Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Գրանցման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (Հ ...

 

 

118.0119.210501

ԳՐԱՆՑՎԱԾ Է
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ

                                     «21»         05           2001 Թ.

                                        ՊԵՏԱԿԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԹԻՎ 11801093

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ԵՎ ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՀՐԱՄԱՆ

 

13 ապրիլի 2001 թվականի N 119

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (ՀՀՀՀՍ 7, 8, 10, 11)

 

ՀՀՀՀՍ 7 «ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՀՈՍՔԵՐԻ ՄԱՍԻՆ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 7-ի նպատակն է ապահովել դրամական միջոցների և դրանց համարժեքների փաստացի փոփոխության վերաբերյալ տեղեկատվության ներկայացումը` դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվության օգնությամբ, որտեղ դրամական հոսքերը դասակարգվում են ըստ գործառնական, ներդրումային (ինվեստիցիոն) և ֆինանսական գործունեության: Այսպիսի տեղեկատվության ներկայացումը մյուս ֆինանսական հաշվետվությունների հետ միասին հնարավորություն է տալիս օգտագործողներին գնահատել կազմակերպության`

ա) զուտ ակտիվներում տեղի ունեցող փոփոխությունները,

բ) ֆինանսական կառուցվածքի փոփոխությունները,

գ) վճարունակությունն ու իրացվելիությունը,

դ) դրամական միջոցների հոսքերի գումարների և ժամկետների վրա ազդելու ունակությունը,

ե) դրամական միջոցներ և դրանց համարժեքներ ստեղծելու կարողությունը:

Այս տեղեկատվությունը հնարավորություն է տալիս նաև օգտագործողներին մշակելու նոր մոդելներ տարբեր կազմակերպությունների ապագա դրամական միջոցների հոսքերի ներկա արժեքները գնահատելու և համադրելու համար:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

Կազմակերպությունը հաշվետու ժամանակաշրջանի համար պետք է պատրաստի դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվություն և ներկայացնի այն որպես ֆինանսական հաշվետվությունների անբաժանելի մաս: Սույն հաշվետվության նպատակը կայանում է նրանում, որ կազմակերպությունը պետք է ներկայացնի տեղեկատվություն տվյալ ժամանակաշրջանի ընթացքում դրամական հոսքերի շարժի վերաբերյալ` դասակարգելով դրանք ըստ.

Գործառնական գործունեության (եկամուտ բերող հիմնական գործունեություն, ինչպես նաև ֆինանսական և ներդրումային գործունեությունից տարբերվող այլ գործունեություն):

Ներդրումային գործունեության (երկարաժամկետ ակտիվների և այլ ներդրումների ձեռքբերում ու օտարում, որոնք չեն ընդգրկվում դրամական միջոցների համարժեքների մեջ):

Ֆինանսական գործունեության (գործունեություն, որի հետևանքով տեղի են ունենում կազմակերպության սեփական կապիտալի և փոխառու միջոցների ծավալի ու կառուցվածքի փոփոխություններ):

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Դրամական միջոցների հոսքերը դրամական միջոցների և դրանց համարժեքների ներհոսքերն ու արտահոսքերն են:

3.2. Դրամական միջոցները իրենց մեջ ներառում են.

ա) դրամարկղի միջոցները,

բ) ցպահանջ ավանդները (դեպոզիտները):

3.3. Դրամական միջոցների համարժեքները պահվում են կարճաժամկետ դրամական պարտավորությունները բավարարելու նպատակով: Դրանք կարճաժամկետ, բարձր իրացվելի ներդրումներն են, որոնք հեշտ փոխարկվում են դրամական միջոցների որոշակի գումարների հետ, և որոնց արժեքի փոփոխման ռիսկն էական չէ:

3.4. Գործառնական գործունեության արդյունքում առաջացող դրամական միջոցների հոսքերի ծավալը կազմակերպության գործունեության արդյունավետության կարևոր որոշիչ է, որը ներկայացնում է գործունեության մակարդակը պահպանելու, վարկերը մարելու, շահաբաժիններ վճարելու և նոր ներդրումներ կատարելու նպատակով բավարար քանակությամբ դրամական միջոցների ստեղծումը` առանց ֆինանսավորման արտաքին աղբյուրներին դիմելու:

3.5. Գործառնական գործունեության արդյունքում առաջացող դրամական միջոցների հոսքերի օրինակներ են.

ա) ապրանքների, արտադրանքների, աշխատանքների և ծառայությունների իրացումից և դրանց ձեռք բերումից առաջացող դրամական հոսքերը,

բ) ռոյալթիներից, վարձավճարներից, տարբեր բնույթի վարձատրություններից և այլ եկամուտներից ստացված դրամական միջոցների մուտքերը,

գ) աշխատակիցներին և նրանց անունից դրամական վճարումները,

դ) ապահովագրական գործունեությանը վերաբերող դրամական հոսքերը,

ե) հարկերը և այլ վճարումները, բացառությամբ ֆինանսական կամ ներդրումային գործունեությանը վերաբերող վճարումների,

զ) դիլերային և առևտրային պայմանագրերից դրամական մուտքերը և վճարումները:

3.6. Կազմակերպությունները, դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվությունում, գործառնական գործունեության արդյունքում ստացված դրամական միջոցների հոսքերը ներկայացնում են ուղղակի մեթոդով, ըստ որի ցույց են տրվում համախառն դրամական մուտքերի և համախառն դրամական վճարումների հիմնական տեսակները:

3.7. Ներդրումային գործունեությունից առաջացող դրամական միջոցների հոսքերը պահանջում են առանձին բացահայտում, քանի որ դրանք ցույց են տալիս այն ռեսուրսների վրա կատարված վճարումների չափը, որոնք պետք է գոյացնեն ապագա շահույթները և դրամական միջոցների հոսքերը:

3.8. Ներդրումային գործունեության արդյունքում առաջացող դրամական միջոցների հոսքերի օրինակներ են.

ա) հիմնական միջոցների, ոչ նյութական և այլ երկարաժամկետ ակտիվների ձեռք բերումից և վաճառքից առաջացող դրամական հոսքերը,

բ) այլ կազմակերպությունների սեփական կապիտալի մասնակցության և պարտքային գործիքների (արժեթղթերի), ինչպես նաև համատեղ ձեռնարկումներում մասնակցության վաճառքից և ձեռք բերումից առաջացող դրամական հոսքերը: Բացառություն են կազմում դիլերային կամ առևտրային նպատակներով արժեթղթերի, ինչպես նաև դրամական միջոցների համարժեքների ձեռքբերումները կամ վաճառքները,

գ) դրամական միջոցներով տրամադրված (բացի ֆինանսական հաստատությունների) փոխատվությունները և վարկերը, դրանց վերադարձումից ու մարումից առաջացող դրամական հոսքերը,

դ) ֆյուչերսային, ֆորվարդային, օպցիոն և սվոպային պայմանագրերից առաջացող դրամական հոսքերը, բացի դիլերային և առևտրային նպատակով կնքված պայմանագրերի, կամ ֆինանսական գործունեություն հանդիսացող գործարքների:

3.9. Դրամական միջոցների միագումար հոսքերը, որոնք առաջանում են դուստր ընկերությունների կամ այլ ձեռնարկատիրական միավորների ձեռք բերումից կամ օտարումից, պետք է ներկայացվեն առանձնացված և դասակարգվեն որպես ներդրումային գործունեությունից հոսքեր:

3.10. Ֆինանսական գործունեությունից առաջացող դրամական միջոցների հոսքերը պահանջում են առանձին բացահայտում, քանի որ այն օգտակար է տվյալ կազմակերպությանը կապիտալ տրամադրող անձանց կողմից ապագա դրամական միջոցների հոսքերի հանդեպ պահանջները կանխատեսելու համար:

3.11. Ֆինանսական գործունեության արդյունքում առաջացող դրամական միջոցների հոսքերի օրինակներ են.

ա) բաժնետոմսերի կամ սեփական կապիտալի մասնակցության այլ գործիքների թողարկումից և ձեռք բերումից կամ մարումից առաջացող դրամական հոսքերը,

բ) պարտատոմսերի, մուրհակների թողարկումից և այլ կարճաժամկետ կամ երկարաժամկետ փոխառությունների ստացումից և դրանց մարումից առաջացող դրամական հոսքերը,

գ) վարձակալի կողմից կատարվող դրամական վճարումները` ֆինանսական վարձակալությանը վերաբերող պարտավորությունների մարման նպատակով:

3.12. Կազմակերպությունները պետք է առանձնացված կերպով ներկայացնեն դրամական միջոցների համախառն վճարումների և համախառն մուտքերի հիմնական տեսակները, որոնք առաջանում են ներդրումային և ֆինանսական գործունեության արդյունքում, բացի դրամական միջոցների այն հոսքերին վերաբերող դեպքերից, որոնք ներկայացվում են զուտ հիմունքով:

3.13. Գործառնական, ներդրումային և ֆինանսական գործունեության արդյունքում առաջացող հետևյալ դրամական միջոցների հոսքերը հաշվետվությունում կարող են ներկայացվել զուտ հիմունքով.

ա) հաճախորդների անունից կատարվող դրամական միջոցների հոսքեր,

բ) այն հոդվածներով դրամական վճարումները և մուտքերը, որոնցում շրջանառությունն արագ է, գումարները` մեծ, մարման ժամկետները` կարճ (օրինակ երեք ամիս կամ ավելի կարճ մարման ժամկետ ունեցող ներդրումների գնում և վաճառք):

3.14. Ֆինանսական հաստատության գործառնությունների արդյունքում առաջացող հետևյալ դրամական միջոցների հոսքերը հաշվետվությունում կարող են ներկայացվել զուտ հիմունքով.

ա) մարման հաստատագրված ժամկետով ավանդների ընդունման և վերադարձի համար դրամական միջոցներով կատարվող վճարումները և ստացվող գումարները,

բ) այլ ֆինանսական հաստատություններում ավանդների (դեպոզիտների) տեղաբաշխումը և հետ ստացումը,

գ) հաճախորդներին տրամադրվող դրամական փոխառությունները և վարկերը, դրանց մարումը:

3.15. Ստորև բերված դրույթներն անմիջականորեն կապված են դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվության ներկայացման հետ.

ա) վճարված և ստացված տոկոսներից ու շահաբաժիններից առաջացող դրամական միջոցների հոսքերը պետք է բացահայտվեն առանձին: Սովորաբար տոկոսների և շահաբաժինների ստացումից առաջացող դրամական միջոցների հոսքերը պետք է դասակարգվեն որպես ներդրումային գործունեությունից հոսքեր, իսկ տոկոսների և շահաբաժինների վճարումից առաջացող դրամական միջոցների հոսքերը` որպես ֆինանսական գործունեությունից հոսքեր: Տոկոսների վճարումից, տոկոսների և շահաբաժինների ստացումից առաջացող դրամական միջոցների հոսքերը ֆինանսական հաստատություններում դասակարգվում են որպես գործառնական գործունեությունից հոսքեր,

բ) հարկերի, դրանց դիմաց հաշվարկված տույժերի և տուգանքների վճարման և փոխհատուցման արդյունքում առաջացող դրամական միջոցների հոսքերը դասակարգվում են որպես գործառնական, եթե դրանք չեն կարող նույնացվել ֆինանսական և ներդրումային գործունեությունից որևէ մեկի հետ,

գ) արտարժույթային գործառնությունները գրանցվում են կազմակերպության հաշվետվական արժույթով` արտարժույթի գումարի նկատմամբ կիրառելով հաշվետվական արժույթի և արտարժույթի միջև առկա փոխանակման փոխարժեքը դրամական միջոցների հոսքերի օրվա դրությամբ,

դ) արտերկրյա դուստր ընկերության դրամական միջոցների հոսքերը պետք է վերահաշվարկվեն հաշվետու կազմակերպության արժույթով` կիրառելով հաշվետվական արժույթի և արտարժույթի միջև առկա փոխանակման փոխարժեքը դրամական միջոցների հոսքերի առաջացման օրվա դրությամբ,

ե) արտասովոր հոդվածներին վերաբերող դրամական միջոցների հոսքերը դասակարգվում են որպես գործառնական, ներդրումային և ֆինանսական գործունեության արդյունքում առաջացող հոդվածներ, և պետք է բացահայտվեն առանձին,

զ) ասոցիացված կամ դուստր ընկերությունում ներդրումը բաժնեմասնակցության կամ ինքնարժեքի մեթոդով հաշվառելու դեպքում, ներդրողն իր դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվությունում ներկայացնում է միայն դրամական միջոցների փաստացի հոսքերը (օրինակ` ստացված շահաբաժինները և փոխատվությունները),

է) երբ կազմակերպությունը, կիրառելով համամասնական համախմբումը, հաշվետվություն է տալիս համատեղ վերահսկվող կազմակերպությունում իր բաժնեմասի վերաբերյալ, դրամական միջոցների հոսքերի մասին համախմբված հաշվետվությունը ընդգրկում է միայն համատեղ վերահսկվող միավորի դրամական միջոցների հոսքերի ընդհանուր գումարի իր համամասնական բաժինը: Երբ կազմակերպությունը նման մասնակցության համար հաշվետվություն է տալիս` կիրառելով բաժնեմասնակցության մեթոդը, իր դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվությունում ընդգրկում է այն դրամական միջոցների հոսքերը, որոնք վերաբերում են համատեղ վերահսկվող միավորում իր ներդրումներին, իր և համատեղ վերահսկվող միավորի միջև հատկացումներին և այլ վճարումներին ու ստացվող գումարներին,

ը) դրամական միջոցների միագումար հոսքերը, որոնք առաջանում են դուստր ընկերությունների կամ այլ ձեռնարկատիրական միավորների ձեռք բերումից կամ օտարումից, պետք է ներկայացվեն առանձնացված և դասակարգվեն որպես ներդրումային գործունեությունից հոսքեր:

 

4. Այլ բացահայտում

 

4.1. Հաշվետու ժամանակաշրջանում, ինչպես ձեռք բերված, այնպես էլ օտարված դուստր ընկերության կամ այլ ձեռնարկատիրական միավորի վերաբերյալ կազմակերպությունը պետք է բացահայտի.

ա) գնման կամ օտարման ընդհանուր գումարը,

բ) գնման կամ օտարման ընդհանուր գումարի դրամական միջոցներ կամ դրանց համարժեքներ կազմող մասը,

գ) ձեռք բերված կամ օտարված դուստր ընկերության կամ այլ ձեռնարկատիրական միավորի դրամական միջոցների կամ դրանց համարժեքների գումարը,

դ) ձեռք բերված կամ օտարված դուստր ընկերությունում կամ այլ ձեռնարկատիրական միավորում ակտիվների և պարտավորությունների գումարը, բացի դրամական միջոցներից և դրանց համարժեքներից` ընդհանրացված ըստ յուրաքանչյուր հիմնական խմբի:

4.2. Դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվությունում կազմակերպությունները պետք է.

ա) բացահայտեն դրամական միջոցների և դրանց համարժեքների բաղկացուցիչները,

բ) ներկայացնեն հաշվապահական հաշվեկշռի համարժեք հոդվածներում արտացոլված գումարների հետ համապատասխանելիությունը:

4.3. Ոչ դրամական գործառնությունները պետք է բացառվեն դրամական միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվությունից և պետք է բացահայտվեն այլ ֆինանսական հաշվետվություններում:

4.4. Ֆինանսական վիճակի և իրացվելիության մասին պատկերացում կազմելու համար կազմակերպությունը պետք է բացահայտի հետևյալ լրացուցիչ տեղեկատվությունը.

ա) չօգտագործված փոխառությունների գումարը, որը կարող է առկա լինել ապագա գործունեության համար և կարգավորել կազմակերպության պարտավորությունները` նշելով այդ փոխառությունների օգտագործման հետ կապված բոլոր սահմանափակումները,

բ) համատեղ կազմակերպություններում մասնակցությանը վերաբերող, գործունեության յուրաքանչյուր տեսակից գոյացող դրամական միջոցների հոսքերի հանրագումարը,

գ) դրամական միջոցների հոսքերի հանրագումարը, որը ներկայացնում է գործառնական հզորությունների ավելացում, առանձին այն դրամական միջոցների հոսքերից, որն անհրաժեշտ է այդ հզորությունները պահպանելու համար,

դ) հաշվետվություններում արտացոլված և գործունեության երեք տեսակների արդյունքում առաջացող դրամական միջոցների հոսքերի գումարը` դասակարգելով այն ըստ արտադրական և աշխարհագրական սեգմենտների:

 

ՀՀՀՀՍ 8 «ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆԻ ԶՈՒՏ ՇԱՀՈՒՅԹ ԿԱՄ ՎՆԱՍ, ԷԱԿԱՆ ՍԽԱԼՆԵՐ ԵՎ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 8-ի նպատակը ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության որոշակի հոդվածների դասակարգման, բացահայտման և հաշվառման մոտեցումների սահմանումն է, որպեսզի կազմակերպությունները ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունը կազմեն և ներկայացնեն միասնական հիմունքներով: Այն ապահովում է ինչպես հաշվետու կազմակերպության տարբեր ժամանակաշրջանների, այնպես էլ հաշվետու կազմակերպության և տարբեր կազմակերպությունների ֆինանսական հաշվետվությունների համադրելիությունը: Այդ իսկ նպատակով ՀՀՀՀՍ 8-ը պահանջում է արտասովոր (արտակարգ) հոդվածների դասակարգում և բացահայտում, ինչպես նաև որոշակի հոդվածների բացահայտում, որոնք վերաբերում են սովորական գործունեության շահույթին կամ վնասին: Այն սահմանում է նաև հաշվապահական հաշվառման գնահատումներում փոփոխությունների, հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունների և էական սխալների ուղղման մոտեցումները:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 8-ը պետք է կիրառվի`

ա) ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում սովորական գործունեությունից և արտասովոր հոդվածներից առաջացող շահույթը կամ վնասը ներկայացնելիս,

բ) հաշվապահական հաշվառման գնահատումներում փոփոխությունները հաշվառելիս,

գ) էական սխալները հաշվառելիս, և

դ) հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունները հաշվառելիս:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

Սովորական գործունեություն և արտասովոր հոդվածներ

 

3.1. Հաշվետու ժամանակաշրջանում ճանաչված եկամուտների և ծախսերի բոլոր հոդվածները պետք է ներառվեն հաշվետու ժամանակաշրջանի զուտ շահույթը կամ վնասը որոշելիս, եթե Հայաստանի Հանրապետության հաշվապահական հաշվառման այլ ստանդարտներով չի պահանջվում կամ թույլատրվում այլ մոտեցում:

3.2. Տվյալ ժամանակաշրջանի զուտ շահույթը կամ վնասն ընդգրկում է հետևյալ բաղադրիչները, որոնցից յուրաքանչյուրը պետք է բացահայտվի ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում`

ա) շահույթ կամ վնաս` սովորական գործունեությունից, և

բ) շահույթ կամ վնաս` արտասովոր հոդվածներից:

3.3. Սովորական գործունեությունը ցանկացած գործունեություն է, որն իրականացվում է կազմակերպության կողմից, որպես իր գործունեության բաղկացուցիչ մաս, և այնպիսի առնչվող գործունեություն, որը կազմակերպությունն իրականացնում է իր գործունեության զարգացման համար, կապված է, կամ առաջանում է իր գործունեությունից:

3.4. Արտասովոր հոդվածները այնպիսի եկամուտներ կամ ծախսեր են, որոնք առաջանում են այն դեպքերից կամ գործառնություններից, որոնք հստակ տարբերվում են կազմակերպության սովորական գործունեությունից, հետևաբար չի ակնկալվում դրանց հաճախակի կամ պարբերաբար կրկնվելը (օրինակ` ակտիվների բռնագրավում, երկրաշարժ կամ այլ բնական աղետներ):

 

Փոփոխություններ հաշվապահական հաշվառման գնահատումներում

 

3.5. Ձեռնարկատիրական գործունեությանը հատուկ անորոշությունների հետևանքով ֆինանսական հաշվետվությունների բազմաթիվ հոդվածներ չեն կարող ճշգրիտ չափվել, այլ կարող են միայն գնահատվել: Գնահատականներ կարող են պահանջվել, օրինակ, անհուսալի պարտքերի, ամորտիզացվող ակտիվների օգտակար ծառայության կամ տնտեսական օգուտների սպառման ակնկալվող մոդելի համար: Եթե հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը դժվար է տարբերակել գնահատման փոփոխությունից, ապա փոփոխությունը դիտվում է որպես գնահատման փոփոխություն:

3.6. Հաշվապահական հաշվառման գնահատումներում փոփոխության արդյունքը պետք է ներառվի փոփոխման ժամանակաշրջանում զուտ շահույթի կամ վնասի որոշման մեջ`

ա) փոփոխման ժամանակաշրջանում, եթե փոփոխությունն ազդում է միայն հաշվետու ժամանակաշրջանի վրա, կամ

բ) փոփոխման ժամանակաշրջանում և հետագա ժամանակաշրջաններում, եթե փոփոխությունն ազդում է երկուսի վրա էլ:

3.7. Հաշվապահական հաշվառման գնահատման փոփոխության հետևանքը պետք է ներառվի ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության միևնույն դասակարգման մեջ, որը նախապես օգտագործվել է գնահատման համար:

 

Էական սխալներ

 

3.8. Մեկ կամ ավելի նախորդող ժամանակաշրջանների ֆինանսական հաշվետվությունների կազմման ժամանակ առկա սխալները կարող են հայտնաբերվել ընթացիկ ժամանակաշրջանում: Սխալները կարող են առաջանալ թվաբանական անճշտությունների, հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության կիրառման ընթացքում թույլ տրված սխալների, փաստերի ոչ ճիշտ մեկնաբանման, խաբեության կամ անփութության հետևանքով: Այս սխալների ուղղումը, որպես կանոն, պետք է ընդգրկվի ընթացիկ ժամանակաշրջանի զուտ շահույթը կամ վնասը որոշելիս:

3.9. Էական սխալները ընթացիկ ժամանակաշրջանում բացահայտված այն սխալներն են, որոնք այնպիսի նշանակություն ունեն, որ նախորդ ժամանակաշրջանի (ժամանակաշրջանների) ֆինանսական հաշվետվությունները չեն կարող այլևս արժանահավատ համարվել` իրենց ներկայացման ամսաթվի դրությամբ:

3.10. Էական սխալների ուղղման արտացոլման հիմնական մոտեցման համաձայն`

ա) նախորդող ժամանակաշրջաններին վերաբերող էական սխալների ուղղման գումարը պետք է արտացոլվի հաշվետու ժամանակաշրջանի հաշվետվությունում` ճշտելով չբաշխված շահույթի սկզբնական մնացորդը,

բ) համեմատելի տեղեկատվությունը պետք է վերաներկայացվի` քանի դեռ դա իրագործելի է:

3.11. Էական սխալների ուղղման արտացոլման թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցման համաձայն`

ա) էական սխալի ուղղման գումարը պետք է արտացոլվի ընթացիկ ժամանակաշրջանի զուտ շահույթը կամ վնասը որոշելիս,

բ) համեմատելի տեղեկատվությունը պետք է ներկայացվի այնպես, ինչպես ներկայացվել էր նախորդող ժամանակաշրջանի ֆինանսական հաշվետվություններում,

գ) հիմնական մոտեցման հիման վրա պատրաստված լրացուցիչ կանխատեսական տեղեկատվությունը պետք է ներկայացվի, քանի դեռ դա իրագործելի է:

 

Փոփոխություններ հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ

 

3.12. Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականությունը իրենից ներկայացնում է հաշվապահական հաշվառում վարելու, ֆինանսական հաշվետվություններ կազմելու և ներկայացնելու նպատակով կազմակերպության կողմից ընդունված որոշակի սկզբունքներ, հիմունքներ, եղանակներ, կանոններ, ձևեր և արարողակարգեր:

3.13. Փոփոխություններ հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ թույլատրվում է կատարել միայն, երբ`

ա) տեղի են ունեցել փոփոխություններ հաշվապահական հաշվառումը կարգավորող օրենսդրության մեջ, կամ`

բ) այդ փոփոխությունը նպաստում է կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններում դեպքերի և գործառնությունների առավել ճշգրիտ ներկայացմանը:

3.14. Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխություններ չեն համարվում.

ա) հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության ընդունումը այնպիսի դեպքերի և գործառնությունների համար, որոնք իրենց բովանդակությամբ տարբերվում են նախկինում առաջացող դեպքերից և գործառնություններից,

բ) նոր հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության ընդունումը այնպիսի դեպքերի և գործառնությունների համար, որոնք առաջ տեղի չեն ունեցել կամ հանդիսացել են ոչ էական:

Ակտիվները վերագնահատված արժեքով հաշվառելու (ինչպես նախատեսված է ՀՀՀՀՍ 16 «Հիմնական միջոցներ» կամ ՀՀՀՀՍ 38 «Ոչ նյութական ակտիվներ» ստանդարտների թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցմամբ) քաղաքականության առաջին անգամ ընդունումը հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ փոփոխություն է, սակայն այն ավելի շուտ դիտվում է որպես վերագնահատում, այլ ոչ թե որպես քաղաքականության փոփոխություն:

3.15. Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը, որը կատարվում է Հայաստանի Հանրապետության հաշվապահական հաշվառման ստանդարտի ընդունման հետ կապված, պետք է արտացոլվի ըստ անցումային դրույթների, եթե այդպիսիք կան Հայաստանի Հանրապետության հաշվապահական հաշվառման տվյալ ստանդարտում: Անցումային դրույթների բացակայության դեպքում հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը պետք է արտացոլվի հաջորդ 2 կետերով նախատեսված հիմնական կամ թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցումների համաձայն:

3.16. Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ այլ փոփոխությունների արտացոլման հիմնական մոտեցման համաձայն`

ա) հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը պետք է ունենա հետընթաց կիրառություն, եթե նախորդ ժամանակաշրջանին վերաբերող ցանկացած ճշգրտումից առաջացող գումար խելամտորեն որոշելի է: Յուրաքանչյուր առաջացող ճշգրտում հաշվետու ժամանակաշրջանի հաշվետվությունում պետք է ներկայացվի որպես չբաշխված շահույթի սկզբնական մնացորդի ճշգրտում,

բ) համեմատելի տեղեկատվությունը պետք է վերաներկայացվի, քանի դեռ դա իրագործելի է:

Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը պետք է ունենա առաջընթաց կիրառություն, երբ գումարը, որը ենթակա է արտացոլման որպես հաշվետու ժամանակաշրջանի սկզբնական մնացորդի ճշգրտում, հնարավոր չէ խելամտորեն որոշել:

3.17. Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ այլ փոփոխությունների արտացոլման թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցման համաձայն`

ա) հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը պետք է ունենա հետընթաց կիրառություն, եթե նախորդ ժամանակաշրջանին վերաբերող ցանկացած ճշգրտումից առաջացող գումար խելամտորեն որոշելի է: Յուրաքանչյուր առաջացող ճշգրտում պետք է ներառվի ընթացիկ ժամանակաշրջանի զուտ շահույթը կամ վնասը որոշելիս,

բ) համեմատելի տեղեկատվությունը պետք է ներկայացվի այնպես, ինչպես արտացոլված է նախորդող ժամանակաշրջանի ֆինանսական հաշվետվություններում,

գ) հիմնական մոտեցման հիման վրա պատրաստված լրացուցիչ կանխատեսական տեղեկատվությունը պետք է ներկայացվի, քանի դեռ դա իրագործելի է:

Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը պետք է ունենա առաջընթաց կիրառություն, երբ գումարը, որը ենթակա է ներառման ընթացիկ հաշվետու ժամանակաշրջանի զուտ շահույթի կամ վնասի մեջ, հնարավոր չէ խելամտորեն որոշել:

 

4. Բացահայտում

 

4.1. Երբ եկամտի և ծախսի հոդվածները սովորական գործունեության շահույթի կամ վնասի սահմաններում այնպիսի ծավալի, բնույթի և ոլորտի են, որ նրանց բացահայտումը կարևոր է կազմակերպության տվյալ ժամանակաշրջանի գործունեության ցուցանիշները մեկնաբանելու համար, նման հոդվածների բնույթն ու գումարը պետք է բացահայտվեն առանձին (օրինակ` պաշարների արժեքի իջեցում):

4.2. Յուրաքանչյուր արտասովոր հոդվածի բնույթը և գումարը պետք է առանձին բացահայտվեն:

Ընդ որում, յուրաքանչյուր արտասովոր հոդվածի բնույթի և գումարի բացահայտումը կատարվում է ֆինանսական հաշվետվություններին կից ծանոթագրություններում, ընդհանուր գումարի բացահայտումը` ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում:

4.3. Հաշվապահական հաշվառման գնահատման փոփոխության բնույթն ու գումարը, որոնք էական ազդեցություն ունեն կամ կարող են ունենալ ընթացիկ կամ հաջորդող ժամանակաշրջաններում, պետք է բացահայտվեն: Եթե դա անիրագործելի է գումարի չափը որոշելու առումով, այս փաստը ևս պետք է բացահայտվի:

4.4. Եթե կազմակերպությունը կիրառում է էական սխալների ուղղման արտացոլման հիմնական մոտեցումը, պետք է բացահայտվի հետևյալը.

ա) էական սխալի բնույթը,

բ) ուղղման գումարը` ընթացիկ ժամանակաշրջանի և ներկայացված նախորդող յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանի համար,

գ) ուղղման գումարը, որը վերաբերում է այն ժամանակաշրջաններին, որոնք նախորդում են համեմատելի տեղեկատվություն պարունակող ժամանակաշրջաններին, և

դ) այն փաստը, որ համեմատելի տեղեկատվությունը վերաներկայացվել է, կամ ցուցումն այն մասին, որ նման տեղեկատվության վերաներկայացումն անիրագործելի է:

4.5. Եթե կազմակերպությունը կիրառում է էական սխալների ուղղման արտացոլման թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցումը, պետք է բացահայտվի հետևյալը.

ա) էական սխալի բնույթը,

բ) ուղղման գումարը, որը ճանաչված է ընթացիկ ժամանակաշրջանի զուտ շահույթում կամ վնասում, և

գ) ուղղման գումարը, որը ներառված է յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում, որի համար ներկայացված է կանխատեսական տեղեկատվություն և ուղղման գումարը, որը վերաբերում է կանխատեսական տեղեկատվության ընդգրկված ժամանակաշրջաններին նախորդող ժամանակաշրջաններին: Եթե կանխատեսական տեղեկատվության ներկայացումն անիրագործելի է, այդ փաստը պետք է բացահայտվի:

4.6. Եթե կազմակերպությունը կիրառում է հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ փոփոխությունների արտացոլման հիմնական մոտեցումը, ապա, երբ հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը էական ազդեցություն է ունենում ընթացիկ կամ ներկայացված որևէ նախորդող ժամանակաշրջանի վրա կամ կարող է էական ազդեցություն ունենալ հաջորդ ժամանակաշրջանների վրա, պետք է բացահայտվի հետևյալը.

ա) փոփոխության պատճառները,

բ) ճշգրտումից առաջացած գումարը ընթացիկ և ներկայացված յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանի համար,

գ) համեմատելի տեղեկատվության մեջ ընդգրկված ժամանակաշրջաններին նախորդող ժամանակաշրջանների հետ կապված ճշգրտումից առաջացած գումարը, և

դ) այն փաստը, որ համեմատելի տեղեկատվությունը վերաներկայացվել է, կամ նշում այն մասին, որ դա կատարելն անիրագործելի է:

4.7. Եթե կազմակերպությունը կիրառում է հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ փոփոխությունների արտացոլման թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցումը, ապա, երբ հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունը էական ազդեցություն է ունենում ընթացիկ կամ ներկայացված որևէ նախորդող ժամանակաշրջանի վրա կամ կարող է էական ազդեցություն ունենալ հաջորդ ժամանակաշրջանների վրա, պետք է բացահայտվի հետևյալը.

ա) փոփոխության պատճառները,

բ) ճշգրտումից առաջացած գումարը, որը ճանաչված է ընթացիկ ժամանակաշրջանի զուտ շահույթում կամ վնասում, և

գ) ճշգրտումից առաջացած գումարը, որը ներառված է յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում, որի համար ներկայացված է կանխատեսական տեղեկատվություն, և ճշգրտումից առաջացած գումարը, որը վերաբերում է ֆինանսական հաշվետվություններում ներառված ժամանակաշրջաններին նախորդողներին: Եթե լրացուցիչ կանխատեսական տեղեկատվության ներկայացումն անիրագործելի է, այդ փաստը պետք է բացահայտվի:

 

Հավելված 1. Էական սխալների ուղղումների և հաշվապահական հաշվառման

քաղաքականության փոփոխությունների արտացոլման հաշվապահական

ձևակերպումները

 

1. Հիմնական մոտեցման դեպքում.

ա) երբ նվազեցվում է չբաշխված շահույթի սկզբնական մնացորդից 1*)`

Դեբետ 341 «Նախորդ տարիների ֆինանսական արդյունքների ճշգրտում»

Կրեդիտ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` հաշիվներ 112, 132, 211, 213,

216 և այլն):

 

բ) երբ ավելացվում է չբաշխված շահույթի սկզբնական մնացորդին`

Դեբետ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` հաշիվներ 112, 132, 211, 213, 216

և այլն)

Կրեդիտ 341 «Նախորդ տարիների ֆինանսական արդյունքների ճշգրտում»:

 

---------------

1*) Ձևակերպումները տրված են` համաձայն ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի

նախարարի 29.12.2000թ. թիվ 319 հրամանով հաստատված

«Կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հաշվապահական

հաշվառման հաշվային պլանի»:

 

2. Թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցման դեպքում.

ա) նախորդ տարիների ծախսերի արտացոլում`

Դեբետ 741 «Նախորդ տարիների ծախսեր»

Կրեդիտ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` հաշիվներ 112, 132, 211, 213,

216 և այլն):

բ) նախորդ տարիների եկամուտների արտացոլում.

Դեբետ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` հաշիվներ 112, 132, 211, 213, 216

և այլն)

Կրեդիտ 641 «Նախորդ տարիների եկամուտներ»:

 

Հավելված 2. Գնահատումներում փոփոխությունների և էական սխալների ուղղման

արտացոլման օրինակներ

 

Հաշվապահական հաշվառման գնահատումներում փոփոխություններ

 

Ա կազմակերպությունը 2000թ. հունվարի 1-ին վարչական նպատակներով օգտագործելու նպատակով ձեռք է բերել և շահագործման հանձնել 1.000.000 դրամ արժողությամբ համակարգիչ, որի օգտակար ծառայության ժամկետը գնահատվել է 5 տարի, իսկ մնացորդային արժեքը` 0: 2001թ. հունվարի 1-ին կրկին գնահատվել է (վերանայվել է) համակարգչի մնացորդային օգտակար ծառայության ժամկետը, որը, համաձայն նոր գնահատման, կազմել է երկու տարի:

2000թ. համար մաշվածությունը կազմել է 200.000 դրամ (1.000.000/5), որը ձևակերպվել է`

Դեբետ 112 «Շահագործման մեջ գտնվող հիմնական միջոցների

              մաշվածություն»                                 200.000

        Կրեդիտ 713 «Վարչական ծախսեր»                         200.000:

 

2001թ. համար մաշվածությունը կկազմի 400.000 (800.000/2), ընդ որում, նախորդ տարվա համար հաշվարկված մաշվածության գծով որևէ ճշգրտում չի կատարվի: Այդ գումարը դարձյալ կձևակերպվի նույն կերպ`

Դեբետ 112 «Շահագործման մեջ գտնվող հիմնական միջոցների

              մաշվածություն»                                 400.000

        Կրեդիտ 713 «Վարչական ծախսեր»                         400.000:

 

Էական սխալներ

 

2000 թ. կազմակերպությունը ճանաչել է 10.000.000 դրամի հասույթ կեղծ պայմանագրերից: 2001թ. այդ սխալը հայտնաբերվել է և ՀՀՀՀՍ 8-ը կիրառելու նպատակներով որոշվել է որպես էական:

Հիմնական մոտեցումը կիրառելու դեպքում այդ գումարը տարվա սկզբի դրությամբ կնվազեցվի չբաշխված շահույթից`

Դեբետ 341 «Նախորդ տարիների ֆինանսական արդյունքների ճշգրտում» 10.000.000

        Կրեդիտ 221 «Դեբիտորական պարտքեր վաճառքների գծով»        10.000.000:

 

Թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցումը կիրառելու դեպքում այդ գումարը ներառվում է ընթացիկ ժամանակաշրջանի ֆինանսական արդյունքներում` ներկայացնելով նաև հիմնական մոտեցման հիման վրա պատրաստված լրացուցիչ կանխատեսական տեղեկատվությունը`

    Դեբետ 741 «Նախորդ տարիների ծախսեր»                     10.000.000

        Կրեդիտ 221 «Դեբիտորական պարտքեր վաճառքների գծով»   10.000.000:

 

ՀՀՀՀՍ 10 «ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵԿՇՌԻ ԱՄՍԱԹՎԻՑ ՀԵՏՈ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑՈՂ ԴԵՊՔԵՐ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 10-ի նպատակն է սահմանել`

ա) թե երբ կազմակերպությունը պետք է ճշգրտի իր ֆինանսական հաշվետվությունները` կապված հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող դեպքերի հետ, և

բ) բացահայտումները, որոնք կազմակերպությունը պետք է կատարի ֆինանսական հաշվետվությունները ներկայացնելու (օրենսդրությամբ սահմանված հասցեներով) համար վավերացման (ստորագրման) ամսաթվի, ինչպես նաև հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող դեպքերի վերաբերյալ:

ՀՀՀՀՍ 10-ը նաև պահանջում է, որ կազմակերպությունը իր ֆինանսական հաշվետվությունները չպետք է պատրաստի անընդհատության հիմունքով, եթե հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող դեպքերը ցույց են տալիս, որ անընդհատության սկզբունքի կիրառումը տեղին չէ:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 10-ը պետք է կիրառվի հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող դեպքերի հաշվառման և բացահայտման համար:

 

3. Հաշվառման մոտեցումները

 

3.1. Հաշվապահական հաշվառման ամսաթվից հետո տեղի ունեցող դեպքերն այն բարենպաստ և ոչ բարենպաստ դեպքերն են, որոնք տեղի են ունենում հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի և այն ամսաթվի միջև ընկած ժամանակաշրջանում, երբ ֆինանսական հաշվետվությունները վավերացվում (ստորագրվում) են ներկայացնելու (օրենսդրությամբ սահմանված հասցեներով) համար:

3.2. ՀՀՀՀՍ 10-ում տարբերակվում են հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող դեպքերի երկու տեսակ.

ա) դեպքեր, որոնք հաստատում են հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ գոյություն ունեցող պայմանները կամ իրավիճակը (հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող ճշգրտող դեպքեր), և

բ) դեպքեր, որոնք ցույց են տալիս հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո առաջացած պայմանները կամ իրավիճակը (հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող չճշգրտող դեպքեր):

3.3. Ֆինանսական հաշվետվությունների ներկայացման համար վավերացման գործընթացը կարող է փոփոխվել` կախված կառավարման կառուցվածքից, օրենսդրությամբ սահմանված պահանջներից, ինչպես նաև այն ընթացակարգերից, որոնց հետևում են ֆինանսական հաշվետվությունները պատրաստելիս և ավարտին հասցնելիս: Ֆինանսական հաշվետվությունները համարվում են վավերացված դրանց սահմանված հասցեներով ներկայացման համար վավերացման ամսաթվի դրությամբ:

3.4. Հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցող դեպքերը ներառում են ֆինանսական հաշվետվությունները ներկայացման համար վավերացնելու ամսաթվի դրությամբ տեղի ունեցած բոլոր դեպքերը, նույնիսկ, եթե մինչև հաշվետվությունների վավերացնելը շահույթը կամ ընտրված այլ ֆինանսական տեղեկատվություն արդեն ներկայացվել է:

3.5. Կազմակերպությունը պետք է ճշգրտի իր ֆինանսական հաշվետվություններում ճանաչված գումարները` հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցած ճշգրտող դեպքերն արտացոլելու նպատակով: Ճշգրտող դեպքերի օրինակներ են հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցած`

ա) դատարանի վճիռը, որը հաստատում է, որ կազմակերպությունն արդեն ուներ պարտավորություն հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ,

բ) պատվիրատուի սնանկացումը, որը հաստատում է, որ հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ արդեն գոյություն ուներ կորուստ` առևտրական դեբիտորական պարտքի գծով,

գ) կեղծիքների կամ սխալների հայտնաբերում, որոնք ցույց են տալիս, որ ֆինանսական հաշվետվությունները ճիշտ չեն:

3.6. Կազմակերպությունը չպետք է ճշգրտի իր ֆինանսական հաշվետվություններում ճանաչված գումարները` հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցած չճշգրտող դեպքերն արտացոլելու նպատակով: Չճշգրտող դեպքերի օրինակներ են հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցած`

ա) ակտիվների խոշոր գնումները և օտարումները կամ ակտիվների խոշոր բռնագրավումը պետության կողմից,

բ) ակտիվների գների կամ արտարժույթի փոխարժեքների անսովոր խոշոր փոփոխությունները,

գ) բնական աղետի և այլ արտակարգ դեպքերի հետևանքով արտադրական հզորությունների ոչնչացումը:

3.7. Եթե սեփական կապիտալի գործիքներ տիրապետողների շահաբաժինները առաջադրված կամ հայտարարված են հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո, կազմակերպությունը չպետք է ճանաչի այդ շահաբաժինները որպես պարտավորություն` հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ, այլ պետք է բացահայտի հաշվապահական հաշվեկշռում` որպես սեփական կապիտալի առանձին բաղադրիչ, կամ` ֆինանսական հաշվետվություններին կից ծանոթագրություններում:

3.8. Կազմակերպությունը չպետք է պատրաստի իր ֆինանսական հաշվետվություններն անընդհատության հիմունքով, եթե ղեկավարությունը հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո որոշում է, որ մտադիր է լուծարել կազմակերպությունը կամ դադարեցնել գործունեությունը, կամ էլ չունի այլ կերպ վարվելու իրատեսական այլընտրանք:

Եթե անընդհատության սկզբունքի կիրառումն այլևս տեղին չէ, դրա ազդեցությունն այնքան զգալի է, որ ստանդարտը պահանջում է արմատական փոփոխություն հաշվապահական հաշվառման հիմունքներում և ոչ թե հաշվապահական հաշվառման նախկինում կիրառված հիմունքների համաձայն ճանաչված գումարների ճշգրտում:

 

4. Բացահայտումներ

 

4.1. Կազմակերպությունը պետք է բացահայտի ֆինանսական հաշվետվությունների` ներկայացման համար վավերացման ամսաթիվը և, թե ում կողմից են դրանք վավերացվել: Եթե կազմակերպության սեփականատերերը կամ այլոք իրավասու են փոփոխել ֆինանսական հաշվետվությունները` ներկայացնելուց հետո, կազմակերպությունը պետք է բացահայտի այդ փաստը:

4.2. Եթե կազմակերպությունը հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղեկատվություն է ստանում այն պայմանների մասին, որոնք առկա էին հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ, կազմակերպությունը պետք է արդիականացնի այդ պայմաններին վերաբերող այլ բացահայտումները` հաշվի առնելով նոր տեղեկատվությունը: Բացահայտման արդիականացման անհրաժեշտության օրինակ է. երբ հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո հայտնի է դառնում պայմանական պարտավորության փաստը, որն առկա էր հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ:

4.3. Եթե հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո չճշգրտող դեպքերն այնքան կարևոր են, որ դրանց չբացահայտումը կազդեր ֆինանսական հաշվետվություններն օգտագործողների` ճիշտ գնահատումներ կատարելու և որոշումներ ընդունելու կարողության վրա, ապա կազմակերպությունը պետք է բացահայտի հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո տեղի ունեցած չճշգրտող դեպքի յուրաքանչյուր նշանակալի դասի մասին հետևյալ տեղեկատվությունը`

ա) դեպքի բնույթը,

բ) ֆինանսական հետևանքի գնահատումը կամ այդպիսի գնահատում կատարելու անհնարինության մասին հայտարարություն:

Այդպիսի չճշգրտող դեպքերի օրինակներ են` հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո խոշոր ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումը, գործունեության ընդհատելու ծրագրի հայտարարումը, հայտարարված կամ ուժի մեջ մտած հարկային օրենքների փոփոխությունները, նշանակալի պայմանագրային պարտականությունների ստանձնումը և այլն:

 

Հավելված. Հաշվապահական հաշվեկշռից հետո տեղի ունեցող դեպքերի օրինակներ

 

Օրինակ 1

 

Ա կազմակերպության կառավարչությունը 2003թ. փետրվարի 28-ին կազմել է 2002թ. ֆինանսական հաշվետվությունների նախագիծը, իսկ 2003թ. մարտի 20-ին վավերացրել է դրանք` սահմանված հասցեներով ներկայացնելու համար: 2002թ. ֆինանսական հաշվետվությունները բաժնետերերի տարեկան ժողովի կողմից հաստատվել են 2003թ. մայիսի 12-ին, և հաստատված ֆինանսական հաշվետվությունները 2003թ. մայիսի 14-ին հանձնվել են կարգավորող պետական մարմնին:

2003թ. մարտի 10-ին Ա կազմակերպությունը տեղեկացել է, որ իր ամենախոշոր պատվիրատուն` Բ կազմակերպությունը, սնանկ է հայտարարվել:

 

Ֆինանսական հաշվետվությունները համարվում են ներկայացման համար վավերացված 2003թ. մարտի 20-ին (կառավարչության կողմից վավերացման ամսաթիվը` սահմանված հասցեներով ներկայացնելու համար):

Պատվիրատուի սնանկացումը, որը տեղի է ունեցել հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվից հետո (2003թ. մարտի 10-ին) հաստատում է, որ հաշվապահական հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ արդեն գոյություն ուներ կորուստ` առևտրական դեբիտորական պարտքի գծով: Հետևաբար Ա կազմակերպությունը պետք է կատարի առևտրական դեբիտորական պարտքի հաշվեկշռային արժեքի ճշգրտում:

 

Օրինակ 2

 

2002թ. մարտի 1-ին Ա կազմակերպության կառավարչությունը կազմել է 2001թ. ֆինանսական հաշվետվությունների նախագիծը, իսկ 2002թ. մարտի 17-ին վավերացրել է դրանք` տնօրենների խորհրդին ներկայացնելու համար: 2001թ. ֆինանսական հաշվետվությունները բաժնետերերի տարեկան ժողովի կողմից հաստատվել են 2002թ. մայիսի 16-ին, և հաստատված ֆինանսական հաշվետվությունները 2002թ. մայիսի 20-ին հանձնվել են կարգավորող պետական մարմնին:

2002թ. մարտի 15-ին ստացվել է տեղեկատվություն, որ կազմակերպությանը պատկանող արժեթղթերի պորտֆելի շուկայական արժեքը նվազել է:

 

Ֆինանսական հաշվետվությունները համարվում են ներկայացման համար վավերացված 2002թ. մարտի 17-ին (կառավարչության կողմից վավերացման ամսաթիվը` խորհրդին ներկայացնելու համար):

Կազմակերպությունը չի ճշգրտում 2001թ. ֆինանսական հաշվետվությունները` կապված արժեթղթերի պորտֆելի շուկայական արժեքի նվազման հետ, քանի որ արժեթղթերի շուկայական արժեքի անկումը արտացոլում է այն հանգամանքները, որոնք առաջացել են հետագա ժամանակաշրջանում, սակայն կատարում է բացահայտում, եթե այդ տեղեկատվության չբացահայտումը կազդեր ֆինանսական հաշվետվություններն օգտագործողների ճիշտ գնահատումներ կատարելու և որոշումներ ընդունելու կարողության վրա:

 

ՀՀՀՀՍ 11 «ԿԱՌՈՒՑՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 11-ը սահմանում է կառուցման պայմանագրերի գծով հասույթների և ծախսումների հաշվապահական հաշվառման մոտեցումը` հատկապես անդրադառնալով կառուցման աշխատանքների կատարման ժամանակաշրջաններում կառուցման պայմանագրերի գծով հասույթների և ծախսումների բաշխման, ինչպես նաև կառուցման պայմանագրերի գծով հասույթների և դրանց հետ կապված ծախսումների համապատասխանեցման խնդիրներին:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 11-ը կիրառվում է կապալառուների մոտ կառուցման պայմանագրերով կատարվող աշխատանքները հաշվառելիս և ֆինանսական հաշվետվություններում արտացոլելիս:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Կառուցման պայմանագիրն այնպիսի պայմանագիր է, որը հատուկ կնքվել է`

ա) առանձին ակտիվ, կամ

բ) ակտիվների այնպիսի համախմբություն կառուցելու նպատակով, որոնք սերտորեն փոխկապակցված են կամ փոխադարձ կախվածություն ունեն`

I. նախագծման, տեխնոլոգիայի և գործառույթի (ֆունկցիայի), կամ

II. վերջնական նշանակության և օգտագործման առումով:

3.2. Տարբերակվում են կառուցման պայմանագրերի երկու տեսակ.

ա) «հաստատագրված գնով» պայմանագիր, երբ կապալառուն համաձայնվում է պայմանագրով հաստատագրված գնին, կամ վերջնական արտադրանքի միավորի հաստատագրված գնին, որոնք երբեմն ենթարկվում են ծախսումների աճի ազդեցությանը,

բ) «ծախսում գումարած» պայմանագիր, երբ կապալառուին փոխհատուցվում են պայմանագրի ծախսումները` գումարած այդ ծախսումների գումարի որոշակի տոկոս կամ հաստատագրված գումար:

3.3. Երբ տվյալ պայմանագիրն ընդգրկում է մի շարք ակտիվներ, յուրաքանչյուր ակտիվի կառուցումը պետք է դիտել որպես կառուցման առանձին պայմանագիր, եթե.

ա) առանձին ակտիվի համար ներկայացվել է առանձին առաջարկ,

բ) առանձին ակտիվի համար տարվել են առանձին բանակցություններ, և կապալառուն ու պատվիրատուն հնարավորություն են ունեցել ընդունելու կամ մերժելու պայմանագրի այն մասը, որը վերաբերում է այդ ակտիվին, և

գ) յուրաքանչյուր ակտիվի գծով ծախսումները և հասույթները հնարավոր է առանձին որոշել:

3.4. Մեկ կամ մի քանի պատվիրատուների հետ կնքված պայմանագրերի խումբը պետք է դիտել որպես կառուցման մեկ պայմանագիր, եթե.

ա) այդ պայմանագրերի խումբը քննարկվում է որպես մեկ միասնական փաթեթ,

բ) պայմանագրերն այնքան սերտորեն են փոխկապակցված, որ դրանք իրականում մեկ ծրագիր են կազմում, որն ունի ընդհանուր շահույթի սահման, և

գ) պայմանագրերն իրագործվում են միաժամանակ կամ չընդհատվող հաջորդականությամբ:

3.5. Պայմանագիրը կարող է նախատեսել լրացուցիչ ակտիվի կառուցում, կամ պայմանագրում կարող են փոփոխություններ կատարվել` լրացուցիչ ակտիվի կառուցման աշխատանքները ներառելու նպատակով: Լրացուցիչ ակտիվի կառուցումը պետք է դիտվի որպես կառուցման առանձին պայմանագիր, երբ.

ա) նշված ակտիվն իր նախագծով, տեխնոլոգիայով կամ գործառույթով զգալիորեն տարբերվում է այն ակտիվից կամ ակտիվներից, որոնք ներառված են եղել սկզբնական պայմանագրում, կամ

բ) ակտիվի գնի վերաբերյալ բանակցությունները տարվում են անկախ սկզբնական պայմանագրի գնից:

3.6. Պայմանագրի հասույթները ներառում են.

ա) նախապես պայմանագրով համաձայնեցված գումարը,

բ) փոփոխությունները (պատվիրատուի ցուցումը պայմանագրի համաձայն կատարվելիք աշխատանքների շրջանակները փոխելու վերաբերյալ), վնասապահանջները (այն գումարը, որը կապալառուն ակնկալում է ստանալ պատվիրատուից կամ այլ կողմից` որպես այն ծախսումների փոխհատուցում, որոնք չէին ընդգրկվել պայմանագրում նշված գնի մեջ) և խրախուսական վճարները (այն լրացուցիչ գումարները, որոնք վճարվում են կապալառուին, երբ կատարման որոշված չափանիշները բավարարվել կամ գերազանցվել են), եթե`

I. հավանական է, որ դրանք կհանգեցնեն հասույթների, և

II. դրանք հնարավոր է արժանահավատորեն չափել:

3.7. Պայմանագրի ծախսումները ներառում են.

ա) այն ծախսումները, որոնք ուղղակիորեն վերաբերում են տվյալ պայմանագրին,

բ) այն ծախսումները, որոնք վերագրվում են ընդհանուր պայմանագրային գործունեությանը, և կարող են բաշխվել ըստ պայմանագրերի, և

գ) այլ ծախսումները, որոնք, պայմանագրի պայմանների համաձայն, հատուկ փոխհատուցվում են պատվիրատուից (օրինակ` պայմանագրով կարող է նախատեսվել, որ վարչական ծախսերի մի մասը պետք է փոխհատուցվի պատվիրատուի կողմից):

3.8. Երբ կառուցման պայմանագրի արդյունքները հնարավոր է արժանահավատորեն գնահատել, պայմանագրի հասույթները և ծախսումները, որոնք անմիջականորեն կապված են այդ կառուցման պայմանագրի հետ, պետք է համապատասխանաբար ճանաչվեն որպես հասույթ և ծախս` հաշվի առնելով հաշվետու ամսաթվի դրությամբ պայմանագրի աշխատանքների կատարման (ավարտի) աստիճանը:

3.9. «Հաստատագրված գնով» պայմանագրի դեպքում կառուցման պայմանագրի արդյունքը հնարավոր է արժանահավատորեն գնահատել, երբ բավարարվում են ստորև բերված բոլոր պայմանները.

ա) պայմանագրի ընդհանուր հասույթը հնարավոր է արժանահավատորեն չափել,

բ) հավանական է, որ պայմանագրի հետ կապված տնտեսական օգուտները հոսեն դեպի կազմակերպություն,

գ) հաշվետու ամսաթվի դրությամբ հնարավոր է արժանահավատորեն չափել թե պայմանագրի ավարտման համար անհրաժեշտ ծախսումները, ե պայմանագրի կատարման աստիճանը, և`

դ) հնարավոր է հստակ որոշել և արժանահավատորեն չափել պայմանագրի ծախսումներն այնպես, որ փաստացի կատարված պայմանագրի ծախսումները հնարավոր լինի համեմատել նախնական գնահատումների հետ:

3.10. «Ծախսում գումարած» պայմանագրի դեպքում կառուցման պայմանագրի արդյունքը հնարավոր է արժանահավատորեն գնահատել, երբ բավարարվում են ստորև բերված բոլոր պայմանները.

ա) հավանական է, որ պայմանագրի հետ կապված տնտեսական օգուտները կներհոսեն դեպի կազմակերպություն,

բ) տվյալ պայմանագրին վերագրվող ծախսումները, անկախ այն հանգամանքից` դրանք փոխհատուցվող են, թե ոչ, հնարավոր է հստակորեն որոշել և արժանահավատորեն չափել:

3.11. Պայմանագրի աշխատանքների կատարման (ավարտի) աստիճանը կարող է որոշվել տարբեր եղանակներով, որոնք ներառում են`

ա) կատարված ծախսումների բաժնի որոշումը պայմանագրի ընդհանուր ծախսումների նախահաշվի մեջ,

բ) կատարված աշխատանքների ուսումնասիրությունը,

գ) աշխատանքների ֆիզիկական ավարտվածության աստիճանի որոշումը:

3.12. Եթե պայմանագրի արդյունքները չեն կարող արժանահավատորեն գնահատվել (օրինակ` պայմանագրի սկզբնական փուլերում), ապա`

ա) հասույթը պետք է ճանաչվի միայն պայմանագրի փաստացի այն ծախսումների չափով, որոնք հավանական է, որ կփոխհատուցվեն, և

բ) պայմանագրի ծախսումները պետք է ճանաչվեն որպես ծախս այն հաշվետու ժամանակաշրջանում, որի ընթացքում կատարվել են:

3.13. Երբ հավանական է, որ պայմանագրի ծախսումների հանրագումարը գերազանցեն պայմանագրի հասույթների հանրագումարին, ակնկալվող վնասները պետք է անմիջապես ճանաչվեն որպես ծախս:

 

4. Բացահայտում

 

4.1. Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ կազմակերպությունը պետք է բացահայտի.

ա) պայմանագրի հասույթների ճանաչման համար օգտագործված մեթոդները,

բ) աշխատանքների կատարման (ավարտի) աստիճանի որոշման համար օգտագործված մեթոդները:

4.2. Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում և կից ծանոթագրություններում.

ա) հաշվետու ժամանակաշրջանում որպես հասույթ ճանաչված պայմանագրի հասույթների գումարը,

բ) հաշվետու ժամանակաշրջանում որպես ծախս ճանաչված պայմանագրի ծախսումների գումարը:

4.3. Կազմակերպությունն հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ընթացքում գտնվող պայմանագրերի համար պետք է բացահայտի ստորև բերված բոլոր կետերը.

ա) մինչև տվյալ ամսաթիվը կրած ծախսումների և ճանաչված շահույթի (հանած ճանաչված վնասները) ընդհանուր գումարը,

բ) ստացված կանխավճարների գումարը, և

գ) պահումների 1*) գումարը:

4.4. Կազմակերպությունը պետք է բացահայտի նաև պայմանական շահույթների և վնասների գումարները (օրինակ` դատական հայցեր):

4.5. Կազմակերպությունը պետք է ներկայացնի.

ա) պայմանագրի աշխատանքների դիմաց պատվիրատուից ստացվելիք համախառն գումարը 2*)` որպես ակտիվ,

բ) պայմանագրի աշխատանքների համար պատվիրատուին հասանելիք համախառն գումարը 3*)` որպես պարտավորություն:

---------------------

1*) Պահումներն այն ընթացիկ հաշիվների գումարներն են, որոնք չեն վճարվում

մինչև պայմանագրում նշված պայմանների բավարարումը, կամ մինչև

թերությունների վերացումը:

2*) Պատվիրատուից ստացվելիք համախառն գումարը հավասար է կրած ծախսումներ

գումարած ճանաչված շահույթ և հանած ճանաչված վնասների և ընթացիկ

հաշիվների գումարը` բոլոր անավարտ պայմանագրերի համար, որոնց գծով

ծախսումների և ճանաչված շահույթների (հանած ճանաչված վնասները)

գումարը գերազանցում է ընթացիկ հաշիվների հանրագումարը:

3*) Պատվիրատուին հասանելիք համախառն գումարը հավասար է կրած ծախսումներ

գումարած ճանաչված շահույթ և հանած ճանաչված վնասների և ընթացիկ

հաշիվների գումարը` բոլոր անավարտ պայմանագրերի համար, որոնց գծով

ընթացիկ հաշիվների հանրագումարը գերազանցում է ծախսումների և

ճանաչված շահույթների (հանած ճանաչված վնասները) գումարին:

 

Հավելված 1. Կառուցման աշխատանքների արտացոլման հաշվապահական ձևակերպումները

 

1. Կառուցման աշխատանքների գծով կատարված ծախսումների արտացոլում 4*)`

ա) նյութերի օգտագործում`

Դեբետ 811 «Հիմնական արտադրություն»

Կրեդիտ 211 «Նյութեր»:

 

բ) աշխատանքի վճարման ծախսումներ`

Դեբետ 811 «Հիմնական արտադրություն»

Կրեդիտ 527 «Կրեդիտորական պարտքեր աշխատավարձի և աշխատակիցների այլ

կարճաժամկետ հատուցումների գծով»:

 

գ) այլ ծախսումներ`

Դեբետ 811 «Հիմնական արտադրություն»

Կրեդիտ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 251, 252, 253, 521 և այլն):

 

2. Իրացված աշխատանքների, ծառայությունների դուրս գրում ինքնարժեքով`

Դեբետ 711 «Իրացված արտադրանքի, ապրանքների, աշխատանքների,

ծառայությունների ինքնարժեք»

Կրեդիտ 811 «Հիմնական արտադրություն»:

 

------------

4*) Ձևակերպումները տրված են` համաձայն ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի

նախարարի 29.12.2000թ. թիվ 319 հրամանով հաստատված

«Կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հաշվապահական

հաշվառման հաշվային պլանի»:

 

3. Հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում անավարտ արտադրության մնացորդի տեղափոխումը համապատասխան հաշվեկշռային հաշիվ`

Դեբետ 214 «Անավարտ արտադրություն»

Կրեդիտ 811 «Հիմնական արտադրություն»

 

4. Որպես հասույթ ճանաչված գումարների արտացոլում`

Դեբետ 221 «Դեբիտորական պարտքեր վաճառքների գծով»

կամ

Դեբետ 523 «Ստացված կանխավճարներ»

Կրեդիտ 611 «Արտադրանքի, ապրանքների, աշխատանքների, ծառայությունների

իրացումից հասույթ»:

 

Հավելված 2. Կառուցման պայմանագրի հասույթների և ծախսումների հաշվառման օրինակ

 

Կազմակերպությունը կնքել է եռամյա պայմանագիր` կամուրջ կառուցելու վերաբերյալ: Պայմանագրի գինը կազմում է 50.000.000 դրամ, իսկ պայմանագրի ծախսումների սկզբնական նախահաշիվը կազմում է 45.000.000 դրամ:

Երկրորդ տարում պատվիրատուի ցանկությամբ փոփոխություն է տեղի ունեցել պայմանագրում, և երկկողմանի համաձայնությամբ պայմանագրի գինը աճել է 1.000.000 դրամով, իսկ պայմանագրի նախահաշվային լրացուցիչ ծախսումները` 700.000 դրամով:

 

Առաջին տարվա վերջում ղեկավարությունը հաշվարկում է հետևյալը (հազար դրամ).

    Առաջին տարում կատարված ծախսումներ                  15.000

    Հաշվարկված ընդհանուր ծախսումներ                    45.000

    Աշխատանքների ավարտի աստիճան                           33%

    Առաջին տարում ճանաչված հասույթ        33% X 50.000=16.500

 

Երկրորդ տարվա վերջում`

    Առաջին տարում կատարված ծախսումներ                  15.000

    Երկրորդ տարում կատարված ծախսումներ                 17.000

    Հաշվարկված ընդհանուր ծախսումներ                    45.700

    Աշխատանքների ավարտի աստիճան                           70%

Առաջին և երկրորդ տարիներում ճանաչված հասույթ 70% X 51.000=35.700

    Երկրորդ տարում ճանաչված հասույթ                    19.200

 

Երրորդ տարվա վերջում`

Առաջին և երկրորդ տարիներում կատարված ծախսումներ  32.000

    Երրորդ տարում կատարված ծախսումներ                  13.700

    Հաշվարկված ընդհանուր ծախսումներ                    45.700

    Ընդամենը հասույթ                                   51.000

    Երրորդ տարում ճանաչված հասույթ        51.000-35.700= 15.300:

 

-----------------------------------------------------------------

հեղինակաների կողմից - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
Ֆինանսների (նախկին Ֆինանս. և էկոն.
13.04.2001
N 119
Հրաման