Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Գրանցման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (Հ ...

 

 

118.0119.210501

ԳՐԱՆՑՎԱԾ Է
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ

                                     «21»         05           2001 Թ.

                                        ՊԵՏԱԿԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԹԻՎ 11801093

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ԵՎ ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՀՐԱՄԱՆ

 

13 ապրիլի 2001 թվականի N 119

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (ՀՀՀՀՍ 12, 14)

 

ՀՀՀՀՍ 12 «ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 12-ի նպատակն է սահմանել ակտիվների (պարտավորությունների) հաշվեկշռային արժեքի ապագա փոխհատուցման (մարման), ինչպես նաև կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններում ճանաչված ընթացիկ ժամանակաշրջանի գործարքների և այլ իրադարձությունների ընթացիկ և ապագա հարկային հետևանքները:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 12-ը պետք է կիրառվի շահութահարկը հաշվառելիս, ներառյալ տեղական, արտերկրյա, ինչպես նաև աղբյուրի մոտ պահվող շահութահարկը:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Ընթացիկ հարկը ընթացիկ ժամանակաշրջանի հարկվող շահույթի գծով բյուջե վճարման (բյուջեից փոխհատուցման) ենթակա շահութահարկի գումարն է: Ընթացիկ հարկը հավասար է հաշվապահական շահույթին գումարած կամ հանած մշտական ու ժամանակավոր տարբերությունները և բազմապատկած շահութահարկի դրույքաչափով (դրույքաչափերով):

3.2. Մշտական տարբերությունները 1*) հաշվապահական շահույթի և հարկվող շահույթի միջև տարբերություններն են, որոնք առաջանում են որոշակի գործարքների և դեպքերի ֆինանսական (հաշվապահական) և հարկային նպատակներով հաշվառման տարբեր մոտեցումների կիրառման հետևանքով: Մշտական տարբերությունները չեն ազդում հետագա ժամանակաշրջանների հաշվապահական և հարկվող շահույթի մեծությունների վրա և, հետևաբար, չեն հանգեցնում հետաձգված հարկի առաջացմանը 2*): Մշտական տարբերությունները բաժանվում են`

ա) հաշվապահական նպատակով ճանաչված ծախսեր, որոնք հարկային նպատակով նվազեցումներ (ծախսեր) չեն համարվում,

բ) նվազեցումներ, որոնք հաշվապահական նպատակով ծախս չեն ճանաչվում,

գ) հաշվապահական նպատակով ճանաչված եկամուտներ, որոնք հարկային նպատակով եկամուտ չեն համարվում,

դ) հարկվող եկամուտներ, որոնք հաշվապահական նպատակով եկամուտ չեն ճանաչվում:

------------------------

1*) Սույն տերմինը ՀՀՀՀՍ 12-ում չի սահմանված: Այստեղ այդ տերմինը

օգտագործվում է ուղեցույցը ավելի հեշտ ընկալելի դարձնելու նպատակով:

2*) Մշտական տարբերությունների օրինակներ են հարկման նպատակով չճանաչվող

գործուղման կամ ներկայացուցչական ծախսերը:

 

3.3. Հետաձգված հարկը ապագա ժամանակաշրջաններում բյուջե վճարման (բյուջեից փոխհատուցման) ենթակա շահութահարկի գումարն է` կապված.

ա) ժամանակավոր տարբերությունների, կամ

բ) չօգտագործված հարկային վնասը և (կամ) զեղչերը հաջորդ ժամանակաշրջաններ տեղափոխելու հետ:

3.4. Ժամանակավոր տարբերությունը ակտիվի (պարտավորության) հաշվեկշռային արժեքի և հարկային բազայի միջև տարբերությունն է: Ժամանակավոր տարբերությունները կարող են լինել`

ա) հարկվող ժամանակավոր տարբերություններ, որոնք հանգեցնում են ապագա ժամանակաշրջաններում հարկվող գումարների առաջացմանը (երբ ակտիվի հաշվեկշռային արժեքը մեծ է հարկային բազայից 3*)), և

բ) նվազեցվող (հանվող) ժամանակավոր տարբերություններ, որոնք հանգեցնում են ապագա ժամանակաշրջաններում հարկման նպատակով նվազեցվող (հանվող) գումարների առաջացմանը (երբ ակտիվի հաշվեկշռային արժեքը փոքր է հարկային բազայից 4*), կամ պարտավորության հաշվեկշռային արժեքը մեծ է հարկային բազայից 5*)):

----------------

3*) Հարկվող ժամանակավոր տարբերություններ առաջանում են, օրինակ, դեպի վեր

վերագնահատումների, հարկային նպատակով արագացված ամորտիզացիայի

կիրառման հետևանքով:

4*) Նվազեցվող ժամանակավոր տարբերություններ առաջանում են, օրինակ, դեպի

ներքև վերագնահատումների հետևանքով:

5*) Օրինակ` հարկային նպատակներով դուրս գրված (որպես եկամուտ ճանաչված)

կրեդիտորական պարտքը, որը դրա մարման պահին ենթակա է հարկային

նպատակներով նվազեցման:

 

3.5. Ակտիվի հարկային բազան այն գումարն է, որը հարկման նպատակով նվազեցվելու (հանվելու) է ակտիվից ստացվելիք հարկվող տնտեսական օգուտներից:

3.6. Պարտավորության հարկային բազան դրա հաշվեկշռային արժեքն է` հանած այդ պարտավորության հետ կապված ցանկացած գումար, որը ապագա ժամանակաշրջաններում հարկման նպատակով նվազեցվելու (հանվելու) է:

3.7. Հետաձգված հարկային պարտավորություն ճանաչվում է բոլոր հարկվող ժամանակավոր տարբերությունների համար, բացառությամբ նրանց, որոնք առաջանում են`

ա) գուդվիլից, որի ամորտիզացիան հարկման նպատակով նվազեցման (հանման) ենթակա չէ,

բ) ակտիվի կամ պարտավորության սկզբնական ճանաչումից` այնպիսի գործարքի ներքո, որը`

I. ձեռնարկատիրական գործունեության միավորում չէ, և

II. այդ գործարքի պահին չի ազդում ոչ հաշվապահական շահույթի, ոչ էլ հարկվող շահույթի վրա:

3.8. Հետաձգված հարկային ակտիվ ճանաչվում է բոլոր նվազեցվող ժամանակավոր տարբերությունների համար, սակայն միայն այն չափով, որքանով հավանական է ապագա ժամանակաշրջաններում հարկվող շահույթի ստացում, որի դիմաց կարող է օգտագործվել այդ նվազեցվող ժամանակավոր տարբերությունը: Չեն ճանաչվում այն հետաձգված հարկային ակտիվները, որոնք առաջանում են`

ա) բացասական գուդվիլից, որը դիտվում է որպես հետաձգված եկամուտ, և

բ) ակտիվի կամ պարտավորության սկզբնական ճանաչումից` այնպիսի գործարքի ներքո, որը`

III. ձեռնարկատիրական գործունեության միավորում չէ, և

IV. այդ գործարքի պահին չի ազդում ոչ հաշվապահական շահույթի, ոչ էլ հարկվող շահույթի վրա:

3.9. Հետաձգված հարկային ակտիվ ճանաչվում է նաև հաջորդ ժամանակաշրջաններ տեղափոխվող չօգտագործված հարկային վնասի և (կամ) զեղչերի հետ կապված, սակայն միայն այն չափով, որքանով հավանական է ապագա ժամանակաշրջաններում հարկվող շահույթի ստացում, որի դիմաց կարող է այդ հարկային վնասը օգտագործվել:

3.10. Ժամանակավոր տարբերություններ առաջանում են, երբ դուստր ընկերություններում, ասոցիացված կազմակերպություններում և համատեղ ձեռնարկումներում ներդրումների հաշվեկշռային արժեքը սկսում է տարբերվել դրանց հարկային բազայից:

3.11. Հետաձգված հարկի գումարների չափման ժամանակ կիրառվում են հետևյալ սկզբունքները.

ա) հետաձգված հարկի գումարի չափման ժամանակ օգտագործվում է (են) հարկի այն դրույքը (դրույքները), որոնք ուժի մեջ են հաշվեկշռի ամսաթվի դրությամբ, կամ ըստ էության որոշակի է, որ ուժի մեջ կլինի (կլինեն) այն ժամանակաշրջաններում, երբ ակնկալվում է մարել հետաձգված հարկային ակտիվը կամ պարտավորությունը 6*): Եթե գործում են կամ ըստ էության որոշակի է, որ կգործեն հարկի մի քանի դրույքներ, ապա պետք է կիրառվի միջին դրույքը,

բ) հետաձգված հարկի գումարը պետք է արտացոլի նաև այն եղանակների հարկային հետևանքները, որոնցով ակնկալվում է, որ հետաձգված հարկային ակտիվը կփոխհատուցվի կամ պարտավորությունը կմարվի,

գ) հետաձգված հարկի գումարները չպետք է զեղչվեն,

դ) յուրաքանչյուր հաշվետու ամսաթվի դրությամբ կազմակերպությունը պետք է ստուգի հետաձգված հարկային ակտիվների արժեզրկված լինելը: Եթե այլևս հավանական չէ ապագա ժամանակաշրջաններում բավարար հարկվող շահույթի ստացում, որի դիմաց հնարավոր կլինի օգտագործել այդ ակտիվը, ապա դրա հաշվեկշռային արժեքը պետք է նվազեցվի: Ցանկացած այդպիսի նվազեցում պետք է վերականգնվի այն չափով, որքանով որ հավանական է դառնում բավարար հարկվող շահույթի ստացումը:

----------------------

6*) Օրինակ, երբ օրենքը արդեն ընդունվել է, սակայն դեռևս չի հրապարակվել:

 

3.12. Հետաձգված հարկի գումարները պետք է ճանաչվեն ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում որպես շահութահարկի գծով ծախս կամ փոխհատուցում (հետաձգված հարկի մասով), բացառությամբ, նրանցից, որոնք առաջացել են`

ա) այնպիսի գործարքից կամ դեպքից, որը ճանաչվել է սեփական կապիտալում (օրինակ` հիմնական միջոցների և ոչ նյութական ակտիվների վերագնահատումները): Այս դեպքում հետաձգված հարկի գումարը ճանաչվում է սեփական կապիտալում:

բ) իրենից ձեռք բերում ներկայացնող ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումից:

 

4. Ներկայացում և բացահայտում

 

4.1. Հետաձգված և ընթացիկ հարկի գումարները պետք է ներկայացվեն հետևյալ կերպ.

ա) հաշվեկշռում հարկային ակտիվները և հարկային պարտավորությունները պետք է ներկայացվեն այլ ակտիվներից առանձին,

բ) հետաձգված հարկային ակտիվները և պարտավորությունները պետք է առանձնացվեն ընթացիկ հարկային ակտիվներից և պարտավորություններից,

գ) հետաձգված հարկային ակտիվները (պարտավորությունները) պետք է ներկայացվեն որպես ոչ ընթացիկ ակտիվներ (պարտավորություններ),

դ) շահութահարկի գծով ծախսը ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում պետք է ներկայացվի առանձին տողով,

ե) կազմակերպությունը պետք է հաշվանցի ընթացիկ հարկային ակտիվները և ընթացիկ հարկային պարտավորությունները այն և միայն այն դեպքում, եթե կազմակերպությունը`

I. ունի ճանաչված գումարները հաշվանցելու իրավաբանորեն ամրագրված իրավունք, և`

II. մտադիր է` կամ հաշվարկն իրականացնել (ակտիվը կամ պարտավորությունը մարել) զուտ հիմունքով, կամ իրացնել ակտիվը և մարել պարտավորությունը միաժամանակ,

զ) հետաձգված հարկային ակտիվների և պարտավորությունների գումարները հաշվանցվում են, եթե կազմակերպությունը`

I. ունի իրավաբանորեն ամրագրված իրավունք հաշվանցելու ընթացիկ հարկային ակտիվները ընթացիկ հարկային պարտավորությունների դիմաց, և`

II. հետաձգված հարկային ակտիվը և հետաձգված հարկային պարտավորությունը վերաբերում են շահութահարկին, որը գանձվում է նույն հարկային մարմնի կողմից կամ նույն հարկատուից (հարկվող միավորից), կամ տարբեր հարկատուներից, որոնք մտադիր են կամ մարել ընթացիկ հարկային պարտավորությունները և ակտիվները զուտ հիմունքով, կամ իրացնել ակտիվները և մարել պարտավորությունները միաժամանակ:

4.2. Կազմակերպությունը պետք է բացահայտի`

ա) ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում և դրան կից ծանոթագրություններում`

I. շահութահարկի գծով ծախսի հիմնական բաղկացուցիչները առանձին-առանձին, ներառյալ ընթացիկ և հետաձգված հարկի գծով ծախսը (փոխհատուցումը), հետաձգված հարկի գումարները, որոնք առաջ են գալիս հետաձգված հարկային ակտիվների արժեքի իջեցումից (նախկինում ճանաչված արժեքի իջեցման վերականգնումից), ինչպես նաև հետաձգված հարկի գումարները, որոնք առաջ են գալիս էական սխալների ուղղումների և հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության փոփոխությունների արդյունքում, որոնք հաշվառվել են համաձայն ՀՀՀՀՍ 8 «Հաշվետու ժամանակաշրջանի զուտ շահույթ կամ վնաս, էական սխալներ և փոփոխություններ հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ» ստանդարտի թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցման (այսինքն` ճանաչվել են ընթացիկ ժամանակաշրջանի ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում),

II. հարկի գծով ծախսը (փոխհատուցումը) որը վերաբերում է տվյալ ժամանակաշրջանում ճանաչված արտասովոր հոդվածներին,

III. հարկի գծով ծախսի (փոխհատուցման) և հաշվապահական շահույթի միջև փոխկապակցվածության բացատրությունը` հետևյալ երկու եղանակներից մեկի կամ երկուսի միջոցով` հարկի գծով ծախսի (եկամտի (փոխհատուցման)) և հաշվապահական շահույթի ու հարկի կիրառվող դրույքի (դրույքների) արտադրյալի արդյունքի թվային համադրում կամ հարկի գործող միջին դրույքի և հարկի կիրառվող դրույքի թվային համադրում,

IV. նախորդ ժամանակաշրջանի համեմատությամբ հարկի կիրառվող դրույքի (դրույքների) փոփոխությունների բացատրությունը,

V. ժամանակավոր տարբերության յուրաքանչյուր տեսակի և չօգտագործված հարկային վնասների ու չօգտագործված հարկային զեղչերի յուրաքանչյուր տեսակի գծով ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում ճանաչված հետաձգված հարկի գծով ծախսի կամ եկամտի (փոխհատուցման) գումարը,

VI. ընդհատվող գործառնությունների հետ կապված հարկի գծով ծախսերը, որոնք վերաբերում են ընդհատման արդյունքում առաջացող շահույթին կամ վնասին, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանում սովորական գործունեությունից շահույթին կամ վնասին` այդ ընդհատված գործառնության գծով` յուրաքանչյուր ներկայացված նախորդ ժամանակաշրջանի համապատասխան ժամանակաշրջանի գումարների հետ միասին:

բ) հաշվապահական հաշվեկշռում և դրան կից ծանոթագրություններում`

I. ընթացիկ և հետաձգված հարկերի համախառն գումարը, որը վերաբերում է սեփական կապիտալին դեբետագրված կամ կրեդիտագրված հոդվածներին,

II. նվազեցվող (հանվող) ժամանակավոր տարբերությունների, չօգտագործված հարկային վնասների և չօգտագործված հարկային զեղչերի գումարները և ուժի մեջ լինելու ժամկետները, որոնց համար հաշվեկշռում չի ճանաչվել որևէ հետաձգված հարկային ակտիվ,

III. դուստր ընկերություններում ու ասոցիացված կազմակերպություններում ներդրումների կամ համատեղ ձեռնարկումներում մասնակցությունների հետ կապված ժամանակավոր տարբերությունների համախառն գումարը, որոնց համար հետաձգված հարկային պարտավորություններ չեն ճանաչվել,

IV. ժամանակավոր տարբերության յուրաքանչյուր տեսակի և չօգտագործված հարկային վնասների ու չօգտագործված հարկային զեղչերի յուրաքանչյուր տեսակի գծով հաշվեկշռում ճանաչված հետաձգված հարկային ակտիվների և պարտավորությունների գումարը,

V. հետաձգված հարկային ակտիվի գումարը և դրա ճանաչումը հիմնավորող փաստի բնույթը, երբ հետաձգված հարկային ակտիվի օգտագործումը կախված է առկա հարկվող ժամանակավոր տարբերությունների մարումից (վերացումից) առաջացող շահույթը գերազանցող ապագա հարկվող շահույթից, և կազմակերպությունը վնաս է կրել ընթացիկ կամ նախորդ ժամանակաշրջանում այն հարկային դաշտում, որին վերաբերում է հետաձգված հարկային ակտիվը:

 

Հավելված 1. Շահութահարկի արտացոլման հաշվապահական ձևակերպումները 7*)

 

1. 8*) Ընթացիկ հարկի գծով ծախսի արտացոլում 9*) (ընթացիկ հարկը հավասար է տվյալ ժամանակաշրջանի հարկվող շահույթի գծով բյուջե վճարման ենթակա շահութահարկի գումարին)`

 

Դեբետ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

Կրեդիտ 524 «Կարճաժամկետ կրեդիտորական պարտքեր բյուջեին»:

 

------------------------

7*) Այս և հաջորդ հավելվածում ենթադրվում է, որ կազմակերպությունը ունի

հետաձգված հարկային պարտավորությունները և ակտիվները հաշվանցելու

իրավունք:

8*) 1-5 ձևակերպումներում քննարկվում է այն դեպքը, երբ հետաձգված հարկի

գումարները ճանաչվում են ֆինանսական արդյունքների մասին

հաշվետվությունում (հաշվետու ամսաթվի դրությամբ), 6-7

ձևակերպումներում` սեփական կապիտալում (համապատասխան հոդվածի`

սեփական կապիտալում ճանաչման ամսաթվի դրությամբ):

 

9*) Ձևակերպումները տրված են` համաձայն ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի

նախարարի 29.12.2000թ. թիվ 319 հրամանով հաստատված

«Կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հաշվապահական

հաշվառման հաշվային պլանի»:

 

2. Հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա զուտ նվազեցվող (հանվող) ժամանակավոր տարբերությունների մասով հետաձգված հարկի գծով ծախսի (փոխհատուցման) ճանաչում.

ա) երբ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային ակտիվների մեծությունը մեծ է նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա հետաձգված հարկային ակտիվների մնացորդից (տարբերության չափով)`

Դեբետ 151 «Հետաձգված հարկային ակտիվներ»

Կրեդիտ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

 

բ) երբ նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա հետաձգված հարկային ակտիվների մնացորդը մեծ է հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային ակտիվների մեծությունից (տարբերության չափով)`

Դեբետ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

Կրեդիտ 151 «Հետաձգված հարկային ակտիվներ»

 

գ) երբ նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա էին հետաձգված հարկային պարտավորություններ.

I. հետաձգված հարկային պարտավորությունների մնացորդի չափով`

Դեբետ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություններ»

Կրեդիտ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

 

II. հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային ակտիվների մեծության չափով`

Դեբետ 151 «Հետաձգված հարկային ակտիվներ»

Կրեդիտ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»:

 

3. Հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա զուտ հարկվող ժամանակավոր տարբերությունների մասով հետաձգված հարկի գծով ծախսի (փոխհատուցման) ճանաչում.

ա) երբ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային պարտավորությունների մեծությունը մեծ է նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա հետաձգված հարկային պարտավորությունների մնացորդից (տարբերության չափով)`

Դեբետ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

Կրեդիտ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություններ»

 

բ) երբ նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա հետաձգված հարկային պարտավորությունների մնացորդը մեծ է հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային պարտավորությունների մեծությունից (տարբերության չափով)`

Դեբետ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություններ»

Կրեդիտ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

 

գ) երբ նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա էին հետաձգված հարկային ակտիվներ.

I. հետաձգված հարկային ակտիվների մնացորդի չափով`

Դեբետ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

Կրեդիտ 151 «Հետաձգված հարկային ակտիվներ»

 

II. հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային պարտավորությունների մեծության չափով`

Դեբետ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

Կրեդիտ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություններ»:

 

4. Հաշվետու ժամանակաշրջանի արդյունքներով հարկային վնասի գծով հետաձգված հարկային ակտիվի ճանաչում (երբ այդ վնասը կարելի է տեղափոխել հաջորդ ժամանակաշրջաններ)`

Դեբետ 151 «Հետաձգված հարկային ակտիվներ»

Կրեդիտ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»:

 

5. Նախորդ ժամանակաշրջանների հարկային վնասի օգտագործում ընթացիկ ժամանակաշրջանի հարկվող շահույթի նվազեցման նպատակով`

Դեբետ 751 «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)»

Կրեդիտ 151 «Հետաձգված հարկային ակտիվներ»:

 

6. Սեփական կապիտալում ճանաչված հոդվածների (օրինակ` հիմնական միջոցների և ոչ նյութական ակտիվների վերագնահատումից արժեքի աճ) գծով հետաձգված հարկային պարտավորությունների առաջացում`

Դեբետ 321 «Ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների և ոչ նյութական ակտիվների

վերագնահատումից արժեքի աճ»

Կրեդիտ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություններ»:

 

7. Սեփական կապիտալում ճանաչված հոդվածների (օրինակ` հիմնական միջոցների և ոչ նյութական ակտիվների վերագնահատումից արժեքի աճի հակադարձում) հետևանքով հետաձգված հարկային պարտավորությունների նվազում.

Դեբետ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություններ»

Կրեդիտ 321 «Ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների և ոչ նյութական

ակտիվների վերագնահատումից արժեքի աճ»:

 

Հավելված 2. Հետաձգված հարկի հաշվարկ 10*)

 

Աղյուսակ 1. Հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկի գումարների հաշվարկ.

.______________________________________________________________________.

| Ակտիվների հաշվեկշռային արժեք                                     (1) |

|______________________________________________________________________|

| - Պարտավորությունների հաշվեկշռային արժեք                         (2) |

|______________________________________________________________________|

| - Ակտիվների հարկային բազա                                        (3) |

|______________________________________________________________________|

| + Պարտավորությունների հարկային բազա                              (4) |

|______________________________________________________________________|

| = Ժամանակավոր տարբերություններ, ընդ որում`                           |

|   Դեպք 1. Եթե ստացվածը դրական է, ապա առկա են հարկվող ժամանակավոր     |

|           տարբերություններ                                           |

|   Դեպք 2. Եթե ստացվածը բացասական է, ապա առկա են նվազեցվող            |

|           ժամանակավոր տարբերություններ                           (5) |

|______________________________________________________________________|

| x Հարկի դրույք                                                   (6) |

|______________________________________________________________________|

| = Ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկի գումար, ընդ որում`                 |

|   Դեպք 1. Եթե (5)-ը դրական է, ապա` ճանաչման ենթակա հետաձգված         |

|           հարկային պարտավորություն                                   |

|   Դեպք 2. Եթե (5)-ը բացասական է, ապա` ճանաչման ենթակա հետաձգված      |

|           հարկային ակտիվ                                         (7) |

.______________________________________________________________________.

Աղյուսակ 2. Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում ճանաչվող հետաձգված հարկի գումարների հաշվարկ, եթե առկա է ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային պարտավորություն

.______________________________________________________________________.

| Ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային պարտավորություն                   |

| (աղյուսակ 1-ի (7)-ի դեպք 1)                                      (1) |

|______________________________________________________________________|

| - Նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ հետաձգված հարկային               |

|   պարտավորության մնացորդը                                        (2) |

| կամ                                                                  |

|   (եթե նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա էր հետաձգված           |

|   հարկային ակտիվ)`                                                   |

|______________________________________________________________________|

|   + Նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ հետաձգված հարկային ակտիվի      |

|     մնացորդը                                                     (3) |

|______________________________________________________________________|

| - (+) Սեփական կապիտալում դեբետագրված (կրեդիտագրված) հետաձգված        |

|   հարկի գումար 11*)                                              (4) |

|______________________________________________________________________|

| = Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում ժամանակավոր        |

|   տարբերությունների հետևանքով  ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկի       |

|   գումար (եթե դրական է, ապա տարբերությունը դեբետագրվում է 751        |

|   «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)» հաշվին, եթե                |

|   բացասական է` կրեդիտագրվում)                                    (5) |

.______________________________________________________________________.

 

Աղյուսակ 3. Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում ճանաչվող հետաձգված հարկի գումարների հաշվարկ, եթե առկա է ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային ակտիվ

.______________________________________________________________________.

| Ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկային ակտիվ                             |

| (աղյուսակ 1-ի (7)-ի դեպք 2)                                      (1) |

|______________________________________________________________________|

| - Նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ հետաձգված հարկային ակտիվի        |

|   մնացորդը                                                       (2) |

| կամ (եթե նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ առկա էր հետաձգված         |

|  հարկային պարտավորություն)`                                          |

|______________________________________________________________________|

| + Նախորդ հաշվետու ամսաթվի դրությամբ հետաձգված հարկային               |

|   պարտավորության մնացորդը                                        (3) |

|______________________________________________________________________|

| - (+) Սեփական կապիտալում կրեդիտագրված (դեբետագրված) հետաձգված        |

|   հարկի գումար 12 *)                                             (4) |

|______________________________________________________________________|

| = Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում ժամանակավոր        |

|   տարբերությունների հետևանքով  ճանաչման ենթակա հետաձգված հարկի       |

|   գումար (եթե դրական է, ապա տարբերությունը կրեդիտագրվում է 751       |

|   «Շահութահարկի գծով ծախս (փոխհատուցում)» հաշվին, եթե                |

|   բացասական է` դեբետագրվում)                                     (5) |

.______________________________________________________________________.

------------------

10*) Այս հաշվարկում հաջորդ ժամանակաշրջաններ տեղափոխվող հարկային վնասի

հետևանքով հետաձգված հարկի առաջացումը չի քննարկվում:

11*) Հետաձգված հարկի գումարի այն մասը, որը վերաբերում է սեփական

կապիտալում ճանաչված հոդվածներին, պետք է ճանաչվի սեփական

կապիտալում այդ հոդվածների ճանաչման պահին:

12*) Հետաձգված հարկի գումարի այն մասը, որը վերաբերում է սեփական

կապիտալում ճանաչված հոդվածներին, պետք է ճանաչվի սեփական

կապիտալում այդ հոդվածների ճանաչման պահին:

 

Հավելված 3. Հարկի գծով ծախսի հաշվարկման օրինակ

 

01.01.99թ. ստեղծված կազմակերպությունը գնում է 10.000 միավոր արժեքով սարքավորում և մաշվածությունը հաշվարկում է գծային մեթոդով, ակնկալվող ծառայության 5-ամյա ժամկետում: Հարկային նպատակներով սարքավորման մաշվածությունը հաշվարկվում է գծային մեթոդով` տարեկան 50 տոկոսով: Շահութահարկի դրույքը 20% է: Քննարկվող բոլոր տարիներին կազմակերպությունը ունեցել է 10.000 միավորի եկամուտ, որի որոշման ժամանակ հարկային և հաշվապահական տարբերություններ չեն եղել, բացի այդ, կրել է 1.000 միավորի փաստաթղթերով չհիմնավորված ծախսեր, որոնք հարկային նպատակներով չեն նվազեցվում:

 

1. Ընթացիկ հարկի գծով ծախսի հաշվարկը կկատարվի հետևյալ եղանակով.

._______________________________________________________________________.

|1|Տարի                            |  1    |  2    |  3   |  4   |  5   |

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|2|Եկամուտ                         |10.000 |10.000 |10.000|10.000|10.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|3|Ծախսեր` հաշվապահական նպատակներով| 3.000 | 3.000 | 3.000| 3.000| 3.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|4|Հաշվապահական շահույթ (տող2-տող3)| 7.000 | 7.000 | 7.000| 7.000| 7.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|5|Գումարած` փաստաթղթերով          |       |       |      |      |      |

| |չհիմնավորված ծախսեր             | 1.000 | 1.000 | 1.000| 1.000| 1.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|6|Գումարած` մաշվածություն         |       |       |      |      |      |

| |հաշվապահական նպատակներով        | 2.000 | 2.000 | 2.000| 2.000| 2.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|7|Հանած` մաշվածություն հարկային   |       |       |      |      |      |

| |նպատակներով                     |(5.000)|(5.000)|  0   |  0   |  0   |

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|8|Հարկվող շահույթ (տող4+տող5+տող6 |       |       |      |      |      |

| |-տող7)                          | 5.000 | 5.000 |10.000|10.000|10.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|9|Ընթացիկ հարկի գծով ծախս         |       |       |      |      |      |

| |(տող 8 x 20%)                   | 1.000 | 1.000 | 2.000| 2.000| 2.000|

._______________________________________________________________________.

 

Ընթացիկ հարկը արտացոլվում է հետևյալ ձևակերպմամբ`

Դեբետ 7511 «Շահութահարկի գծով ծախս»

Կրեդիտ 524 «Կարճաժամկետ կրեդիտորական պարտքեր բյուջեին»

 

2. Սարքավորման հետ կապված ժամանակավոր տարբերությունները և առաջացող հետաձգված հարկային ակտիվը և պարտավորությունը, ինչպես նաև հետաձգված հարկի գծով ծախսը և եկամուտը (փոխհատուցումը) հետևյալն են`

 

._______________________________________________________________________.

|1|Տարի                            |  1    |  2    |  3   |  4   |  5   |

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|2|Հաշվեկշռային արժեքը տարվա վերջին| 8.000 | 6.000 | 4.000| 2.000|  0   |

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|3|Հարկային բազան տարվա վերջին     | 5.000 |  0    |  0   |  0   |  0   |

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|4|Հարկվող ժամանակավոր             |       |       |      |      |      |

| |տարբերություն (տող2-տող3)`      |       |       |      |      |      |

| |տարվա վերջին                    | 3.000 | 6.000 | 4.000| 2.000|  0   |

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|5|Հետաձգված հարկային              |       |       |      |      |      |

| |պարտավորություն տարվա սկզբին    |  0    |   600 | 1.200|   800|   400|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|6|Հետաձգված հարկի գծով ծախս       |       |       |      |      |      |

| |(փոխհատուցում)` տող 7 - տող 5   |   600 |   600 | (400)| (400)| (400)|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|7|Հետաձգված հարկային              |       |       |      |      |      |

| |պարտավորություն տարվա վերջին    |       |       |      |      |      |

| |(տող 4 x 20%)                   |   600 | 1.200 |   800|   400|  0   |

._______________________________________________________________________.

 

Կազմակերպությունը ճանաչում է հետաձգված հարկային պարտավորության աճը 1-ին տարում 600, երկրորդում` 600 (1.200 - 600), նվազումը` երրորդում` 400 (1.200 - 800), չորրորդում` 400 (800 - 400), հինգերորդում` 400 (400 - 0) միավորի չափով: Ճանաչման (նվազեցման) ենթակա հետաձգված հարկային պարտավորության գումարը որոշվում է ժամանակաշրջանի վերջի դրությամբ հետաձգված հարկային պարտավորության մնացորդից հանելով ժամանակաշրջանի սկզբի դրությամբ հետաձգված հարկային պարտավորության գումարը: Եթե ստացվածը դրական է (1-ին և 2-րդ տարիների վերջի դրությամբ), ապա տարբերության չափով գրանցվում է հետաձգված հարկային պարտավորության աճ և հետաձգված հարկի գծով ծախս`

Դեբետ 7512 «Շահութահարկի գծով ծախս»

Կրեդիտ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություն»:

 

Եթե ստացվածը բացասական է (3-րդ, 4-րդ և 5-րդ տարիների վերջի դրությամբ), ապա տարբերության չափով գրանցվում է հետաձգված հարկային պարտավորության նվազում և հետաձգված հարկի գծով փոխհատուցում (կրեդիտ)`

Դեբետ 422 «Հետաձգված հարկային պարտավորություն»

Կրեդիտ 7512 «Շահութահարկի գծով ծախս»:

 

Կազմակերպության ֆինանսական արդյունքների մասին համառոտ հաշվետվությունը հետևյալն է.

 

._______________________________________________________________________.

|1|Տարի                            |  1    |  2    |  3   |  4   |  5   |

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|2|Եկամուտ                         |10.000 |10.000 |10.000|10.000|10.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|3|Ծախսեր                          | 3.000 | 3.000 | 3.000| 3.000| 3.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|4|Շահույթ նախքան հարկումը         |       |       |      |      |      |

| |(2-րդ տող - 3-րդ տող)           | 7.000 | 7.000 | 7.000| 7.000| 7.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|5|Ընթացիկ հարկի գծով ծախս         | 1.000 | 1.000 | 2.000| 2.000| 2.000|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|6|Հետաձգված հարկի գծով ծախս       |       |       |      |      |      |

| |(փոխհատուցում)                  |   600 |   600 | (400)| (400)| (400)|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|7|Ընդամենը հարկի գծով ծախս`       |       |       |      |      |      |

| |5-րդ տող + 6-րդ տող             | 1.600 | 1.600 | 1.600| 1.600| 1.600|

|_|________________________________|_______|_______|______|______|______|

|8|Ժամանակաշրջանի զուտ շահույթը    |       |       |      |      |      |

| |(4-րդ տող - 7-րդ տող)           | 5.400 | 5.400 | 5.400| 5.400| 5.400|

._______________________________________________________________________.

 

ՀՀՀՀՍ 14 «ՍԵԳՄԵՆՏԱՅԻՆ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 14-ի նպատակն է սահմանել ըստ սեգմենտների տեղեկատվություն (այն է` տեղեկատվություն արտադրանքների և ծառայությունների տարբեր տեսակների վերաբերյալ, որոնք արտադրում է կազմակերպությունը, ինչպես նաև տարբեր աշխարհագրական տարածքների վերաբերյալ, որոնցում գործում է այն) ներկայացնելու սկզբունքներ: Այդ տեղեկատվությունը օգտագործողներին կօգնի`

ա) ավելի լավ հասկանալ անցյալ ժամանակաշրջաններում կազմակերպության գործունեության ցուցանիշները,

բ) ավելի ճիշտ գնահատել կազմակերպության ռիսկերը և հատույցները,

գ) առավել տեղեկացված հետևություններ անել կազմակերպության` որպես մեկ ամբողջության վերաբերյալ:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 14-ը պետք է կիրառվի հրապարակվող ֆինանսական հաշվետվությունների ամբողջական փաթեթի նկատմամբ` այն կազմակերպությունների կողմից.

ա) որոնց սեփական կապիտալի արժեթղթերը կամ պարտքային արժեթղթերը ազատ շրջանառվում (հրապարակայնորեն վաճառվում) են,

բ) որոնք գտնվում են արժեթղթերի բաց (կանոնակարգվող) շուկայում սեփական կապիտալի արժեթղթեր կամ պարտքային արժեթղթեր տեղաբաշխելու գործընթացում,

գ) որոնց արժեթղթերը ազատ չեն շրջանառվում, բայց որոնք կամավոր նախընտրում են բացահայտել սեգմենտային տեղեկատվություն իրենց ֆինանսական հաշվետվություններում:

Մայր կազմակերպությունը սեգմենտային տեղեկատվությունը պետք է ներկայացնի միայն համախմբված ֆինանսական հաշվետվությունների հիման վրա: Եթե դուստր ընկերության արժեթղթերը ինքնին ազատ շրջանառվում են, ապա այն պետք է ներկայացնի սեգմենտային տեղեկատվություն իր առանձին ֆինանսական զեկույցում:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Սեգմենտային տեղեկատվություն ներկայացվում է ինչպես արտադրական, այնպես էլ աշխարհագրական սեգմենտների գծով:

Արտադրական սեգմենտը կազմակերպության առանձնացնելի բաղադրիչ է, որը զբաղված է առանձին արտադրանքի կամ ծառայության կամ կապակցված արտադրանքների կամ ծառայությունների խմբի արտադրությամբ և ենթակա է այնպիսի ռիսկերի և հատույցների, որոնք տարբեր են այլ արտադրական սեգմենտների ռիսկերից և հատույցներից: Ապրանքների կամ ծառայությունների կապակցված լինելը որոշելիս պետք է դիտարկվեն հետևյալ գործոնները.

ա) արտադրանքների կամ ծառայությունների բնույթը,

բ) արտադրական գործընթացների բնույթը,

գ) արտադրանքի կամ ծառայության համար հաճախորդների տիպը կամ դասը,

դ) արտադրանքները բաշխելու կամ ծառայությունները մատուցելու համար օգտագործվող մեթոդները,

ե) կարգավորող դաշտի բնույթը (եթե կիրառելի է), օրինակ` բանկեր, ապահովագրական կազմակերպություններ կամ հասարակական նշանակության (կոմունալ) տնտեսություններ:

Աշխարհագրական սեգմենտը կազմակերպության առանձնացնելի բաղադրիչ է, որը զբաղված է արտադրանքների կամ ծառայությունների արտադրությամբ և (կամ) մատակարարմամբ որոշակի տնտեսական միջավայրում և ենթակա է այնպիսի ռիսկերի և հատույցների, որոնք տարբեր են այլ տնտեսական միջավայրերում գործող բաղադրիչների ռիսկերից և հատույցներից: Աշխարհագրական սեգմենտները որոշելիս պետք է դիտարկվեն հետևյալ գործոնները.

ա) տնտեսական և քաղաքական պայմանների նմանությունը,

բ) տարբեր աշխարհագրական տարածքներում գործառնությունների միջև հարաբերությունները,

գ) գործառնությունների մոտիկությունը,

դ) որոշակի տարածքում գործառնությունների հետ կապված յուրահատուկ ռիսկերը,

ե) արժութային վերահսկողության կանոնները,

զ) հիմքում ընկած արժութային ռիսկերը:

3.2. Սեգմենտների որոշման համար որպես հիմք են հանդիսանում կազմակերպության կազմակերպական և կառավարման կառուցվածքը և ներքին հաշվետվությունների համակարգը: Այս մոտեցումը սովորաբար սեգմենտային հաշվետվությունների նպատակով ապահովում է կազմակերպության ռիսկերի և հատույցների գերակշռող աղբյուրի վերաբերյալ լավագույն վկայություն: Կազմակերպության ռիսկերի և հատույցների գերակշռող աղբյուրը և բնույթը պետք է որոշեն, թե որ (արտադրական, թե աշխարհագրական) սեգմենտները պետք է լինեն նրա սեգմենտային հաշվետվության առաջնային ձևը, իսկ որը` երկրորդային: Որոշ դեպքերում կազմակերպության կառուցվածքը և ներքին հաշվետվական համակարգը կարող են որևէ առնչություն չունենալ ոչ նրա կողմից արտադրվող արտադրանքի ու ծառայությունների տեսակների, ոչ էլ աշխարհագրական այն տարածքների հետ, որոնցում գործում է կազմակերպությունը (օրինակ` ներքին հաշվետվական համակարգը կարող է կազմակերպված լինել միայն ըստ իրավաբանական անձի, որի արդյունքում ներքին սեգմենտները կազմված են լինում չկապակցված արտադրանքների և ծառայությունների խմբերից): Այսպիսի դեպքերում սեգմենտի ներքին հաշվետվական տվյալները չեն բավարարի սույն ստանդարտի նպատակին: Համապատասխանաբար, կազմակերպության ղեկավարությունը պետք է դիմի ներքին սեգմենտավորման հաջորդ` ավելի ցածր մակարդակին, որը ներկայացնում է տեղեկատվություն ըստ արտադրանքների և ծառայությունների ուղղությունների կամ ըստ աշխարհագրական ուղղությունների:

3.3. Արտադրական կամ աշխարհագրական սեգմենտը հանդիսանում է հաշվետու սեգմենտ, եթե տեղի ունեն հետևյալ պայմանները.

ա) նրա հասույթների մեծ մասը ստացվում է արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից,

բ) նրա կամ հասույթները, կամ ֆինանսական արդյունքը, կամ ակտիվները մեծ են կամ հավասար բոլոր սեգմենտների համապատասխան ցուցանիշների հանրագումարի 10 տոկոսից,

3.4. Եթե հաշվետու սեգմենտներին վերագրվող ընդհանուր արտաքին հասույթը կազմում է ընդհանուր համախմբված հասույթի կամ կազմակերպության հասույթի 75 տոկոսից պակաս մեծություն, ապա անհրաժեշտ է որոշել լրացուցիչ սեգմենտներ` որպես հաշվետու սեգմենտներ, նույնիսկ եթե նրանք չեն բավարարում նշված 10 տոկոսանոց սահմանային ցուցանիշները, մինչև որ ընդհանուր համախմբված հասույթի կամ կազմակերպության հասույթի առնվազն 75 տոկոսը ներառվի հաշվետու սեգմենտների կազմում:

3.5. Սեգմենտները կարելի է միավորել մեկի մեջ, եթե դրանք էականորեն նման են, այսինքն` եթե դրանք երկար ժամանակաշրջանի համար ունեն համանման ֆինանսական ցուցանիշներ և համանման են 3.1 կետում թվարկված սեգմենտը որոշող ըստ էության բոլոր գործոններով: Եթե այդ սեգմենտն առանձին չի ներկայացվում հաշվետվություններում կամ չի միավորվում, այն պետք է ներառվի հաշվետվության մեջ որպես չբաշխված հաշվեկշռող հոդված:

3.6. Սեգմենտը, որը անմիջապես նախորդող ժամանակաշրջանում որոշվել է որպես հաշվետու սեգմենտ, որովհետև այն բավարարել է 10 տոկոսանոց սահմանային ցուցանիշները, պետք է շարունակի մնալ այդպիսին ընթացիկ ժամանակաշրջանում` չնայած այն բանին, որ նրա հասույթից, արդյունքից և ակտիվներից ոչ մեկն այլևս չի գերազանցում 10 տոկոսանոց սահմանային ցուցանիշները, եթե կազմակերպության ղեկավարությունը համարում է, որ սեգմենտը շարունակում է լինել նշանակալի:

3.7. Եթե սեգմենտը ընթացիկ ժամանակաշրջանում որոշվում է որպես հաշվետու սեգմենտ, որովհետև այն բավարարում է 10 տոկոսանոց սահմանային ցուցանիշները, ապա նախորդ ժամանակաշրջանի համար սեգմենտային տվյալները, որոնք ներկայացվում են համադրելիության նպատակներով, պետք է վերաներկայացվեն` նոր հաշվետու սեգմենտը որպես առանձին սեգմենտ արտացոլելու համար, նույնիսկ եթե նախորդ ժամանակաշրջանում այն չի բավարարել 10 տոկոսանոց սահմանային ցուցանիշները, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դա գործնականում անիրագործելի է:

3.8. Սեգմենտի արդյունքը սեգմենտի գործառնական շահույթի ցուցանիշն է, ընդ որում, սեգմենտի արդյունքը որոշելիս հետևյալ հոդվածները հաշվի չեն առնվում`

ա) արտասովոր հոդվածները,

բ) տոկոսային և շահաբաժնային եկամուտը և տոկոսային ծախսերը (եթե սեգմենտի գործառնությունները առավելապես ֆինանսական բնույթի չեն),

գ) ներդրումների վաճառքի և պարտքերի մարման արդյունքը (եթե սեգմենտի գործառնությունները առավելապես ֆինանսական բնույթի չեն),

դ) շահութահարկի գծով ծախսը (փոխհատուցումը),

ե) ընդհանուր վարչական ծախսերը,

զ) փոքրամասնության բաժնեմասը:

Սեգմենտի արդյունքի մեջ ներառվում են ասոցիացված կազմակերպությունների, համատեղ ձեռնարկումների կամ բաժնեմասնակցության (համամասնական համախմբման) մեթոդով հաշվառվող այլ ներդրումների շահույթում (վնասում) կազմակերպության բաժնեմասը:

3.9. Սեգմենտի ակտիվները և պարտավորությունները այն գործառնական ակտիվներն ու պարտավորություններն են, որոնք սեգմենտի կողմից օգտագործվում են իր գործառնական գործունեությունում, և որոնք կամ ուղղակիորեն վերագրելի են սեգմենտին, կամ հնարավոր է խելամիտ հիմունքով բաշխել սեգմենտին: Հոդվածների` սեգմենտի ակտիվներում և պատավորություններում, ինչպես նաև սեգմենտի արդյունքներում ներառումը պետք է իրականացվի սիմետրիկորեն: Օրինակ, եթե սեգմենտի արդյունքը որոշելիս ներառվել է ակտիվի ամորտիզացիան, ապա սեգմենտի ակտիվները պետք է ներառեն այդ ամորտիզացվող ակտիվը: Սեգմենտի ակտիվները (պարտավորությունները) որոշելիս կիրառվում են հետևյալ սկզբունքները`

ա) եթե սեգմենտի արդյունքը ներառում է տոկոսային կամ շահաբաժնային եկամուտ (տոկոսային ծախս), ապա այդ սեգմենտի ակտիվները (պարտավորությունները) ներառում են համապատասխան եկամտաստեղծ ակտիվներ (տոկոսակիր պարտավորություններ),

բ) սեգմենտի ակտիվները (պարտավորությունները) չեն ներառում շահութահարկի գծով ակտիվները (պարտավորությունները),

գ) սեգմենտի ակտիվները ներառում են բաժնեմասնակցության մեթոդով հաշվառված ներդրումները միայն այն դեպքում, եթե այդպիսի ներդրումներից շահույթը կամ վնասը ներառված է սեգմենտի հասույթում կամ ծախսում,

դ) սեգմենտի ակտիվները ներառում են համատեղ վերահսկվող միավորի գործառնական ակտիվների` համատեղ ձեռնարկողի բաժինը, որը հաշվառվում է համամասնական համախմբմամբ` համաձայն ՀՀՀՀՍ 31-ի,

ե) սեգմենտի ակտիվները որոշվում են համապատասխան կարգավորող գումարները (օրինակ` դեբիտորական պարտքերի հնարավոր կորուստների պահուստները, կուտակված մաշվածությունը և այլն) հանելուց հետո,

զ) երկու կամ ավելի սեգմենտների կողմից համատեղ օգտագործվող ակտիվները պետք է բաշխվեն այդ սեգմենտներին այն և միայն այն դեպքում, եթե նրանց համապատասխան հասույթները և ծախսերը նույնպես բաշխվում են այդ սեգմենտներին:

3.10. Սեգմենտային տեղեկատվությունը պետք է պատրաստվի այն հաշվապահական հաշվառման քաղաքականությանը համապատասխան, որն ընդունված է համախմբված խմբի կամ կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվությունները պատրաստելու և ներկայացնելու համար, ինչպես նաև այն հաշվապահական հաշվառման քաղաքականությանը համապատասխան, որն անմիջականորեն վերաբերում է սեգմենտային հաշվետվություններին:

 

4. Բացահայտում

 

Հաշվետվության առաջնային ձև

 

4.1. Յուրաքանչյուր հաշվետու սեգմենտի վերաբերյալ, որը ենթակա է ներկայացման կազմակերպության առաջնային հաշվետվության ձևի հիման վրա, կազմակերպությունը պետք է բացահայտի`

ա) սեգմենտի հասույթը` արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից հասույթը և այլ սեգմենտների հետ գործարքներից սեգմենտի հասույթները ներկայացնելով առանձին,

բ) սեգմենտի արդյունքը,

գ) սեգմենտի ակտիվների ընդհանուր հաշվեկշռային արժեքը,

դ) սեգմենտի պարտավորությունների ընդհանուր հաշվեկշռային արժեքը,

ե) տվյալ ժամանակաշրջանի ընթացքում ձեռք բերված (ստեղծված) սեգմենտի այն ակտիվների ընդհանուր գումարը, որոնք ակնկալվում է օգտագործել մեկ տարուց ավել ժամանակաշրջանի ընթացքում,

զ) սեգմենտի արդյունքում ներառված` սեգմենտի ակտիվների մաշվածության և ամորտիզացիայի գծով ծախսերի ընդհանուր գումարը,

է) սեգմենտի արդյունքում ներառված` նշանակալի ոչ դրամական ծախսերի ընդհանուր գումարը, (բացի մաշվածությունից և ամորտիզացիայից),

ը) կազմակերպությունը պետք է ներկայացնի համադրում` հաշվետու սեգմենտների համար բացահայտված տեղեկատվության և համախմբված կամ կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններում բացահայտված ընդհանուր տեղեկատվության միջև:

4.2. Պարտադիր չէ, սակայն խրախուսելի է, որ կազմակերպությունը բացահայտի սեգմենտի հասույթների և ծախսերի ցանկացած հոդվածի բնույթը և գումարը, որոնց չափը, բնույթը կամ ոլորտը (ուղղությունը) այնպիսին են, որ դրանց բացահայտումը տեղին է` բացատրելու համար յուրաքանչյուր հաշվետու սեգմենտի գործունեության արդյունքները տվյալ ժամանակաշրջանի համար:

4.3. Եթե կազմակերպությունը ներկայացնում է ՀՀՀՀՍ 7 «Հաշվետվություն դրամական միջոցների հոսքերի մասին» ստանդարտով խրախուսվող սեգմենտի դրամական միջոցների հոսքերի բացահայտումները, ապա այլևս կարիք չկա, որ նա ներկայացնի նաև մաշվածության և ամորտիզացիայի գծով ծախսը և ոչ դրամական ծախսերը:

 

Երկրորդային սեգմենտային տեղեկատվություն

 

4.4. Եթե սեգմենտային տեղեկատվության ներկայացման համար կազմակերպության առաջնային հաշվետվության ձևը արտադրական սեգմենտներն են, ապա այն պետք է ներկայացնի նաև հետևյալ տեղեկատվությունը.

ա) սեգմենտի հասույթը արտաքին հաճախորդներից ըստ աշխարհագրական տարածքների` հիմնված նրա հաճախորդների գտնվելու վայրի (աշխարհագրական տեղադրության) վրա` յուրաքանչյուր աշխարհագրական սեգմենտի համար, որի արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից հասույթը կազմում է կազմակերպության բոլոր արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից ընդհանուր հասույթների ոչ պակաս, քան 10 տոկոսը,

բ) սեգմենտի ակտիվների ընդհանուր հաշվեկշռային արժեքը ըստ ակտիվների աշխարհագրական տեղադրության` յուրաքանչյուր աշխարհագրական սեգմենտի համար, որի ակտիվները կազմում են բոլոր աշխարհագրական սեգմենտների ընդհանուր ակտիվների ոչ պակաս, քան 10 տոկոսը,

գ) տվյալ ժամանակաշրջանի ընթացքում ձեռք բերված (ստեղծված) սեգմենտի այն ակտիվների ընդհանուր գումարը, որոնք ակնկալվում է օգտագործել մեկ տարուց ավել ժամանակաշրջանի ընթացքում` ըստ ակտիվների աշխարհագրական տեղադրության` յուրաքանչյուր աշխարհագրական սեգմենտի համար, որի ակտիվները կազմում են բոլոր աշխարհագրական սեգմենտների ընդհանուր ակտիվների ոչ պակաս, քան 10 տոկոսը:

4.5. Եթե սեգմենտային տեղեկատվության ներկայացման համար կազմակերպության առաջնային հաշվետվության ձևը աշխարհագրական սեգմենտներն են (լինեն հիմնված ակտիվների, թե հաճախորդների գտնվելու վայրի վրա), ապա կազմակերպությունը պետք է ներկայացնի նաև հետևյալ սեգմենտային տեղեկատվությունը` յուրաքանչյուր արտադրական սեգմենտի գծով, որի արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից հասույթը կազմում է կազմակերպության բոլոր արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից ընդհանուր հասույթի ոչ պակաս, քան 10 տոկոսը, կամ ակտիվները կազմում են բոլոր արտադրական սեգմենտների ընդհանուր ակտիվների ոչ պակաս, քան 10 տոկոսը.

ա) սեգմենտի հասույթը արտաքին հաճախորդներից,

բ) սեգմենտի ակտիվների ընդհանուր հաշվեկշռային արժեքը, և

գ) տվյալ ժամանակաշրջանի ընթացքում ձեռք բերված (ստեղծված) սեգմենտի այն ակտիվների ընդհանուր գումարը, որոնք ակնկալվում է օգտագործել մեկ տարուց ավել ժամանակաշրջանի ընթացքում:

4.6. Եթե սեգմենտային տեղեկատվության ներկայացման համար կազմակերպության առաջնային հաշվետվության ձևը աշխարհագրական սեգմենտներն են` հիմնված ակտիվների գտնվելու վայրի վրա, և եթե հաճախորդների գտնվելու վայրը տարբեր է ակտիվների գտնվելու վայրից, ապա կազմակերպությունը պետք է ներկայացնի նաև արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից հասույթը յուրաքանչյուր աշխարհագրական սեգմենտի համար` հիմնված հաճախորդների գտնվելու վայրի վրա, որի արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից հասույթը կազմում է կազմակերպության բոլոր արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից ընդհանուր հասույթի ոչ պակաս, քան 10 տոկոսը:

4.7. Եթե սեգմենտային տեղեկատվության ներկայացման համար կազմակերպության առաջնային հաշվետվության ձևը աշխարհագրական սեգմենտներն են` հիմնված հաճախորդների գտնվելու վայրի վրա, և եթե կազմակերպության ակտիվները և նրա հաճախորդները գտնվում են տարբեր աշխարհագրական վայրերում, ապա կազմակերպությունը պետք է ներկայացնի նաև հետևյալ սեգմենտային տեղեկատվությունը յուրաքանչյուր աշխարհագրական սեգմենտի համար` հիմնված ակտիվների գտնվելու վայրի վրա, որի արտաքին հաճախորդներին վաճառքից հասույթը կամ սեգմենտի ակտիվները կազմում են համախմբված կամ կազմակերպության համապատասխան գումարների ոչ պակաս, քան 10 տոկոսը.

ա) սեգմենտի ակտիվների ընդհանուր հաշվեկշռային արժեքը` ըստ ակտիվների աշխարհագրական վայրերի, և

բ) տվյալ ժամանակաշրջանի ընթացքում ձեռք բերված (ստեղծված) սեգմենտի այն ակտիվների ընդհանուր գումարը, որոնք ակնկալվում է օգտագործել մեկ տարուց ավել ժամանակաշրջանի ընթացքում` ըստ ակտիվների գտնվելու վայրերի:

 

Հավելված. Հաշվետու սեգմենտների որոշման օրինակ

 

Ա-ն դիվերսիֆիկացված կազմակերպություն է, որի գործունեությունը իրականացվում է չորս արտադրական և երեք աշխարհագրական սեգմենտներում:

Ներկայացված ֆինանսական տեղեկատվությունը վերաբերում է 31.12.2000թ. ավարտվող տարվան:

 

Արտադրական սեգմենտների տվյալները (հարյուր հազ. դրամ)

._______________________________________________________________________.

|                            |Գարեջուր|  Գինի | Հյութ |Մանրածախ|Ընդամենը|

|                            |        |       |       |առևտուր |        |

|____________________________|________|_______|_______|________|________|

| Ընդհանուր իրացումից հասույթ|  1.822 | 1.637 | 1.244 |  498   |  5.201 |

|  այդ թվում`                |        |       |       |        |        |

|  - արտաքին հաճախորդներին   |  1.376 | 1.214 |   543 |  300   |  3.433 |

|  - այլ սեգմենտներին        |    446 |   423 |   701 |  198   |  1.768 |

|____________________________|________|_______|_______|________|________|

| Ֆինանսական արդյունքը       |    423 | (244) | (131) |   31   |     79 |

|____________________________|________|_______|_______|________|________|

| Ակտիվներ                   |  3.052 | 2.927 | 3.475 |1.027   | 10.481 |

._______________________________________________________________________.

 

Աշխարհագրական սեգմենտների տվյալները (հարյուր հազ. դրամ)

._______________________________________________________________________.

|                                   |Հայաստան|Ռուսաստան|Ֆրանսիա|Ընդամենը|

|___________________________________|________|_________|_______|________|

| Ընդհանուր իրացումից հասույթ       |    779 |   3.051 | 1.371 |  5.201 |

|   այդ թվում                       |        |         |       |        |

|   - արտաքին հաճախորդներին         |    469 |   1.964 | 1.000 |  3.433 |

|   - այլ սեգմենտներին              |    310 |   1.087 |   371 |  1.768 |

|___________________________________|________|_________|_______|________|

| Սեգմենտների արդյունքներ           |    215 |     342 | (478) |     79 |

|___________________________________|________|_________|_______|________|

| Ակտիվներ                          |    937 |   4.543 | 5.001 | 10.481 |

._______________________________________________________________________.

Կազմակերպության հաշվետու արտադրական և աշխարհագրական սեգմենտների որոշման գործընթացում առաջին քայլը արտադրական սեգմենտների որոշումն է, որոնց հասույթի մեծ մասը ստացվել է արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից:

 

._________________________________________________________________.

|     Սեգմենտներ          |     Արտաքին հաճախորդներին | Բավարարում|

|                         |     վաճառքներից ստացված   | է արդյոք  |

|                         |     հասույթների տոկոսը    | 50%-ոց    |

|                         |                           | պայմանին  |

|_________________________|___________________________|___________|

|  Արտադրական             |                           |           |

|  - գարեջուր             |     1.376/1.822 = 76%     |    այո    |

|  - գինի                 |     1.214/1.637 = 74%     |    այո    |

|  - հյութ                |      543/1.244 = 44%      |    ոչ     |

|  - մանրածախ առևտուր     |       300/498 = 60%       |    այո    |

|_________________________|___________________________|___________|

|  Աշխարհագրական          |                           |           |

|  - Հայաստան             |       469/779 = 60%       |    այո    |

|  - Ռուսաստան            |     1.964/3.051 = 64%     |    այո    |

|  - Ֆրանսիա              |     1.000/1.371 = 73%     |    այո    |

._________________________________________________________________.

 

Երկրորդ քայլը կայանում է նրանում, որ որոշվի, թե արդյոք 50%-ոց պայմանին բավարարող սեգմենտները բավարարում են արդյոք վաճառքից հասույթի, ակտիվների կամ ֆինանսական արդյունքների 10%-անոց սահմանին: Այդ սահմանները հաշվարկվում են հետևյալ կերպ.

հարյուր հազ. դրամ

    - Վաճառքներ` 5201x10%                                      520

- Ֆինանսական արդյունքները`

      ա) արտադրական սեգմենտների գծով.                           45

         հետևյալ 2 թվերից առավելագույնը`   

         (423+31) x10% կամ (244+131) x10%

      բ) աշխարհագրական սեգմենտների գծով.                        55

         հետևյալ 2 թվերից առավելագույնը`                         

         (215+342) x10% կամ (478) x10%      

    - Ակտիվներ (10%x10.481)                                  1.048

                                            

.__________________________________________________________________.

|     Սեգմենտներ      | 10%-ոց սահմանին                 | Հաշվետու |

|                     | համապատասխանություն             | են արդյոք|

|_____________________|_________________________________|__________|

| Արտադրական          |                                 |          |

| . գարեջուր          |վաճառքներ, արդյունք, ակտիվներ    |  այո     |

| . գինի              |վաճառքներ, արդյունք, ակտիվներ    |  այո     |

| . մանրածախ առևտուր  |                                 |   ոչ     |

|_____________________|_________________________________|__________|

| Աշխարհագրական       |                                 |          |

|                     |                                 |          |

| . Հայաստան          |վաճառքներ, արդյունքներ           |  այո     |

| . Ռուսաստան         |վաճառքներ, արդյունքներ, ակտիվներ |  այո     |

| . Ֆրանսիա           |վաճառքներ, արդյունքներ, ակտիվներ |  այո     |

.__________________________________________________________________.

 

Երրորդ քայլում անհրաժեշտ է ստուգել, թե հաշվետու սեգմենտների` արտաքին հաճախորդներին վաճառքներից հասույթների հանրագումարը կազմում է արդյոք կազմակերպության ընդհանուր վաճառքների հասույթների 75%-ը, որը կազմում է 3.433.000 դրամ: Հաշվետու արտադրական սեգմենտների արտաքին հասույթը կազմում է 2.890.000 (1.376 + 1.214) դրամ, որը կազմում է իրացումից հասույթի 75,4%-ը: Հաշվետու աշխարհագրական սեգմենտների արտաքին հասույթը կազմում է 3.433 հազ. (469 + 1.964 + 1.000) դրամ, որը կազմում է իրացումից հասույթի 100%-ը:

 

-----------------------------------------------------------------

հեղինակաների կողմից - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
Ֆինանսների (նախկին Ֆինանս. և էկոն.
13.04.2001
N 119
Հրաման