Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ 14-ՐԴ, 17-Ր...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ 14-ՐԴ, 17-ՐԴ, 331-ՐԴ, 332-ՐԴ, 335-ՐԴ, 337-ՐԴ, 345-ՐԴ, ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

(2-րդ մաս)

ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական

    դատարանի որոշում                       Քաղաքացիական գործ

Քաղաքացիական գործ թիվ ԵԿԴ/1765/02/17   թիվ ԵԿԴ/1765/02/17

    Նախագահող դատավոր` Մ. Հարթենյան        2020 թ.

    Դատավորներ`        Ա. Մկրտչյան

                       Ա. Խառատյան

 

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական

պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան) հետևյալ կազմով`

 

նախագահող Ռ. Հակոբյան

զեկուցող  Գ. Հակոբյան

Ս. Անտոնյան

Վ. Ավանեսյան

Ա. Բարսեղյան

Մ. Դրմեյան

Ե. Խունդկարյան

Ս. Միքայելյան

Տ. Պետրոսյան

Է. Սեդրակյան

Ն. Տավարացյան

 

2020 թվականի հունիսի 29-ին

 

4. Հատուկ կարծիքի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ սույն վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը պայմանավորված է ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված հիմքի առկայությամբ` նույն հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի իմաստով, այն է` առերևույթ առկա է մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտում, քանի որ Վերաքննիչ դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 17-րդ, 331-րդ, 332-րդ, 335-րդ, 337-րդ, 345-րդ, 347-րդ, 409-րդ և 1058-րդ հոդվածների, իրավահարաբերության ծագման պահին գործող ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 48-րդ, 51-րդ և 53-րդ հոդվածների խախտում, որը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը և որի առկայությունը հիմնավորվում է ներկայացված պատճառաբանություններով:

Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել անդրադառնալ սույն գործով հայցային վաղեմության ժամկետի սկիզբը որոշելու հարցին, ինչպես նաև պայմանագրային հարաբերություններից ծագող վնասի հատուցման առանձնահատկություններին` վերահաստատելով նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները:

Այնուհետև ի կատարումն առաջադրված հարցերին անդրադառնալու անհրաժեշտության` վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախկին որոշումներում հայցային վաղեմության կիրառման, մասնավորապես` հայցային վաղեմության ժամկետի ընթացքը սկսվելու վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումները և դրանք համադրելով սույն գործի փաստերի հետ, Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ.

ա) սույն գործով դատարանները սխալ են հաշվարկել հայցային վաղեմության ժամկետի ընթացքի սկիզբը` այն հաշվելով ակտերը կազմելու ամսաթվից` 2016 թվականից,

բ) որ ընկերությունը մինչև 2013 թվականի փետրվար ամսվա 15-ը պետք է իմացած լիներ իր իրավունքների խախտման մասին, ուստի հայցային վաղեմություն կիրառելու մասին դիմումը ենթակա էր բավարարման մասնակիորեն` 2013 թվականի հունվար ամսից մինչև 2014 թվականի ապրիլ ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար հաշվարկված հայցագնի մասով:

Այնուհետև արձանագրելով, որ սույն գործով վիճելի իրավահարաբերությունը վերաբերում է պայմանագրային հարաբերություններից ծագած վնասին, որի նկատմամբ կիրառելի են վնասի հատուցման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում հայտնած դիրքորոշումները, Վճռաբեկ դատարանը սույն գործով էական է համարել պարզելու այն հանգամանքը, թե որ պահից է առաջացել Կազմակերպության կողմից թույլ տրված տևող խախտումը` դա կարևորելով նաև գործի նոր քննության ժամանակ հայցային վաղեմություն կիրառելու մասին դիմումը քննելիս, ինչպես նաև գործի նոր քննության ծավալ է սահմանել վնասի հատուցման պահանջը բավարարելու պարտադիր պայմանների միաժամանակյա առկայությունը պարզելը:

Գտնում ենք, որ Վճռաբեկ դատարանի եզրահանգումները չեն բխում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումներից և սույն գործի փաստերից հետևյալ պատճառներով:

Սույն որոշմամբ վկայակոչված «Ալյանս պլյուս» ՍՊԸ-ն ընդդեմ «ԱրմենՏել» ՓԲԸ-ի թիվ ԵԱՔԴ/4524/02/15 քաղաքացիական գործով 04.06.2019 թվականի որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ օրենսդիրը հայցային վաղեմության ժամկետի ընթացքի սկիզբը կապել է ոչ թե իրավունքի խախտման պահի, այլ այն օրվա հետ, երբ անձն իմացել է կամ պետք է իմացած լիներ իր իրավունքի խախտման մասին: Շարունակելով իր դատողությունները, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ եզրահանգել է, որ եթե պատասխանողի կողմից իր պայմանագրային պարտավորությունը չկատարելու, մասնավորապես` միայն իր կողմից տիրապետվող անհրաժեշտ և բավարար տեղեկատվություն չտրամադրելու հետևանքով հայցվորը հնարավորություն չի ունեցել բացահայտել իր իրավունքի իրապես խախտված լինելու փաստը, արդյունքում նաև չի տիրապետել դրամական պահանջի գործով պահանջվող գումարի չափի և հաշվարկի վերաբերյալ պատշաճ, պիտանի հայց ներկայացնելու համար անհրաժեշտ և բավարար տեղեկությունների, ապա հայցային վաղեմության ժամկետի ընթացքի մեկնարկի մասին խոսք լինել չի կարող: Այլ խոսքով` գումարի բռնագանձման վերաբերյալ հայցերով հայցային վաղեմության ժամկետի ընթացքն սկսվում է այն օրվանից, երբ հայցվորին հայտնի են դառնում հայց ներկայացնելու համար անհրաժեշտ գումարի չափին և հաշվարկին վերաբերող նվազագույն տեղեկությունները:

Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող 03.05.2006 թվականի «Էլեկտրաէներգիայի (հզորության) հաշվառման միջոցների տեղադրման և շահագործման կարգը հաստատելու մասին» թիվ 72-Ն որոշմամբ հաստատված հավելվածի (այսուհետ` Հավելված) կետերը, եկել է այն եզրահանգման, որ Ընկերությունը դեռևս 2013 թվականի փետրվար ամսից նույն տարվա հունվար ամսին տեղի ունեցած իրավունքի ենթադրյալ խախտումը բացահայտելու նպատակով համապատասխան վարքագիծ ցուցաբերելու հնարավորություն է ունեցել, ուստի մինչև 2013 թվականի փետրվար ամսի 15-ը պետք է իմացած լիներ իր իրավունքների խախտման մասին: Գտնում ենք, որ նշված եզրահանգումը չի բխում սույն գործով հաստատված փաստերից, քանի որ Հավելվածի 4.4 կետի 4.4.2 ենթակետի համաձայն Ընկերությունն ուներ միայն իր սպասարկման շրջանակներում ընդգրկված հաշվառքի սարքերի աշխատունակությանը հետևելու պարտականություն, մինչդեռ սույն որոշմամբ հաստատված թիվ 2 և թիվ 3 փաստերից բխում է, որ Կազմակերպությունը հաշվիչի լարման սնուցումը սխալ է իրականացրել ՓՀԷԿ-ում, ինչին հետևելու պարտականություն Ընկերությունը որևէ կանոնով չունի, հետևաբար նա զրկված է եղել «համապատասխան վարքագիծ» ցուցաբերելու հնարավորությունից: Նշվածից բխում է, որ Ընկերությունը 2013 թվականի փետրվար ամսին չեր կարող իմացած լինել իր իրավունքների խախտման մասին: Սույն որոշմամբ հաստատված թիվ 2, թիվ 3 և թիվ 4 փաստերից բխում է, որ Ընկերությունն իր իրավունքների խախտման մասին հաստատապես իմացել է և Դատարան պիտանի հայց ներկայացնելու հնարավորություն է ստացել 2016 թվականի հունիսի 21-ից, երբ հնարավորություն է ստեղծվել հաշվարկել ավել հաշվառված էլեկտրաէներգիայի արժեքը (որոշմամբ հաստատված թիվ 2 փաստ): Միայն այդ ժամանակահատվածից է սկսվել հայցային վաղեմության ժամկետի ընթացքը, իսկ Ընկերությունն իր իրավունքների պաշտպանության հայցով Դատարան կարող էր դիմել այդ ժամանակահատվածից սկսած եռամյա ժամկետում, ինչը և արել է:

Միաժամանակ այլևս ոչ մի նշանակություն չունի այն հանգամանքը, թե երբվանից է սկսվել Ընկերության իրավունքների խախտումը, քանի որ հայցային վաղեմության ժամկետի սկիզբը որոշվում է ոչ թե խախտումը կատարվելու, այլ դրա մասին իրավունքը խախտված անձի` հաստատապես իմանալու պահից: Նման պայմաններում ստորադաս դատարանների հետևությունը, որ հայցը մերժման ենթակա չէ հայցային վաղեմության կիրառման հիմքով, հիմնավոր է:

Հարկ է նշել նաև, որ հայցային վաղեմության կիրառումը չի նշանակում, որ անձը կարող է պահանջել մինչև 3 տարի առաջ պատճառված վնասի հատուցում. եթե անձն իր իրավունքի խախտման մասին իմացել է որոշակի, կոնկրետ ժամանակ, ապա նա իր իրավունքի պաշտպանության հայցով կարող է պահանջել նաև այդ ժամանակից երեք տարուց ավելի վաղ պատճառված վնասի հատուցում` առանց զգուշանալու հայցային վաղեմության կիրառումից: Ասվածը մասնավորեցնելով սույն գործի փաստերի նկատմամբ, հարկ է նշել, որ Ընկերությունը հայցը ներկայացրել է 2017 թվականին ապրիլի 28-ին` հայցային վաղեմության եռամյա ժամկետում, ուստի կարող էր պահանջել ինչպես 2013 թվականից սկսած, այնպես էլ դրանից առաջ պատճառված վնասի հատուցում: Նման պայմաններում հիմնավոր չէ նաև 2013 թվականի հունվար ամսից մինչև 2014 թվականի ապրիլ ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար հաշվարկված հայցագնի մասով հայցային վաղեմությունը կիրառելի լինելու մասին Վճռաբեկ դատարանի հետևությունը:

Ինչ վերաբերում է Վճռաբեկ դատարանի այն եզրահանգմանը, թե անհրաժեշտ է պարզել` որ պահից սկսած է առաջացել «ենթադրյալ շեղումը» և արդյոք այն տևել է մինչև 2016 թվականի հունիս ամիսը, ապա այն ևս անհիմն է, քանի որ սույն գործով հաստատված փաստերից բխում է, որ «շեղումը» կարող էր ավելի վաղ առաջացած լինել, քան այն ժամանակահատվածը, որի համար հայցվորը պահանջել է վնասի հատուցում, «շեղումը» 2013 թվականից ավելի ուշ առաջացած լինելու հնարավորության փաստը կողմերը չեն վիճարկել, իսկ էլեկտրաէներգիայի հաշվառքի սարքերի արձանագրած անհամապատասխանությունը գրավոր ապացույցով հաստատվել է 21.06.2016 թվականին (որոշմամբ հաստատված թիվ 2 փաստ), հետևաբար ակնհայտ է, որ «շեղումը» տևել է մինչև 2016 թվականի հունիս ամիսը, այսինքն` առաջադրված հարցը սույն գործի քննությամբ պարզված է:

Տեղին չէ նաև վնասի հատուցման նախապայմանների առկայությունը ձեռք բերված ապացույցներով հաստատված լինելը պարզելու վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի հարցադրումը, քանի որ այդ հանգամանքների վերաբերյալ «ձեռք բերված» ապացույցները գտնվում են սույն գործում, դրանք գնահատվել են ստորադաս դատարանների կողմից և ենթակա են գնահատման նաև Վճռաբեկ դատարանի կողմից:

Այդ տեսակետից անդրադառնալով վճռաբեկ բողոքի մյուս հիմքերին և հիմնավորումներին, գտնում ենք, որ դրանք ևս անհիմն են և չեն կարող հանգեցնել Վերաքննիչ դատարանի բողոքարկվող որոշման բեկանմանը, հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Այսպես, բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ միակողմանի կազմված, Կազմակերպության կողմից չստորագրված ակտերը էլեկտրաէներգիայի հաշվառքի «շեղման» փաստը հաստատող թույլատրելի ապացույցներ չեն: Նշված փաստարկն անհիմն է, քանի որ գործում գտնվող ակտերից ակնհայտ է, որ «շեղումն» արձանագրելուն ուղղված ուսումնասիրություններին մասնակցել է ինչպես «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ-ի, այնպես էլ Կազմակերպության կոնկրետ ներկայացուցիչը: Նման պայմաններում Կազմակերպության համար բացասական արդյունք արձանագրած ակտերը վերջինիս ներկայացուցչի կողմից չստորագրելը չի կարող այդ ապացույցները դարձնել անթույլատրելի, քանի որ ակտերը կազմած մյուս բոլոր անձինք ստորագրել են դրանք, իսկ Կազմակերպությունն էլ սույն գործով որևէ ապացույց չի ներկայացրել այն մասին, որ արձանագրված «շեղումները» չեն համապատասխանել իրականությանը:

Բողոք բերած անձի հաջորդ փաստարկն այն է, որ «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ-ին սույն գործով չի տրվել որևէ դատավարական կարգավիճակ, այդ ՓԲԸ-ն ինքն է նախկինում էլեկտրաէներգիայի համապատասխան հաշվարկներ ներկայացրել, իսկ սույն գործով անհասկանալիորեն փոխել է իր հաշվարկները` հիմքում չդնելով որևէ մասնագիտական եզրակացություն կամ ուսումնասիրություն: Մինչդեռ սույն որոշմամբ հաստատված փաստերից բխում է, որ էլեկտրաէներգիայի վերահաշվարկի հիմք են հանդիսացել երեք կազմակերպությունների ներկայացուցիչների համատեղ ուսումնասիրությունների արդյունքները: Ինչ վերաբերում է «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ-ին դատավարական որևէ կարգավիճակ տալուն, ապա բողոք բերած անձը չի հիմնավորել դրա դատավարական անհրաժեշտությունը, հետևաբար և դրա հետ կապված` հայցվորի կամ ստորադաս դատարանների սխալը:

Վերոգրյալի հիման վրա գտնում ենք, որ Վերաքննիչ դատարանը բողոքարկվող որոշումը կայացնելիս թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրած լինեն դատական սխալի, ուստի Վերաքննիչ դատարանի 26.12.2018 թվականի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ` սույն հատուկ կարծիքի պատճառաբանություններով:

 

Դատավորներ` Տ. Պետրոսյան

Ս. Անտոնյան

Ա. Բարսեղյան

ԷԴ. Սեդրակյան

 

Պաշտոնական հրապարակման օրը` 28 հուլիսի 2020 թվական:

 

 

pin
Վճռաբեկ դատարան
29.06.2020
N ԵԿԴ/1765/02/17
Որոշում