Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ 2...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ 27-ՐԴ, 29-ՐԴ, 54-ՐԴ, 66-ՐԴ, 72-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԻ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

(2-րդ մաս)

 

    ՀՀ վերաքննիչ վարչական                  Վարչական գործ

    դատարանի որոշում                       թիվ ՎԴ/3118/05/19

    Վարչական գործ թիվ ՎԴ/3118/05/19        2020 թ.

Նախագահող դատավոր` Կ. Ավետիսյան

 

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական

պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան) հետևյալ կազմով`

 

նախագահող Ռ. Հակոբյան

զեկուցող Ա. Բարսեղյան

Ս. Անտոնյան

Վ. Ավանեսյան

Մ. Դրմեյան

Գ. Հակոբյան

Ս. Միքայելյան

Տ. Պետրոսյան

Ն. Տավարացյան

 

2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին

 

Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծությունից ակնհայտ է, որ վարչական ակտն ուժի մեջ մտնելու պահն օրենսդիրը պայմանավորել է այդ ակտի մասին վարչական վարույթի մասնակիցների օրենքով սահմանված եղանակներից որևէ մեկով իրազեկելու հանգամանքով, ինչը նշանակում է, որ վերջիններիս համար վարչական ակտը կարող է ուժի մեջ մտնել իրազեկվելու հաջորդող օրվանից, եթե օրենքով կամ այդ ակտով այլ բան նախատեսված չէ:

Ինչպես վերը նշվեց, «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածով սահմանված է, թե ում և ինչպես պետք է վարչական մարմինն իրազեկի վարչական ակտի ընդունման մասին: Ըստ այդմ, վարչական մարմինը պարտավոր է իրազեկել վարչական վարույթի մասնակիցներին` իրազեկումն իրականացնելով հանձնման կամ հրապարակման եղանակով:

«Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 21-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վարչական վարույթի մասնակիցներն են (այսուհետ` վարույթի մասնակիցներ)`

ա) վարչական ակտի հասցեատերը` այն անձը, ով դիմել է վարչական ակտ ընդունելու համար (դիմող), կամ այն անձը, ում նկատմամբ վարչական մարմինն իր նախաձեռնությամբ ընդունելու է վարչական ակտ.

բ) երրորդ անձինք` այն անձինք, որոնց իրավունքները կամ օրինական շահերը կարող են շոշափվել վարույթի արդյունքում ընդունվելիք վարչական ակտով:

Գտնում եմ, որ վարչական վարույթի մասնակիցների` վարչական ակտի հասցեատիրոջ և երրորդ անձանց համար վարչական ակտը կարող է ուժի մեջ մտնել այդ վարչական ակտի ընդունման մասին «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածով սահմանված եղանակներից որևէ մեկով իրազեկելու հաջորդ օրվանից: Ընդ որում, վարչական վարույթի մասնակիցների թիվը մեկից ավելի լինելու դեպքում վարչական ակտի ուժի մեջ մտնելու հանգամանքը պայմանավորված է նրանցից յուրաքանչյուրի իրազեկմամբ:

Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ օրենքով նախատեսված հանձնման եղանակով վարչական ակտի ընդունման մասին վարչական վարույթի մասնակիցներին իրազեկելն առանձնակի բարդություն չի ներկայացնում այն դեպքերում, երբ վարչական վարույթի մասնակիցների կազմը հայտնի է: Այլ է իրավիճակը, սակայն, երբ վարչական մարմնին հայտնի չեն այդ ակտով ուղղակիորեն շոշափվող անձանց վերաբերյալ տեղեկությունները: Այլ կերպ ասած, վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձանց հանձնման եղանակով վարչական ակտի ընդունման մասին իրազեկելը գործնականում անհնար է, եթե վարչական մարմինը չի տիրապետում բավարար տեղեկատվության այն անձանց մասին, ում իրավունքներն ուղղակիորեն կարող են շոշափվել վարչական ակտով: Նման դեպքերի համար օրենսդիրը սահմանել է վարչական ակտի իրազեկման այլ եղանակ` «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածի 5-րդ մասում ամրագրելով վարչական ակտի հրապարակման պարտադիր կանոն:

Հարկ եմ համարում ընդգծել նաև, որ բարենպաստ վարչական ակտի ուժի մեջ մտնելը կարևորվում է այդ ակտի կատարման ենթակա լինելու առումով միայն, մինչդեռ միջամտող վարչական ակտի պարագայում դրա ուժի մեջ մտնելը կարևորվում է այն վիճարկելու ժամկետների հաշվարկման առումով, հետևաբար որևէ նշանակություն չի կարող ունենալ ակտի հասցեատիրոջ համար բարենպաստ հանդիսացող վարչական ակտի մասին վերջինիս իրազեկվելու, այսինքն` վարչական ակտի ուժի մեջ մտնելու հանգամանքն այն պարագայում, երբ վարչական ակտը վիճարկվում է երրորդ անձի կողմից` իր իրավունքներին միջամտելու հիմքով: Վիճարկման հայց ներկայացնելու դատավարական ժամկետների հաշվարկման համար էական նշանակություն ունի միայն այն հարցը, թե երբ է վարչական ակտն ուժի մեջ մտել ակտը վիճարկողի, այսինքն` հայցվորի համար: Հետևաբար անկախ այն հանգամանքից, վարչական ակտը վիճարկվում է դրա հասցեատիրոջ, թե վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձի կողմից, հայցվորը պետք է հայցադիմումը դատարան ներկայացնի երկամսյա ժամկետում` սկսած այն օրվան հաջորդող օրվանից, երբ ինքն է իրազեկվել վարչական ակտի ընդունման մասին:

Այսպիսով, գտնում եմ, որ վիճարկման հայցադիմումը ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված ժամկետում ներկայացված լինելու հանգամանքն ուղղակիորեն պայմանավորված է այդ ակտի ընդունման մասին հայցվորի (և ոչ թե որևէ այլ անձի) իրազեկման հանգամանքով, ուստի վիճարկման հայցը կարող է ներկայացվել այդ ակտի ընդունման մասին հենց հայցվորի իրազեկվելուն հաջորդող օրվանից սկսած երկամսյա ժամկետում, իսկ այդ ժամկետը բաց թողնելու դեպքում նաև հայցվորը պարտավոր է ներկայացնել բաց թողնված դատավարական ժամկետը վերականգնելու միջնորդություն: Ընդ որում, հայցվորի վրա չի կարող դրվել դատավարական ժամկետը հարգելի համարելու միջնորդություն ներկայացնելու պարտականություն` վիճարկման հայցի ժամկետի հաշվարկը պայմանավորելով վարչական ակտի ընդունման մասին վարչական վարույթի մնացած մասնակիցների (այդ թվում ակտի հասցեատիրոջ կամ հասցեատերերի, երրորդ անձանց) իրազեկման հանգամանքով, քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է կրել միայն իր համար սահմանված դատավարական ժամկետները բաց թողնելու բոլոր իրավական հետևանքները:

Ամփոփելով վերոգրյալը` գտնում եմ, որ վիճարկման հայցադիմումը կարող է համարվել դատավարական ժամկետների խախտմամբ ներկայացված, եթե այն ներկայացվել է վիճարկվող վարչական ակտի ընդունման մասին հայցվորի իրազեկման հաջորդող օրվանից սկսած երկամսյա ժամկետի ավարտից հետո: Նշված դեպքում հայցվորը պարտավոր է ներկայացնել նաև դատավարական ժամկետը վերականգնելու միջնորդություն: Հայցվորը պարտավոր չէ սակայն ներկայացնել բաց թողնված դատավարական ժամկետը հարգելի համարելու և վերականգնելու միջնորդություն այն դեպքում, երբ հայցադիմումը դատարան է ներկայացրել վիճարկվող վարչական ակտի ընդունման մասին իր իրազեկվելու հաջորդող օրվանից սկսած երկամսյա ժամկետում, սակայն վարչական վարույթի մյուս մասնակիցների իրազեկվելու հաջորդող օրվանից հաշված երկամսյա ժամկետի ավարտից հետո:

Միևնույն ժամանակ հարկ եմ համարում ընդգծել, որ վիճարկման հայց ներկայացնելու դատավարական ժամկետների հաշվարկման առանձնահատկությունների վերաբերյալ վերն արտահայտված իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են միայն այն դեպքերում, երբ վիճարկման հայցը ներկայացվում է դրա իրավունքն ունեցող անձի, այսինքն` վարչական ակտի հասցեատիրոջ կամ վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձի կողմից: Հակառակ պարագայում, այսինքն` այն դեպքում, երբ վիճարկման հայցը ներկայացվում է վարչական ակտի հասցեատեր կամ վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ չունեցող անձի կողմից, վարչական ակտն ուժի մեջ մտնելու օրենսդրական կարգավորումները չեն կարող կիրառվել, քանի որ որևէ իրավական ակտով սահմանված չէ ակտի հասցեատեր կամ վարչական վարույթի հետ առնչություն չունեցող անձին վարչական ակտի ընդունման մասին իրազեկելու կանոն:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված է այն սուբյեկտների ցանկը, որոնք կարող են հայցել վարչական արդարադատություն: Այսպես. համաձայն նշված իրավանորմի` յուրաքանչյուր ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ նույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի դիմելու վարչական դատարան, եթե համարում է, որ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրա պաշտոնատար անձի վարչական ակտով, գործողությամբ կամ անգործությամբ`

1) խախտվել են կամ անմիջականորեն կարող են խախտվել նրա` Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով, օրենքներով կամ այլ իրավական ակտերով ամրագրված իրավունքները և ազատությունները, ներառյալ, եթե`

ա. խոչընդոտներ են հարուցվել այդ իրավունքների և ազատությունների իրականացման համար,

բ. չեն ապահովվել անհրաժեշտ պայմաններ այդ իրավունքների իրականացման համար, սակայն դրանք պետք է ապահովվեին Սահմանադրության, միջազգային պայմանագրի, օրենքի կամ այլ իրավական ակտի ուժով.

2) նրա վրա ոչ իրավաչափորեն դրվել է որևէ պարտականություն.

3) նա վարչական կարգով ոչ իրավաչափորեն ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության:

ՀՀ սահմանադրական դատարանը 07.09.2010 թվականի թիվ ՍԴՈ-906 որոշման մեջ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ բոլոր դեպքերում ընդհանուր կանոնն այն է, որ դատարան դիմելու իրավունքը վերապահված է կոնկրետ այն անձին, ում իրավունքները խախտվել են, կամ առկա է նրա իրավունքների խախտման վտանգ:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր որոշումներից մեկում անդրադառնալով դատական կարգով վարչական ակտի իրավաչափության վիճարկման հարցին` արձանագրել է, որ վարչական ակտը վիճարկելիս դատական պաշտպանությունից օգտվելը չի կարող լինել ինքնանպատակ, այլ այն պետք է ուղղված լինի անձի խախտված իրավունքների վերականգնման ապահովմանը: ՈՒստի, դիմելով վարչական դատարան` անձը ոչ միայն պետք է հիմնավորի, որ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների և դրանց պաշտոնատար անձանց վարչական ակտերն ընդունվել, գործողությունները կամ անգործությունը կատարվել են օրենքի խախտմամբ, այլ նաև պետք է մատնանշի իր այն իրավունքներն ու ազատությունները, որոնք խախտվել են (տե՛ս, Սվետլանա Օհանյանն ընդդեմ Երևանի քաղաքապետարանի թիվ ՎԴ/0909/05/10 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 05.04.2013 թվականի որոշումը):

Մեկ այլ որոշմամբ վերլուծության ենթարկելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ անձն իր իրավունքների և օրինական շահերի դատական պաշտպանություն կարող է հայցել միայն այն դեպքում, եթե գտնում է, որ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կամ դրանց պաշտոնատար անձանց վարչական ակտերով, գործողություններով կամ անգործությամբ անմիջականորեն խախտվել կամ կարող են խախտվել նրա իրավունքները կամ օրինական շահերը: Նշվածից հետևում է նաև, որ վարչական արդարադատություն հայցող անձի պահանջը կարող է բավարարվել միայն նրա` շահագրգիռ անձ լինելու դեպքում, այն է` եթե խախտվել են կամ անմիջականորեն կարող են խախտվել նրա` Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով, օրենքներով և այլ իրավական ակտերով ամրագրված իրավունքները և ազատությունները:

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ` ՄԻԵԴ) իր որոշումներում արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վեճը պետք է լինի իրական և իր բնույթով` լուրջ: Վեճը չի կարող կապված լինել անձի քաղաքացիական իրավունքների և պարտականությունների հետ աննշան կամ հեռակա կերպով, այլ հենց այդ իրավունքները և պարտականությունները պետք է կազմեն հայցի առարկան, և վեճի հնարավոր լուծումը պետք է վճռական և ուղղակի նշանակություն և ազդեցություն ունենա պաշտպանվող իրավունքների և ազատությունների վրա (տե՛ս, Լը Քոմպտեն և մյուսներն ընդդեմ Բելգիայի թիվ 6878/75 դիմումով ՄԻԵԴ 23.06.1981 թվականի վճիռը, պարբ. 47, Բենթհեմն ընդդեմ Նիդերլանդների թիվ 8848/80 դիմումով ՄԻԵԴ 23.10.1985 թվականի վճիռը, պարբ. 32):

ՀՀ Սահմանադրությամբ և Կոնվենցիայով նախատեսված է, որ որպես ընդհանուր կանոն` դատարան դիմելու իրավունքը վերապահված է կոնկրետ այն անձին, ում իրավունքները խախտվել են, կամ առկա է նրա իրավունքների խախտման վտանգ: Օրենսդիրը, նույնպես առաջնորդվելով այս ընդհանուր կանոնով, վարչական դատավարության օրենսգրքում ամրագրել է յուրաքանչյուրի` իր խախտված իրավունքների պաշտպանության համար վարչական դատարան դիմելու իրավունքը: Անձը կարող է դիմել դատական պաշտպանության, եթե ունի «իրական (ռեալ)» իրավունքներ, որոնք խախտվել են կամ կարող են խախտվել:

Վերոգրյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ անձանց` իրենց իրավունքների և օրինական շահերի դատական պաշտպանության իրավունք տրամադրելով հանդերձ Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը, վերջիններիս համար, սակայն, չի ընձեռում հանրության շահերը պաշտպանելու հնարավորություն, այն է` չի թույլատրում անձանց իրականացնել վարչական մարմինների վարչական ակտերի, գործողությունների կամ անգործության իրավաչափության օբյեկտիվ վերահսկողություն: ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հայց ներկայացնելու համար, պետք է առկա լինի ոչ միայն վարչական մարմինների ոչ իրավաչափ որոշում, գործողություն կամ անգործություն, այլև նշված ոչ իրավաչափ որոշման, գործողության կամ անգործության արդյունքում անձանց սուբյեկտիվ իրավունքների խախտում կամ խախտման առաջացման վտանգ:

Այսինքն` վարչական արդարադատություն, բացառությամբ նույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերի, կարող է հայցել միայն այն անձը, ով հանդիսանում է դատարան դիմելու իրավունքը կրող սուբյեկտ, կամ այլ կերպ ասած` այն անձը, ում սուբյեկտիվ իրավունքները խախտվել են կամ կարող են խախտվել (տե՛ս, Սիրվարդ Աբրահամյանն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի Արմավիրի տարածքային բաժնի, «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ-ի, Արմավիրի քաղաքապետարանի` թիվ ՎԴ/0432/05/15 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 03.07.2020 թվականի որոշումը):

Սույն գործով գտնելով, որ Ղեկավարի տեղակալի 07.03.2019 թվականի պատասխան գրությունից հետո է միայն Գարեգին Հարությունյանն իրազեկվել, որ Արմեն Չատյանին Ղեկավարի կողմից 25.12.2018 թվականին տրամադրվել է թիվ 23/35-23 շինարարության թույլտվությունը Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի Այգեստան 10-րդ փողոցի թիվ 17/2 հասցեում շինարարություն իրականացնելու նպատակով, որով խախտվում են կամ կարող են խախտվել հայցվորի իրավունքները, այսինքն` Գարեգին Հարությունյանը մինչև 12.03.2019 թվականը տեղեկացված չէր վարչական ակտի գոյության մասին, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ Գարեգին Հարությունյանը, չհանդիսանալով վարչական ակտի հասցեատեր, վիճարկման հայց ներկայացնելու ժամկետը բաց է թողել հարգելի պատճառով և այդ մասին իրազեկվելուց հետո երկու ամսվա ընթացքում` 26.04.2019 թվականին, վիճարկման հայցով դիմել է դատարան:

Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ եզրահանգում անելով այն մասին, որ հայցվորը վիճարկման հայց ներկայացնելու ժամկետը բաց է թողել հարգելի պատճառով, Վճռաբեկ դատարանն իր որոշմամբ, սակայն, չի նշել, թե որ պահն է դիտել որպես վիճարկվող վարչական ակտի ուժի մեջ մտնելու օր, որից սկսած էլ, հիմք ընդունելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոնակարգումը, հաշվարկել է երկամսյա ժամկետը: Բացի այդ, վարչական ակտի գոյության մասին մինչև 12.03.2019 թվականը Գարեգին Հարությունյանի տեղեկացված չլինելը Վճռաբեկ դատարանը պայմանավորել է միայն այն հանգամանքով, որ Գարեգին Հարությունյանը չի հանդիսացել վարչական ակտի հասցեատեր` անտեսելով օրենսդրական այն կարգավորումը, որ վարչական ակտի մասին իրազեկելու կանոնը հավասարապես կիրառելի է նաև վարչական ակտի հասցեատեր չհանդիսացող անձի, մասնավորապես վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձի համար:

Գտնում եմ, որ բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու հիմքերին անդրադառնալուց առաջ նախ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հայցվորի կողմից դատավարական ժամկետը բաց թողնելու հանգամանքին, որից հետո միայն` այդ ժամկետը բաց թողնելու պատճառը հարգելի համարելու միջնորդությամբ ներկայացված փաստարկներին: Այլ կերպ ասած, քանի դեռ չի հաստատվել, որ հայցվորը բաց է թողել վիճարկման հայց ներկայացնելու դատավարական ժամկետը, խոսք չի կարող լինել «դատավարական ժամկետների բացթողումը հարգելի համարելու և այն վերականգնելու մասին»:

Միևնույն ժամանակ հարկ եմ համարում ընդգծել, որ վիճարկման հայց ներկայացնելու դատավարական ժամկետը կարող է բաց թողնվել միայն այն անձի կողմից, ով, հանդիսանալով վարչական ակտի հասցեատեր կամ վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձ, վիճարկման հայցը դատարան է ներկայացնում վարչական ակտի ընդունման մասին օրենքով սահմանված կարգով իրազեկվելուց, այսինքն` վարչական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո երկամսյա ժամկետի խախտմամբ: Այլ կերպ ասած, վիճարկման հայցի դատավարական ժամկետները կարող են վերաբերել միայն վարչական ակտի հասցեատերերին կամ վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձանց, ում իրավունքներին և օրինական շահերին միջամտում է տվյալ վարչական ակտը:

Սույն գործի փաստերի համաձայն` վիճարկվող շինարարության թույլտվությունը տրամադրելուն ուղղված վարչական վարույթի ընթացքում և շինարարության թույլտվությունը տալու պահին, այն է` 25.12.2018 թվականի դրությամբ այդ վարչական ակտով կառուցապատման ենթակա` Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/2 հասցեի շինության հարևանությամբ գտնվող Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/1 հասցեի գույքի սեփականատերեր են հանդիսացել Արմենուհի Հարությունյանը և Աննա Հարությունյանը (հիմք` իրավունքների պետական գրանցման թիվ 2571277 վկայականի պատճենը, հավելվածի գ.թ. 52): Այսինքն` սույն գործով վիճարկվող վարչական ակտի տրամադրմանն ուղղված վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ կարող էին ունենալ Արմենուհի Հարությունյանն ու Աննա Հարությունյանը:

Հայցվորը Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/1 հասցեի գույքը ձեռք է բերել 22.03.2019 թվականին կնքված նվիրատվության պայմանագրի հիման վրա, որից ծագող իրավունքները ենթարկվել են պետական գրանցման 27.03.2019 թվականին (հիմք` անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման թիվ 27032019-01-0100 վկայականի պատճենը, հավելվածի գ.թ. 48): Այսինքն` սույն գործով վիճարկվող շինարարության թույլտվությունը տրամադրելուն ուղղված վարչական վարույթի ընթացքում և շինարարության թույլտվությունը տալու պահին, այն է` 25.12.2018 թվականի դրությամբ այդ վարչական ակտով կառուցապատման ենթակա` Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/2 հասցեի շինության հարևանությամբ գտնվող Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/1 հասցեի գույքի նկատմամբ հայցվորը չի ունեցել որևէ իրավունք, որը կարող էր խախտվել այդ վարույթի ընթացքում ընդունված վարչական ակտով: Ըստ այդմ, հայցվորը չի հանդիսացել վկայակոչված շինարարության թույլտվությունը տալուն ուղղված վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձ, ուստի վարչական ակտի ընդունման մասին օրենքով սահմանված կարգով նրան իրազեկելու որևէ պարտավորություն վարչական մարմինը չի ունեցել:

Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների և վկայակոչված փաստական հանգամանքների վերլուծությունների հիման վրա գտնում եմ, որ վարչական ակտի ուժի մեջ մտնելու «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ և 60-րդ հոդվածների կանոնակարգումները սույն գործով հայցվորի նկատմամբ չեն կարող կիրառվել, քանի որ այդ կանոնակարգումների համաձայն վերջինս չի հանդիսացել ոչ ակտի հասցեատեր և ոչ էլ այդ ակտի ընդունմանն ուղղված վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձ: Նշվածի հաշվառմամբ հայցվորի նկատմամբ չի կարող կիրառվել նաև ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված դատավարական ժամկետը:

Միևնույն ժամանակ գտնում եմ, որ դատավարական ժամկետին անդրադառնալուց առաջ նախ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հայցվորի` ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի սուբյեկտ հանդիսանալու հարցին, քանի որ դրանով է պայմանավորված լինելու նույն օրենսգրքով սահմանված դատավարական ժամկետների կիրառելիությունը:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում, որպես ինքնուրույն հայցատեսակ, ամրագրելով վիճարկման հայցը` օրենսդիրը երաշխավորել է անձանց դատական պաշտպանության իրավունքի իրացումն իրենց իրավունքներին միջամտող ոչ իրավաչափ վարչական ակտերից: Ընդ որում, վիճարկման հայցով դատարան դիմելու իրավունք ունեցող սուբյեկտների կազմն օրենսդիրն ամրագրել է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, համաձայն որի` յուրաքանչյուր ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ նույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի դիմելու վարչական դատարան, եթե համարում է, որ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրա պաշտոնատար անձի վարչական ակտով խախտվել են կամ անմիջականորեն կարող են խախտվել նրա` Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով, օրենքներով կամ այլ իրավական ակտերով ամրագրված իրավունքները և ազատությունները: Այսինքն` վարչական ակտը վիճարկելու իրավունքն օրենսդրորեն երաշխավորված է միայն այն անձանց համար, որոնց իրավունքներն ու ազատությունները խախտվել են կամ կարող են խախտվել վիճարկվող վարչական ակտով, իսկ խախտվել կարող են միայն վարչական ակտն ընդունելու պահին առկա և ոչ թե ապագայում ձեռք բերվելիք իրավունքները: Ըստ այդմ, խախտման վտանգ նույնպես կարող է առաջանալ միայն առկա իրավունքների պարագայում: Հակառակ մեկնաբանման դեպքում կարող է ստեղծվել իրավական անորոշ այնպիսի վիճակ, երբ տասնամյակներ առաջ ընդունված շինարարության թույլտվությունները կարող են վիճարկել նաև դրանց հիման վրա կառուցված շենքերի հարևանությամբ գտնվող անշարժ գույքերի նկատմամբ սեփականության իրավունք ձեռք բերած այնպիսի անձինք, ովքեր շինարարության թույլտվությունները տալու ժամանակ նույնիսկ ծնված չեն եղել, սակայն դառնալով անշարժ գույքի սեփականատերեր իրազեկվել են հարևանությամբ գտնվող շենքի կառուցման համար հիմք հանդիսացած ոչ իրավաչափ շինարարության թույլտվության մասին:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր նախկին որոշումներից մեկում անդրադառնալով անշարժ գույքի սեփականատիրոջ կողմից այդ գույքի իրավանախորդի իրավունքի առերևույթ խախտումները վերացնելու պահանջ ներկայացնելու իրավական խնդիրներին և ելնելով գործի փաստական տվյալներից, արձանագրել է, որ անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրով` գնորդը, որը գործով հայցվոր է, չունի վիճարկվող վարչական ակտով ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով, օրենքով կամ այլ իրավական ակտերով երաշխավորված որևէ իրավունքի կամ օրինական շահի խախտում, իսկ հայցի առարկա վարչական ակտը կարող էին վիճարկել Սիմոն Սիմոնյանը և Աղավնի Սրապիոնյանը (գույքի նախկին սեփականատերերը [1]) (տե՛ս, Սիրվարդ Աբրահամյանն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի Արմավիրի տարածքային բաժնի, Արմավիրի քաղաքապետարանի` թիվ ՎԴ/0432/05/15 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 03.07.2020 թվականի որոշումը):

Մեկ այլ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ վարչական արդարադատություն հայցող անձանց կողմից ներկայացված հայցադիմումների հիման վրա հարուցված վարչական գործերից յուրաքանչյուրով պետք է պարզվի` արդյոք հայցվորը հանդիսանում է դատարան դիմելու իրավունքը կրող սուբյեկտ, այսինքն` «շահագրգիռ անձ», քանի որ միայն իրավական շահագրգռվածության առկայության պարագայում անձը կարող է ակնկալել իր խախտված իրավունքների դատական պաշտպանություն: Ընդ որում, իրավունքների խախտման, կամ այլ կերպ ասած` դատարան դիմելու իրավունքը կրող սուբյեկտ լինելու վերաբերյալ ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը կրում է հենց հայցվորը (տե՛ս, Ջորջիո ԱՐՄԱՆԻ Ս.Պ.Ա. Միլան, Սվիս Բրենչ Մենդրիսիո ընկերությունն ընդդեմ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության` ի դեմս Մտավոր սեփականության գործակալության, երրորդ անձ ««Այգեպատ» գինու-կոնյակի գործարան» ՍՊԸ-ի թիվ ՎԴ/9190/05/13 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 27.11.2015 թվականի որոշումը):

Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն գործի փաստերի հետ գտնում եմ, որ 25.12.2018 թվականի շինարարության թույլտվությունը, որպես վարչական ակտ, որևէ ձևով չէր կարող խախտել հայցվորի իրավունքները, քանի որ այդ շինարարության թույլտվությունը տալու պահին վերջինս չի ունեցել գրանցված այնպիսի իրավունք, որը կարող էր խախտվել այդ ակտով, հետևաբար հայցվորը ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի իմաստով չի կարող հանդիսանալ 25.12.2018 թվականի շինարարության թույլտվությունը վիճարկելու իրավունք ունեցող սուբյեկտ: Նշված շինարարության թույլտվությունը կարող էին վիճարկել Արմենուհի Հարությունյանն ու Աննա Հարությունյանը, քանի որ վերջիններս էին հանդիսանում այդ ակտով կառուցապատման ենթակա` Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/2 հասցեի շինության հարևանությամբ գտնվող Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/1 հասցեի գույքի սեփականատերեր, ուստի շինարարության թույլտվությունը կարող էր միջամտել հենց նրանց իրավունքներին:

Այսպիսով, գտնում եմ, որ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի իմաստով 25.12.2018 թվականի շինարարության թույլտվությունը վիճարկելու իրավունք ունեցող սուբյեկտ չհանդիսանալու պարագայում հայցվորի նկատմամբ չի կարող կիրառելի լինել նաև նույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված դատավարական ժամկետը:

Վճռաբեկ դատարանը, սակայն, որպես սույն գործով վիճարկվող շինարարության թույլտվության մասին հայցվորի իրազեկման օր, դիտարկել է Ղեկավարի տեղակալի 07.03.2019 թվականի պատասխան գրությունը, գտնելով, որ վերջինս մինչև նշված գրությունը 12.03.2019 թվականին ստանալը տեղեկացված չի եղել վարչական ակտի գոյության մասին: Ըստ այդմ, Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգել է, որ հայցվորը, չհանդիսանալով վարչական ակտի հասցեատեր, վիճարկման հայց ներկայացնելու ժամկետը բաց է թողել հարգելի պատճառով և այդ մասին իրազեկվելուց հետո երկու ամսվա ընթացքում` 26.04.2019 թվականին, վիճարկման հայցով դիմել է դատարան: Նման պայմաններում դատավարական ժամկետների բացթողումը հարգելի համարելու և այն վերականգնելու մասին միջնորդությունը ենթակա էր բավարարման:

Գտնում եմ, որ դատավարական ժամկետը հայցվորի կողմից բաց թողնելու փաստն արձանագրելու համար Վճռաբեկ դատարանը նախ պետք է հստակ ամրագրեր վիճարկվող շինարարության թույլտվության ուժի մեջ մտնելու օրը, որից հետո միայն եզրահանգում կատարեր այդ ժամկետի բաց թողնված լինելու մասին: Իսկ դրա համար անհրաժեշտ էր անդրադառնալ նաև հայցվորի` ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի սուբյեկտ լինելու հանգամանքին:

Բացի այդ, եթե նույնիսկ Ղեկավարի տեղակալի 07.03.2019 թվականի պատասխան գրության մասին իրազեկվելը Վճռաբեկ դատարանը բավարար է համարել նաև շինարարության թույլտվության մասին հայցվորի իրազեկված լինելու փաստն արձանագրելու համար, ապա այդ պարագայում իրազեկվելուց հետո երկու ամսվա ընթացքում` 26.04.2019 թվականին վիճարկման հայցը պետք է համարեր սահմանված ժամկետում ներկայացված, որի դեպքում դատավարական ժամկետը վերականգնելու անհրաժեշտություն առկա չի կարող լինել:

Մինչդեռ տվյալ դեպքում Վճռաբեկ դատարանն իր որոշման մեջ առանց ամրագրելու սույն գործով վիճարկվող շինարարության թույլտվության ուժի մեջ մտնելու օրը և առանց անդրադառնալու հայցվորի` ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասին 1-ին կետի սուբյեկտ լինելու հանգամանքին, այդուհանդերձ գտել է, որ հայցվորը բաց է թողել վիճարկման հայց ներկայացնելու համար ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված երկամսյա ժամկետը: Միևնույն ժամանակ, հարգելի համարելով վիճարկման հայց ներկայացնելու ժամկետը բաց թողնելու պատճառը, Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգել է, որ դատավարական ժամկետների բացթողումը հարգելի համարելու և այն վերականգնելու մասին միջնորդությունը ենթակա էր բավարարման:

Փաստորեն Վճռաբեկ դատարանն անտեսել է այն հանգամանքը, որ հայցվորը մինչև 12.03.2019 թվականը չէր էլ կարող տեղեկացված լինել սույն գործով վիճարկվող շինարարության թույլտվության գոյության մասին: Ավելին նշված շինարարության թույլտվությունը տալու պահին հայցվորը չէր կարող հանդիսանալ վարչական վարույթում երրորդ անձի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձ և վարչական մարմինն էլ չուներ պարտականություն օրենքով սահմանված կարգով նրան իրազեկելու վարչական ակտի ընդունման մասին, քանի որ առնվազն մինչև 27.03.2019 թվականը նշված վարչական ակտով կառուցապատման ենթակա` Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/2 հասցեի շինության հարևանությամբ գտնվող Երևանի Վանի 1915 թվականի հերոսամարտի (Այգեստան 10) փողոցի թիվ 17/1 հասցեի գույքի նկատմամբ հայցվորը չի ունեցել գրանցված որևէ իրավունք:

Այսպիսով գտնում եմ, որ տվյալ դեպքում դատավարական ժամկետը վերականգնելու մասին հայցվորի միջնորդությունը, որպես առարկայազուրկ, ենթակա չի եղել քննարկման, քանի որ բացակայել են դատավարական ժամկետները հաշվարկելու ելակետային տվյալները:

Ամփոփելով վերոգրյալ իրավական և փաստական վերլուծությունները` գտնում եմ, որ Վերաքննիչ դատարանի 09.09.2019 թվականի «Վերաքննիչ բողոքը բավարարելու մասին» որոշումը ենթակա է վերացման սույն հատուկ կարծիքում նշված պատճառաբանություններով:

 

ԴԱՏԱՎՈՐ Ռ. Հակոբյան

 

Հրապարակվել է պաշտոնական կայքէջում (datalex.am) 10 նոյեմբերի 2020 թվական:

 

 

pin
Վճռաբեկ դատարան
10.11.2020
N ՎԴ/3118/05/19
Որոշում