Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ 2...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ 26-ՐԴ ԳԼԽԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

 

Վարչական գործ թիվ ՎԴ/7079/05/19

 

    30-ը հունիսի 2022 թ.                      ք. Երևան

 

Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատարանը` հետևյալ կազմով.

 

                   նախագահությամբ դատավոր`    Արծրուն Միրզոյանի,

                   մասնակցությամբ դատավորներ` Հրաչ Այվազյան

                                              Դանիել Դանիելյան

                                              Աղասի Դարբինյան

                                              Միքայել Մելքումյան

 

դիմումատու` Վայոց Ձորի մարզի մարզպետարան

(Վայոց Ձորի մարզ, ք. Եղեգնաձոր, Շահումյան 5,

ՀՎՀՀ` 08907717)

 

պատասխանող` Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանի

(Վայոց Ձորի մարզ, Արենի համայնք, 15 փողոց, 3 շենք)

 

գրավոր ընթացակարգով քննեց վարչական գործն ըստ դիմումի Վայոց Ձորի մարզպետարանի ընդդեմ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու` ««Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու 06.05.2019թ. թիվ 51 որոշումն անվավեր ճանաչելու» պահանջի մասին,

 

ՊԱՐԶԵՑ

 

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը

Վայոց Ձորի մարզպետարանը 05.09.2018թ. դիմում է ներկայացրել Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատարան ընդդեմ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու` ««Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու 06.05.2019թ. թիվ 51 որոշումն անվավեր ճանաչելու» պահանջի մասին:

Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատարանը (նախագահող դատավոր` Ա. Միրզոյան, դատավորներ Մ. Մելքումյան, Էդ. Նահապետյան, Հ. Այվազյան, Ա. Դարբինյան) (այսուհետ նաև` Դատարան) 12.09.2019թ. թիվ ՎԴ/7079/05/19 որոշմամբ դիմումն ընդունել է վարույթ:

27.05.20202. գրությամբ պատասխանողին նախազգուշացվել է դիմումին պատասխան ներկայացնելու անհրաժեշտության և չներկայացնելու իրավական հետևանքների մասին:

Դատավոր Էդ. Նահապետյանի` ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի դատավոր նշանակվելու կապակցությամբ դատարանի կազմում տեղի է ունեցել փոփոխություն` դատավոր Էդ. Նահապետյանին փոխարինել է դատավոր Դանիել Դանիելյանը:

Գործի քննությունն իրականացվել է գրավոր ընթացակարգով և գործով կայացվելիք դատական ակտի հրապարակման օր է նշանակվել 2022 թ.-ի հունիսի 30-ը:

 

2. Դիմումատուի փաստարկները և իրավական դիրքորոշումը

Դիմումատուն Դատարանին ներկայացված դիմումով հայտնել է, որ ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ղեկավարին և ավագանուն ավելի քան երկու հազար ութ հարյուր բնակիչների կողմից ստորագրված հանրագիր է ներկայացվել, որն ավագանու 06.05.2019 թ.-ի թիվ 7 արտահերթ նիստում դրվել է քննարկման:

Արդյունքում ավագանին թիվ 51 որոշմամբ որոշել է տալ համաձայնություն համայնքի բնակիչների 03.05.2019 թ.-ին համայնքի ավագանուն և ղեկավարին ներկայացրած Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերության հետ կապված հետախուզական, առավել ևս հանքավայրերի շահագործման աշխատանքները արգելելու վերաբերյալ կոլեկտիվ հանրագրում նշված առաջարկությանը:

Ավագանու որոշումը 15.05.2019 թ.-ի թիվ 370 գրությամբ նույն նիստի մյուս որոշումների հետ մուտք է եղել ՀՀ Վայոց Ձորի մարզպետարան, որից հետո «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 98-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` մարզպետի 29.05.2019 թ.-ի թիվ 01/13.1/2806-2019 գրությամբ առաջարկվել է Արենի համայնքի ղեկավարին մեկ ամիս ժամկետում հրավիրել ավագանու արտահերթ նիստ և անվավեր ճանաչել թիվ 51 որոշումը:

10.07.2019թ. Արենի համայնքի ավագանու նիստ է կայացել, որին ներկա են եղել ավագանու 11 անդամներից 9-ը: Ավագանու քննարկմանն է դրվել վերը նշված գրության պահանջը, սակայն ավագանին 2 կողմ, 6 դեմ և 1 ձեռնպահ ձայներով ընդունել է թիվ 79 որոշումը, որով դեմ է քվեարկել և մերժել է մարզպետի գրության պահանջը` թիվ 51 որոշումը անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ:

Վկայակոչելով ՀՀ Սահմանադրության 10-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 160-րդ հոդվածի 1-ին մասը, Ընդերքի մասին ՀՀ օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 11-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 15-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 14-րդ կետը, «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, 96-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ մասերը` դիմումատուն գտնում է, որ վիճարկվող ակտը կայացնելիս պատասխանողը դուրս է եկել իր լիազորությունների շրջանակից, որի կապակցությամբ ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի կողմից 06.05.2019 թ.-ին ստացվել է թիվ 01/16.1/4155-19 հանձնարարականը, որով առաջարկվել է համայնքների ավագանիներին պահպանել օրինականության սկզբունքը:

30.05.2019 թ.-ին ստացվել է ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի թիվ 03/16.1/4692-19 գրությունը, որով առաջարկվել է տեղական ինքնակառավարման մարմիններին հանքարդյունաբերությունն արգելելու վերաբերյալ իրենց որոշումներն անվավեր ճանաչել: Գրությամբ խնդրվում է հակառակ պարագայում վիճարկել դրանք դատական կարգով:

Վկայակոչելով «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 98-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ՀՀ հողային օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` դիմումատուն փաստարկել է, որ ապացուցված չէ հանքերի շահագործման դեպքում մարդկանց կյանքի և առողջության համար վտանգի առաջացումը, ուստի համայնքի ավագանու որոշումը հիմնավորված չէ:

Վկայակոչելով «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 5-րդ, 7-րդ, 8-րդ հոդվածները, ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասը, «Հանրագրերի մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածի 11-րդ կետը` դիմումատուն գտնում է, որ ՀՀ Վայոց Ձորի Արենի համայնքի ավագանին իրավասու չէր նման որոշում կայացնելու, քանի որ ընդերքը պետության բացառիկ սեփականությունն է:

Ելնելով վերոգրյալից` դիմումատուն խնդրել է անվավեր ճանաչել ՀՀ Վայոց Ձորի Արենի համայնքի ավագանու «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» 06.05.2019 թ.-ի թիվ 51 որոշումը:

 

3. Պատասխանողի փաստարկները և իրավական դիրքորոշումը

Պատասխանող ՀՀ Վայոց Ձորի Արենի համայնքի ավագանու կողմից դիմումի պատասխան չի ներկայացվել Դատարանին:

 

4. Գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը

1. ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի 06.05.2019 թ.-ի թիվ 01/16-1/4155-19 գրությամբ ՀՀ մարզպետներին հանձնարարվել է առաջարկել համայնքների ավագանիներին որոշումներ ընդունելիս պահպանել օրինականության սկզբունքը և առաջնորդվել ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի և «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի պահանջներով:

2. ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի տեղակալի 20.05.2019 թ.-ի թիվ 03/16-1/4692-19 գրությամբ, ի լրումն 06.05.2019 թ.-ի թիվ 01/16-1/4155-19 գրության, ՀՀ մարզպետներին հանձնարարվել է առաջարկել տեղական ինքնակառավարման մարմիններին իրենց կողմից ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի և «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի խախտումներով ընդունված որոշումները (մասնավորապես, համայնքներում հանքարդյունաբերությունն արգելելու վերաբերյալ) մեկամսյա ժամկետում անվավեր ճանաչել, հակառակ պարագայում, դրանք վիճարկել դատական կարգով` առաջնորդվելով «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 98-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իրավակարգավորմամբ:

3. ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» 06.05.2019 թ.-ի թիվ 51 որոշմամբ ավագանին հավանություն է տվել համայնքի բնակիչների Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունն արգելելու վերաբերյալ կոլեկտիվ հանրագրում նշված առաջարկությանը:

4. ՀՀ Վայոց Ձորի մարզպետի 29.05.2019 թ.-ի թիվ 01/13.1/2806-2019 գրությամբ Արենի համայնքի ավագանուն առաջարկվել է ողջամիտ ժամկետում անվավեր ճանաչել 06.05.2019 թ.-ի թիվ 51 որոշումը` տվյալ որոշման` ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասին, «Հանրագրերի մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասին, «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածի 11-րդ մասին հակասելու պատճառաբանությամբ:

 

5. ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԵԶՐԱՀԱՆԳՈՒՄՆԵՐԸ

 

Դատարանը, անմիջականորեն գնահատելով գործում առկա բոլոր ապացույցները, այդ ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ դիմումը ենթակա է բավարարման` ստորև բերված հիմնավորումներով.

Նորմատիվ իրավական ակտերի իրավաչափության վիճարկման հատուկ վարույթի շրջանակներում գործերի քննության կարգը սահմանված է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 26-րդ գլխի կանոններով: Դրան է վերաբերում ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 198-րդ հոդվածը, որի 3-րդ մասի համաձայն. «3. Սույն գլխով նախատեսված գործերով դատական ակտ կայացնելիս վարչական դատարանը պարզում է վիճարկվող ակտի (վիճարկվող դրույթի) իրավաչափությունը, մասնավորապես հաշվի առնելով`

1) իրավական ակտի պահանջվող տեսակը.

2) իրավական ակտն ընդունելու և գործողության մեջ դնելու` օրենքներով նախատեսված կարգի պահպանվածությունը.

3) մարդու և քաղաքացու` Սահմանադրությամբ ամրագրված իրավունքների ու ազատությունների ապահովման և պաշտպանության, ազատ իրականացման անհրաժեշտությունը, դրանց սահմանափակումների թույլատրելիությունը.

4) պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների և դրանց պաշտոնատար անձանց լիազորությունների թույլատրելի սահմանները»:

Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն. «4. Նորմատիվ իրավական ակտի վիճարկվող դրույթի իրավաչափությունը պարզելիս վարչական դատարանը պարզում է նաև այդ դրույթի հետ համակարգային առումով փոխկապակցված տվյալ նորմատիվ իրավական ակտի այլ դրույթների իրավաչափությունը և, գալով եզրահանգման դրանց անվավերության վերաբերյալ, իրավասու է նաև այդ դրույթները ճանաչելու անվավեր»:

Միաժամանակ, նույն հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է հետևյալը. «1. Այն դեպքում, երբ վիճարկվում է որևէ նորմատիվ իրավական ակտի համապատասխանությունը դիմումում նշված ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտին, ապա վարչական դատարանը դատական ակտ կայացնելիս պարզում է վիճարկվող ակտի համապատասխանությունը նաև դիմումում չնշված այլ ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտերին, եթե դա վերապահված չէ սահմանադրական դատարանի իրավասությանը:

2. Պարզելով վիճարկվող ակտի անհամապատասխանությունը դիմումում չնշված ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտին` վարչական դատարանը վիճարկվող ակտն անվավեր է ճանաչում նաև այդ հիմքով` անկախ հայցվորի պահանջից»:

Վկայակոչված իրավանորմերի համադրված վերլուծությունից հետևում է, որ նորմատիվ իրավական ակտերի իրավաչափության վիճարկման հատուկ վարույթով նորմատիվ իրավական ակտի իրավաչափությունը գնահատելիս պարզման ենթակա են հետևյալ հարցերը`

- արդյո՞ք, վիճարկվող նորմատիվ իրավական ակտը կամ դրա դրույթը հակասում է դիմումում նշված կամ չնշված ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտին (բացառությամբ ՀՀ Սահմանադրության), թե` ոչ,

- Եթե այո, ապա նորմատիվ իրավական ակտի տվյալ դրույթի հետ համակարգային կապի մեջ գտնվող այլ դրույթները արդյո՞ք հակասում են դիմումում նշված կամ չնշված ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտին (բացառությամբ ՀՀ Սահմանադրության), թե` ոչ:

Նշված հանգամանքները ենթակա են պարզման մի շարք չափանիշներով, այդ թվում` պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների և դրանց պաշտոնատար անձանց լիազորությունների թույլատրելի սահմաններով:

Վերոգրյալով պայմանավորված` սույն գործի լուծման նպատակով Դատարանը նախ և առաջ հարկ է համարում անդրադառնալ հետևյալ հարցերին`

- արդյո՞ք հանքարդյունաբերության արգելումը համայնքի ավագանու լիազորությունների շրջանակներում է, թե` ոչ,

- արդյո՞ք համայնքի ավագանին իրավասու է քննարկել և լուծել համայնքի տարածքում հանքարդյունաբերության արգելման վերաբերյալ համայնքի բնակիչների հանրագիրը, թե` ոչ,

Այսպես, ընդերքի օգտագործման հետ կապված իրավահարաբերությունները կարգավորվում են Ընդերքի մասին ՀՀ օրենսգրքով: Մասնավորապես, նշված օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «1. Սույն օրենսգրքով սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ընդերքօգտագործման սկզբունքներն ու կարգը, կարգավորվում են ընդերքօգտագործման թափոնների կառավարման և վերամշակման ընդերքն օգտագործելիս բնությունը և շրջակա միջավայրը վնասակար ազդեցություններից պաշտպանության, աշխատանքների կատարման անվտանգության ապահովման, ինչպես նաև ընդերքօգտագործման ընթացքում պետության և անձանց իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության հետ կապված հարաբերությունները»:

Նույն օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ընդերքօգտագործումը երկրաբանական ուսումնասիրությունների, օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակներով ընդերքի օգտագործումն է կամ ընդերքօգտագործման թափոնների վերամշակումը, իսկ նույն օրենսգրքի իմաստով լիազոր մարմինը Հայաստանի Հանրապետության կառավարության լիազորած և նույն օրենսգրքով ընդերքօգտագործման ոլորտում իրեն վերապահված լիազորություններն իրականացնող պետական կառավարման մարմինն է:

Նույն օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Հայաստանի Հանրապետության ընդերքը պետության բացառիկ սեփականությունն է, որը կարող է տրամադրվել օգտագործման միայն երկրաբանական ուսումնասիրությունների և օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակներով:

2. Ընդերքի տեղամասերը չեն կարող լինել առքուվաճառքի, գրավի առարկա կամ օտարվել այլ ձևով»:

Նույն օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն. «1. Ընդերքի օգտագործման և պահպանության, ինչպես նաև ընդերքօգտագործման հետ կապված շրջակա միջավայրի պահպանության պետական կառավարումն իրականացնում են կառավարությունը և տվյալ բնագավառում լիազոր պետական կառավարման մարմինները` իրենց իրավասությունների շրջանակներում:

2. Ընդերքի օգտագործման և պահպանության, ինչպես նաև ընդերքօգտագործման հետ կապված` շրջակա միջավայրի ոլորտում կառավարության իրավասություններն են`

1) ընդերքօգտագործման քաղաքականության որոշումն ու իրականացումը

(...)»:

Նույն օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «1. Ընդերքի օգտագործման և պահպանության բնագավառում լիազոր մարմնի իրավասություններն են`

1) ընդերքօգտագործման ոլորտում պետական քաղաքականության մշակումը և իրականացման ապահովումը.

(...).

14) ընդերքօգտագործման բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված սահմանափակումների կիրառումը.

(...)»:

Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Ընդերքը կարող է օգտագործվել`

1) երկրաբանական ուսումնասիրությունների նպատակով.

2) օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով»:

Նույն օրենսգրքի 26-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Ընդերքի առանձին տեղամասերի օգտագործումն արգելվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով` ազգային անվտանգության ապահովման, մարդկանց կյանքի և առողջության, պատմամշակութային արժեքների կամ շրջակա միջավայրի պահպանության տեսանկյունից, եթե հայցվող ընդերքի տեղամասի վրա գտնվող հողամասում կան`

1) գերեզմաններ.

2) բնության, պատմության և մշակույթի հուշարձաններ.

3) Հայաստանի Հանրապետության կարմիր գրքում գրանցված բույսեր կամ կենդանիների բնակատեղիներ, ինչպես նաև եթե տվյալ տարածքով անցնում են կենդանիների միգրացիոն ուղիներ:

2. Ընդերքօգտագործումը բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում կարող է իրականացվել միայն Հայաստանի Հանրապետության շրջակա միջավայրի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով»:

Նույն օրենսգրքի 20-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «1. Ընդերքօգտագործման իրավունքը տրամադրում է լիազոր մարմինը` սույն օրենսգրքով և իրավական այլ ակտերով սահմանված ընդհանուր հիմունքներով կամ մրցութային կարգով` ընդերքօգտագործման թույլտվության կամ համաձայնության, լեռնահատկացման ակտի, ինչպես նաև ընդերքօգտագործողի հետ ընդերքօգտագործման պայմանագրի կնքման միջոցով»:

Վերոգրյալ իրավանորմերի համադրված վերլուծությունից հետևում է, որ ընդերքօգտագործումը, ի թիվս այլնի, ներառում է նաև օգտակար հանածոների արդյունահանումը (հանքարդյունաբերությունը): Ընդ որում, ընդերքը Հայաստանի Հանրապետության բացառիկ սեփականությունն է և որպես պետության բացառիկ սեփականություն` ընդերքի օգտագործման և պահպանության ոլորտում քաղաքականությունը որոշելու և իրականացնելու բացառիկ իրավասությունը պատկանում է ՀՀ կառավարությանը: Իր հերթին, ընդերքի օգտագործման պահպանման քաղաքականության մշակման և իրականացման ապահովման, ընդերքի օգտագործման իրավունքի տրամադրման և ընդերքօգտագործման ոլորտում սահմանափակումների կիրառման, այդ թվում` ընդերքօգտագործումն արգելելու իրավասությունը պատկանում է լիազոր մարմնին, որը Հայաստանի Հանրապետության կառավարության լիազորած պետական կառավարման մարմինն է:

Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ ընդերքօգտագործման հետ կապված որոշումների կայացումը և սահմանափակումների կիրառումը բացառապես պետական կառավարման մարմինների` ՀՀ կառավարության և լիազոր մարմնի, իրավասությունների շրջանակներում է, իսկ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ընդերքի օգտագործման վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու իրավասություն օրենքով վերապահված չէ: Դատարանի գնահատմամբ, դա պայմանավորված է ընդերքի, որպես սեփականության իրավունքի օբյեկտի հատուկ իրավական կարգավիճակով, մասնավորապես, այն հանգամանքով, որ ընդերքը պետության բացառիկ սեփականությունն է, ինչով էլ պայմանավորված է օրենսդրի այն մոտեցումը, որ ընդերքօգտագործման ոլորտում բոլոր որոշումները կայացնում է պետությունը` ի դեմս գործադիր իշխանության համապատասխան մարմինների` ՀՀ կառավարության և լիազոր մարմնի: Հետևաբար, ընդերքօգտագործման ոլորտում որևէ որոշման կայացումը, այդ թվում` հանքարդյունաբերությունն արգելելը, դուրս է տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրավասությունների շրջանակից, քանի որ նախորդիվ վկայակոչված իրավանորմերի ուժով նման իրավասությունների կրողը ՀՀ կառավարությունն է և ՀՀ կառավարության կողմից լիազորված պետական կառավարման մարմինը:

Վերոգրյալից բացի, «Հանրագրերի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն` հանրագիրը Սահմանադրության 53-րդ հոդվածի հիման վրա հանրային նշանակություն ունեցող հարցերով ներկայացվող գրություն կամ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց գործունեության թերությունների մասին հաղորդում կամ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց գործունեության բարելավման, տնտեսական, քաղաքական, սոցիալական և հասարակական կյանքի այլ ոլորտների վերաբերող հարցերի կարգավորման կամ գործող իրավակարգավորումների կատարելագործման վերաբերյալ առաջարկություն է:

Նույն օրենքի 5-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Հանրագիր ներկայացնելու իրավունք ունի յուրաքանչյուր ոք»:

Նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Հանրագիրը պետք է բովանդակի հետևյալ տեղեկությունները.

1) «Հանրագիր» վերտառությունը.

1.1) հանրագրի վերնագիրը.

2) ֆիզիկական անձի դեպքում` հանրագիրը ներկայացնող ֆիզիկական անձի անունը, ազգանունը, բնակության կամ հաշվառման վայրի հասցեն, կապի միջոցի վերաբերյալ տվյալներ.

3) իրավաբանական անձի դեպքում` իրավաբանական անձի անվանումը, գտնվելու վայրի հասցեն, կապի միջոցի վերաբերյալ տվյալներ.

4) կոլեկտիվ հանրագրի դեպքում` նաև հանրագիր ներկայացրած այն պատասխանատու անձը, որ լիազորված է հանդես գալու հանրագիրը ներկայացնողների անունից.

5) հանրագիրը ներկայացուցչի միջոցով ներկայացվելու դեպքում` նրա անունը, ազգանունը, բնակության կամ հաշվառման կամ գործունեության վայրի հասցեն, կապի միջոցի վերաբերյալ տվյալներ.

5.1) էլեկտրոնային հարթակում կոլեկտիվ հանրագիր ներկայացնելու դեպքում` գլխավոր նախաձեռնողի անունը, ազգանունը կամ անվանումը, բնակության կամ հաշվառման կամ գտնվելու վայրի հասցեն, էլեկտրոնային փոստի հասցեն.

5.2) էլեկտրոնային հարթակում կոլեկտիվ հանրագրին միանալու դեպքում` հանրագրի աջակիցների անունը, ազգանունը կամ անվանումը, էլեկտրոնային փոստի հասցեն.

5.3) այն ոլորտը, որին վերաբերում է հանրագիրը.

6) այն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի անվանումը կամ պաշտոնատար անձի անունը, որին ուղղված է հանրագիրը.

7) հանրագիր ներկայացնող անձի առաջարկը, ինչպես նաև հիմնավորումը` ցանկության դեպքում:

2. Հանրագիրն ստորագրում է հանրագիրը ներկայացրած անձը կամ նրա ներկայացուցիչը: Իրավաբանական անձի ներկայացրած հանրագիրն ստորագրում է կանոնադրությամբ իրավաբանական անձը ներկայացնելու իրավասություն ունեցող անձը կամ իրավաբանական անձի կողմից օրենքով սահմանված կարգով լիազորված անձը»:

Նույն հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն. «7. Հանրագիրը ներկայացվում է այն պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ու պաշտոնատար անձանց, որոնց իրավասություններին վերաբերում են հանրագրով առաջադրված հարցերը»:

Նույն օրենքի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «2. Եթե հանրագիրը չի վերաբերում այն պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց իրավասություններին, որոնց հասցեագրվել է, ապա ստանալու օրվան հաջորդող հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում հանրագիրը վերադարձվում է հանրագիրը ներկայացրած անձին` պարզաբանելով, թե որ մարմինն է իրավասու տվյալ հարցով»:

Նշված իրավանորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ հանրագիրը սահմանադրորեն ամրագրված դրույթի հիման վրա ներկայացվող գրություն, հաղորդում կամ առաջարկություն է, որի բովանդակությունը կարող է վերաբերել`

- հանրային նշանակություն ունեցող հարցերին,

- պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց գործունեության թերություններին,

- պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց գործունեության բարելավմանը վերաբերող հարցերի կարգավորմանը,

- տնտեսական, քաղաքական, սոցիալական և հասարակական կյանքի այլ ոլորտների վերաբերող հարցերի կարգավորմանը,

- գործող իրավակարգավորումների կատարելագործմանը:

Հանրագրի ինստիտուտը կարևոր նշանակություն ունի պետության և անհատի միջև արդյունավետ հարաբերությունների հաստատման և ամրապնդման, հանրային նշանակության հարցերում և դրանց հետ կապված որոշումների ընդունման գործընթացում հասարակության մասնակցության խթանման, ներկայացուցչական ժողովրդավարության ամրապնդման տեսանկյունից: Այլ կերպ ասած` հանրագրի միջոցով պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք հաշվի են առնում հասարակության կարծիքը, միջոցներ են ձեռնարկում հասարակության անդամների կողմից բարձրացված հարցերի լուծման ուղղությամբ, միաժամանակ` ապահովելով հանրային նշանակություն ունեցող հիմնախնդիրների լուծման գործընթացներին հասարակության մասնակցությունը և ներգրավվածությունը: Ուստի օրենսդիրը սահմանել է հանրագիր ներկայացնելու հնարավորություն: Ընդ որում, հանրագիրը ներկայացվում է այն պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ու պաշտոնատար անձանց, որոնց իրավասություններին վերաբերում են հանրագրով առաջադրված հարցերը, իսկ այն դեպքերում, երբ հանրագրով բարձրացված հարցը դուրս է այն ստացած պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի իրավասություններից, ապա հանրագիրը չի կարող քննարկվել և ենթակա է վերադարձման` այն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի մատնանշմամբ, որի իրավասությանը վերաբերում է հանրագիրը:

Տվյալ դեպքում, ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» 06.05.2019 թ.-ի թիվ 51 որոշմամբ ավագանին հավանություն է տվել համայնքի բնակիչների Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունն արգելելու վերաբերյալ կոլեկտիվ հանրագրում նշված առաջարկությանը: Մինչդեռ, ինչպես արդեն արձանագրվել է, ընդերքօգտագործումը, այդ թվում` հանքարդյունաբերությունն արգելելը, դուրս է համայնքի ավագանու լիազորություններից, հետևաբար, նման հանրագրին Արենի համայնքի ավագանու կողմից չէր կարող հավանություն տրվել և այն ենթակա էր վերադարձման: Այսինքն` հանրագրին հավանություն տալով` Արենի համայնքի ավագանին դուրս է եկել իր իրավասությունների շրջանակներից` խախտելով նախորդիվ վկայակոչված իրավանորմերի պահանջները:

«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 38-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «1. Նորմատիվ իրավական ակտն անվավեր է ճանաչվում իրավաստեղծ մարմնի, դրա իրավահաջորդի կամ համապատասխան լիազորություններով օժտված մարմնի ակտով, եթե ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը ընդունվել կամ գործել է` հակասելով ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտի»:

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը գտնում է, որ վիճարկվող ակտը ենթակա է անվավեր ճանաչման, քանի որ այն ընդունվել և գործել է` հակասելով ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող` նախորդիվ նշված նորմատիվ իրավական ակտերի նորմերին:

Այսպիսով, հիմք ընդունելով ամբողջ վերոգրյալը` Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ ներկայացված դիմումը հիմնավոր է և ենթակա է բավարարման:

 

6. Դատական ծախսերը.

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն. «Դատական ծախսերը կազմված են պետական տուրքից և գործի քննության հետ կապված այլ ծախսերից»:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Կողմը, որի դեմ կայացվել է վճիռ, կամ որի բողոքը մերժվել է, կրում է Հայաստանի Հանրապետության դատական դեպարտամենտի` վկաներին և փորձագետներին վճարած գումարների հատուցման պարտականությունը, ինչպես նաև մյուս կողմի կրած դատական ծախսերի հատուցման պարտականությունը այն ծավալով, ինչ ծավալով դրանք անհրաժեշտ են եղել դատական պաշտպանության իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար: Դատական պաշտպանության այն միջոցի հետ կապված ծախսերը, որ իր նպատակին չի ծառայել, դրվում են այդ միջոցն օգտագործած կողմի վրա, անգամ եթե վճիռը կայացվել է այդ կողմի օգտին»:

Անդրադառնալով դատական ծախսերի հարցին` Դատարանն արձանագրում է, որ դիմումը բավարարելու պայմաններում դատական ծախսերի հատուցման պարտականությունը կրում է պատասխանողը, հետևաբար, պատասխանող ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքից հօգուտ դիմումատու ՀՀ Վայոց Ձորի մարզպետարանի պետք է բռնագանձել 3.000 (երեք հազար) ՀՀ դրամ` որպես դիմումի համար նախապես վճարված պետական տուրքի գումար:

Դատարանն արձանագրում է, որ այլ դատական ծախսեր չկան:

Հաշվի առնելով վերը շարադրված հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 57-րդ, 60-րդ, 124-127-րդ, 132-րդ, 198-րդ և 199-րդ հոդվածներով` Դատարանը

 

ՈՐՈՇԵՑ

 

ՀՀ Վայոց Ձորի մարզպետարանի դիմումն ընդդեմ ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու` ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» 06.05.2019 թ.-ի թիվ 51 որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին, բավարարել:

Անվավեր ճանաչել ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու` «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» 06.05.2019 թ.-ի թիվ 51 որոշումը:

ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքից հօգուտ ՀՀ Վայոց Ձորի մարզպետարանի բռնագանձել 3.000 (երեք հազար) ՀՀ դրամ` որպես դիմումի համար նախապես վճարված պետական տուրքի գումար:

Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից մեկ ամիս հետո և մինչև օրինական ուժի մեջ մտնելը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարան:

Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետական տուրքի գումարի հատուցման մասով կամովին չկատարելու դեպքում այն ենթակա է կատարման Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության միջոցով` պարտապանի հաշվին:

 

Նախագահող դատավոր` Արծրուն Միրզոյան

                        դատավոր`           Հրաչ Այվազյան

                        դատավոր`           Դանիել Դանիելյան

                        դատավոր`           Աղասի Դարբինյան

                        դատավոր`           Միքայել Մելքումյան

 

ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՐԾԻՔ

 

Թիվ ՎԴ/7079/05/19 վարչական գործով Հայաստանի Հանրապետության վարչական

դատարանի 30.06.2022 թվականի վճռի պատճառաբանական և եզրափակիչ

մասերի վերաբերյալ

 

    30.06.2022 թ.                               ք. Երևան

 

ՀՀ վարչական դատարանի` նախագահությամբ դատավոր Ա. Միրզոյանի, դատավորներ Հ. Այվազյանի, Դ. Դանիելյանի, Ա. Դարբինյանի, Մ. Մելքումյանի, 30.06.2022 թվականի որոշմամբ Վայոց Ձորի մարզպետարանի դիմումն ընդդեմ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու` որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին, բավարարվել է` անվավեր է ճանաչվել «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու 06.05.2019 թվականի թիվ 51 որոշումը:

ՀՀ վարչական դատարանի դատավորներ Հրաչ Այվազյանս և Միքայել Մելքումյանս, համաձայն չլինելով վերը նշված որոշմամբ ՀՀ վարչական դատարանի դատավորների մեծամասնության արտահայտած կարծիքի հետ, ղեկավարվելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 6-րդ և 7-րդ մասերով, շարադրում ենք մեր հատուկ կարծիքը նշված որոշման վերաբերյալ:

 

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Վայոց Ձորի մարզպետարանը 05.09.2018 թվականին դիմում է ներկայացրել Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատարան ընդդեմ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու` «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու 06.05.2019 թվականի թիվ 51 որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին:

ՀՀ վարչական դատարանի 12.09.2019 թվականի որոշմամբ դիմումն ընդունվել է վարույթ:

 

2. Հատուկ կարծիքի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.

Գտնում եմ, որ վարչական գործի վարույթը ենթակա է կարճման` հետևյալ հիմնավորումներով.

Նախ հարկ եմ համարում անդրադառնալ վիճարկվող որոշման բնույթին, մասնավորապես` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրական համակարգում դրա իրավական կարգավիճակին: Այսպես, Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի երկրորդ մասի համաձայն` Սահմանադրության և օրենքների հիման վրա և դրանց իրականացումն ապահովելու նպատակով Սահմանադրությամբ նախատեսված մարմինները կարող են օրենքով լիազորվել ընդունելու ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտեր:

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 179-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն` տեղական ինքնակառավարումը տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրավունքն ու կարողությունն է` համայնքի բնակիչների շահերից ելնելով, Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան, սեփական պատասխանատվությամբ լուծելու համայնքային նշանակության հանրային հարցերը:

Նույն հոդվածի երկրորդ մասի համաձայն` տեղական ինքնակառավարումն իրականացվում է համայնքներում:

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 181-րդ հոդվածի առաջին մասը սահմանում է, որ տեղական ինքնակառավարման մարմիններն են համայնքի ավագանին և համայնքի ղեկավարը:

Նույն հոդվածի երրորդ մասի համաձայն` համայնքի ավագանին օրենքով սահմանված կարգով ընդունում է ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտեր, որոնք ենթակա են կատարման համայնքի տարածքում:

Վերոգրյալից հետևում է, որ համայնքի ավագանին, հանդիսանալով Սահմանադրությամբ նախատեսված տեղական ինքնակառավարման մարմին, համայնքներում տեղական ինքնակառավարում իրականացնելիս իրավասու է, ելնելով համայնքի բնակիչների շահերից, Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան լուծել համայնքային նշանակության հանրային հարցեր և օրենքով սահմանված կարգով ընդունել ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտեր:

«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է.

«1) նորմատիվ իրավական ակտ` Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդի, ինչպես նաև Սահմանադրությամբ նախատեսված մարմինների կամ պաշտոնատար անձանց ընդունած գրավոր իրավական ակտ, որը պարունակում է վարքագծի պարտադիր կանոններ անորոշ թվով անձանց համար.

2) օրենսդրական ակտ` Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդի կամ Ազգային ժողովի ընդունած նորմատիվ իրավական ակտ` Սահմանադրություն, սահմանադրական օրենքներ և օրենքներ.

3) ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտ` Սահմանադրության և օրենքների հիման վրա և դրանց իրականացումն ապահովելու նպատակով օրենքով լիազորված լինելու դեպքում Սահմանադրությամբ նախատեսված մարմինների ընդունած նորմատիվ իրավական ակտ.

(...)

5) անհատական իրավական ակտ` նորմատիվ իրավական ակտի հիման վրա և դրան համապատասխան ընդունված գրավոր իրավական ակտ, որը սահմանում է վարքագծի կանոն կամ առաջացնում է փաստական հետևանքներ և վերաբերում է միայն դրանում անհատապես նշված անձի կամ անձանց.

6) ներքին (լոկալ) իրավական ակտ` նորմատիվ իրավական ակտի հիման վրա և դրան համապատասխան ընդունված իրավական ակտ, որը սահմանում է վարքագծի կանոն այն անձանց խմբի համար, որոնք դա ընդունող մարմնի հետ աշխատանքային, քաղաքացիաիրավական կամ վարչական հարաբերությունների մեջ են կամ օգտվում են դա ընդունող մարմնի ծառայություններից կամ աշխատանքներից»:

Վերը նշված իրավակարգավորումներից հետևում է, որ նշված իրավական ակտերը, ի թիվս այլ հատկանիշների, միմյանցից տարբերվում են դրանցում սահմանվող վարքագծի կանոնների բնույթով և այն անձանց շրջանակով, որոնց վերաբերում են տվյալ իրավական ակտերով սահմանված վարքագծի կանոնները: Որպես կանոն` վերը նշված հատկանիշների միջոցով էլ հենց որոշվում է տվյալ իրավական ակտերի բնույթը: Մասնավորապես`

- նորմատիվ իրավական ակտը, ընդունվելով ինչպես Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդի կողմից, այնպես էլ Սահմանադրությամբ նախատեսված մարմինների կամ պաշտոնատար անձանց կողմից, պետք է պարունակի վարքագծի պարտադիր կանոններ անորոշ թվով անձանց համար,

- ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը` որպես նորմատիվ իրավական ակտ, ընդունվելով միայն Սահմանադրությամբ նախատեսված մարմինների կողմից, Սահմանադրության և օրենքների հիման վրա և դրանց իրականացումն ապահովելու նպատակով, նույնպես պետք է պարունակի վարքագծի պարտադիր կանոններ անորոշ թվով անձանց համար:

Սույն գործով վիճարկվող իրավական ակտի համաձայն` Արենի համայնքի ավագանին, ղեկավարվելով «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի 42-րդ կետով և հաշվի առնելով Արենի համայնքի բնակիչների կողմից կազմակերպված ստորագրահավաքը, որոշել է Արենի համայնքը ճանաչել էկո-տնտեսական տարածք և արգելել Արենի համայնքի վարչական տարածքում մետաղական հանքարդյունաբերության հետ կապված հետախուզական և հանքավայրերի շահագործման աշխատանքները:

Վիճարկվող ակտի բովանդակությունից հետևում է, որ տվյալ իրավական ակտը, ըստ էության, պարունակում է վարքագծի պարտադիր կանոններ այն անձանց համար, որոնք ծավալում կամ ցանկություն կհայտնեն տվյալ համայնքում ծավալելու հանքարդյունաբերություն իրականացնելու գործունեություն, այսինքն` յուրաքանչյուր անձի կողմից տվյալ համայնքի տարածքում մետաղական հանքարդյունաբերություն իրականացնելու գործունեության հետ կապված հարաբերության մեջ մտնելու ցանկություն հայցելիս համայնքն առաջնորդվելու է վիճարկվող որոշմամբ սահմանված վարքագծի կանոններով: Այսպիսով, գտնում եմ, որ վիճարկվող որոշմամբ սահմանված են վարքագծի պարտադիր կանոններ (Արենի համայնքի վարչական տարածքում մետաղական հանքարդյունաբերության հետ կապված հետախուզական և հանքավայրերի շահագործման աշխատանքների իրականացման արգելք), որոնք ուղղված են անորոշ թվով անձանց, ինչով էլ պայմանավորված է վիճարկվող որոշման նորմատիվ բնույթը:

Ամփոփելով վերոշարադրյալը` գտնում ենք, որ վիճարկվող որոշումն իրենից ներկայացնում է ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտ:

Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք սահմանադրական օրենքի 24-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն` վարչական դատարանին են ենթակա Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված գործերը:

Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի համաձայն` վարչական դատարանին ընդդատյա են պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու դրանց պաշտոնատար անձանց նորմատիվ իրավական ակտերի վիճարկման վերաբերյալ հետևյալ գործերը. Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի նորմատիվ իրավական ակտերի, գերատեսչական նորմատիվ իրավական ակտերի, ինչպես նաև համայնքի ավագանու ու համայնքի ղեկավարի նորմատիվ իրավական ակտերի` դրանց համեմատ ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտերին (բացի Սահմանադրությունից) համապատասխանությունը վիճարկելու վերաբերյալ գործերը:

Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` սույն օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով նախատեսված գործերով վարչական դատարան կարող են դիմել նաև պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները կամ դրանց պաշտոնատար անձինք` ընդդեմ վարչական մարմնի, եթե համարում են, որ այդ մարմնի նորմատիվ իրավական ակտով խախտվել են պետության կամ համայնքի այն իրավունքները, որոնց պաշտպանության լիազորությունը դրված է դիմողի վրա, եթե այդ վեճը ենթակա չէ լուծման վերադասության կարգով:

Այսպիսով, վերոնշյալ իրավանորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատարանին են ընդդատյա նաև պետական մարմինների կողմից համայնքի ավագանու նորմատիվ իրավական ակտերի` դրանց համեմատ ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտերին (բացի Սահմանադրությունից) համապատասխանությունը վիճարկելու վերաբերյալ գործերը: Նման դեպքերում դատական վերահսկողության օբյեկտ է հանդիսանում նորմատիվ իրավական ակտը, ընդ որում, ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 26-րդ գլխին համապատասխան` քննության առարկա կարող են դառնալ միայն ուժի մեջ մտած կամ դատարան դիմելու պահին այլևս իրավաբանական ուժ չունեցող, սակայն ուժի մեջ եղած նորմատիվ իրավական ակտերը:

Անդրադառնալով վիճարկվող նորմատիվ իրավական ակտի ուժի մեջ մտնելու հանգամանքին` հարկ ենք համարում նշել, որ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի հինգերորդ գլխով սահմանված են նորմատիվ իրավական ակտերի ուժի մեջ մտնելու, դրանց հրապարակման, հաշվառման և պահպանման, ինչպես նաև նորմատիվ իրավական ակտերի պահանջների կատարման հետ կապված իրավական կարգավորումները:

Այսպես, «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 23-րդ հոդվածի հինգերորդ մասի համաձայն` նորմատիվ իրավական այն ակտը, որով ուժի մեջ մտնելու ժամկետ նախատեսված չէ, ուժի մեջ է մտնում դրա պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը:

Նույն օրենքի 25-րդ հոդվածի 1-ին և 6-րդ մասերի համաձայն` նորմատիվ իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակումն իրականացվում է նախարարության կողմից վարվող նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման միասնական կայքում (այսուհետ` միասնական կայք) հրապարակելու միջոցով:

Նորմատիվ իրավական ակտերն ընդունող մարմնի կողմից նորմատիվ իրավական ակտերը հրապարակման ներկայացնելու կարգը, միասնական կայքում դրանք հրապարակելու, դրանցում ուղղում կատարելու և պաշտոնական ինկորպորացիայի կարգը սահմանվում են արդարադատության ոլորտում Կառավարության քաղաքականությունը մշակող և իրականացնող նախարարի հրամանով:

Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի 07.05.2018 թվականի «Նորմատիվ իրավական ակտերը հրապարակման ներկայացնելու, միասնական կայքում դրանք հրապարակելու, դրանցում ուղղում կատարելու և պաշտոնական ինկորպորացիայի կարգերը սահմանելու մասին» թիվ 180-Ն հրամանի 1-ին կետի համաձայն` հաստատվել է նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման կարգը` համաձայն N 1 Հավելվածի:

Նույն հրամանի 3-րդ կետի համաձայն` նույն հրամանով սահմանված կարգով նորմատիվ իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակումը իրականացվում է «Պաշտոնական տեղեկագիր» փակ բաժնետիրական ընկերության միջոցով:

Նույն հրամանի 1-ին գլխի 2-րդ կետի համաձայն` պաշտոնական հրապարակման ենթակա նորմատիվ իրավական ակտերն ընդունվելու, իսկ Սահմանադրությամբ և օրենքներով նախատեսված դեպքում ընդունվելուց հետո ստորագրման ենթակա նորմատիվ իրավական ակտերը` ստորագրվելու օրվան հաջորդող, որպես կանոն, 7 օրվա ընթացքում ուղարկվում են արդարադատության ոլորտում Կառավարության քաղաքականությունը մշակող և իրականացնող նախարարություն (այսուհետ` նախարարություն)` «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքով սահմանված կարգով հրապարակելու նպատակով:

Նույն հրամանի 2-րդ գլխի 1-3-րդ կետերի համաձայն` նորմատիվ իրավական ակտերի էլեկտրոնային ձևով պաշտոնական հրապարակումն իրականացվում է ԱՐԼԻՍ (http://www.arlis.am/) միասնական կայքում (այսուհետ` միասնական կայք) հրապարակելու միջոցով:

Պաշտոնական հրապարակման օրը ակտի վերջնական խմբագրությամբ ընդունված կամ ստորագրված, հրապարակման ենթակա ամբողջական տեքստն առաջին անգամ միասնական կայքում հրապարակելու օրն է:

«Պաշտոնական տեղեկագիր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը պարտավոր է երկու աշխատանքային օրվա ընթացքում ապահովել նորմատիվ իրավական ակտն ընդունած մարմնի կողմից` սահմանված կարգով ներկայացված նորմատիվ իրավական ակտերի միասնական կայքում հրապարակումը, ինչպես նաև նորմատիվ իրավական ակտերի պաշտոնական ինկորպորացիան (Հավելված 2):

Վերոնշյալ իրավանորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ օրենսդիրը հստակ սահմանել է, որ պաշտոնական հրապարակման ենթակա նորմատիվ իրավական ակտերն ընդունվելու, իսկ Սահմանադրությամբ և օրենքներով նախատեսված դեպքում ընդունվելուց հետո ստորագրման ենթակա նորմատիվ իրավական ակտերը` ստորագրվելու օրվան հաջորդող, որպես կանոն, 7 օրվա ընթացքում պետք է ուղարկվեն արդարադատության ոլորտում Կառավարության քաղաքականությունը մշակող և իրականացնող նախարարություն` սահմանված կարգով հրապարակելու նպատակով, և այն դեպքում, երբ համապատասխան իրավասու մարմնի կողմից ընդունված նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված չէ դրա ուժի մեջ մտնելու ժամկետը, ապա նման նորմատիվ իրավական ակտը մտնում է ուժի մեջ պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը, որպիսի պաշտոնական հրապարակումն իրականացվում է «Պաշտոնական տեղեկագիր» փակ բաժնետիրական ընկերության կողմից նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման միասնական կայքում` ԱՐԼԻՍ (http://www.arlis.am/) միասնական կայքում հրապարակելով, միաժամանակ, նորմատիվ իրավական ակտի վերջնական խմբագրությամբ ընդունված կամ ստորագրված, հրապարակման ենթակա ամբողջական տեքստն առաջին անգամ միասնական կայքում հրապարակելու օրը համարվում է դրա պաշտոնական հրապարակման օրը:

Տվյալ դեպքում, սույն գործով վիճարկվող նորմատիվ իրավական ակտի` «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» թիվ 51 որոշումը չի պարունակում նշում` դրա ուժի մեջ մտնելու ժամկետի մասին, հետևաբար այն պետք է ուժի մեջ մտնի դրա պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը:

Սույն գործով վիճարկվող որոշումը, հանդիսանալով նորմատիվ իրավական ակտ, ենթակա է եղել օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պաշտոնական հրապարակման, որպիսի հանգամանքն էլ պետք է պայմանավորեր դրա ուժի մեջ մտնելու հանգամանքը, և ըստ այդմ էլ` Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 26-րդ գլխով սահմանված կարգով վիճարկման առարկա դառնալու իրավական հնարավորությունը, մինչդեռ, ԱՐԼԻՍ (http://www.arlis.am/) միասնական կայքի ուսումնասիրությունից պարզվել է, որ «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու 06.05.2019 թվականի թիվ 51 որոշումը պաշտոնական հրապարակման չի ենթարկվել, ուստի չի մտել ուժի մեջ:

Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 96-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն` դատարանը գործի քննության ցանկացած փուլում կարճում է գործի վարույթը, եթե վեճը ենթակա չէ որևէ դատարանում քննության:

Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն գործով Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 26-րդ գլխով սահմանված կարգով վիճարկման առարկա դարձված` «Արենի համայնքը էկո-տնտեսական տարածք դարձնելու և համայնքում մետաղական հանքարդյունաբերությունը արգելելու մասին» Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու 06.05.2019 թվականի թիվ 51 որոշումը չի մտել ուժի մեջ` գտնում ենք, որ սույն դեպքով առկա է Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 96-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-ին կետով սահմանված` գործի վարույթը կարճելու հիմքը:

Վերոշարադրյալի լույսի ներքո գտնում ենք, որ թիվ ՎԴ/7079/05/19 վարչական գործի վարույթն ըստ դիմումի Վայոց Ձորի մարզպետարանի ընդդեմ Վայոց Ձորի մարզի Արենի համայնքի ավագանու` 06.05.2019 թվականի թիվ 51 որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին, ենթակա է կարճման` հատուկ կարծիքում նշված հիմնավորումներով:

 

Դատավորներ` Հրաչ Այվազյան

Միքայել Մելքումյան

 

Հրապարակվել է www.datalex.am կայքէջում` 30 հունիսի 2022 թվական:

 

http://datalex.am/?app=AppCaseSearch&case_id=38562071809937393

 

Միասնական կայք` 22.08.22-04.09.22

 

 

pin
Վարչական դատարան
30.06.2022
N ՎԴ/7079/05/19
Որոշում