Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Գրանցման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (Հ ...

 

 

118.0119.210501

ԳՐԱՆՑՎԱԾ Է
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ

                                     «21»         05           2001 Թ.

                                        ՊԵՏԱԿԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԹԻՎ 11801093

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ԵՎ ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՀՐԱՄԱՆ

 

13 ապրիլի 2001 թվականի N 119

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (ՀՀՀՀՍ 20, 21, 22, 23, 24)

 

ՀՀՀՀՍ 20 «ՊԵՏԱԿԱՆ ՇՆՈՐՀՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ԵՎ ՊԵՏԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 20-ի նպատակն է սահմանել պետական օգնության (պետական շնորհի մասով) հաշվառման կարգը և պետական օգնության վերաբերյալ բացահայտումների պահանջները:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 20-ը կիրառվում է պետական շնորհները հաշվառելիս և դրանք բացահայտելիս, ինչպես նաև պետական օգնության այլ ձևերը բացահայտելիս:

ՀՀՀՀՍ 20-ը չի առնչվում պետական օգնությանը, որը տրվում է կազմակերպությանն արտոնությունների ձևով` հարկվող շահույթը կամ շահութահարկի մեծությունը որոշելիս (ինչպես` շահութահարկից ժամանակավոր ազատելը, ներդրում կատարելիս` հարկային զեղչերը, արագացված ամորտիզացիայի մասհանումները և շահութահարկի նվազեցված դրույքաչափերը):

 

3.Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Պետությունը կառավարությունն է, պետական գերատեսչությունները և նմանատիպ մարմինները` ինչպես տեղական, ազգային, այնպես էլ միջազգային:

3.2. Պետական օգնությունը պետության կողմից իրականացվող միջոցառում է, որի նպատակն է յուրահատուկ տնտեսական օգուտների տրամադրումը կազմակերպությանը (կազմակերպություններին): Պետական օգնությունը չի ներառում այն արտոնությունները, որոնք տրվում են միայն անուղղակիորեն` առևտրային գործունեության ընդհանուր պայմաններին նպաստող միջոցառումների ձևով, ինչպիսիք են որոշակի, օրինակ` զարգացող շրջաններում ենթակառուցվածքների ապահովումը կամ մրցակիցների նկատմամբ առևտրային սահմանափակումների կիրառումը:

3.3. Պետական շնորհը պետության կողմից միջոցների փոխանցումն է կազմակերպությանը` անցյալում կամ ապագայում կազմակերպության գործառնական գործունեությանը վերաբերող որոշակի պայմանների դիմաց: Պետական շնորհները դասակարգվում են.

ա) ակտիվներին վերաբերող շնորհների` պետական շնորհներ են, որոնց հիմնական պայմանն այն է, որ շնորհ ստացող կազմակերպությունը պետք է գնի, կառուցի կամ այլ կերպ ձեռք բերի երկարաժամկետ (ոչ ընթացիկ) ակտիվներ:

բ) եկամուտներին վերաբերող շնորհների` պետական այլ շնորհներն են, որոնք չեն վերաբերում ակտիվներին:

3.4. Պետական շնորհները, ներառյալ ոչ դրամային շնորհները, ճանաչվում և չափվում են իրենց իրական արժեքով այն դեպքերում, երբ կա հիմնավորված երաշխիք, որ.

ա) կազմակերպությունը կատարելու է դրան կից պայմանները, և

բ) շնորհները ստացվելու են:

Անկախ նրանից` շնորհը ստացվել է դրամական միջոցների տեսքով, թե որպես պետության հանդեպ ունեցած պարտավորության կրճատում, այն հաշվառվում է նույն ձևով:

Ներելի փոխառությունը (երբ փոխատուն որոշակի պայմանների կատարման դեպքում չի պահանջում դրա մարումը) դիտվում է որպես պետական շնորհ, երբ կա հիմնավորված երաշխիք, որ կազմակերպությունը կբավարարի փոխառությունը չվերադարձնելու պայմանները:

3.5. Պետական շնորհները պետք է ճանաչվեն եկամուտ և չպետք է կրեդիտագրվեն անմիջականորեն սեփական կապիտալին: Եկամուտները ճանաչվում են սիստեմատիկ հիմունքով այն ժամանակաշրջաններում, որոնց ընթացքում դրանք փոխհատուցում են համապատասխան ծախսումները: Օրինակ`

ա) ամորտիզացվող (մաշվող) ակտիվներին վերաբերող շնորհները ճանաչվում են որպես եկամուտ այն հաշվետու ժամանակաշրջանների ընթացքում և այն համամասնություններով, ըստ որոնց հաշվարկվում է այդ ակտիվների մաշվածությունը,

բ) հողամասի ձևով շնորհի ստացումը կարող է պայմանավորված լինել այդ հողամասի վրա շենքի կառուցումով և այն կարող է համապատասխանաբար ճանաչվել որպես եկամուտ այդ շենքի օգտակար ծառայության ընթացքում:

3.6. Պետական շնորհը, որը հատկացվում է կազմակերպությանը` որպես հատուցում արդեն կրած ծախսերի կամ վնասների, կամ որպես շտապ ֆինանսական օգնություն` առանց հետագա համապատասխան ծախսումներ կրելու, պետք է ճանաչվի որպես եկամուտ այն հաշվետու ժամանակաշրջանում, երբ այն դառնում է ստացման ենթակա գումար:

3.7. Երբեմն որոշակի պայմանների չկատարման դեպքում պետական շնորհները դառնում են վերադարձման ենթակա: Պետական շնորհը, որը դառնում է վերադարձման ենթակա, հաշվառման մեջ արտացոլվում է որպես հաշվառման գնահատումների վերանայում (տես` ՀՀՀՀՍ 8 «Հաշվետու ժամանակաշրջանի զուտ շահույթ կամ վնաս, էական սխալներ և փոփոխություններ հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ»):

Եկամուտներին վերաբերող շնորհների վերադարձումը առաջին հերթին պետք է կատարվի տվյալ շնորհի հետ կապված չմարված հետաձգված (դեռևս եկամուտ չճանաչված) կրեդիտային մնացորդի հաշվին: Այնքանով, որքանով վերադարձման ենթակա գումարը գերազանցում է այդպիսի հետաձգված կրեդիտային մնացորդը, կամ եթե հետաձգված կրեդիտային մնացորդ չկա, ապա վերադարձումը պետք է անմիջապես ճանաչվի որպես ծախս:

Ակտիվին վերաբերող շնորհների վերադարձումը պետք է արտացոլվի հետաձգված եկամուտների կրճատման միջոցով` վերադարձման գումարի չափով: Երբ հետաձգված եկամտի մեծությունը չի բավարարում շնորհի վերադարձմանը, չբավարարող մասի չափով այն ճանաչվում է որպես ծախս:

3.8. Պետական օգնության որոշ ձևերը, որոնք չեն կարող հիմնավորված կերպով արժեքավորվել, ինչպես նաև պետության հետ կատարվող գործարքները, որոնք չեն կարող առանձնացվել կազմակերպության բնականոն առևտրային գործարքներից, չեն ընդգրկվում պետական շնորհների կազմում: Այդպիսի օգնության տեսակներ են.

ա) տեխնիկական և մարքեթինգի հարցերի վերաբերյալ անվճար խորհրդատվությունը,

բ) երաշխիքների տրամադրումը,

գ) պետական գնումների քաղաքականության իրականացումը, որն ապահովում է կազմակերպության վաճառքի ծավալի մի մասը,

դ) անտոկոս կամ ցածր տոկոսադրույքով փոխառությունների տրամադրումը (ընդ որում օգուտները չեն չափվում տոկոսների կուտակման միջոցով):

 

4. Ներկայացում և բացահայտում

 

4.1. Պետական շնորհները ներկայացվում են որպես հետաձգված եկամուտ:

4.2. Ֆինանսական հաշվետվություններում պետք է բացահայտվեն.

ա) պետական շնորհների համար ընդունված հաշվապահական հաշվառման քաղաքականությունը, ներառյալ ֆինանսական հաշվետվություններում տեղեկատվության արտացոլման մեթոդները,

բ) պետական շնորհների բնույթն ու չափը, որոնք ճանաչված են ֆինանսական հաշվետվություններում, և պետական օգնության այլ ձևերը, որոնցից կազմակերպությունն ուղղակիորեն օգտվել է, և

գ) ճանաչված պետական օգնությանը ուղեկցող չկատարված պայմանները և այլ պայմանավորվածությունները:

 

Հավելված 1. Պետական շնորհների արտացոլման հաշվապահական ձևակերպումները

 

1. Ակտիվներին վերաբերող շնորհների ստացում 1*)`

Դեբետ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 111, 113, 115 և այլն)

Կրեդիտ 421 «Ակտիվներին վերաբերող շնորհներ»:

 

-----------------

1*) Ձևակերպումները տրված են` համաձայն ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի

նախարարի 29.12.2000թ. թիվ 319 հրամանով հաստատված

«Կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հաշվապահական

հաշվառման հաշվային պլանի»:

 

2. Ակտիվներին վերաբերող շնորհներից հետաձգված եկամուտների վերագրումը հաշվետու ժամանակաշրջանի եկամուտներին`

Դեբետ 421 «Ակտիվներին վերաբերող շնորհներ»

Կրեդիտ 628 «Ակտիվներին վերաբերող շնորհներից եկամուտներ»:

 

3. Ակտիվներին վերաբերող շնորհների վերադարձում.

ա) չմարված (դեռևս եկամուտ չճանաչված) մնացորդի հաշվին`

Դեբետ 421 «Ակտիվներին վերաբերող շնորհներ»

Կրեդիտ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 111, 113, 115 և այլն)

 

բ) չմարված (դեռևս եկամուտ չճանաչված) մնացորդը գերազանցող մասով`

Դեբետ 729 «Ոչ գործառնական այլ ծախսեր»

Կրեդիտ 252 «Հաշվարկային հաշիվ»:

 

4. Եկամուտներին վերաբերող շնորհների ստացում`

Դեբետ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 211, 213, 251, 252 և այլն)

Կրեդիտ 541 «Եկամուտներին վերաբերող շնորհներ»:

 

5. Եկամուտներին վերաբերող շնորհների վերագրումը հաշվետու ժամանակաշրջանի եկամուտներին`

Դեբետ 541 «Եկամուտներին վերաբերող շնորհներ»

Կրեդիտ 614 «Գործառնական այլ եկամուտներ» կամ

Կրեդիտ 631 «Արտասովոր եկամուտներ»:

 

6. Եկամուտներին վերաբերող շնորհների վերադարձում.

ա) չմարված (դեռևս եկամուտ չճանաչված) մնացորդի հաշվին`

Դեբետ 541 «Եկամուտներին վերաբերող շնորհներ»

Կրեդիտ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 211, 213, 251, 252 և այլն):

 

բ) չմարված (դեռևս եկամուտ չճանաչված) մնացորդը գերազանցող մասով`

Դեբետ 714 «Գործառնական այլ ծախսեր» կամ

Դեբետ 729 «Ոչ գործառնական այլ ծախսեր»

Կրեդիտ 252 «Հաշվարկային հաշիվ»:

 

Հավելված 2. Պետական շնորհների հաշվառման օրինակ

 

Ա կազմակերպությունը ստացել է 20.000 հազ. դրամ պետական շնորհ` արտադրական գործարանի շինարարության համար, որի նախագծային արժեքը կազմում է 98.000 հազ. դրամ: Շնորհի հիմնական պայմանի համաձայն` շնորհի ստացումը կախված է կապիտալ ծախսումների մակարդակից: Շնորհի ստացման երկրորդ պայմանի համաձայն կազմակերպությունը պետք է ապահովի 500 աշխատատեղ: Եթե կապիտալ ծախսումներն ավելի ցածր լինեն նախատեսվածից, շնորհի մի մասը պետք է վերադարձվի շնորհը հատկացնողին: Շնորհի 20%-ը պետք է վերադարձվի հատկացնողին, եթե ակտիվների ձեռքբերման վերջին ամսաթվից հետո 18 ամսվա ընթացքում չապահովվեն համապատասխան աշխատատեղերը:

Գործարանը հանձնվել է շահագործման 2003 թ. հունվարի 1-ին, նրա ընդհանուր արժեքը կազմել է 100.000 հազ. դրամ: Գործարանի ակնկալվող օգտակար ծառայության ժամկետը 20 տարի է, մաշվածությունը (ամորտիզացիան) հաշվառվում է գծային մեթոդով, մնացորդային արժեքը 0 է:

Շնորհը պետք է ճանաչվի եկամուտ սիստեմատիկ հիմունքով համապատասխան ժամանակաշրջանների ընթացքում և վերագրվի այն ծախսումներին, որոնց այն փոխհատուցում է:

Բարդություններ կարող են առաջանալ միայն այն դեպքում, երբ շնորհի պայմաններով ոչ բավարար ճշգրտությամբ են սահմանվում այն ծախսերը, որոնց փոխհատուցման համար նախատեսված է շնորհը: Շնորհները կարող են հատկացվել կապիտալ և ընթացիկ ծախսումները ներառող ծախսերը ծածկելու պայմանով: Այդ դեպքում պահանջվում է շնորհի պայմանների մանրամասն վերլուծություն:

Աշխատատեղերի ապահովման պայմանը ավելի շուտ պետք է դիտարկվի որպես լրացուցիչ պայման աշխատուժը կապիտալով փոխարինելը կանխելու համար, և ոչ թե որպես շնորհի հատկացման պատճառ: Հետևաբար այս շնորհը համարվում է ակտիվներին վերաբերող շնորհ: ՀՀՀՀՍ 20-ում ակտիվներին վերաբերող շնորհների ներկայացման մեթոդի կիրառությունը ցույց տանք կազմակերպության գործունեության 3 տարիների օրինակով.

Առաջին 3 տարիների համար կազմակերպության հաշվեկշռում գրանցումները կունենան հետևյալ տեսքը.

 

._____________________________________________________________________.

|                                  | 2005թ.    | 2004թ.    | 2003թ.   |

|                                  | մլն. դրամ | մլն. դրամ | մլն. դրամ|

|__________________________________|___________|___________|__________|

| Ձեռքբերման սկզբնական արժեք       | 100.000   | 100.000   | 100.000  |

| Կուտակված մաշվածություն          | (15.000)  | (10.000)  |  (5.000) |

._____________________________________________________________________.

                                        85.000      90.000      95000

                                        _____________________________

 

Համապատասխան տարիների ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում պետք է ճանաչվեն հետևյալ գումարները.

 

.__________________________________________________________________.

|                              | 2005թ.    | 2004թ.    | 2003թ.    |

|                              | մլն. դրամ | մլն. դրամ | մլն. դրամ |

|______________________________|___________|___________|___________|

|  Մաշվածություն (ծախս)        | 5000      | 5000      | 5000      |

|  (100000000 / 20)            |           |           |           |

|______________________________|___________|___________|___________|

|  Պետական շնորհ (եկամուտ)     | (1000)    | (1000)    | (1000)    |

|  (20000000 / 20)             |           |           |           |

.__________________________________________________________________.

 

Նշված գումարները ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում պետք է դիտարկվեն որպես առանձին հոդված և, համաձայն ներկայացման այս մեթոդի, չեն կարող հաշվանցվել:

 

ՀՀՀՀՍ 21 «ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ ՓՈԽԱՐԺԵՔԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 21-ի նպատակն է սահմանել արտարժույթով գործարքների հաշվառման և արտերկրյա ստորաբաժանումների ֆինանսական հաշվետվությունների վերահաշվարկման կարգը: ՀՀՀՀՍ 21-ը սահմանում է`

ա) այն փոխարժեքը, որը պետք է կիրառել հաշվառումը վարելու և վերահաշվարկն իրականացնելու համար,

բ) ինչպես ճանաչել փոխարժեքի փոփոխությունների ֆինանսական հետևանքները:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 21-ը ստանդարտը պետք է կիրառվի.

ա) արտարժույթով գործարքները հաշվառելիս, և

բ) արտերկրյա ստորաբաժանումների ֆինանսական հաշվետվությունները վերահաշվարկելիս:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

Արտարժույթով գործարքներ

 

3.1. Արտարժույթով գործարքներ են համարվում այն գործարքները, որոնք սահմանված են արտարժույթով, կամ որոնք պահանջում են արտարժույթով կատարում (կարգավորում), ներառյալ այն գործարքները, երբ կազմակերպությունը.

ա) գնում կամ վաճառում է ապրանքներ կամ ծառայություններ, որոնց գինը սահմանված է արտարժույթով,

բ) վերցնում կամ հատկացնում է փոխառություններ, որոնց վճարման կամ ստացման ենթական գումարները սահմանված են արտարժույթով,

գ) դառնում է արտարժույթի փոխանակման դեռևս չիրականացված պայմանագրի կողմ, կամ

դ) այլ ձևով ձեռք է բերում կամ օտարում (իրացնում) է ակտիվներ, ստանձնում կամ մարում է պարտավորություններ, որոնք սահմանված են արտարժույթով:

3.2. Արտարժույթով գործարքների ճանաչման և չափման համար կիրառվում են հետևյալ կանոնները.

ա) արտարժույթով գործարքը սկզբնական ճանաչման պահին պետք է գրանցվի հաշվետվական արժույթով` կիրառելով գործարքի օրվա դրությամբ ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից տվյալ արտարժույթի նկատմամբ սահմանված հաշվարկային փոխարժեքը,

բ) եթե արտարժույթով դրամային հոդվածների (այսինքն` առկա դրամական միջոցների, ինչպես նաև դրամական միջոցներով ստացման կամ վճարման ենթակա ակտիվների կամ պարտավորությունների) մարումը կամ օգտագործումը չի կատարվել այդ հոդվածների սկզբնական ճանաչման ժամանակաշրջանում, ապա հաշվետու ամսաթվի դրությամբ դրանք վերահաշվարկվում են` կիրառելով փակման փոխարժեքը (այսինքն` հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից սահմանված հաշվարկային փոխարժեքը),

գ) եթե արտարժույթով դրամային հոդվածների մարումը տեղի է ունեցել այդ հոդվածների սկզբնական ճանաչման ժամանակաշրջանում, ապա մարման (օգտագործման) ամսաթվի դրությամբ դրանք վերահաշվարկվում են` կիրառելով այդ ամսաթվի դրությամբ առկա փոխարժեքը,

դ) ոչ դրամային հոդվածները պետք է ներկայացվեն գործարքի օրվա փոխարժեքով,

ե) փոխարժեքային տարբերությունների ճանաչման հիմնական մոտեցման համաձայն` հաշվետու ամսաթվի դրությամբ դրամային հոդվածների վերահաշվարկից առաջացած փոխարժեքային տարբերությունները ճանաչվում են որպես եկամուտ կամ ծախս,

զ) փոխարժեքային տարբերությունների ճանաչման թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցման համաձայն` հաշվետվական արժույթի էական արժենվազման հետևանքով առաջացած փոխարժեքային տարբերությունները կարող են որոշակի պայմանների դեպքում (երբ ակտիվների ձեռքբերումից առաջացող արտարժութային պարտավորության մարումը անմիջապես հնարավոր չէ իրականացնել, և այդ փոխարժեքային տարբերությունների համար հեջավորման գործնական միջոցներ չկան) ներառվել ակտիվների հաշվեկշռային արժեքի մեջ,

է) այն դրամային հոդվածի հետ կապված փոխարժեքային տարբերությունները, որոնք կազմում են արտերկրյա միավորում կատարած զուտ ներդրման մի մասը, կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններում պետք է դասակարգվեն որպես սեփական կապիտալ` մինչև զուտ ներդրման օտարումը,

ը) փոխարժեքային տարբերությունները, որոնք առաջանում են արտերկրյա միավորում զուտ ներդրման հեջավորման նպատակով օգտագործվող արտարժութային պարտավորությունից, ներառվում են կազմակերպության սեփական կապիտալում մինչև զուտ ներդրման օտարումը:

 

Արտերկրյա ստորաբաժանումներ

 

3.3. Արտերկրյա ստորաբաժանումը հաշվետու կազմակերպության դուստր կազմակերպությունն է, ասոցիացված կազմակերպությունը, համատեղ կազմակերպությունը կամ մասնաճյուղը, որի գործունեությունը հիմնված է կամ ծավալվում է հաշվետու կազմակերպության երկրից դուրս, մեկ այլ երկրում: Արտերկրյա ստորաբաժանումները բաժանվում են 2 տիպի`

ա) արտերկրյա միավոր, որը արտերկրյա այնպիսի ստորաբաժանում է, որի գործունեությունը հաշվետու կազմակերպության գործունեության անբաժան մասը չէ,

բ) արտերկրյա գործակալ, որը արտերկրյա այնպիսի ստորաբաժանում է, որի գործունեությունը հաշվետու կազմակերպության գործունեության անբաժան մասն է:

3.4. Արտերկրյա ստորաբաժանման դասակարգման համար օգտագործվում են տարբեր ցուցանիշներ` հիմնված այն բանի վրա, թե ինչպես է այդ միավորը ֆինանսավորվում և ինչպիսի կապ գոյություն ունի նրա և հաշվետու կազմակերպության միջև: Արտերկրյա ստորաբաժանման ֆինանսական հաշվետվությունների վերահաշվարկման համար կիրառվող մեթոդը հիմնվում է այդ դասակարգման վրա:

3.5. Արտերկրյա միավորի ֆինանսական հաշվետվությունները վերահաշվարկելիս կիրառվում են վերահաշվարկի հետևյալ կանոնները.

ա) բոլոր ակտիվները և պարտավորությունները գնահատվում են փակման փոխարժեքով,

բ) եկամուտները և ծախսերը հաշվարկվում են գործարքի օրվա փոխարժեքով: Գործնական նպատակներով թույլատրվում է օգտագործել նաև կլորացված և միջին փոխարժեք,

գ) գերսղաճային տնտեսությամբ երկրի արտերկրյա միավորների համար կիրառվում են հատուկ կանոններ,

դ) առաջացող բոլոր փոխարժեքային տարբերությունները ուղղակիորեն ներառվում են սեփական կապիտալում,

ե) զուտ ներդրման օտարման դեպքում այդ գումարը ճանաչվում է եկամուտ կամ ծախս:

3.6. Արտերկրյա գործակալի ֆինանսական հաշվետվությունների բոլոր հոդվածները վերահաշվարկվում են այնպես, ինչպես եթե նրա բոլոր գործարքները կատարվեին հաշվետու կազմակերպության կողմից: Ընդ որում, կիրառվում են վերահաշվարկի հետևյալ կանոնները.

ա) բոլոր դրամային հոդվածները վերահաշվարկվում են փակման փոխարժեքով,

բ) արտարժույթով սահմանված ոչ դրամային հոդվածները վերահաշվարկվում են գործարքի օրվա օրվա փոխանակման փոխարժեքով,

գ) ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության հոդվածները վերահաշվարկվում են գործառնության օրվա փոխարժեքով կամ այդ ժամանակաշրջանի միջին փոխարժեքով,

դ) փոխարժեքային տարբերությունները ճանաչվում են եկամուտ կամ ծախս,

ե) կարող է ճշգրտում պահանջվել խմբի հաշվետվությունում, մասնավորապես ակտիվի հաշվեկշռային արժեքի իջեցում մինչև նրա իրացման զուտ արժեք կամ փոխհատուցվող մեծություն:

3.7. Հանգամանքներից կախված` կարող է փոփոխություն կատարվել արտերկրյա ստորաբաժանման դասակարգման մեջ: Այդ դեպքում, դասակարգման փոփոխության պահից սկսած, կիրառվում է վերահաշվարկի հետևյալ ընթացակարգը.

ա) «արտերկրյա գործակալ» կատեգորիայից անցում «արտերկրյա միավոր» կատեգորիային. այն փոխարժեքային տարբերությունները, որոնք առաջանում են վերադասակարգման ամսաթվին, վերահաշվարկելիս դիտվում են որպես սեփական կապիտալ,

բ) «արտերկրյա միավոր» կատեգորիայից անցում «արտերկրյա գործակալ» կատեգորիային. սեփական կապիտալում ճանաչված գումարները մնում են անփոփոխ` մինչև արտերկրյա միավորի օտարումը: Ոչ դրամային հոդվածների փոփոխության ամսաթվին վերահաշվարկված գումարները, այդ հոդվածների համար, դիտվում են որպես սկզբնական արժեք:

 

4. Բացահայտում

 

4.1. Հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության մեջ.

ա) գուդվիլի վերահաշվարկի և իրական արժեքի ճշգրտումների մեթոդը,

բ) փոխարժեքային տարբերությունների ճանաչման ժամանակ կիրառվող մոտեցումը:

4.2. Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում` փոխարժեքային տարբերությունների մեծությունը, որը ներառվում է հաշվետու ժամանակաշրջանի զուտ շահույթում կամ վնասում:

4.3. Ֆինանսական հաշվետվություններին կից ծանոթագրություններում`

ա) որպես սեփական կապիտալ դասակարգված զուտ փոխարժեքային տարբերությունները` հաշվետու ժամանակաշրջանի սկզբում և վերջում,

բ) արտերկրյա ստորաբաժանման դասակարգման փոփոխության դեպքում պետք է նշվեն փոփոխության բնույթը, պատճառը և դրա ազդեցությունը սեփական կապիտալի, զուտ շահույթի և վնասի վրա` յուրաքանչյուր ներկայացված ժամանակաշրջանի համար,

գ) փոխարժեքի փոփոխության ազդեցությունը արտարժույթով դրամային հոդվածների կամ արտերկրյա ստորաբաժանման ֆինանսական հաշվետվությունների վրա, երբ այդ փոփոխությունը տեղի է ունեցել հաշվետու ամսաթվից հետո, պետք է կարգավորվի ՀՀՀՀՍ 10-ի համաձայն:

 

Հավելված 1. Արտարժույթով գործարքների գծով փոխարժեքային

տարբերությունների ճանաչման հաշվապահական ձևակերպումները

 

1. Ստացման ենթակա արտարժույթով արտահայտված դրամային հոդվածների, ինչպես նաև արտարժույթով դրամական միջոցների գծով փոխարժեքային տարբերությունների արտացոլում (հաշվետու ամսաթվի դրությամբ` չմարված կամ չօգտագործված մնացորդի գծով, ինչպես նաև մարման կամ օգտագործման ամսաթվի դրությամբ) 1*).

ա) երբ արտարժույթի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ բարձրացել է`

Դեբետ դրամային հոդվածները հաշվառող համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 251,

253, 221 և այլն)

Կրեդիտ 625 «Արտարժույթի փոխարժեքային տարբերություններից եկամուտներ»

 

բ) երբ արտարժույթի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ նվազել է`

Դեբետ 725 «Արտարժույթի փոխարժեքային տարբերություններից ծախսեր

Կրեդիտ դրամային հոդվածները հաշվառող համապատասխան հաշիվներ (օրինակ`

251, 253, 221 և այլն):

---------------

1*) Ձևակերպումները տրված են` համաձայն ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի

նախարարի 29.12.2000թ. թիվ 319 հրամանով հաստատված

«Կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հաշվապահական

հաշվառման հաշվային պլանի»:

 

2. Վճարման ենթակա արտարժույթով արտահայտված դրամային հոդվածների գծով փոխարժեքային տարբերությունների արտացոլում (հաշվետու ամսաթվի դրությամբ` չմարված մնացորդի գծով, ինչպես նաև մարման ամսաթվի դրությամբ).

ա) երբ արտարժույթի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ բարձրացել է`

Դեբետ 725 «Արտարժույթի փոխարժեքային տարբերություններից ծախսեր

Կրեդիտ դրամային հոդվածները հաշվառող համապատասխան հաշիվներ (օրինակ`

411, 412, 521 և այլն)

 

բ) երբ արտարժույթի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ նվազել է`

Դեբետ դրամային հոդվածները հաշվառող համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 411,

412, 521 և այլն)

Կրեդիտ 625 «Արտարժույթի փոխարժեքային տարբերություններից

եկամուտներ»:

 

Հավելված 2. Արտերկրյա միավորների ֆինանսական հաշվետվությունների

վերահաշվարկման օրինակ

 

Հայկական ընկերության ԱՄՆ-ում գտնվող ստորաբաժանումն ունի 100.000 դոլար գումարով սկզբնական զուտ ակտիվներ: Այս ստորաբաժանումը դասակարգվել է արտերկրյա միավոր: Հաշվետու ժամանակաշրջանի սկզբում փոխարժեքը 1 դոլարի համար կազմում է 540 դրամ, իսկ փակման փոխարժեքը 550 դրամ է:

 

Սկզբնական զուտ ակտիվները`

    սկզբնական փոխարժեքով            100.000 դոլարը 540-ով = 5.400.000

 

Սկզբնական զուտ ակտիվները`

    փակման փոխարժեքով               100.000 դոլարը 550-ով = 5.500.000

 

Փոխարժեքային տարբերությունը կազմում է 10.000 դրամ:

 

ՀՀՀՀՍ 22 «ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՄԻԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 22-ի նպատակն է սահմանել ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումների հաշվառման մոտեցումները: ՀՀՀՀՍ 22-ը առաջին հերթին նախատեսված է կազմակերպությունների խմբի համար, երբ ձեռք բերողը մայր կազմակերպությունն է, իսկ ձեռք բերվողը` դուստր կազմակերպությունը, սակայն կիրառվում է նաև այն դեպքերում, երբ ձեռք բերումը տեղի է ունենում միացման միջոցով (այսինքն` երբ ձեռք բերվողը դադարում է որպես առանձին իրավաբանական անձ գոյություն ունենալուց): Ստանդարտում շեշտը դրվում է ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումների հաշվառման խնդիրների վրա ձեռք բերման պահի դրությամբ:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 22-ը պետք է կիրառվի ինչպես իրենից ձեռքբերում, այնպես էլ շահերի միացում ներկայացնող ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումները հաշվառելիս:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումը առանձին կազմակերպությունների միավորումն է մեկ տնտեսական միավորի մեջ` որպես հետևանք մի կազմակերպության հետ այլ կազմակերպության միացման կամ մի կազմակերպության կողմից այլ կազմակերպության զուտ ակտիվների և գործառնությունների նկատմամբ հսկողության իրավունքի ձեռք բերման: Տարբերվում են ձեռնարկատիրական գործունեության միավորման 2 ձևեր`

ա) ձեռք բերում` ձեռնարկատիրական գործունեության միավորում է, որի համաձայն կազմակերպություններից մեկը` ձեռք բերողը, վերահսկման իրավունք է ստանում այլ կազմակերպության` ձեռք բերվողի զուտ ակտիվների և գործառնությունների նկատմամբ` ակտիվների փոխանցման, պարտավորությունների ստանձնման կամ բաժնետոմսերի (բաժնեմասերի) թողարկման դիմաց,

բ) բաժնեմասերի (շահերի) միացում` ձեռնարկատիրական գործունեության միավորում է, որտեղ միավորվող կազմակերպությունների բաժնետերերը միավորում են իրենց բոլոր կամ համարյա բոլոր զուտ ակտիվների և գործառնությունների նկատմամբ վերահսկողությունը` միավորված կազմակերպությանը հատուկ ռիսկերը և օգուտները համատեղ շարունակաբար կրելու նպատակով, և դա արվում է այնպես, որ ոչ մի կողմը չի կարող որոշվել որպես ձեռք բերող:

 

Ձեռքբերումներ

 

3.2. Իրենից ձեռքբերում ներկայացնող ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումը պետք է հաշվառվի գնման մեթոդի կիրառմամբ: Ձեռքբերման ամսաթվից սկսած, ձեռք բերողը պետք է`

ա) ձեռք բերվող կազմակերպության գործառնությունների արդյունքները ընդգրկի ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության մեջ, և

բ) ձեռք բերվող կազմակերպության որոշելի ակտիվները և պարտավորությունները, ինչպես նաև ձեռք բերումից առաջացող ցանկացած գուդվիլ կամ բացասական գուդվիլ ճանաչի հաշվապահական հաշվեկշռում:

3.3. Ձեռք բերվող կազմակերպության որոշելի ակտիվները և պարտավորությունները ձեռքբերման ամսաթվի դրությամբ ձեռք բերվողի ակտիվներն ու պարտավորություններն են, ինչպես նաև այն պարտավորությունները, որոնք առաջանում են ձեռք բերվողի գործունեության ընդհատման կամ կրճատման (վերակառուցման ծրագրի) արդյունքում:

3.4. Ձեռքբերման արժեքը հավասար պետք է լինի ձեռք բերման դիմաց վճարված դրամական միջոցների կամ դրանց համարժեքների գումարին կամ ձեռքբերման ամսաթվի դրությամբ այլ փոխհատուցման իրական արժեքին, որը տրվում է ձեռք բերողի կողմից` այլ կազմակերպության զուտ ակտիվների նկատմամբ վերահսկման դիմաց, գումարած ձեռք բերման հետ կապված այլ ծախսերը:

3.5. Մայր կազմակերպության կողմից դուստր կազմակերպության ձեռքբերման ժամանակ ձեռքբերման արժեքի բաշխման համար թույլատրվում է երկու մոտեցում.

ա) հիմնական մոտեցում. որոշելի ակտիվները և պարտավորությունները չափվում են ձեռքբերման ամսաթվի դրությամբ դրանց իրական արժեքների (ձեռք բերողի ստացած բաժնեմասի չափով) և նախքան ձեռքբերումը դրանց հաշվեկշռային արժեքների (փոքրամասնության բաժնեմասի չափով) հանրագումարով,

բ) թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցում. որոշելի ակտիվները և պարտավորությունները չափվում են ձեռք բերման ամսաթվի դրությամբ դրանց իրական արժեքով: Փոքրամասնության բաժնեմասը ներկայացվում է որոշելի ակտիվների և պարտավորությունների իրական արժեքի` փոքրամասնության բաժնի համամասնությամբ:

3.6. Ձեռք բերված որոշելի ակտիվների և պարտավորությունների իրական արժեքում ձեռք բերողի բաժնեմասը գերազանցող ձեռք բերման արժեքի մեծությունը բնութագրվում է որպես գուդվիլ և պետք է ճանաչվի որպես ակտիվ: Ձեռք բերման արժեքի նկատմամբ ձեռք բերված որոշելի ակտիվների և պարտավորությունների իրական արժեքում ձեռք բերողի բաժնեմասը գերազանցող մեծությունը պետք է ճանաչվի որպես բացասական գուդվիլ:

3.7. Գուդվիլի հաշվառման ժամանակ կիրառվում են հետևյալ սկզբունքները.

ա) գուդվիլը պետք է հաշվառվի սկզբնական արժեքով` հանած կուտակված ամորտիզացիան և արժեզրկումից կուտակված կորուստները,

բ) գուդվիլը պետք է ամորտիզացվի իր օգտակար ծառայության ընթացքում պարբերական հիմունքով: Սովորաբար սկզբնական ճանաչման պահից հետո գուդվիլի օգտակար ծառայության ժամկետը չի գերազանցում քսան տարին,

գ) հաշվարկված ամորտիզացիան պետք է ճանաչվի որպես ծախս,

դ) ամորտիզացիայի հաշվարկման կիրառվող մեթոդը պետք է արտացոլի այն մոդելը, որով ակնկալվում է գուդվիլից բխող ապագա տնտեսական օգուտների սպառումը: Պետք է կիրառվի գծային մեթոդը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ավելի նպատակահարմար է մեկ այլ մեթոդի կիրառումը,

ե) գուդվիլի ամորտիզացիայի ժամանակաշրջանը և ամորտիզացիայի մեթոդը պետք է վերանայվեն առնվազն յուրաքանչյուր ֆինանսական տարվա վերջում,

զ) եթե գուդվիլը ամորտիզացվում է սկզբնական ճանաչումից հետո քսան տարին գերազանցող ժամանակաշրջանի ընթացքում, կազմակերպությունը պետք է առնվազն յուրաքանչյուր ֆինանսական տարվա վերջում գնահատի գուդվիլի փոխհատուցվող գումարը:

3.8. Բացասական գուդվիլը ճանաչվում է որպես եկամուտ հետևյալ կերպ.

ա) այն չափով, որով բացասական գուդվիլը վերաբերում է ձեռք բերողի ապագա վնասների և ծախսերի ակնկալիքներին, որոնք որոշված են ձեռք բերողի պլանում և կարող են արժանահավատորեն չափվել, բայց որոնք չեն ներկայացնում որոշելի պարտավորություններ ձեռք բերման ամսաթվի դրությամբ, այդ չափով բացասական գուդվիլը ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում պետք է ճանաչվի որպես եկամուտ այն ժամանակաշրջանում, երբ ճանաչվում են այդ ապագա վնասները և ծախսերը: Եթե նշված որոշելի ապագա վնասները և ծախսերը չեն ճանաչվում ակնկալվող ժամանակաշրջանում, ապա բացասական գուդվիլը ճանաչվում է սույն կետի «բ» ենթակետի համաձայն,

բ) այն չափով, որով բացասական գուդվիլը չի վերաբերում որոշելի ապագա ակնկալվող վնասներին և ծախսերին, որոնք ձեռք բերման ամսաթվի դրությամբ կարող են արժանահավատորեն չափվել, ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում բացասական գուդվիլը պետք ճանաչվի որպես եկամուտ` հետևյալ կերպ.

I. բացասական գուդվիլի գումարը, որը չի գերազանցում ձեռք բերված որոշելի ոչ դրամային ակտիվների իրական արժեքները, պետք է ճանաչվի որպես եկամուտ պարբերական հիմունքով` ձեռք բերված ամորտիզացվող որոշելի ակտիվների միջին կշռված մնացորդային օգտակար ծառայության ժամկետի ընթացքում,

II. բացասական գուդվիլի գումարը, որը գերազանցում է ձեռք բերված որոշելի ոչ դրամային ակտիվների իրական արժեքները, պետք է ճանաչվի եկամուտ անմիջապես:

3.9. Բացասական գուդվիլը պետք է ներկայացվի որպես հաշվետու կազմակերպության ակտիվներից հանում` հաշվապահական հաշվեկշռի նույն դասակարգմամբ, ինչպես գուդվիլը:

3.10. ՀՀՀՀՍ 22-ը պարունակում է որոշակի դրույթներ` կապված ձեռքբերման արժեքի կամ որոշելի ակտիվների և պարտավորությունների արժեքի մեջ հետագա փոփոխությունների վերաբերյալ, որոնք կարող են հանգեցնել գուդվիլի կամ բացասական գուդվիլի հետագա փոփոխությունների:

 

Բաժնեմասերի (շահերի) միացում

 

3.11. Բաժնեմասերի (շահերի) միացումը պետք է հաշվառվի բաժնեմասերի (շահերի) ընդհանրացման մեթոդի կիրառմամբ, այսինքն` միավորվող կազմակերպությունների ֆինանսական հաշվետվությունների հոդվածներն այն ժամանակաշրջանի համար, երբ տեղի է ունենում միավորումը, ինչպես նաև բոլոր բացահայտվող համեմատական ժամանակաշրջանների համար, պետք է ընդգրկվեն միավորվող կազմակերպությունների ֆինանսական հաշվետվություններում` կարծես նրանք արդեն միավորված էին եղել ներկայացվող ամենավաղ ժամանակաշրջանի սկզբից:

3.12. Թողարկված բաժնետիրական կապիտալի գրանցված գումարի` հաշվի առած դրամական միջոցներով կամ այլ ակտիվների տեսքով արտահայտված լրացուցիչ փոխհատուցման գումարը, և ձեռք բերված բաժնետիրական կապիտալի գրանցված գումարի միջև ցանկացած տարբերություն պետք է ճշգրտվի սեփական կապիտալով:

3.13. Բաժնեմասերի (շահերի) միացումից առաջացող ծախսումերը պետք է ճանաչվեն որպես ծախս այն հաշվետու ժամանակաշրջանում, որի ընթացքում դրանք կատարվել են:

 

Անցումային դրույթներ

 

3.14. Ստանդարտի հետընթաց կիրառումը խրախուսվում է, սակայն չի պահանջվում: Եթե ստանդարտը չի կիրառվում հետընթաց, նախկինում գոյություն ունեցող ցանկացած գուդվիլ կամ բացասական գուդվիլ համարվում է ճիշտ որոշված և պետք է այսուհետ հաշվառվի ՀՀՀՀՍ 22-ի դրույթների ներքո: Նախկինում գոյություն ունեցող գուդվիլի կամ բացասական գուդվիլի ամորտիզացիոն ժամանակաշրջանը պետք է լինի հետևյալ երկու ժամանակաշրջաններից նվազագույնը`

ա) կազմակերպության ամորտիզացիոն քաղաքականության մեջ նշված ծառայության մնացորդային ժամկետից, և

բ) ՀՀՀՀՍ 22-ում նշված ամորտիզացիոն ժամկետից:

 

4. Բացահայտում

 

Ձեռնարկատիրական գործունեության բոլոր միավորումներ

 

4.1. Այն ժամանակաշրջանի համար, որի ընթացքում տեղի է ունեցել միավորումը, պետք է կատարվեն հետևյալ բացահայտումները.

ա) միավորվող կազմակերպությունների անվանումները և նկարագրությունները,

բ) միավորման հաշվառման մեթոդը,

գ) հաշվառման նպատակների համար` միավորման ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը, և

դ) ձեռնարկատիրական գործունեության միավորման արդյունքում առաջացած ցանկացած գործառնություն, որը կազմակերպությունը որոշել է օտարել:

 

Իրենից ձեռքբերում ներկայացնող ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումներ

 

4.2. Այն ժամանակաշրջանի համար, որի ընթացքում տեղի է ունեցել միավորումը, պետք է կատարվեն հետևյալ բացահայտումները.

ա) ձեռք բերված ձայնի իրավունք տվող բաժնետոմսերի տոկոսը,

բ) ձեռք բերման արժեքը և գնման դիմաց վճարված (վճարվելիք) փոխհատուցման նկարագրությունը,

գ) եթե ակտիվների և պարտավորությունների իրական արժեքը կամ գնման փոխհատուցումը կարելի է որոշել միայն պայմանական հիմունքով` այն ժամանակաշրջանի վերջում, երբ տեղի է ունեցել ձեռք բերումը, ապա այդ փաստը և պատճառները պետք է արձանագրվեն: Երբ կատարվում են այսպիսի պայմանական իրական արժեքների հետագա ճշգրտումներ, նշված ճշգրտումները պետք է բացահայտվեն և մեկնաբանվեն համապատասխան ժամանակաշրջանի ֆինանսական հաշվետվություններում,

դ) ձեռք բերվող կազմակերպության գործունեության ընդհատման կամ կրճատման գծով պահուստների գումարը` յուրաքանչյուր ձեռք բերվող կազմակերպության համար առանձին:

4.3. Գուդվիլի և բացասական գուդվիլի գծով պետք է բացահայտվեն.

ա) գուդվիլի ամորտիզացիայի և բացասական գուդվիլի` եկամուտ ճանաչման ժամանակաշրջանը,

բ) եթե գուդվիլն ամորտիզացվում է ավելի քան քսան տարվա ընթացքում` պատճառները, թե ինչու չի կիրառվել գուդվիլի սկզբնական ճանաչումից հետո քսան տարուց ավելի օգտակար ծառայության ժամկետը չգերազանցելու ենթադրությունը,

գ) եթե գուդվիլը չի ամորտիզացվում գծային հիմունքով` օգտագործվող հիմունքը և պատճառը, թե ինչու է տվյալ հիմունքն ավելի նպատակահարմար, քան գծայինը,

դ) ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունում` այն տողային հոդվածները, որտեղ ներառված է գուդվիլի ամորտիզացիան կամ բացասական գուդվիլը ճանաչվել է եկամուտ,

ե) եթե բացասական գուդվիլի ճանաչումը հետաձգվում է ձեռք բերողի ապագա վնասների և ծախսերի ակնկալիքների պատճառով` ապագայում ակնկալվող կորուստների և ծախսերի նկարագրությունը, գումարը և ժամկետը,

զ) ժամանակաշրջանի սկզբի և վերջի դրությամբ գուդվիլի, ինչպես նաև բացասական գուդվիլի հաշվեկշռային արժեքների մանրամասն համապատասխանելիությունը,

է) բացասական գուդվիլը, որը հաշվեկշռում ներկայացված է որպես նվազեցում գուդվիլից:

 

Իրենից բաժնեմասերի (շահերի) միացում ներկայացնող ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումներ

 

4.4. Այն ժամանակաշրջանի համար, որի ընթացքում տեղի է ունեցել միավորումը, պետք է կատարվեն հետևյալ բացահայտումները.

ա) թողարկված բաժնետոմսերի նկարագրությունը և քանակը` յուրաքանչյուր կազմակերպության ձայնի իրավունք տվող բաժնետոմսերի տոկոսային հարաբերակցության հետ միասին, որոնք փոխանակվել են բաժնեմասերի (շահերի) միացման նպատակով,

բ) յուրաքանչյուր կազմակերպության կողմից ներդրված ակտիվների և պարտավորությունների գումարները,

գ) յուրաքանչյուր կազմակերպության վաճառքից հասույթները, գործառնական այլ գործունեություններից ստացվող հասույթները, արտասովոր հոդվածները և զուտ շահույթը կամ վնասը մինչև միավորման ամսաթիվը, որոնք ընդգրկված են միավորված կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններում ցույց տրվող զուտ շահույթների կամ վնասների մեջ:

 

Հաշվետու ամսաթվից հետո տեղի ունեցող ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումներ

 

4.5. ՀՀՀՀՍ 22-ով պահանջվում է նաև կատարել որոշակի բացահայտումներ հաշվետու ամսաթվից հետո ուժի մեջ մտած ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումների վերաբերյալ:

 

Հավելված 1. Իրենից ձեռքբերում ներկայացնող ձեռնարկատիրական

գործունեության` ձեռք բերողի մոտ արտացոլման հաշվապահական

ձևակերպումները, երբ ձեռք բերումը տեղի է ունենում միացման

եղանակով

 

1. Ձեռքբերման արժեքի արտացոլում 1*)`

Դեբետ 156 «Ձեռնարկատիրական գործունեության ձեռքբերում»

Կրեդիտ համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 252, 253, 521 և այլն):

 

----------------

1*) Ձևակերպումները տրված են` համաձայն ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի

նախարարի 29.12.2000թ. թիվ 319 հրամանով հաստատված

«Կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հաշվապահական

հաշվառման հաշվային պլանի»:

 

2. Ձեռք բերվող ձեռնարկատիրական գործունեության որոշելի ակտիվների արտացոլում (իրական արժեքով)`

Դեբետ ակտիվները հաշվառող համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 111, 113, 211,

215, 216 և այլն)

Կրեդիտ 156 «Ձեռնարկատիրական գործունեության ձեռքբերում»:

 

3. Ձեռք բերվող ձեռնարկատիրական գործունեության որոշելի պարտավորությունների արտացոլում (իրական արժեքով)`

Դեբետ 156 «Ձեռնարկատիրական գործունեության ձեռքբերում»

Կրեդիտ պարտավորությունները հաշվառող համապատասխան հաշիվներ (օրինակ`

511, 512, 521, 524, 525, 527, 531 և այլն):

 

4. Ձեռքբերումից առաջացող գուդվիլի արտացոլում`

Դեբետ 134 «Գուդվիլ»

Կրեդիտ 156 «Ձեռնարկատիրական գործունեության ձեռքբերում»:

 

5. Ձեռքբերումից առաջացող բացասական գուդվիլի արտացոլում`

Դեբետ 156 «Ձեռնարկատիրական գործունեության ձեռքբերում»

Կրեդիտ 423 «Բացասական գուդվիլ»:

 

6. Գուդվիլի ամորտիզացիայի հաշվեգրում`

Դեբետ 713 «Վարչական ծախսեր»

Կրեդիտ 135 «Գուդվիլի ամորտիզացիա»:

 

7. Բացասական գուդվիլի` եկամուտներին հաշվեգրման արտացոլում`

Դեբետ 424 «Բացասական գուդվիլի ամորտիզացիա»

Կրեդիտ 614 «Գործառնական այլ եկամուտներ»:

 

Հավելված 2. Իրենից ձեռքբերում ներկայացնող ձեռնարկատիրական

գործունեության միավորման հաշվառման օրինակ

 

Ա կազմակերպությունը ձեռք է բերել Բ կազմակերպության բաժնետոմսերի 70%-ը 01.01.2000թ.: Ձեռքբերման արժեքը կազմել է 750 միավոր: Բ կազմակերպության որոշելի ակտիվների իրական արժեքը կազմել է 2.800 միավոր, որոշելի պարտավորություններինը` 800 միավոր: Ձեռքբերման ամսաթվի դրությամբ այդ կազմակերպությունների հաշվապահական կրճատ հաշվեկշիռը ունի հետևյալ տեսքը.

 

.______________________________________________________________________.

|                                    |       Ա        |       Բ        |

|                                    |կազմակերպություն|կազմակերպություն|

|____________________________________|________________|________________|

|  Որոշելի ակտիվներ                  |   8.200        |     2.000      |

|____________________________________|________________|________________|

|  Ներդրում Բ կազմակերպությունում    |     750        |      -         |

|____________________________________|________________|________________|

|  Ընդամենը ակտիվներ                 |   8.950        |     2.000      |

|____________________________________|________________|________________|

|  Սեփական կապիտալ                   |   6.000        |     1.200      |

|____________________________________|________________|________________|

|  Որոշելի պարտավորություններ        |   2.950        |       800      |

|____________________________________|________________|________________|

|  Ընդամենը պասիվներ                 |   8.950        |     2.000      |

.______________________________________________________________________.

 

Ձեռքբերման ամսաթվի դրությամբ կրճատ համախմբված հաշվեկշիռը ունի հետևյալ տեսքը (ձեռքբերման արժեքը բաշխելիս հիմնական և թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցումների կիրառման դեպքերում).

 

.___________________________________________________________________.

|                                     |   Հիմնական  | Թույլատրելի   |

|                                     |   մոտեցում  | այլընտրանքային|

|                                     |             | մոտեցում      |

|_____________________________________|_____________|_______________|

|  Ակտիվներ                           |  10.760 2*) |   11.000 3*)  |

|_____________________________________|_____________|_______________|

|  Ընդամենը ակտիվներ                  |  10.760     |   11.000      |

|_____________________________________|_____________|_______________|

|  Սեփական կապիտալ                    |   6.000     |    6.000      |

|_____________________________________|_____________|_______________|

|  Փոքրամասնության բաժնեմաս           |     360     |      600      |

|_____________________________________|_____________|_______________|

|  Բացասական գուդվիլ                  |     650     |      650 4*)  |

|_____________________________________|_____________|_______________|

|  Պարտավորություններ                 |   3.750 5*) |    3.750 6*)  |

|_____________________________________|_____________|_______________|

|  Ընդամենը պասիվներ                  |  10.760     |   11.000      |

.___________________________________________________________________.

-----------

2*) 10.760 = 8.200 + 2.800 X 0,7 + 2.000 X 0,3

3*) 11.000 = 8.200 + 2.800

4*) 650 = (2.800 - 800) X 0.7 - 750

5*) 3750 = 2950 + 800 X 0,7 + 800 X 0,3

6*) 3750 = 2.950 + 800

 

ՀՀՀՀՍ 23 «ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

ՀՀՀՀՍ 23-ի նպատակն է սահմանել փոխառության ծախսումների հաշվապահական հաշվառման մոտեցումը: ՀՀՀՀՍ 23-ի հիմնական մոտեցմամբ պահանջվում է փոխառության ծախսումների անմիջական դուրս գրում: Սակայն ստանդարտը, որպես թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցում, թույլ է տալիս փոխառության այն ծախսումների կապիտալացում, որոնք անմիջականորեն կապված են որակավորվող ակտիվի արտադրության, կառուցման կամ ձեռք բերման հետ:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 23-ը պետք է կիրառվի փոխառության ծախսումները հաշվառելիս և այն չի առնչվում սեփական կապիտալի իրական (փաստացի) կամ վերագրված արժեքին, ներառյալ արտոնյալ բաժնետոմսերը, որոնք դասակարգված չեն որպես պարտավորություն:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Փոխառության ծախսումները տոկոսների վճարման և այլ ծախսումներն են, որոնք կազմակերպությունը կատարում է` կապված փոխառու միջոցների ստացման հետ (օրինակ` փոխառությունների դիմաց հաշվեգրված տոկոսները, փոխառությունների զեղչերի կամ հավելավճարների ամորտիզացիան, փոխառությունների ստացման հետ կապված օժանդակ ծախսումները, ֆինանսական վարձակալությանը վերաբերող ֆինանսական վճարը):

3.2. Որակավորվող ակտիվն այնպիսի ակտիվ է, որին անհրաժեշտ է ժամանակի մի զգալի հատված, որպեսզի այն պատրաստ լինի ըստ նշանակության օգտագործելու կամ վաճառքի համար: Օրինակ`

ա) պաշարները, որոնց վաճառքի համար անհրաժեշտ վիճակի բերելու հետ կապված պահանջվում է զգալի ժամանակ,

բ) տվյալ կազմակերպությունում կատարվող ներդրումները (կառուցվող հիմնական միջոցները), որոնց օգտագործման համար անհրաժեշտ վիճակի բերելու հետ կապված պահանջվում է զգալի ժամանակ:

3.3. Փոխառության ծախսումների հաշվառման համար թույլատրվում է երկու մոտեցում`

ա) հիմնական մոտեցման համաձայն` փոխառության ծախսումները ծախս են ճանաչվում այն ժամանակաշրջանում, որի ընթացքում կատարվել են,

բ) թույլատրելի այլընտրանքային մոտեցման համաձայն` փոխառության ծախսումները պետք է ծախս ճանաչվեն այն ժամանակաշրջանում, որի ընթացքում կատարվում են, բացի այն դեպքերից, երբ դրանք կապիտալացվում են: Փոխառության ծախսումները, որոնք անմիջականորեն կապված են որակավորվող ակտիվի ձեռք բերման, կառուցման կամ արտադրության հետ, պետք է կապիտալացվեն որպես տվյալ ակտիվին վերագրվող ծախսումների (ինքնարժեքի) մի մաս: Փոխառության ծախսումները կարելի է կապիտալացնել այն դեպքում, երբ`

I. հավանական է, որ այն կազմակերպությանը կբերի ապագա տնտեսական օգուտներ, և

II. ծախսումները կարող են արժանահավատորեն չափվել:

3.4. Փոխառության ծախսումները կապիտալացնելու օգտին վկայում են հետևյալ փաստարկները.

ա) փոխառության ծախսումները կազմում են ակտիվի ձեռք բերման, կառուցման, արտադրության ծախսումների մի մասը,

բ) ակտիվում ներառված ծախսումներն ապագայում ծախս են ճանաչվում ստացվելիք հասույթներին համապատասխան:

3.5. Փոխառության ծախսումների կապիտալացման դեմ վկայում են հետևյալ փաստարկները.

ա) փոխառության ծախսումների վերագրումը կոնկրետ ակտիվին կարող է դժվար լինել,

բ) ֆինանսավորման տարբեր մեթոդների օգտագործումը կարող է հանգեցնել միևնույն ակտիվի վրա կապիտալացվող` փոխառության ծախսումների տարբեր գումարների:

3.6. Փոխառության ծախսումները կապիտալացնելու կամ ծախս ճանաչելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի այն հանգամանքը, թե արդյոք կապիտալացումը կամ ծախս ճանաչումն ինչ չափով է հանգեցնում ձեռքբերված և սեփական ուժերով կառուցված ակտիվների միջև համադրելիության:

3.7. Փոխառության ծախսումների կապիտալացումը սկսվում է, երբ.

ա) ակտիվի ձեռք բերման, կառուցման, արտադրության համար օգտագործվում է գումար,

բ) կատարվում են փոխառության ծախսումներ,

գ) ընթացքի մեջ է այն աշխատանքը, որն անհրաժեշտ է ակտիվն օգտագործման կամ վաճառքի նախատեսված վիճակի բերելու համար:

3.8. Փոխառության ծախսումների կապիտալացումը պետք է դադարեցվի, երբ`

ա) ըստ էության ակտիվը պատրաստ է նախատեսված օգտագործման կամ վաճառքի համար,

բ) երկարաձգված ժամանակահատվածի ընթացքում ակտիվի վրա կատարվող աշխատանքներն ընդհատվում են,

գ) կառուցումն ավարտված է մասնակիորեն, իսկ ավարտված մասը կարելի է օգտագործել (այդ դեպքում փոխառության ծախսումների կապիտալացումը դադարեցվում է միայն ակտիվի ավարտված մասի վրա):

3.9. Փոխառության ծախսումների կապիտալացումը չպետք է դադարեցվի.

ա) եթե կառուցումն ավարտված է մասնակիորեն, սակայն ավարտված մասը կարելի է օգտագործել միայն ակտիվն ամբողջությամբ ավարտելուց հետո,

բ) եթե գործունեությունը դադարեցված է կարճ ժամանակով,

գ) երբ հաշվետու ժամանակաշրջանի ընթացքում կատարվում են էական տեխնիկական և վարչական աշխատանքներ,

դ) ժամանակավոր հետաձգումը ակտիվն օգտագործման կամ վաճառքի համար նախատեսված վիճակի բերելու գործընթացի անհրաժեշտ մասն է կազմում (օրինակ` գինին, որի խմորման համար պահանջվում է զգալի ժամանակ):

3.10. Կապիտալացման ենթակա գումարն այն փոխառության ծախսումներն են, որոնցից հնարավոր էր խուսափել, եթե որակավորվող ակտիվի վրա գումարներ չօգտագործվեին (որակավորվող ակտիվի ձեռք բերման, կառուցման կամ արտադրության հետ կապված գումարի արտահոսք չլիներ), ընդ որում`

ա) եթե միջոցները փոխ են առնվում հատկապես որակավորվող ակտիվ ձեռք բերելու (կառուցելու, արտադրելու) նպատակով, փոխառության ծախսումների գումարը, որը ենթակա է կապիտալացման, իրենից ներկայացնում է փոխառության փաստացի ծախսումները, որոնք առաջանում են այդ փոխառությունից տվյալ ժամանակաշրջանում, հանած փոխառության ժամանակավոր ներդրումից ստացվող որևէ եկամուտ,

բ) եթե միջոցները հիմնականում փոխ են առնվում և օգտագործվում են որակավորվող ակտիվ ձեռք բերելու (կառուցելու, արտադրելու) նպատակով, կապիտալացման ենթակա փոխառության ծախսումների գումարը պետք է որոշվի` այդ ակտիվի վրա օգտագործված գումարի նկատմամբ կապիտալացման դրույքը կիրառելով: Կապիտալացման դրույքը տվյալ ժամանակաշրջանում կազմակերպության չմարված փոխառությունների նկատմամբ կիրառվող փոխառության ծախսումների կշռված միջինն է, բացի հատկապես որակավորվող ակտիվի ձեռք բերման նպատակով կատարված փոխառություններից: Մեկ հաշվետու ժամանակաշրջանում կապիտալացված փոխառության ծախսումների գումարը չպետք է գերազանցի այդ ժամանակաշրջանում կատարված փոխառության ծախսումներին:

 

4. Բացահայտում

 

Ֆինանսական հաշվետվությունները պետք է բացահայտեն.

ա) փոխառության ծախսումների համար ընդունված հաշվապահական հաշվառման քաղաքականությունը,

բ) կապիտալացման դրույքը, որը կիրառվում է փոխառության ծախսումների կապիտալացման ենթակա գումարը որոշելիս,

գ) հաշվետու ժամանակաշրջանում կապիտալացված փոխառության ծախսումների գումարը:

 

Հավելված 1. Փոխառության ծախսումների արտացոլման հաշվապահական

ձևակերպումները

 

1. Փոխառության ծախսումների ծախս ճանաչում 1*)`

Դեբետ 727 «Վարկերի և փոխառությունների գծով ծախսեր»

Կրեդիտ չկրած տոկոսային ծախսեր ամորտիզացված արժեքով հաշվառվող

ֆինանսական պարտավորությունների գծով (հաշիվներ 414 և 516):

-------------

1*) Ձևակերպումները տրված են` համաձայն ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի

նախարարի 29.12.2000թ. թիվ 319 հրամանով հաստատված

«Կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության հաշվապահական

հաշվառման հաշվային պլանի»:

2. Փոխառության ծախսումների կապիտալացում`

Դեբետ ծախսումները հաշվառող համապատասխան հաշիվներ (օրինակ` 811, 821,

822, 823, 824, 825, 826 և այլն)

Կրեդիտ չկրած տոկոսային ծախսեր ամորտիզացված արժեքով հաշվառվող

ֆինանսական պարտավորությունների գծով (հաշիվներ 414 և 516):

 

Հավելված 2. Կապիտալացման ենթակա փոխառության ծախսումների հաշվառման

օրինակ

 

Ա կազմակերպությունը կառուցում է շարժական էլեկտրակայան, որը նախատեսում է ավարտել 2 տարվա ընթացքում: Կառուցման աշխատանքները սկսվել են 2000թ. հունվարի 1-ին: 2000թ. ընթացքում կառուցման աշխատանքների դիմաց կատարվել են հետևյալ վճարումները`

 

    31. 01       200.000 դրամ

    31. 03       450.000 դրամ

    30. 06       100.000 դրամ

    31. 10       200.000 դրամ

    30. 11       250.000 դրամ

 

Ընդամենը` 1.200.000 դրամ

 

Հունվարի 31-ի վճարումը (200.000 դրամ) կատարվել է կազմակերպության ընդհանուր նպատակներով փոխ առնված միջոցների հաշվին: Մարտ 31-ին բացառապես շարժական էլեկտրակայանի կառուցման նպատակով կազմակերպությունը ստացել է 800.000 դրամի փոխառություն (տարեկան 9 %): Այդ միջոցների դեռևս չօգտագործված մասը ժամանակավորապես տրամադրվել է փոխատվության (տարեկան 8 %): Նոյեմբերի 30-ի վճարման մի մասը (200.000 դրամ) կրկին կատարվել է կազմակերպության ընդհանուր նպատակներով փոխ առնված միջոցների հաշվին: Մնացած բոլոր վճարումները կատարվել են էլեկտրակայանի կառուցման նպատակով ստացված փոխառության հաշվին:

31.12.2000թ. դրությամբ կազմակերպության չմարված փոխառություններն ունեն հետևյալ տեսքը.

    ա) շարժական էլեկտրակայանի կառուցման նպատակով ստացված      800.000 դրամ

փոխառություն

    բ) բանկային օվերդրաֆտ                                   1.200.500 դրամ

(տարվա ընթացքում պարտավորության միջին կշռված արժեքը

կազմել է 750.000 դրամ, իսկ վճարված տոկոսները`

33.800 դրամ)

    գ) պարտատոմս (տարեկան 10 % եկամտաբերությամբ, 5 տարի     9.000.000 դրամ

մարման ժամկետով` թողարկած 01.01.1998թ.,)

 

2000թ. ընթացքում այլ փոխառու միջոցներ չեն ստացվել և չեն մարվել:

2000թ. համար փոխառության ծախսումների կապիտալացվող գումարը որոշվում է հետևյալ կերպ`

ա) որոշվում է կապիտալացման դրույքը.

Տարվա ընթացքում փոխառությունների դիմաց վճարված տոկոսներ.

 

    - բանկային օվերդրաֆտ          33.800 դրամ

    - պարտատոմս                  900.000 դրամ

 

    Ընդամենը                     933.800 դրամ

 

Տարվա ընթացքում փոխառությունների կշռված միջին արժեքը.

 

    - բանկային օվերդրաֆտ         750.000 դրամ   

    - պարտատոմս                9.000.000 դրամ   

 

    Ընդամենը                   9.750.000 դրամ   

 

Կապիտալացման դրույք = (933.800 / 9.750.000) x 100 = 9.58 %

 

բ) որոշվում է կապիտալացման ենթակա գումարը.

I. Հատկապես որակավորվող ակտիվի կառուցման նպատակով չստացված միջոցների գծով փոխառության ծախսումների կապիտալացման ենթակա գումարը որոշվում է կապիտալացման գործակցի միջոցով`

200.000 x 9.58 % x 11/12 = 17.563 (հունվարի 31-ի վճարման մասով)

200.000 x 9.58 % x 1/12 = 1.597 (նոյեմբերի 30-ի վճարման մասով)

 

II. Քանի որ 800 հազար դրամի միջոցները փոխ են առնվել բացառապես որակավորվող ակտիվ (շարժական էլեկտրակայան) ձեռք բերելու նպատակով, կապիտալացման ենթակա փոխառության ծախսումների գումարն իրենից ներկայացնում է փոխառության փաստացի ծախսումները` հանած փոխառության ժամանակավոր ներդրումից ստացված եկամուտը:

Փոխառության փաստացի ծախսումներ`

800.000 x 9% x 9/12 = 54.000

Փոխառության ժամանակավոր ներդրումից ստացված եկամուտ` - 01.04-30.06 (800.000-450.000) x 8% x 3/12 = 350.000 x 8% x 3/12 = 7.000 - 01.06-31.10 (350.000-100.000) x 8% x 4/12 = 250.000 x 8% x 4/12 = 6.667 - 01.11-30.11 (250.000-200.000) x 8% x 1/12 = 50.000 x 8% x 1/12 =  333

    Ընդամենը`                                                      14.000

 

Կապիտալացման ենթակա փոխառության ծախսումներ`

(54.000 - 14.000) + 17.563 + 1.597= 59.160

 

Տրվում է հետևյալ հաշվապահական ձևակերպումը`

Դեբետ 821 «Հիմնական միջոցների կառուցման (ստեղծման) ծախսումներ» 59.160

Կրեդիտ 414 «Չկրած տոկոսային ծախսեր ամորտիզացված արժեքով հաշվառվող

երկարաժամկետ ֆինանսական պարտավորությունների գծով» 59.160:

 

ՀՀՀՀՍ 24 «ԿԱՊԱԿՑՎԱԾ ԿՈՂՄԵՐԻ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄ» ՍՏԱՆԴԱՐՏԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ

 

1. Նպատակը

 

Կապակցված կողմերի հետ հարաբերությունները կարող են նշանակալի ազդեցություն ունենալ հաշվետու կազմակերպության գործունեության արդյունքների և ֆինանսական վիճակի վրա: ՀՀՀՀՍ 24-ի հիմնական նպատակը կապակցված կողմերի, ինչպես նաև կազմակերպության և վերջինիս հետ կապակցված կողմերի միջև իրականացվող գործարքների որոշումն է, ինչպես նաև դրանց վերաբերյալ տեղեկատվության բացահայտման պահանջների սահմանումը:

 

2. Գործողության ոլորտը

 

ՀՀՀՀՍ 24-ը պետք է կիրառվի կապակցված կողմերի, ինչպես նաև հաշվետու կազմակերպության ու վերջինիս հետ կապակցված կողմերի միջև իրականացվող գործարքների նկատմամբ: ՀՀՀՀՍ 24-ի պահանջները կիրառվում են յուրաքանչյուր հաշվետու կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվությունները կազմելիս:

 

3. Հաշվապահական մոտեցումները

 

3.1. Կողմերը համարվում են կապակցված, եթե նրանցից մեկը կարող է վերահսկել մյուսին կամ նշանակալի ազդեցություն ունենալ մյուսի վրա` ֆինանսական և գործառնական որոշումներ կայացնելիս: ՀՀՀՀՍ 24-ը առնչվում է հետևյալ կապակցված կողմերի հետ փոխհարաբերություններին`

ա) կազմակերպություններ, որոնք ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն վերահսկում են հաշվետու կազմակերպությանը կամ վերահսկվում նրա կողմից, կամ հաշվետու կազմակերպության հետ ընդհանուր վերահսկողության տակ են գտնվում (օրինակ` հոլդինգային կազմակերպությունները, դուստր ընկերությունները և միևնույն մայր կազմակերպության այլ դուստր ընկերությունները),

բ) ասոցիացված կազմակերպություններ,

գ) համատեղ վերահսկվող միավորներ,

դ) քաղաքացիներ (ներառյալ` դրանց ընտանիքի մտերիմ անդամները), որոնք ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն հաշվետու կազմակերպությունում ունեն այնքան ձայնի իրավունք, որը նրանց կազմակերպության վրա նշանակալի ազդեցության հնարավորություն է տալիս,

ե) հանգուցային կառավարչական անձնակազմ, այսինքն այն անձինք, որոնք իրավասու են և պատասխանատվություն են կրում հաշվետու կազմակերպության գործունեության պլանավորման, կառավարման և վերահսկողության իրականացման համար, ներառյալ կազմակերպությունների տնօրենները, պաշտոնատար անձինք և նրանց ընտանիքի մտերիմ անդամները,

զ) կազմակերպություններ, որոնցում զգալի քանակությամբ ձայների իրավունքն ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն պատկանում է «դ» և «ե» կետերում նկարագրված ցանկացած անձի, կամ որոնց վրա այդպիսի անձինք ունեն նշանակալի ազդեցություն: Դրանցից են այն կազմակերպությունները, որոնք պատկանում են հաշվետու կազմակերպության տնօրեններին կամ խոշոր բաժնետերերին, և այն կազմակերպությունները, որոնք հաշվետու կազմակերպության հետ ունեն հանգուցային կառավարչական անձնակազմի ընդհանուր անդամ:

3.2. ՀՀՀՀՍ 24-ի համատեքստում հետևյալ կողմերը չեն համարվում կապակցված`

ա) երկու կազմակերպությունները, զուտ այն պատճառով, որ ունեն ընդհանուր տնօրեն (բայց անհրաժեշտ է հաշվի առնել հնարավորութունը և գնահատել հավանականությունը, որ տնօրենը կարող է ազդել երկու կազմակերպությունների քաղաքականությունների վրա` նրանց գործնական հարաբերություններում),

բ) ֆինանսական միջոցներ տրամադրողները, արհմիությունները, հասարակական նշանակության կազմակերպությունները, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները, և այն կազմակերպությունները, որոնք իրենց սովորական գործնական հարաբերությունների ընթացքում հարաբերվում են վերը նշվածների հետ (չնայած վերջիններս կարող են սահմանափակել կազմակերպության գործելու ազատությունը կամ մասնակցել նրա որոշումներ ընդունելու գործընթացին), և

գ) առանձին գնորդը, մատակարարը, ֆրանշիզ տրամադրող ընկերությունը, բաշխիչը (դիստրիբյուտոր) կամ գլխավոր գործակալը, որոնց հետ կազմակերպությունը զգալի ծավալի գործարքներ է իրականացնում, և պարզապես միայն այդ պատճառով է առաջանում տնտեսական կախվածություն:

3.3. Կապակցված կողմերի միջև գործարքը ռեսուրսների կամ պարտավորությունների փոխանցում է կապակցված կողմերի միջև` անկախ վճարի գանձումից: Այդպիսի գործարքների օրինակներ են`

ա) ապրանքների, արտադրանքի (պատրաստի կամ անավարտ) գնում կամ վաճառք,

բ) այլ ակտիվների գնում կամ վաճառք,

գ) ծառայությունների մատուցում կամ ստացում,

դ) գործակալական համաձայնագրեր,

ե) վարձակալական համաձայնագրեր,

զ) հետազոտության և զարգացման աշխատանքների արդյունքների փոխանցում,

է) լիցենզային համաձայնագրեր,

ը) ֆինանսներ (ներառյալ վարկերը և կանոնադրական կապիտալում ներդրումները` դրամական կամ բնաիրային տեսքով),

թ) երաշխիքներ, երաշխավորություններ և գրավներ,

ժ) կառավարման պայմանագրեր:

3.4. Կապակցված կողմերի միջև փոխհարաբերություններն առևտրային գործունեությունում սովորական երևույթ են: Օրինակ` կազմակերպությունները հաճախ իրենց գործունեության մի մասն իրականացնում են դուստր ընկերությունների կամ ասոցիացված կազմակերպությունների միջոցով, ներդրումներ կատարելու նպատակով կամ առևտրային նկատառումներով ձեռք են բերում այլ կազմակերպությունների բաժնեմասեր` բավարար համամասնությամբ, որպեսզի ներդրող կազմակերպությունը կարողանա վերահսկել կամ նշանակալի ազդեցություն ունենալ ներդրման օբյեկտի ֆինանսական և գործառնական որոշումների կայացման վրա:

3.5. Կապակցված կողմերը, միմյանց միջև կատարվող գործարքների գները որոշելիս, կարող են դրսևորել որոշ աստիճանի ճկունություն, մի բան, որը հատուկ չէ չկապակցված կողմերի միջև կատարվող գործարքներին: Կապակցված կողմերի միջև կատարվող գործարքների գները որոշելիս կիրառվում են տարբեր մեթոդներ, որոնցից են`

ա) համադրելի չվերահսկվող գնի մեթոդ, ըստ որի գինը որոշվում է` հիմք ընդունելով տնտեսապես համեմատելի շուկայում վաճառողի հետ կապ չունեցող գնորդին վաճառված նմանատիպ ապրանքի գինը: Այս մեթոդը հաճախ կիրառվում է, երբ ապրանքները մատակարարվում կամ ծառայությունները մատուցվում են կապակցված կողմերի միջև գործարքում, և դրա իրականացման պայմանները նման են սովորական առևտրական գործարքների պայմաններին,

բ) վերավաճառքի գնի մեթոդը կիրառվում է, երբ կատարվում է ապրանքների փոխանցում կապակցված կողմին` անկախ կողմին վաճառելու նպատակով: Այս մեթոդի համաձայն վերավաճառքի գինն իջեցվում է հավելագնի գումարի չափով: Վերջինս մի գումար է, որի հաշվին վերավաճառողը կցանկանար ծածկել իր ծախսումները և ստանալ համապատասխան շահույթ,

գ) «ծախսում գումարած» մեթոդ, ըստ որի մատակարարի ծախսումների (ինքնարժեքի) վրա գումարվում է ընդունելի հավելում: Դժվարություններ կարող են առաջանալ և ինքնարժեքի տարրերը, և հավելումը որոշելիս: Այն չափանիշներից, որոնք կարող են օգնել փոխանցման գները որոշելիս, արտադրության նմանատիպ ճյուղերում համադրելի շահութաբերությունն է` ըստ վաճառքի կամ ըստ զուտ ակտիվների (սեփական կապիտալի):

 

4. Բացահայտում

 

4.1. Ֆինանսական հաշվետվություններին կից ծանոթագրություններում պետք է բացահայտվեն`

ա) վերահսկողության առկայության դեպքում կապակցված կողմերի փոխհարաբերությունները` անկախ կապակցված կողմերի միջև գործարքների կատարման փաստից,

բ) եթե կապակցված կողմերի միջև կայացել են գործարքներ`

I. կապակցված կողմերի փոխհարաբերությունների բնույթը,

II. գործարքների տեսակները,

III. գործարքների տարրերը, ներառյալ`

- գործարքների ծավալի ցուցանիշը` գումարային տեսքով կամ հարաբերական

մեծությամբ,

- չմարված հոդվածները` գումարով կամ հարաբերական մեծությամբ,

- գնային քաղաքականությունը:

4.2. Բացահայտում չի պահանջվում`

ա) համախմբված ֆինանսական հաշվետվություններում` կապված ներխմբային գործարքների հետ,

բ) մայր կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններում, եթե դրանք ներկայացվում են համախմբված ֆինանսական հաշվետվությունների հետ,

գ) ամբողջությամբ սեփականություն հանդիսացող դուստր ընկերության ֆինանսական հաշվետվություններում, եթե դրա մայր կազմակերպությունը գրանցված է նույն երկրում և ներկայացնում է համախմբված ֆինանսական հաշվետվություններ այդ երկրում,

դ) պետության վերահսկողության տակ գտնվող կազմակերպությունների ֆինանսական հաշվետվություններում` կապված պետության վերահսկողության տակ գտնվող այլ կազմակերպությունների հետ ունեցած գործարքների հետ:

Հավելված. Ֆինանսական հաշվետվություններին կից ծանոթագրություններում կապակցված կողմերի վերաբերյալ բացահայտումների օրինակ

 

Ա կազմակերպության 2000թ. ֆինանսական հաշվետվություններին կից ծանոթագրություններում կապակցված կողմերի և կազմակերպության ու դրանց միջև գործարքների վերաբերյալ կատարվել են հետևյալ բացահայտումները.

«Ա կազմակերպության հիմնադիրների խորհրդի նախագահը մոտիկ ազգակցական կապի մեջ է Բ կազմակերպության հիմնադիրների խորհրդի նախագահի հետ և այս կազմակերպությունները նշանակալի ազդեցություն ունեն մեկը մյուսի վրա: Հետևաբար, Բ կազմակերպությունը հանդիսանում է Ա-ի կապակցված կողմ` համաձայն ՀՀՀՀՍ 24-ի:

2000թ. ընթացքում Բ կազմակերպության հետ կատարվել են հետևյալ գործարքները`

 

.______________________________________________________________________.

| Գործարքի նկարագրությունը |        Ծավալը     | Տեսակարար կշիռը       |

|                          |                   | նմանատիպ գործարքներում|

|__________________________|___________________|_______________________|

| Ապրանքների վաճառք Բ-ին   |110.000 հազար դրամ |          15%          |

| Փոխառության ստացում Բ-ից | 50.000 հազար դրամ |          70%          |

.______________________________________________________________________.

 

Բ կազմակերպությանը վաճառված ապրանքների գինը որոշվել է համադրելի չվերահսկվող գնի մեթոդով:

 

 

pin
Ֆինանսների (նախկին Ֆինանս. և էկոն.
13.04.2001
N 119
Հրաման