. ծնողների ամուսնության գրանցման բացակայությունը,

. տնային ծննդաբերությունները և այլ պատճառներ,

. ֆինանսական խնդիրները,

. գործող իրավական դաշտի զգալի բացթողումները:

Վերհանված խնդիրների շրջանակներում իրականացվում է համակարգային գնահատում և առաջարկությունների մշակում օրենսդրության բացահայտված խնդիրների հետ փոխկապակցված պատճառների հստակեցման համար, հասցեական տվյալների հավաքագրում, ծնունդի գրանցման և ընթացակարգերին ու մեխանիզմներին վերաբերող անհրաժեշտ ենթաօրենսդրական և իրավական ակտերի մշակում, ծնունդի չգրանցման յուրաքանչյուր դեպքի վերաբերյալ վերլուծություն ըստ ոլորտների: Ի դեպ կարգավորված է մանկատներում խնամվող երեխաների ծննդյան վկայական չունեցող բոլոր երեխաների ծննդյան վկայականների ձևակերպման խնդիրը:

Հայաստանում 2011 թ. անց է կացվելու հերթական մարդահամարը, որի տվյալների հավաքագրման ձևաթղթերում ներառված են նաև երեխայի ծննդի գրանցման մասին հարցադրումներ:

Համաձայն Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների` հանրապետությունում գրանցված են 0-4 տարեկան երեխաների ծնունդների 96,6%:

Ծնունդների և մանկական մահացության դեպքերի գրանցման և դասակարգման խնդիրները իրականացվում են «Մանկական մահացության և ծնունդների գրանցման և դասակարգման հիմնախնդիրների հետ կապված իրավիճակը բարելավելու մասին» ՀՀ կառավարության 2005 թ. հուլիսի 16-ի N 949-Ն որոշմամբ հաստատված ընթացակարգերով:

ՔԿԱԳ մարմիններում նորածնի ծննդի գրանցումը կատարվում է ՀՀ Կառավարության հիշյալ որոշման, «Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ առողջապահության նախարարի 2008 թ. դեկտեմբերի 10-ի N 1806-Ն Հրամանի պահանջներին համապատասխան` «Ծննդյան մասին բժշկական վկայականի» հիման վրա: Վկայականը տրվում է ծննդկանի անձը հաստատող փաստաթղթի հիման վրա:

Հատուկ նշանակություն ունեն ընտանիքի, կանանց և Երեխաների իրավունքների պաշտպանության մարզային բաժինները, որոնք, սերտ համագործակցելով համայնքների հետ, պետք է աջակցեն երեխաների ծնունդները չգրանցելու և մանկական մահացության չգրանցված դեպքերի հայտնաբերմանը, երևույթի կանխարգելմանը, ծննդյան գրանցում չունեցող երեխաներին ու չափահաս անձանց փաստաթղթերով ապահովելու խնդրի լուծմանը:

Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովում ս.թ. մայիսին քննարկվել է ՀՀ Ընտանեկան օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին առաջարկությունը, այդ թվում ծնունդների չգրանցման վերաբերյալ:

2. Հաշվետվության մեջ նշվում է նաև, որ ամուսնական հարաբերություններից դուրս ծնված երեխաների համար սահմանված չեն խնամակալության կամ հոգաբարձության առանձնակի հարաբերություններ:

. ՀՀ Ընտանեկան օրենսգրքի «Երեխաները, որոնց նկատմամբ սահմանվում է խնամակալություն կամ հոգաբարձություն» N 134 հոդվածում ամրագրված է, որ խնամակալություն կամ հոգաբարձություն սահմանվում է այն երեխաների նկատմամբ, ովքեր մնացել են առանց ծնողական խնամքի` նրանց պահելու, դաստիարակելու և կրթություն տալու, ինչպես նաև իրավունքները և շահերը պաշտպանելու նպատակով:

. Խնամակալություն կամ հոգաբարձություն առանձնակի հարաբերություններ սահմանված չեն, քանի որ ամուսնությունից դուրս ծնված երեխան ունի օրինական ներկայացուցիչ` 2 ծնող, կամ մեկ ծնող` միայնակ մայր: Ամուսնությունից դուրս ծնված երեխաների խնամակալության հատուկ միջոցներ չկան, քանի որ «Երեխայի իրավունքների մասին» Հայաստանի Հանրապետության Օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն երեխաներն ունեն հավասար իրավունքներ` անկախ իրենց և ծնողների կամ այլ օրինական ներկայացուցիչների (որդեգրողների, խնամակալների կամ հոգաբարձուների) ազգությունից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դավանանքից, սոցիալական ծագումից, գույքային կամ այլ դրույթներից, կրթությունից, բնակության վայրից, երեխայի ծննդյան հանգամանքից, առողջական վիճակից կամ այլ հանգամանքներից: Հաշվետվության մեջ նշվում է նաև, որ ամուսնական հարաբերություններից դուրս ծնված երեխաների համար սահմանված չեն խնամակալության կամ հոգաբարձության առանձնակի հարաբերություններ:

3. Ինչ վերաբերում է ժառանգության իրավունքին, ապա հաշվետվության մեջ հղում է արվում ՀՀ «Երեխայի իրավունքների մասին» օրենքին, որի համաձայն յուրաքանչյուր երեխա իրավունք ունի ստանալու մահացած ծնողների ժառանգությունն անկախ ապրուստի վայրից: Հանձնաժողովը կցանկանար ստանալ հավաստիացում այն մասին, որ ամուսնությունից դուրս ծնված երեխաները օգտվում են ժառանգության միևնույն իրավունքներից, ինչ ամուսնության մեջ ծնվածները: Այն կցանկանար հարցնել նաև, թե արդյոք ալիմենտ վճարելու պարտավորությունը հավասարապես կիրառվում է և ամուսնությունից դուրս, և ամուսնության ներսում ծնված երեխաների դեպքում:

Հանձնաժողովը կցանկանար իմանալ, թե արդյոք որդեգրված երեխան ունի իր կենսաբանական ծնողների մասին տեղեկատվության իրավունք:

. ՀՀ Օրենսգրքի «Ամուսնության մեջ չգտնվող անձանցից ծնված երեխաների իրավունքներն ու պարտականությունները» 40-րդ հոդվածը սահմանում է, որ օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում և կարգով հայրությունը որոշելիս երեխաները ծնողների և նրանց ազգականների նկատմամբ ունեն նույնպիսի իրավունքներ ու պարտականություններ, ինչպիսիք ունեն ամուսնության մեջ գտնվող անձանցից ծնված երեխաները:

. ՀՀ ընտանեկան օրենսգրքի «Հայրությունը դատական կարգով որոշելը» N 36 հոդվածի համաձայն` «Ամուսնության մեջ չգտնվող ծնողներից երեխա ծնվելու դեպքում, եթե բացակայում է ծնողների համատեղ դիմումը կամ երեխայի հոր դիմումը, ապա որոշակի անձից երեխայի սերված լինելու փաստը (հայրությունը) որոշվում է դատական կարգով` համապատասխանաբար ծնողներից մեկի կամ մոր, երեխայի խնամակալի (հոգաբարձուի), կամ այն անձի դիմումի հիման վրա, որի խնամքին է գտնվում երեխան, իսկ երեխայի չափահաս դառնալուց հետո վերջինիս ներկայացված դիմումի հիման վրա: Այս դեպքում դատարանը հաշվի է առնում ցանկացած ապացույց, որը ստույգ հաստատում է, որ տվյալ երեխան սերվել է որոշակի այդ անձից:

. Հայրությունը դատական կարգով որոշելու արդյունքում ամուսնության մեջ չգտնվող ծնողներից ծնված երեխան ձեռք է բերում ալիմենտ ստանալու իրավական հիմքերը:

. Հայաստանի Հանրապետության Ընտանեկան օրենսգրքի` 128 հոդվածի 1-ին կետի համաձայն` երեխայի որդեգրման գաղտնիքը պահպանվում է օրենքով: Երեխայի որդեգրման մասին վճիռ կայացրած դատավորները կամ որդեգրման պետական գրանցում իրականացնող քաղաքացիական կացության ակտերի պետական գրանցում իրականացնող մարմնի ղեկավարը և աշխատողները, ինչպես նաև որդեգրման մասին տեղյակ այլ անձինք պարտավոր են պահպանել երեխայի որդեգրման գաղտնիքը:

. 2 կետի համաձայն` հոդվածի 1-ին մասում նշված անձինք, որոնք հրապարակում են երեխաների որդեգրման գաղտնիքը նրա որդեգրողների կամքին հակառակ, պատասխանատվություն են կրում օրենքով սահմանված կարգով;

. Հայաստանի Հանրապետության Քրեական օրենսգրքի «Որդեգրման գաղտնիքը հրապարակելու կամ որդեգրության համաձայնություն տալուն հակելը կամ հարկադրելը» 169-րդ հոդվածը ամրագրում է, որ որդեգրման գաղտնիքը որդեգրողի կամքի հակառակ հրապարակելն այն անձի կողմից, որը որդեգրման փաստը պարտավոր էր պահպանել, որպես ծառայողական կամ մասնագիտական գաղտնիք, պատժվում է տուգանքով կամ կալանքով:

. ՄԱԿ-ի «Երեխայի իրավունքների մասին» կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածում նշվում է` «Երեխան գրանցվում է ծնվելուց անմիջապես հետո և ծննդյան պահից ձեռք է բերում անվան և քաղաքացիության իրավունք, ինչպես նաև, որքան դա հնարավոր է, իր ծնողներին ճանաչելու և նրանց խնամքի իրավունք»:

. Վավերացնելով 1992 թվականին ՄԱԿ-ի Երեխայի իրավունքների մասին Կոնվենցիան, Հայաստանի Հանրապետությունը որպես գերակայություն է ընդունում տվյալ փաստաթղթում ներկայացված նորմերը, այդ թվում Կոնվենցիայի նշված հոդվածի տեսանկյունից, հաշվի առնելով Նաև ազգային օրենսդրության դրույթները:

. Ինչ վերաբերում է երեխայի իր կենսաբանական ծնողների մասին տեղեկատվության իրավունքին, ապա այն օրենքում հատուկ չի նշվում:

4. Հանձնաժողովն արձանագրում է տղամարդկանց և կանանց համար օրենքով սահմանված ամուսնական տարիքը` 18 և 17, և հարցնում, թե ինչով է պայմանավորված նման տարբերությունը և արդյոք նախատեսվում է հավասարեցնել այդ տարիքը:

2010 թ-ին ՀՀ Ազգային ժողովը մշակել է օրենքի նախագիծ, որով նախատեսվում է հավասարեցնել տղամարդկանց և կանանց համար նվազագույն ամուսնական տարիքը` դարձնելով այն 18: Օրենքի նախագիծը ներկայումս գտնվում է շրջանառության մեջ:

5. Հանձնաժողովը խնդրում է իրեն տեղեկացնել, թե իրականացվել կամ նախատեսվում են լրացուցիչ միջոցառումներ հաստատություններում գտնվող երեխաների թվի կրճատման ուղղությամբ:

Ընդհանուր առմամբ, մանկատներ ընդունվող երեխաների թիվը ներկայումս ունի նվազելու միտում, ինչին զգալիորեն նպաստում է համապատասխան օրենսդրական դաշտի կարգավորումը, ինչպես նաև երեխաների պաշտպանության համակարգի բարեփոխումների արդյունքում 2007 թ-ին ստեղծված և հանրապետության 5 մարզերում`

- Տավուշի մարզ-քաղաք Իջևան-1,

- Կոտայքի մարզ-քաղաք Բյուրեղավան-1,

- Շիրակի մարզ-քաղաք Գյումրի-1,

- Լոռու մարզ-քաղաք Վանաձոր-1,

- Սյունիքի մարզ-քաղաք Կապան-1

- և Երևան քաղաքում-2,

ընդհանուր թվով 7 երեխաների խնամքի և պաշտպանության գիշերօթիկ հաստատությունների գործունեությունը:

Հաստատություններն աջակցում են անապահով, անբարենպաստ պայմաններում գտնվող ընտանիքներին` երեխաների խնամքի և դաստիարակության հարցում:

Ընտանիքից զրկված երեխայի իրավունքն ընտանեկան միջավայրում ապրելու ապահովելու նպատակին է ծառայում նաև խնամատար ընտանիքի ինստիտուտի ներդրումը:

Կարևոր է նշել նաև երեխաների համայնքային ցերեկային կենտրոնների ստեղծումը, մասնավորապես`

- 2005 թ-ից Երևանում, իսկ 2006 թ-ից նաև Գյումրիում պետական ֆինանսավորմամբ ստեղծվել և գործում են երեխաների ցերեկային խնամքի սոցիալական հոգածության 2 կենտրոն: Կենտրոնում կարող են միաժամանակ սպասարկվել 100 երեխա:

- 2008 թ. պետական բյուջեից ֆինանսավորվում է Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Դիլիջան, Իջևան, Բերդ և Նոյեմբերյան քաղաքներում գործող երեխաների խնամքի 4 ցերեկային կենտրոն: Կենտրոնները գործում են ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության և «Հույսի կամուրջ» ոչ պետական կազմակերպության հետ համատեղ կնքված պայմանագրի հիման վրա, դժվար իրավիճակներում գտնվող երեխաներին տրամադրում են սոցիալական հոգածության ծառայություններ:

Կենտրոնների մատուցած ծառայություններից ներկայում օգտվում են հաշմանդամ կամ սոցիալ-հոգեբանական խնդիրներ ունեցող 600 երեխաներ և պատանիներ: Երեխայի զարգացման կենտրոնների աշխատանքի հիմնական ուղղությունն է` հաշմանդամ և դժվարին իրավիճակում հայտնված երեխաների սոցիալական ինտեգրումը: Նրանք սովորում են ինքնասպասարկման հմտություններ, իսկ մասնագետների կողմից իրականացվող զարգացման մեթոդիկաներ և խաղերի միջոցով վերհանում երեխայի հնարավորությունները և հզորացնում դրանք:

- ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի կողմից վերջին տարիներին հանրապետության տարբեր մարզերում ստեղծվել և գործում են երեխայի զարգացման և վերականգնման 7 կենտրոն, 2008 թ-ից` նաև երեխաների հոգածության Սյունիքի մարզի Գորիսի ցերեկային կենտրոնը:

- «Վորլդ Վիժն» միջազգային ոչ պետական կազմակերպությունը հանրապետության 6 մարզերում ստեղծել է հաշմանդամ և սոցիալապես անապահով ընտանիքների երեխաների ցերեկային խնամքի 15 համայնքային կենտրոն:

6. Հանձնաժողովը խնդրում է թարմացված տեղեկատվություն երեխայի խնամքի հաստատությունների ընդհանուր թվի, նրանց բնույթի, ընտանիքներում տեղավորված երեխաների թվի համեմատ երեխայի խնամքի հաստատություններում ապրող երեխաների թվի մասին:

Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության համակարգում գործում են 8 մանկատներ, որոնցից 2-ը մասնագիտացված են` նախատեսված ֆիզիկական և մտավոր զարգացման արատներ ունեցող, հաշմանդամ երեխաների, իսկ 6-ն առողջ երեխաների համար` ըստ տարիքային սահմանափակումների, ինչպես նաև երեխայի խնամքի և պաշտպանության 8 գիշերօթիկ հաստատություններ, այդ թվում 1-ը` բարեգործական:

1998-2004 թթ.-հանրապետությունում գրանցվել էր մանկատներում խնամվող երեխաների թվի զգալի աճ:

2008 թ. երկրորդ կիսամյակի տվյալներով` հանրապետությունում 8 պետական և 4 ոչ պետական մանկատներում խնամվում էր շուրջ 1110 երեխա:

2009 թ. հունվարի 1-ի տվյալների համաձայն պետական մանկատների սաների թիվը կազմում էր 853 երեխա, նոյեմբեր ամսվա դրությամբ` 860 երեխա, բարեգործական մանկատների` շուրջ 250 երեխա:

2010 թ. հունիսի 1-ի դրությամբ մանկատներում խնամվող պետության լրիվ խնամքի տակ գտնվող առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների թիվը 8 մանկատներում կազմում է 860, այդ թվում` մասնագիտացված 2 մանկատանը` 400 հաշմանդամ, իսկ միջազգային բարեգործական կազմակերպությունների հովանու ներքո գործող 3 մանկատներում` 150 երեխա:

Բարեգործական մեկ մանկատուն 2009 թ. սեպտեմբերին լուծարվել է և դարձել երեխայի խնամքի և պաշտպանության գիշերօթիկ հաստատություն, նախատեսված անապահով ընտանիքների երեխաների համար:

2010 թ. սեպտեմբերից որպես երեխայի խնամքի և պաշտպանության գիշերօթիկ հաստատություն գործելու է նաև Գյումրու «Ֆրիտյոֆ Նանսենի անվան մանկատունը»:

Հանրապետության Երեխայի խնամքի և պաշտպանության 7 գիշերօթիկ հաստատություններում խնամվում է 701 երեխա:

«Առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների սոցիալական պաշտպանության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի համաձայն` հասցեական և արդյունավետ քաղաքականության ներդրման նպատակով 2004 թ. ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը իրականացնում է մանկական հաստատություններում, հարազատների կամ խնամատար ընտանիքներում ապրող առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների կենտրոնացված հաշվառումը, ինչպես նաև բնակարանի կարիք ունեցող առանց ծնողական խնամքի մնացած և նրանց թվին պատկանող անձանց կենտրոնացված հաշվառումը:

- 2007 թ. տվյալներով կենտրոնացված հաշվառման վերցված առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների թիվը կազմել էր 1023,

- 2009 թ. նոյեմբերի տվյալների համաձայն` հաշվառված երեխաների ընդհանուր թիվը կազմել է 1571,

- 2010 թ.-1685 երեխա:

- 2009 թ. տվյալներով ընտանիքներում խնամվող առանց ծնողական խնամքի մնացած և բնակարանի կարիք ունեցող հաշվառված անձանց ընդհանուր թիվը կազմում է 106, որից 6-ը` արդեն ստացել են բնակարաններ:

- 2009 թ. բնակարանի կարիք ունեցող մանկատան շրջանավարտների թիվը` 170:

- 2010 թ. տվյալներով այն կազմում է 210:

Սկսած 2007 թ-ից` ՀՀ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին նրանց յուրաքանչյուր տարի տրամադրվել են բնակարաններ: Ծրագիրը 2009 թ-ին ժամանակավորապես դադարեցվել է` պայմանավորված ֆինանսատնտեսական ճգնաժամով և ծրագրի մեխանիզմների արդյունավետության հետագա բարձրացմամբ:

Ներկայում հաշվառված առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների թիվը կազմում է` 1668, որից` 684 երեխայի նկատմամբ նշանակված է խնամակալություն (հոգաբարձություն):

7. Հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Հայաստանում տիրող իրավիճակը չի համապատասխանում Վերանայված խարտիայի 17-րդ հոդվածի 1-ին պարբերությանն այն հիմքով, որ ընտանիքում և երեխայի այլընտրանքային խնամքում երեխայի մարմնական պատժումն արգելված չէ:

«Երեխայի իրավունքների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի Հոդված 9-ի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ամեն տեսակի (ֆիզիկական, հոգեկան և այլ) բռնությունից պաշտպանության իրավունք:

«Ցանկացած անձի, այդ թվում` ծնողներին կամ այլ օրինական ներկայացուցիչներին արգելվում է երեխային ենթարկել բռնության, կամ նրա արժանապատվությունը նվաստացնող պատժի կամ նմանօրինակ այլ վերաբերմունքի: Երեխայի իրավունքների և օրինական շահերի ոտնահարման դեպքում խախտողը պատասխանատվություն է կրում Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով:

Պետությունը և նրա համապատասխան մարմիններն իրականացնում են երեխայի պաշտպանությունը ցանկացած բռնությունից, շահագործումից, հանցավոր գործունեության մեջ ներգրավելուց, այդ թվում` թմրանյութերի օգտագործումից, դրանց արտադրության կամ առևտրի մեջ ներգրավումից, մուրացկանությունից, անառակությունից, մոլի խաղերից և նրա իրավունքների և օրինական շահերի այլ ոտնահարումից»:

ՀՀ Ընտանեկան օրենսգրքի «Երեխայի պաշտպանության իրավունքը» 43-րդ հոդվածը հատուկ նվիրված է երեխայի պաշտպանության իրավունքին, որի 2-րդ կետում, մասնավորապես, նշվում է երեխայի իր ծնողների (օրինական ներկայացուցիչների) չարաշահումներից պաշտպանվելու իրավունքը:

«Երեխայի իրավունքների և շահերի խախտման դեպքում (ընդ որում ծնողների կամ նրանցից մեկի կողմից երեխայի դաստիարակելու, կրթության տալու պարտականությունը չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու, կամ ծնողական իրավունքները չարաշահելու դեպքերում), երեխան իրավունք ունի պաշտպանության համար դիմելու խնամակալության և հոգաբարձության մարմին»:

Պաշտոնատար անձինք և այլ քաղաքացիներ, որոնց հայտնի են դարձել երեխայի կյանքին և առողջությանը սպառնալու, նրա իրավունքների և շահերի խախտումների դեպքեր, այդ մասին պետք է հայտնեն երեխայի փաստացի գտնվելու վայրի խնամակալության և հոգաբարձության մարմին:

Նման տեղեկություններ ստանալուն պես խնամակալության և հոգաբարձության մարմինը պետք է ձեռնարկի երեխայի իրավունքների և շահերի պաշտպանության անհրաժեշտ միջոցներ:

ՀՀ ընտանեկան օրենսգրքի «Երեխայի վերցնելը նրա կյանքի և առողջությանը վտանգող անմիջական սպառնալիքի դեպքում» 58-րդ հոդվածում սահմանված է երեխային ծնողներից (կամ նրանցից մեկից) նրա կյանքի և առողջությունը վտանգող անմիջական սպառնալիքի դեպքում վերցնելու իրավունքը, իսկ «Ծնողական իրավունքներից զրկելը» 59-րդ և «Ծնողական իրավունքներից զրկելու կարգը» 60-րդ հոդվածներում ծնողական իրավունքներից զրկելը և ծնողական իրավունքներից զրկելու կարգը, այդ թվում նաև այն դեպքում, երբ ծնողները կամ նրանցից մեկը դաժանաբար են վարվում երեխաների հետ, ընդ որում` ֆիզիկական կամ հոգեկան բռնություն են գործադրում նրանց նկատմամբ, ոտնձգում են նրանց սեռական անձեռնմխելիությունը:

ՀՀ Կառավարության 2004 թ. օգոստոսի 5-ի N 1324-Ն որոշմամբ հաստատված են երեխաների խնամք և պաշտպանություն իրականացնող հաստատություններում երեխաների խնամքի ու դաստիարակության համար անհրաժեշտ պետական սոցիալական նվազագույն չափորոշիչները: Որոշման մեջ ներկայացված «Երեխայի իրավունքների պաշտպանությունը» թիվ 2 Չափորոշիչի 6-րդ կետը ամրագրում է, որ երեխաների խնամք և պաշտպանություն իրականացնող հաստատություններում Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ապահովվում է երեխայի պաշտպանությունը`

- հոգեբանական բռնությունից,

- ֆիզիկական բռնությունից` երեխայի նկատմամբ իրական կամ հնարավոր ֆիզիկական վնաս հասցնելուց (ապտակ, տարբեր աստիճանի վնասվածքներ, քերծվածքներ, այտույցներ, այրվածքներ, վերքեր, կոտրվածքներ, ջարդվածքներ, մարմնական պատժի այլ ձևեր),

- սեռական շահագործումից և այլասերումից,

- դաժան վերաբերմունքից,

- հանցագործություններից,

- անուշադրությունից ու անարդարությունից,

- առողջությանը վտանգող նյութերից և կյանքը վտանգող պայմաններից:

Խնամքի հաստատություններում երեխաների հանդեպ մարմնական պատժի բոլոր ձևերը խիստ արգելված են նաև գործող կանոնադրությամբ, իսկ համապատասխան չափորոշիչների ներդրման գործընթացը մշտապես հսկվում է հաստատությունների տնօրինության և վերադաս մարմինների կողմից:

Ընդունելով, որ երեխաների նկատմամբ ցանկացած բռնության գործադրումը պետք է օրենսդրորեն պատժվի, 2003 թ. ապրիլի 17-ից գործող Հայաստանի Հանրապետության Քրեական օրենսգրքի «Ընտանիքի և երեխայի շահերի դեմ ուղղված հանցագործություններ» գլխում ամրագրված է`

- «Անչափահասին հանցանքի կատարմանը ներգրավելը»-(հոդված 165),

- «Երեխայի հակահասարակական գործողությունների կատարելուն ներգրավելը» (հոդված 166), նույն արարքը, որը կատարվել է ծնողի, մանկաբույժի կամ այլ անձի կողմից, ում վրա է դրված երեխայի դաստիարակության պարտականություն, զուգորդվում են բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով պատժվում են ազատազրկմամբ` առավելագույնը 6 տարի ժամկետով»,

- «Անառակաբարո գործողությունները»-(հոդված 42):

Հոդվածում նշվում է, որ ակնհայտ 16 տարին չլրացած անձի նկատմամբ անառակաբարո գործողությունները, որոնք կատարվել են բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով` պատժվում են ազատազրկմամբ` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:

- «Երեխայի առք ու վաճառք» -(հոդված 168),

- «Սեքսուալ բնույթի բռնի գործողությունները անչափահասի նկատմամբ» - (հոդված 139),

- «Երեխային դաստիարակելու պարտականությունները չկատարելը»-(հոդված 170) հոդվածի 2-րդ կետում հատուկ նշվում է անչափահասի նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի համար համապատասխան պատիժը,

- «Երեխայի կյանքի անվտանգության ապահովման կամ առողջության պահպանման պարտականությունը չկատարեի, կամ ոչ պատշաճ կատարելը»-(հոդված 171),

- այլ հոդվածներով նախատեսված Երեխայի նկատմամբ կատարված բռնի գործողություններ կատարողները պատժվում են օրենքով սահմանված կարգով:

Հատկապես կարևորվում է երեխային մարմնական պատիժ հասցնելը ընտանիքում կամ հաստատություններում, կամ երեխայի խնամք և պաշտպանություն իրականացնող հաստատություններում:

(Ընտանեկան բռնությունը, ընդհանուր առմամբ, ներառում է Հայաստանի Հանրապետության Քրեական օրենսգրքի N/N 104, 109, 110, 112, 113, 117-121, 128, 129, 131, 133, 134, 137, 138, 142, 182, 185 հոդվածներով նախատեսված հանցանքներ, բայց չի սահմանափակվում դրանցով):

Վերը նշված բոլոր, ինչպես նաև այլ հոդվածներով նախատեսված անչափահասի նկատմամբ կատարված բռնի գործողություններ կատարողները, այդ թվում և ծնողները, պատժվում են օրենքով սահմանված կարգով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի նշված հոդվածների և օրենքով սահմանված տարբեր պատժամիջոցներն արտացոլում են երեխայի նկատմամբ բռնության տարբեր դրսևորումներ, հատուկ շեշտելով ֆիզիկական բռնությունները, ներառյալ մարմնական պատիժները և վնասվածքները և նրանց պատժելիությունը` օրենքի ողջ խստությամբ:

Խիստ կարևորելով երեխայի նկատմամբ ծնողների կամ նրա օրինական ներկայացուցիչների կողմից բռնության` ֆիզիկական կամ հոգեկան վիրավորանքի կամ չարաշահման, հոգատարության բացակայության կամ անորոշության, կոպիտ վերաբերմունքի կամ շահագործման երևույթի անընդունելիությունը, ինչպես նաև ընդունելով բռնության բոլոր ձևերից երեխայի պաշտպանված լինելու իրավունքը` ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից 2008 թ. մշակվել է «Երեխայի հանդեպ բռնության և երեխայի անտեսման կանխարգելման պետական հայեցակարգը:

Գերատեսչությունների և ոչ պետական կազմակերպությունների համատեղ քննարկումներից հետո հայեցակարգը ներկայացվել է ՀՀ Կառավարություն:

Հայաստանի Հանրապետությունում երեխայի հանդեպ բռնության և երեխայի անտեսման կանխարգելման պետական հայեցակարգը հիմնված է «Երեխայի իրավունքների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 9-րդ հոդվածի համապատասխան դրույթների վրա և նպատակաուղղված է «Երեխայի իրավունքների մասին», «Երեխայի աշխատանքի վատթարագույն ձևերի մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիաների, Վերանայված Եվրոպական Սոցիալական Խարտիայի, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային այլ փաստաթղթերով սահմանված պարտավորությունների կատարմանը:

«Կանանց իրավունքների կենտրոն» ոչ պետական կազմակերպության նախաձեռնությամբ` միջազգային կառույցների աջակցությամբ համապատասխան միջգերատեսչական աշխատանքային խմբի կողմից 2010 թ. մշակվել է «Ընտանեկան բռնության մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը: Տվյալ նախագծով կարգավորվում են ընտանեկան բռնությունների հետ կապված իրավահարաբերությունները, սահմանվում ընտանեկան բռնության հասկացությունը, տեսակները, կողմերը, ընտանեկան բռնության կանխարգելման բնագավառում լիազորություններ ունեցող սուբյեկտների շրջանակը, նրանց լիազորությունները և ֆինանսավորման աղբյուրները, ընտանեկան բռնությունները կանխարգելելու հատուկ միջոցների տեսակները, դրանք ընդունելու և կիրառելու կարգը, հատուկ միջոցների իրականացման ժամանակ ընտանիքի անդամների իրավունքների պաշտպանությունը, ընտանեկան բռնություն կատարելու համար պատասխանատվությունը: Փաստաթղթում նախատեսված են մարմինների լիազորությունները և իրավասությունները, որոնք տարածվում են այն դեպքերի վրա, երբ ընտանեկան բռնության տուժողը կամ այն անձը, ում նկատմամբ առկա է ընտանեկան բռնության կատարման իրական վտանգ կամ ընտանեկան բռնություն կատարած անձն անչափահաս է:

«Ընտանեկան բռնության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծը ներկայում գտնվում է նախնական քննարկումների փողում և մինչև տարվա վերջ սահմանված կարգով կներկայացվի հաստատման:

«Հայաստանի Հանրապետությունում երեխայի իրավունքների պաշտպանության 2004-2015 թթ. ազգային ծրագրում» առաջիկայում նախատեսվում է վերանայել որոշ դրույթներ, կատարել փոփոխություններ, մասնավորապես, նախատեսել «Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի այն դրույթի լրացում, որով արգելում է ընտանիքում կամ երեխայի խնամքի այլ ձևերում մարմնական պատիժը, համապատասխանեցնելով օրենքը Եվրոպական Սոցիալական Խարտիայի Հոդված 17-ի պահանջներին:

8. Հանձնաժողովը խնդրում է տեղեկատվություն այն մասին, թե գործում են այնպիսի գործակալություններ ու ծառայություններ, որոնք կոչված են պաշտպանելու երեխաներին արհամարհանքից, բռնությունից և շահագործումից:

Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովը մշտապես անդրադառնում է երեխաների իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրների քննարկմանը: Համաձայն ՀՀ «Երեխայի իրավունքների մասին» օրենքի 33-րդ հոդվածի` երեխայի իրավունքների պաշտպանության աշխատանքներն իրականացվում են երեխայի իրավունքների պաշտպանության տարեկան ծրագրերով սահմանված ժամկետներում և կարգով: Տարեկան ծրագրերը ներառում են երեխայի սոցիալական պաշտպանության, նրա իրավունքների պաշտպանության ուղղված խնդիրները, ծրագրերը և միջոցառումները: Տարեկան ծրագիրը Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի հաստատմանն է ներկայացնում ՀՀ Կառավարությունը:

 

-----------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
30.12.2010
N 51
Արձանագրային որոշում