Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ԿՈՏԱՅՔԻ ՄԱՐԶԻ ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ Հ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ ԿՈՏԱՅՔԻ ՄԱՐԶԻ ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ (ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾԸ ՀԱՍ ...

 

 

040.1597.140108

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

27 դեկտեմբերի 2007 թվականի N 1597-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿՈՏԱՅՔԻ ՄԱՐԶԻ ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ

i

(ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

«Քաղաքաշինության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 10-րդ, 14.3-րդ և 17-րդ հոդվածներին համապատասխան` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.

1. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզի Հրազդանի քաղաքային համայնքի (բնակավայրի) գլխավոր հատակագիծը` համաձայն հավելվածի:

2. Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության նախարարին` գլխավոր հատակագծի իրականացման մոնիթորինգն ապահովել համաձայն Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ի «Պետական քաղաքաշինական կադաստրի վարման և քաղաքաշինական գործունեության մոնիթորինգի անցկացման կարգը հաստատելու մասին» N 802 որոշմամբ սահմանված կարգի:

3. Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման մարմինների ղեկավարներին` ճյուղային և համայնքային զարգացման ծրագրերում սահմանված կարգով ներառել գլխավոր հատակագծի իրականացման համապատասխան միջոցառումները` ըստ առաջնահերթության:

4. Առաջարկել Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզի Հրազդանի քաղաքապետին` համայնքի զարգացման ծրագրերում սահմանված կարգով ներառել գլխավոր հատակագծի իրականացման միջոցառումները` ըստ առաջնահերթության:

5. Սահմանել, որ գլխավոր հատակագծով նախատեսված հողամասերի նպատակային նշանակության փոփոխությունները կատարվում են Հայաստանի Հանրապետության հողային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով` ըստ գլխավոր հատակագծով նախատեսված կառուցապատման հերթականության:

6. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2008 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒՆՎԱՐԻ 14-ԻՆ

 

Հավելված

ՀՀ կառավարության

2007 թվականի դեկտեմբերի 27-ի

N 1597-Ն որոշման

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿՈՏԱՅՔԻ ՄԱՐԶԻ ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ (ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾԸ

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՏԵՔՍՏԱՅԻՆ ՄԱՍ

 

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

 

ԳԼՈՒԽ I
ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՑՈՂ ԻՐԱՎԻՃԱԿԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՏԱՐԱԾՔԻ ՀԱՄԱԼԻՐ ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆ

 

I-1. Պատմական ակնարկ և նախկինում մշակված գլխավոր հատակագծերի հիմնադրույթների իրականացման վերլուծություն

I-1.1. Պատմական ակնարկ

I-1.2. Հրազդան քաղաքի նախկինում մշակված գլխավոր հատակագծերի վերլուծություն

I-2. Հրազդանի քաղաքային համայնքը Կոտայքի մարզի տարաբնակեցման համակարգում

I-3. Տարածքի համալիր գնահատականը

I-3.1. Հրազդան քաղաքի քաղաքաշինական զարգացման ռեժիմը

I-3.2. Հրազդան քաղաքի տարածքի բարենպաստության աստիճանը

I-3.2.1. Տարածքի գործոնային գնահատականն ըստ բնական պայմանների

I-3.2.1.1. Կլիմայական պայմաններ

I-3.2.1.2. Առողջարանային ռեսուրսներ (բնական լանդշաֆտներ, կլիմայաբուժության պայմաններ)

I-3.2.1.3. Տարածքի գեոմորֆոլոգիական, հիդրոլոգիական, հիդրոերկրաբանական, ինժեներաերկրաբանական, սեյսմատեկտոնական պայմանները:

I-3.2.1.4. Լանդշաֆտների դասակարգումը և գնահատականը

I-3.2.1.5. Ինժեներական նախապատրաստման միջոցառումներ

I-3.2.2. Տարածքի գնահատականն ըստ հատակագծային պայմանների

I-3.2.2.1. Պատմամշակութային հուշարձաններ

 

Գլուխ II
ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

 

II-1. Հեռանկարային տնտեսական և տարածքային զարգացման հայեցակարգ

II-1.1. Արդյունաբերական զարգացման հեռանկարները

II-1.2. Արդյունաբերական «բազային» կոմպլեքսաստեղծ ճյուղերի զարգացման հնարավորությունները

II-1.3. Ագրոարդյունաբերական համալիրի զարգացման հնարավորությունները

II-1.4. Ռեկրեացիայի քաղաքաշինական հեռանկարային զարգացումը

II-2. Բնակչություն և բնակելի ֆոնդ

II-3. Հասարակական սպասարկման ոլորտ

II-4. Քաղաքային տարածքի ճարտարապետահատակագծային կազմակերպում և գործառական կառուցվածք

II-4.1. Քաղաքի տարածքային զարգացման հիմնական սկզբունքները

II-4.2. Հատակագծային հեռանկարային կառուցվածք

II-4.2.1. Հողատեսքերի նպատակային նշանակության փոփոխությունը

II-4.3. Քաղաքի տարածքի գործառական գոտիավորում և կառուցապատման ռեժիմներ

II-5. Տրանսպորտային ենթակառուցվածքների հեռանկարային զարգացումը

II-5.1. Արտաքին տրանսպորտ

II-5.2. Ներքին տրանսպորտ

II-5.3. Ավտոմոբիլային արտանետումների հաշվարկը Հրազդան քաղաքում

II-6. Ինժեներական ենթակառուցվածքների հեռանկարային զարգացումը

II-6.1. Ջրամատակարարում

II-6.2. Ջրահեռացում

II-6.3. Էլեկտրամատակարարում

II-6.4. Գազամատակարարում

II-6.5. Ջերմամատակարարում

II-6.6. Կապ

II-7. Շրջակա միջավայրի պահպանություն

II-7.1. Շրջակա միջավայրի քաղաքաշինական էկոլոգիական վիճակի վերլուծություն

II-7.2. Մթնոլորտային օդի պահպանություն

II-7.3. Մակերևութային և խորքային ջրերի պահպանություն

II-7.4. Տարածքային և հողաբուսական ռեսուրսների պահպանություն

II-7.4.1. Տարածքային ռեսուրսների պահպանություն

II-7.4.2. Հողաբուսական ծածկույթի պահպանություն

II-7.5. Պատմամշակութային հուշարձանների պահպանություն

II-8. Քաղաքացիական պաշտպանության միջոցառումներ

II-9. ՀՀ Կոտայքի մարզի Հրազդանի քաղաքային համայնքի գլխավոր հատակագծի հիմնական տեխնիկատնտեսական ցուցանիշները

II-10. ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԾԻ ՀԻՄՆԱԴՐՈՒՅԹՆԵՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԱՌԱՋՆԱՀԵՐԹ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ

 

ԳԼՈՒԽ III
ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՏԱՐԱԾՔԻ ԳՈՏԻԱՎՈՐՄԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ

 

III-1. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

III-1.1. Գոտիավորման նախագծի իրավազորությունը

III-1.2. Գոտիավորման նախագծի հիմնական նպատակները

III-1.3. Գոտիավորման նախագծի կիրառման բնագավառը

III-1.4. Գոտիավորման համակարգի կառուցվածքը

III-1.5. Գոտիավորման նախագծի իրավական հիմքերն են

III-1.6. Գոտիավորման նախագծի կապը գլխավոր հատակագծի հետ

III-2. Տարածքների փաստացի օգտագործման և նախագծային հիմնական բնութագրեր

III-2.1. Սահմաններ

III-2.2. Կլիմայական պայմաններ

III-2.3. Հողածածկույթ

III-2.4. Ինժեներաերկրաբանական պայմաններ

III-2.5. Սեյսմատեկտոնական պայմաններ

III-2.6. Ինժեներական ենթակառուցվածքներ

III-3. Շրջակա միջավայրի պահպանություն

III-4. Գոտիավորման նախագծի կազմը

III-5. Գոտիներում թույլատրելի օգտագործումների (կառուցապատումների) սահմանափակումների հիմնավորումները

III-6. Թույլատրելի օգտագործման ձևերի աղյուսակ

III-7. Գոտիներ

III-8. Կառուցապատման կանոններ

III-9. Տերմիններ և սահմանումներ

 

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՎԵԼՎԱԾՆԵՐ

 

ԳԾԱԳՐԱԿԱՆ ՄԱՍ

 

ԳԾ. N

.___________________________________________________________________.

|  ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ (ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾ       |

|___________________________________________________________________|

|ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ (ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԴԻՐՔԸ ՄԱՐԶԻ ՏԱՐԱԲՆԱԿԵՑՄԱՆ     | 1  |

|ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ                                                   |    |

|ՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ԿԱՊԵՐԸ                             |    |

|ԻՆԺԵՆԵՐԱԿԱՆ ԵՆԹԱԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔՆԵՐԸ                                |    |

|ԲՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՏՈՒԿ ՊԱՀՊԱՆՎՈՂ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐ, ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ|    |

|ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐ                                                  |    |

|______________________________________________________________|____|

|ՏԱՐԱԾՔԻ ՓԱՍՏԱՑԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾ (ՀԵՆԱԿԵՏԱՅԻՆ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾ) | 2  |

|______________________________________________________________|____|

|ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՏԻՆԵՐ  | 3  |

|______________________________________________________________|____|

|ՏԱՐԱԾՔԻ ՀԱՄԱԼԻՐ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾ                           | 4  |

|______________________________________________________________|____|

|ՕԳՏԱԿԱՐ ՀԱՆԱԾՈՆԵՐԻ ՏԵՂԱԴԻՐՔԻ ՍԱՀՄԱՆԱԳԾԵՐ                      | 5  |

|______________________________________________________________|____|

|ԼԱՆԴՇԱՖՏԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՈՒՐՎԱԳԻԾ                            | 6  |

|______________________________________________________________|____|

|ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԱՏԱԿԱԳԻԾ (ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԾԱԳԻՐ)     | 7  |

|______________________________________________________________|____|

|ԿԱՌՈՒՑԱՊԱՏՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ՆԱԽԱՏԵՍՎԱԾ ՀՈՂԱՏԵՍՔԵՐԻ ԲԱՇԽՈՒՄՆ ԸՍՏ       | 8  |

|ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ                      |    |

|______________________________________________________________|____|

|ԿԱՌՈՒՑԱՊԱՏՄԱՆ ՀԵՐԹԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՈՒՐՎԱԳԻԾ (ԱՌԱՋՆԱՀԵՐԹ ԵՎ          | 9  |

|ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ)                                                 |    |

|______________________________________________________________|____|

|ՏՐԱՆՍՊՈՐՏԻ ՈՒՐՎԱԳԻԾ                                           | 10 |

|______________________________________________________________|____|

|ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ՈՒՐՎԱԳԻԾ             | 11 |

|______________________________________________________________|____|

|ՇՐՋԱԿԱ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԲԱՐԵԼԱՎՄԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ    | 12 |

|______________________________________________________________|____|

|ՌԵԿՐԵԱՑԻՈՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀԱՏԱԿԱԳԾԱՅԻՆ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ                  | 13 |

|______________________________________________________________|____|

|ԻՆԺԵՆԵՐԱԿԱՆ ԵՆԹԱԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔՆԵՐ                                 | 14 |

|___________________________________________________________________|

|ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ (ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԻ) ԱՌԱՆՁԻՆ ՀԱՏՎԱԾՆԵՐԻ        |

|(1, 2) ԳՈՏԻԱՎՈՐՄԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ                                         |

|___________________________________________________________________|

|ՏԱՐԱԾՔԻ ԳՈՏԻԱՎՈՐՄԱՆ ԳԾԱԳԻՐ (2 ԳԾԱԳԻՐ)                         | 15 |

|______________________________________________________________|____|

|ԿԱՐՄԻՐ ԳԾԵՐԻ ՆՇԱՀԱՐՄԱՆ ԳԾԱԳԻՐ (2 ԳԾԱԳԻՐ)                      | 16 |

|______________________________________________________________|____|

|ԻՆԺԵՆԵՐԱԿԱՆ ԵՆԹԱԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔՆԵՐ (2 ԳԾԱԳԻՐ)                      | 17 |

.___________________________________________________________________.

 

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

 

Կոտայքի մարզի Հրազդանի քաղաքային համայնքի գլխավոր հատակագիծը` համատեղված քաղաքի որոշ հատվածների գոտիավորման նախագծի հետ, մշակվել է ՀՀ Կառավարության որոշմամբ, ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության որոշմամբ, ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության պատվերով (N ԱՇՁԲ-07/206-1, 27 մարտի 2007 թ.):

Նախագծման համար ուղեցույց են ծառայել հետևյալ նորմատիվային և նախագծային փաստաթղթերը.

. ՀՀ օրենքը քաղաքաշինության մասին:

. Կարգ ՀՀ քաղաքային և գյուղական համայնքների գլխավոր հատակագծերի մշակման, փորձաքննության, համաձայնեցման, հաստատման և փոփոխման (Հաստատված ՀՀ Կառավարության 02.05.03 N 609 որոշմամբ):

. Կարգ բնակավայրերի տարածքների գոտիավորման նախագծերի մշակման, փորձաքննության, համաձայնեցման և փոփոխման (հաստատված 14.05.01 N 408 որոշմամբ):

. Տարբեր տարիներին նախագծային ինստիտուտներում մշակված Հրազդան քաղաքի գլխավոր հատակագծերը, քաղաքի տարբեր թաղամասերի մանրամասն հատակագծման և կառուցապատման նախագծերը:

. ՀՀ Կառավարության, շահագրգիռ նախարարությունների ՀՀ Կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի, Ջրային ռեսուրսների պետական կոմիտեի, ՀՀ Կոտայքի մարզպետարանի, Հրազդանի քաղաքապետարանի, տարբեր կազմակերպությունների Հրազդան քաղաքին վերաբերող ելակետային նյութերը, որոշումները, ծրագրային փաստաթղթերը:

. ՀՀ Կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի` կադաստրային քարտեզները «Հայնախագիծ» ԲԲԸ-ում մշակված և կառավարության կողմից հաստատված (10.04.03 N 610-Ն) «ՀՀ տարաբնակեցման գլխավոր նախագծի» հիմնադրույթները:

. Հրազդան քաղաքի տարածքի սեյսմամիկրոշրջանացման քարտեզը` մշակված «ԳԵՈՌԻՍԿ» ԳՀԻ-ի կողմից 2007 թ. և հաստատված ՍՊԱԾ-ի կողմից:

Նախագծում հաշվի են առնված նաև ՍԵՄԱԹ-ի «Հիմնադիր սկզբունքները Եվրոպական մայրցամաքի կայուն զարգացման» և «Հայաստանում Եվրոպական լանդշաֆտային կոնվենցիայի» միջոցառումները և տարածքային պլանավորման փոխկապակցության սկզբունքները, որոնք կարելի է խմբավորել հետևյալ բլոկներով.

. Տնտեսության կայուն զարգացում, որն ընդգրկում է.

- Արդյունաբերական «բազային» կոմպլեքսաստեղծ ճյուղերը,

- Գիտատար արդյունաբերական արտադրությունը,

- Ագրոարտադրական համալիրը,

- Ռեկրեացիոն ոլորտը,

- Բնապահպանական միջոցառումների իրականացումը:

. Քաղաքաշինության կայուն զարգացում, որն ընդգրկում է.

- Բնակելի շինարարությունը,

- Բնակելի-կոմունալ շինարարությունը,

- Լանդշաֆտի ռացիոնալ օգտագործումը,

- Բնապահպանական միջոցառումների իրականացումը:

. Ինժեներական, տրանսպորտային և տեխնիկական ենթակառուցվածքների կայուն զարգացում, որն ընդգրկում է.

- Տրանսպորտային ենթակառուցվածքը,

- Ջրամատակարարման, ջրահեռացման համակարգը,

- Էներգամատակարարման համակարգը,

- Թափոնների ուտիլիզացիան,

- Բնապահպանական միջոցառումների իրականացումը:

Հրազդանի քաղաքային համայնքի գլխավոր հատակագծի մշակման հիմնական նպատակը քաղաքի հեռանկարային զարգացման և տարածքային աճի ուղղությունների, տարածքների ֆունկցիոնալ նշանակության որոշումն է` տրանսպորտային, ինժեներական, տեխնիկական ենթակառուցվածքների սկզբունքային լուծումներով, տարածքների հողօգտագործման և կառուցապատման պարտադիր պահանջների սահմանումով:

 

ԳԼՈՒԽ I
ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՑՈՂ ՎԻՃԱԿԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ և ՀԱՄԱԼԻՐ ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆ

 

I-1. Պատմական ակնարկ և նախկինում մշակված գլխավոր հատակագծերի

հիմնադրույթների իրականացման վերլուծություն

 

I-1.1. Պատմական ակնարկ

 

Հրազդանի վարչական շրջանը (մինչև 1959 թ. Ախտայի շրջան) կազմավորվել է 1930 թ. սեպտեմբերի 9-ին:

Հրազդանի շրջանի տարածքը հնում մտնում էր Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի մեջ և կազմում էր դրա Նիգ և Կոտայք գավառների մասը: Հայկական պետականության անկումից հետո պարսկական և թուրքական տիրապետողների կողմից այն օգտագործվել է որպես ամառանոց և արոտավայր: VIII-XV դդ. շրջանի տարածքում ստեղծվել են հայկական իշխանություններ (Զաքարյաններ, Պահլավունիներ, Պռոշյաններ): Մինչև 1828 թ. Հրազդանի շրջանը հանդիսանում էր Երևանի խանության մահալներից մեկը: Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո, մինչև ՀՍՍՀ վարչատարածական բաժանումը (1930 թ.) մտնում էր Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառի մեջ: 1826-1828 թթ. ռուս-պարսկական և 1828-1829 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմներից հետո Սալմաստ, Խոյ, Ալաշկերտ և Բայազետ գավառներից գաղթած հայ ընտանիքներ բնակություն հաստատեցին Հրազդանի շրջանում: 1840 թ. Հրազդանում, Ծաղկաձորում, Ֆանտանում ցարական կառավարությունը բնակեցրեց ռուս բողոքականներին:

1959 թ. հունիսի 30-ի ՀայկՍՍՌ Գերագույն Խորհրդի որոշումով Ներքին Ախտա շրջկենտրոնը (քաղաքատիպ ավանը) վերանվանվել է Հրազդան քաղաքատիպ ավան և այդ հրամանով էլ Հրազդանը դասվել է շրջանային ենթակայության քաղաքների շարքին: 1962 թ. հանրապետական ենթակայության քաղաք է: 1960-1970 թթ. քաղաքի շրջագծի մեջ են մտել Մաքրավան, Աթարբեկյան, Ջրառատ և Կաքավաձոր գյուղերը:

Քաղաքի հին բնակիչները եկել են Մակուից, Սալմաստից, Սասունից, Կարսից: Խորհրդային շրջանում Հրազդանում բնակություն են հաստատել հանրապետության մյուս շրջաններից, հարևան հանրապետություններից, սփյուռքից եկած բազմաթիվ ընտանիքներ:

Նախախորհրդային ժամանակաշրջանում Հրազդանում արդյունաբերական ձեռնարկություններ չեն եղել:

Քաղաքի սահմաններում, գետի վրա ստեղծվել է Գյումուշի ՀԷԿ-ի կանոնավորիչ արհեստական լիճը: Հետագայում շարք են մտել պետական շրջանային էլեկտրակայանը (ՊՇԷԿ, ցեմենտի գործարանը), խոշոր պանելային տնաշինական, կաթի, հացի գործարանները և այլն:

1995 թ. Հայաստանի Հանրապետության «Վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքով Հրազդանը ստացել է քաղաքի կարգավիճակ Կոտայքի մարզի կազմում:

 

I-1.2. Հրազդան քաղաքի նախկինում մշակված գլխավոր հատակագծերի

վերլուծություն

 

Հրազդան քաղաքի առաջին գլխավոր հատակագիծը մշակվել է 1927-1928 թթ. (ճարտ. Ա. Թամանյան): Նախագիծն ընդգրկում էր Ախտա և Աղփարս (ներկայումս քաղաքի հարավային մասը) գյուղերի տարածքը, որի ամֆիթատրոնաձև կառուցապատումն ուղղված էր դեպի Հրազդան գետը: Վերջինիս ափամերձ մասը նախատեսված էր օգտագործել որպես հանգստի գոտի:

Հրազդան քաղաքի երկրորդ գլխավոր հատակագիծը մշակվել է 1962 թ. «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտի կողմից և հաստատվել է ՀայկՍՍՌ Գերագույն Խորհրդի 1963 թ. մարտի 9-ի N 104 որոշումով: Ըստ գլխավոր հատակագծի հիմնադրույթների, 1980 թ. քաղաքի բնակչությունը պետք է կազմեր 80.0 հազ. մարդ, տարածքը` 3000 հա, որոնք հաշվարկային ժամանակաշրջանում չիրականացան (1980 թ. քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 42.9 հազ. մարդ):

Չիրականացան նաև արդյունաբերական ոլորտի զարգացման ուղղությունները: Կոնսերվացվեց լեռնաքիմիական կոմբինատը, չկառուցվեցին նախատեսված հրակայուն աղյուսի գործարանը, մետալուրգիական կոմբինատը, սինթետիկ մանրաթելի «Վինոլ» գործարանը, մսի կոմբինատը, սպիտակ ցեմենտի գործարանը և այլն:

Քաղաքում նախատեսված էր երեք հիմնական զանգված` հարավային, կենտրոնական և հյուսիսային: Քաղաքի հիմնական արդյունաբերական օբյեկտները կենտրոնացվել էին արդյունաբերական հանգույցում (ճարտ. Ս. Մանուկյան, Վ. Տոնիկյան, Ժ. Հովսեփյան, Բ. Պատրիկյան):

1969 թ. մշակվել է քաղաքի վարչահասարակական, մշակութային կենտրոնի նախագիծը (ճարտ. Մ. Գրիգորյան, Ս. Մանուկյան, Վ. Տոնոյան, Տ. Բալայան):

1980 թ. «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտում մշակվում է նոր գլխավոր հատակագիծ 2000 թ. հաշվարկային ժամանակաշրջանի համար (ըստ ՀՍՍՀ Գերագույն Խորհրդի 1979 թ. մայիսի 8-ի N 277 որոշման):

Բնակչության թվաքանակը նախատեսված էր` 1990 թ. 110 հազ., 2000 թ.` 135 հազ. մարդ: Քաղաքի տարածքը` 1831 հա: Հիմնական գործող արդյունաբերական օբյեկտներն էին. Հրազդանի ՋՀԷԿ-ը, ցեմենտի գործարանը, «Շուշան» գործարանը, «Պլաստիկ» գործարանի մասնաճյուղը և այլն:

1978-1990 թթ. նախատեսվում էր գործարկել «Հրազդանմաշ» գործարանը, գյուղատնտեսական գործիքների վերանորոգման գործարանը, ջերմոցային կոմբինատը:

Քաղաքի շրջագծում ընդգրկված Ջրառատի, Աթարբեկյանի, Հրազդանի սովխոզներում նախատեսվում էր զարգացնել անասնապահության կաթնամսային ճյուղը և բուսաբուծությունը:

Ըստ գլխավոր հատակագծի քաղաքը ձգված է 15 կմ երկարությամբ: Բնակեցման մասը բաժանված է 3 բնակելի շրջանի` հյուսիսային, կենտրոնական, հարավային:

Հյուսիսային բնակելի շրջանն ընդգրկում է Ջրառատ, Աթարբեկյան, Հրազդան սովխոզները և բաղկացած է 7 միկրոշրջանից:

Կենտրոնական բնակելի շրջանն ընդգրկում է Մաքրավանը և Աղբյուրակը և բաղկացած է 5 միկրոշրջանից:

Հարավային բնակելի շրջանն ընդգրկում է հին շրջկենտրոնը և Աթարբեկյանի ՀԷԿ-ի ավանը, որը կառուցապատված է 1-2 հարկանի անհատական տներով: Բնակելի շրջանը բաղկացած է 7 միկրոշրջաններից:

Ըստ գլխավոր հատակագծի կարգավորվել է արտաքին տրանսպորտը: Պահպանվում է երկաթգծի «Հրազդան» կայարանը, արդյունաբերական կայարան «Կաքավաձորը» դարձվում է բեռնատար: «Կաքավաձոր» և «Հրազդան» կայարանների միջև կազմակերպվում է կանգառային պլատֆորմա: Քաղաքի կենտրոնով դեպի Քաղսի և Հանքավան տանող ճանապարհները դուրս են բերվում քաղաքից:

Քաղաքի հեռանկարային սահմաններում ընդգրկված է 4100 հա տարածք: Հիմնական ռեզերվային տարածքները նախատեսվել են քաղաքի հյուսիս-արևելյան մասում, Աղբյուրակ ավանի շրջակայքում: Քաղաքի տարածքում ընդգրկվել է 2269 հա տարածք, որից 843 հա վարելահող` Աթարբեկյանի, Ջրառատի և Հրազդանի սովխոզներից:

Հեռանկարային (2000 թ.) բնակելի ֆոնդի քանակը կազմում է 2.43 մլն.մ2 (18 մ2 հաշվարկով 1 մարդու համար):

Ջրամատակարարման աղբյուրներ են Մաքրավանի աղբյուրների 3 խմբերը, որոնցից վերևի խմբի դեբիդը կազմում է 700 լ/վրկ, մնացած 432 լ/վրկ-ը վերցվում է միջին խմբից: Հեռանկարային ընդհանուր ջրապահանջարկը կազմում է 1132 լ/վրկ:

Տեխնիկական ջրամատակարարումը (860 լ/վրկ, որից ոռոգման նպատակներով` 230 լ/վրկ) իրականացվելու է Հրազդան և Մարմարիկ գետերից:

Կեղտաջրերը նախատեսվում է հեռացնել Սևան-Հրազդան կոյուղու գլխավոր կոլեկտորը:

Ջերմամատակարարման աղբյուր է Հրազդանի ՋԷԿ-ը: Նախատեսված են ինժեներական նախապատրաստման և քաղաքացիական պաշտպանության միջոցառումներ:

Աղբավայր է ընտրված քաղաքից հարավ գտնվող շահագործված քարհանքի տարածքը:

1990 թ. «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտում լրամշակվում է 1980 թ. Հրազդան քաղաքի գլխավոր հատակագիծը (ՀՍՍՀ Պետշինի ապրիլի 17-ի 1990 թ. նամակի հիման վրա): Լրամշակման հիմնական պատճառներն էին.

- Հեռանկարային բնակչության (135.0 հազ. մարդ) չհիմնավորված քանակը,

- 1988 թ. դեկտեմբերի 7-ից հետո սեյսմիկ շինարարական նորմերի փոփոխությունները:

Լրամշակված գլխավոր հատակագծով բնակչության հաշվարկային քանակը 2010 թ. համար ընդունվել է 120.0 հազ. մարդ:

Բնակելի ֆոնդը հաշվարկված է մեկ մարդուն 16 մ2 տարածքով և կազմում է 1.6 մլն. մ2:

Քաղաքի հեռանկարային տարածքում ընդգրկված է 3850 հա (1980 թ. 4100 հա-ի փոխարեն), որից բնակեցված գոտին` 1431 հա (217 հա վարելահող), արդյունաբերական գոտին 654 հա (70 հա վարելահող), սանպահպանման գոտիները 100 հա, անտառները և անտառայգիները` 810 հա:

Նոր շինարարությունը նախատեսված է 4 հարկանի շենքերով և ցածրահարկ մենատներով:

Բնակեցման գոտին կազմում է 402 հա, որից

հյուսիսային բնակելի շրջան-209 հա,

կենտրոնական շրջան-39 հա,

հարավային շրջան-154 հա:

Անասնապահական օբյեկտները նախատեսված են հանել քաղաքից:

Ջրամատակարարման համար նախատեսված են Մաքրավանի աղբյուրները 1462 լ/վրկ դեբիտով, ջրապահանջը 2010 թ.` 1259 լ/վրկ:

Ջրամատակարարման աղբյուր է Հրազդանի ՋԷԿ-ը, գազամատակարարման` բարձր ճնշման գազատարը, որն անցնում է քաղաքի մոտից:

1980 թ. և 1990 թ. «Հայարդնախագծում» մշակված գլխավոր հատակագծերը չեն հաստատվել կառավարության կողմից:

 

I-2. Հրազդանի քաղաքային համայնքը Կոտայքի մարզի տարաբնակեցման

համակարգում

 

Հրազդանի քաղաքային համայնքը գտնվում է Կոտայքի մարզի հյուսիս-արևելյան մասում, Հրազդան գետի հովտում, Երևան-Սևան-Իջևան-Ադրբեջանի սահման I կարգի ավտոմոբիլային մայրուղին ձախ կողմում:

Հաշվի առնելով քաղաքի տեղադրվածությունը մարզի ինտենսիվ յուրացված գոտում, շրջապատվածությունը գյուղատնտեսական արժեքավոր հողերով, գոտու տարածքային դեֆիցիտը, մարզի ինժեներական, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների ընդհանրությունը, ռեսուրսների համատեղ օգտագործման անհրաժեշտությունը, Հրազդան քաղաքի զարգացման տնտեսական և տարածքային ուղղությունները դիտարկվել են «ՀՀ տարաբնակեցման գլխավոր նախագծի» Կոտայքի մարզի հիմնախնդիրների հետ փոխկապակցված:

Կոտայքի մարզը կազմավորվել է 1995 թ. «ՀՀ վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքով` Հրազդանի, Աբովյանի,Եղվարդի նախկին վարչական շրջանների (տարածաշրջանների) ընդգրկումով: Մարզն ունի 67 համայնք, որից 7-ը` քաղաքային (Հրազդան, Չարենցավան, Ծաղկաձոր, Եղվարդ, Նոր Հաճն, Աբովյան, Բյուրեղավան), 60-ը` գյուղական:

Մարզի տարածքն ըստ քաղաքաշինական-տնտեսական յուրացվածության աստիճանի բաժանվում է ինտենսիվ, թույլ յուրացված, ռեկրեացիոն-բնապահպանական և տարաբնակեցման համար անբարենպաստ:

. Ինտենսիվ յուրացված գոտիները ձգվում են Հրազդանի և դրա ձախափնյա վտակների հովիտներով և զբաղեցնում են մարզի տարածքի 25%-ը, որտեղ կենտրոնացված է բնակչության 91%-ը, քաղաքային բնակչության 66.8% է: Տարածքի բացարձակ նիշերը տատանվում են 950-1900 մ: Բնակչության խտությունն այդ գոտիներում կազմում է 576 մարդ/կմ2 վրա` գերազանցելով էկոլոգիական շեմային չափանիշները: Գոտիների տարածքները հիմնականում զբաղեցված են արժեքավոր գյուղատնտեսական հողերով, անտառներով, տարածված են խոշոր աղբյուրների ելքեր, մետաղային և ոչ մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրեր, առկա են էկոլոգիական կոնֆլիկտային իրավիճակներ:

Այս գոտիներում սահմանված է զարգացման սահմանափակման ռեժիմ (բնակավայրերի տարածքային աճի սահմանափակում, միջազգային ստանդարտներին համապատասխանող հասանելի տեխնոլոգիաներով արդյունաբերական օբյեկտների տեղադրում, գյուղատնտեսական արժեքավոր հողերի օտարման արգելում շինարարական նպատակների համար, բնապահպանական միջոցառումների լայն համալիրի իրականացում):

. Թույլ յուրացված գոտիները ձգվում են ինտենսիվ յուրացված գոտիներին զուգահեռ` հասնելով մինչև 2000-2100 մ: Գոտիները զբաղեցնում են մարզի տարածքի 44.5%, որտեղ բնակվում է բնակչության 9%-ը, խտությունը կազմում է 31 մարդ/կմ2 վրա: Գոտիների տարածքները հիմնականում օգտագործվում են գյուղատնտեսական նպատակներով (հիմնականում արոտներ):

Թույլ յուրացված գոտիներում սահմանված է առաջնահերթ զարգացման ռեժիմ (բնակավայրերի խոշորացում, տարածքային աճ, ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործում, ինժեներական, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացում և կատարելագործում, ինժեներական պաշտպանության միջոցառումներ):

. Ռեկրեացիոն-բնապահպանական գոտին զբաղեցնում է մարզի տարածքի 13.0%-ը, զբաղեցված է հիմնականում անտառներով (275 կմ2, որից անտառածածկ` 145 հա):

Գոտու ռեժիմը` բնապահպանական միջոցառումներ, առողջարանային գոտիների զարգացում և բարեկարգում:

. Տարաբնակեցման համար անբարենպաստ գոտին զբաղեցնում է մարզի տարածքի 17.5%-ը, բացարձակ բարձրությունները տատանվում են 2000-2500-3600 մ, հիմնականում տարածված են արոտներ, բարձր լեռնային ալպիական արոտներ:

Գոտու ռեժիմը նախատեսում է գյուղատնտեսության և ձմեռային ռեկրեացիայի զարգացում: Անհրաժեշտ է ինժեներական պաշտպանության միջոցառումների լայն համալիրի կիրառում:

Մարզի տարածքով անցնում է միջպետական նշանակության Երևան-Սևան-Իջևան-Ադրբեջանի սահման I կարգի ավտոմոբիլային մայրուղին, Երևան-Սևան-Վարդենիս-Սոթք երկաթուղին, Հրազդան քաղաքից հյուսիս այդ գծից ճյուղավորվում է Հրազդան-Մեղրաձոր-Ֆիոլետովո-Դիլիջան-Իջևան գիծը:

Հանրապետական նշանակության ճանապարհներն են` Ջրաբեր-Հրազդան և Գեղի-Արգել-Արզաքան-Հրազդան ճանապարհները:

Մարզի ապահովվածությունը հաղորդակցության ուղիներով ընդհանուր առմամբ բավարար է: Բայց կան անհամամասնություններ ավտոմայրուղիների բարենպաստ մատչելիության գոտում (5 կմ) բնակավայրերի ընդգրկման տեսանկյունից: Մարզի ինտենսիվ յուրացված գոտիների 93.8%-ը գտնվում է ավտոմայրուղիների բարենպաստ ազդեցության գոտում, իսկ թույլ յուրացված գոտու տարածքների միայն 18.9%-ը:

Այս անհամամասնությունները վերացնելու համար անհրաժեշտ է տեղական և հանրապետական ճանապարհային ցանցի կատարելագործում:

Մարզը հարուստ է ջրային, հումքային, ռեկրեացիոն ռեսուրսներով:

Խմելու ջրի ընդհանուր պաշարները կազմում են 5705.5 լ/վրկ (492.9 հազ. մ3/օր), որից միայն Մաքրավանի աղբյուրները, որից սնվում է Հրազդան քաղաքը, կազմում է 1232.8 լ/վրկ (106.5 հազ. մ3/օր):

Մարզի դեմոգրաֆիական տարողունակությունն ըստ խորքային և մակերեսային ջրերի օգտագործման կազմում է 1018 հազ. մարդ, ըստ ռեկրեացիոն ռեսուրսների օգտագործման 426 հազ. մարդ, ըստ տարածքային ռեսուրսների 409.9 հազ. մարդ (ընդունված տարբերակը):

Մարզի հումքային ռեսուրսներից արժանի է հիշել Հրազդանի, Կապուտանի երկաթի, Մեղրաձորի ոսկի-բազմամետաղային, Թեժսարի նեֆելինային սիենիտների (ալյումինի հումք) հանքավայրերը, բազմաթիվ շինարարական քարերի և շինանյութերի հանքավայրեր:

Հատուկ ուսումնասիրության են ենթարկվել Հրազդան քաղաքի տրանսպորտային մատչելիության գոտում (Հրազդանի տարածաշրջան) գտնվող քաղաքները, որոնք կարող են առաջնային հումք ծառայել արդյունաբերական «բազային» ճյուղերի զարգացման համար, որոնց վերջնական արտադրանքը կարող է օգտագործվել քաղաքի արդյունաբերական օբյեկտներում (տրված է «Արդյունաբերության բազային ճյուղերի զարգացման պոտենցիալ հնարավորությունները և հեռանկարները» ենթագլխում):

Մանրամասն ուսումնասիրվել են նաև տարածաշրջանի ռեկրեացիոն ռեսուրսները, որոնք ներկայացված են հանքային ջրերով, կլիմայաբուժության համար բարենպաստ պայմաններով և տեղամասերով, պատմամշակութային հնագիտական հուշարձաններով:

Հրազդանի քաղաքային համայնքն ընդգրկված է Հրազդանի ռեկրեացիոն գոտու, Հրազդանի վերին հոսանքի ենթագոտում (ըստ «ՀՀ տարաբնակեցման գլխավոր նախագծի» հիմնադրույթների):

Ռեկրեացիոն ենթագոտու զարգացման հիմնախնդիրները մանրամասն տրված են «Ռեկրեացիայի հեռանկարային զարգացումը» ենթագլխում և համապատասխան գծագրում:

Այսպիսով, Հրազդանի քաղաքային համայնքի տրանսպորտային բարենպաստ մատչելիության գոտում (Հրազդանի տարածաշրջան) գտնվող հումքային, ռեկրեացիոն և գյուղատնտեսական ռեսուրսների պոտենցիալ հնարավորությունների օգտագործումը` ինժեներական, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացումով և կատարելագործումով, վստահելի բազա կստեղծեն Հրազդանի քաղաքային համայնքի տնտեսության գերակա ճյուղերի (արդյունաբերություն, ռեկրեացիա, գյուղատնտեսություն) և սպասարկման ոլորտի զարգացման համար:

 

I-3. Տարածքի համալիր գնահատականը

 

Հրազդան քաղաքի տարածքի համալիր գնահատականը տվել է երկու փուլով: Առաջին փուլում (քաղաքը Կոտայքի մարզի տարաբնակեցման համակարգում) հիմնավորվել է քաղաքի զարգացման քաղաքաշինական ռեժիմը (համաձայն «ՀՀ տարաբնակեցման գլխավոր նախագծի» հիմնադրույթների), իսկ երկրորդ փուլում որոշվել է քաղաքապատկան տարածքի բարենպաստության աստիճանը կառուցապատման համար:

 

I-3.1. Հրազդան քաղաքի քաղաքաշինական զարգացման ռեժիմը սահմանվել է` ելնելով քաղաքի դիրքից, դերից հանրապետության, մարզի տարաբնակեցման համակարգում: Տարաբնակեցման անհավասարակշռված համակարգի աստիճանական կարգավորման նպատակով, ինչպես նաև հաշվի առնելով տարածքային դեֆիցիտը, սահմանված է քաղաքի տարածքային աճի սահմանափակման ռեժիմ` հատակագծային կառուցվածքի ինտենսիվացումով, բնապահպանական, ինժեներական նախապատրաստման միջոցառումների իրականացումով:

 

I-3.2. Հրազդանի տարածքի բարենպաստության աստիճանը կառուցապատման համար որոշվել է բնական և հատակագծային գործոնների համալիրներով:

 

I-3.2.1. Տարածքի գործոնային գնահատականն ըստ բնական պայմանների տրվել է կլիմայական, կլիմայաբուժության, գեոմորֆոլոգիական, ինժեներաերկրաբանական, սեյսմատեկտոնական, լանդշաֆտային պայմաններով և ինժեներական պաշտպանության միջոցառումների հաշվառումով:

 

I-3.2.1.1. Կլիմայական պայմաններ

 

Հրազդան քաղաքը գտնվում է «ցուրտ» կլիմայական շրջանում (ըստ ՀՀՇՆ II.7.01-99 Շինարարական կլիմայաբանության նորմերի):

Ձմեռը երկարատև է, խորը և կայուն ձյան շերտով: Ձմեռը սկսվում է նոյեմբերի երրորդ տասնօրյակից և ավարտվում է ապրիլի առաջին կեսին: Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -8.3, բացարձակ նվազագույնը -31 oC:

Ձմեռային եղանակները փոփոխական են, գերակշռում են «չափավոր սառնամանիքային» և «ձնհալքային» եղանակները:

Գարունը երկարատև է, զով և խոնավ: Ամսական տեղումները տատանվում են 70-102 մմ: Գարնանային ցրտահարություններն ավարտվում են ապրիլի երրորդ տասնօրյակում:

Ամառը չափավոր տաք է, համեմատաբար խոնավ, երկրորդ կեսն ավելի չոր է, ամպամած եղանակները շատ փոքր տոկոս են կազմում:

Հունիսի, հուլիսի միջին ջերմաստիճանները տատանվում են 10.2-ից մինչև 13.6 oC, առավելագույնը հասնում է 33 oC:

Ամսական տեղումների միջին քանակը հունիսին-հուլիսին 44-70 մմ:

Աշունը մեղմ է, առաջին կեսին գերակշռում է քիչ ամպամած, տաք եղանակները: Տեղումների միջին քանակը տատանվում է 34-63 մմ: Միջին տվյալներով աշնանային ցրտահարությունները սկսվում են հոկտեմբերի առաջին կեսից:

Ստորև բերվում են Հրազդան քաղաքի կլիմայական ռեժիմը բնութագրող աղյուսակներն ըստ «Հրազդան» օդերևութաբանական կայանի տվյալների (բացարձակ բարձրությունը 1765 մ):

 

Օդի ջերմաստիճանը

 

աղ. N Վ-1

._________________________________________________________________________.

|Միջին ամսական, ըստ ամիսների                             |մի- |բացար|բացար|

|________________________________________________________|ջին |ձակ  |ձակ  |

|I   |II  |III |IV |V   |VI  |VII |VIII|IX  |X  |XI |XII |տարե|նվազա|առա- |

|    |    |    |   |    |    |    |    |    |   |   |    |կան |գույ-|վելա-|

|    |    |    |   |    |    |    |    |    |   |   |    |    |նը   |գույ-|

|    |    |    |   |    |    |    |    |    |   |   |    |    |     |նը   |

|____|____|____|___|____|____|____|____|____|___|___|____|____|_____|_____|

|-8.3|-6.6|-2.4|4.8|10.2|13.6|17.0|16.8|13.4|7.4|1.4|-5.1| 5.2|  -31|   33|

._________________________________________________________________________.

 

Օդի խոնավությունը

 

աղ. N Վ-2

.__________________________________________________________.

|Օդի հարաբերական խոնավությունն ըստ ամիսների|մի-|միջին      |

|(%)                                       |ջին|ամսական    |

|__________________________________________|տա-|ժ. 13-ին   |

|I |II|III|IV|V |VI|VII|VIII|IX|X |XI|XII  |րե-|___________|

|  |  |   |  |  |  |   |    |  |  |  |     |կան|ամենա|ամենա|

|  |  |   |  |  |  |   |    |  |  |  |     |   |ցուրտ|տաք  |

|  |  |   |  |  |  |   |    |  |  |  |     |   |ամսվա|ամսվա|

|__|__|___|__|__|__|___|____|__|__|__|_____|___|_____|_____|

|79|77| 79|70|69|69| 67|  62|63|67|75|   79| 71|   74|   49|

.__________________________________________________________.

 

Մթնոլորտային տեղումները և ձյունածածկույթը

 

աղ. N Վ-3

._____________________________________________________________________.

|Տեղումների քանակը միջին ամսական/օրական          |տա-|տաս-|ձյան       |

|առավելագույնը, մմ                               |րե-|նօր-|ծածկույթը  |

|________________________________________________|կան|յա  |___________|

|I  |II |III|IV |V  |VI |VII|VIII|IX |X  |XI |XII|   |առա-|օրերի|ջրի  |

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |վելա|թիվը |առա  |

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |գույ|     |վելա-|

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |նը  |     |գույն|

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |(սմ)|     |քանա-|

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |    |     |կը   |

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |    |     |ձյան |

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |    |     |մեջ  |

|   |   |   |   |   |   |   |    |   |   |   |   |   |    |     |(մմ) |

|___|___|___|___|___|___|___|____|___|___|___|___|___|____|_____|_____|

|45/|53/|67/|85/|102|69/|44/| 31/|34/|63/|49/|46/|688| 106|  120|  310|

|30 |42 |40 |52 |/39|42 |47 | 42 |49 |64 |45 |34 |/64|    |     |     |

._____________________________________________________________________.

 

Քամի

 

աղ. N Վ-4

.______________________________________________________________________

|Տար-|Քամու ուղղությունների կրկնելիությունը %                         |

|վա  |Քամու միջին արագությունը մ/վրկ                                  |

|ամի-|________________________________________________________________|

|սը  |ըստ ուղղությունների                                             |

|    |________________________________________________________________|

|    |հս.   |հս.   |արևել |հվ.   |հվ.   |հվ.      |արևմտյան |հս.      |

|    |      |արևել |յան   |արևել |      |արևմտյան |         |արևմտյան |

|    |      |յան   |      |յան   |      |         |         |         |

|____|______|______|______|______|______|_________|_________|_________|

| I  | 0/2.0| 6/3.1| 7/2.0| 5/1.5|11/1.7|   68/2.4|    3/2.3|    0/1.6|

|____|______|______|______|______|______|_________|_________|_________|

|IV  | 4/2.1|19/2.7|20/2.1| 8/1.8|10/1.8|   32/2.5|    5/2.5|    2/2.1|

|____|______|______|______|______|______|_________|_________|_________|

|VII |12/3.1|57/3.6|23/2.7| 1/1.8| 0/1.7|    4/2.3|    2/2.1|      զ.0|

|____|______|______|______|______|______|_________|_________|_________|

| X  | 2/1.8|13/2.4|20/1.9| 6/1.5| 6/1.6|   43/2.7|    9/2.7|      զ.1|

.______________________________________________________________________

._____ _______________________________________________________________.

|Տար-| |Անհողմութ-|Քամու   |Քամու   |ՈՒժեղ      |Քամու հաշվարկային    |

|վա  | |յունների  |միջին   |միջին   |քամիներով  |արագությունը (մ/վրկ),|

|ամի-| |կրկնելիութ|ամսական |տարեկան |(>15 մ/վրկ)|որը հնարավոր է մեկ   |

|սը  | |յունը %   |արագութ-|արագութ-|օրերի      |անգամ տարիների       |

|    | |          |յունը   |յունը   |քանակը     |ընթացքում            |

|    | |          |մ/վրկ   |մ/վրկ   |           |_____________________|

|    | |          |        |        |           |  20  |   50  | 100  |

|____| |__________|________|________|___________|______|_______|______|

| I  | |    14    |   1.3  |  2.0   |     2     |  22  |   26  |  29  |

|____| |__________|________|________|___________|______|_______|______|

|IV  | |    10    |   2.0  |        |           |      |       |      |

|____| |__________|________|________|___________|______|_______|______|

|VII | |    3     |   2.9  |        |           |      |       |      |

|____| |__________|________|________|___________|______|_______|______|

| X  | |    17    |   1.6  |        |           |      |       |      |

._____ _______________________________________________________________.

 

Հաշվարկային կլիմայական հարաչափեր

Տարվա տաք ժամանակաշրջանի կլիմայական հարաչափերը

 

աղ. N Վ-5

._____________________________________________________________________.

|Օդի ջերմաստիճանը (o C)    |ամենատաք     |մթնոլորտային |քամի          |

|                          |ամսվա        |տեղումները   |              |

|                          |հարաբերական  |(մմ)         |              |

|                          |խոնավությունը|             |              |

|                          |(%)          |             |              |

|__________________________|_____________|_____________|______________|

|ապահովվա-|բա- |ամենա|ամենա|միջին|միջին  |տեղում|տեղում|գերա-  |միջին |

|ծությամբ |ցար-|տաք  |տաք  |ամսա-|ամսական|ների  |ների  |կշռող  |արա-  |

|_________|ձակ |ամսվա|ամսվա|կան  |ժ.15-ին|քանակը|օրվա  |ուղղ-   գութ- |

|0.95|0.99|առա-|միջին|միջին|     |       |ապրիլ-|առավե-|ղութ.  |յուն- |

|    |    |վելա|առա- |օրա- |     |       |հոկտեմ|լա-   |հունիս-|ների  |

|    |    |գույ|վելա-|կան  |     |       |բեր   |գույնը|օգոստոս|նվազա-|

|    |    |նը  |գույ-|ամպլի|     |       |      |      |ամիսնե-|գույնն|

|    |    |    |նը   |տուդը|     |       |      |      |րին    |ըստ   |

|    |    |    |     |     |     |       |      |      |       |ուղղ. |

|    |    |    |     |     |     |       |      |      |       |հուլի-|

|    |    |    |     |     |     |       |      |      |       |սին   |

|    |    |    |     |     |     |       |      |      |       |(մ/   |

|    |    |    |     |     |     |       |      |      |       |վրկ)  |

|____|____|____|_____|_____|_____|_______|______|______|_______|______|

| 24 | 25 | 33 | 23  | 12.8| 67  |   46  |  428 |  64  |  արլ  |  2.7 |

._____________________________________________________________________.

 

Տարվա ցուրտ ժամանակաշրջանի կլիմայական հարաչափերը

 

աղ. N Վ-6

.____________________________________________________________________

|Օդի ջերմաստիճանը, օC                                               |

|                                                                   |

|                                                                   |

|                                                                   |

|                                                                   |

|___________________________________________________________________|

|Ամենացուրտ|Ամենա-  |Ամենա-|Բացար-|Ամենա-|Տևողությունը  (օր)        |

|օրվա      |ցուրտ   |ցուրտ |ձակ   |ցուրտ |__________________________|

|          |հնգօրյա-|ժամա- |նվազա-|ամսվա |միջին ջերմ. ժամանակաշրջանի|

|          |կի      |նակա- |գույնը|օրական|__________________________|

|___________________|շրջանի|      |միջին |   0    |   8    |  10    |

|Ապահովվածությունը  |միջինը|      |ամպլի-|        |        |        |

|___________________|      |      |տուդը |        |        |        |

|0.98|0.92|0.98|0.92|      |      |      |        |        |        |

|____|____|____|____|______|______|______|________|________|________|

|- 24|- 22|- 21|- 19| - 8.4|  - 31|      |128/-5.3|202/-1.7|224/-0.7|

.____________________________________________________________________

____________________________________________.

|Ամենացուրտ  |Մթն.          | Քամի          |

|ամսվա խոնա- |տեղումները և  |               |

|վությունը   |գրունտի       |               |

|(%)         |սառածության   |               |

|            |խորությունը   |               |

|____________|______________|_______________|

|միջին|միջին |Տեղում|Գրունտի|Գերա-  |Միջին  |

|ամսա-|ամսա- |ների  |սառչման|կշռող  |արագու-|

|կան  |կան ժ.|քանակը|առավելա|ուղղ.  |թյուն- |

|     |15-ին |նոյեմ-|գույն  |դեկտեմ-|ներից  |

|     |      |բեր-  |խորութ |բեր-   |առավելա|

|     |      |մարտ  |յունը  |փետրվար|գույնն |

|     |      |ամիս  |(սմ)   |ամիսնե-|ըստ    |

|     |      |ներին |       |րին    |ուղղ.  |

|     |      |(մմ)  |       |       |հունվա-|

|     |      |      |       |       |րին    |

|     |      |      |       |       |(մ/վրկ)|

|_____|______|______|_______|_______|_______|

|  79 |  69  | 260  |   96  |հարավ- |   2.4 |

|     |      |      |       |արևմտ. |       |

____________________________________________.

 

I-3.2.1.2. Առողջարանային ռեսուրսներ (բնական լանդշաֆտներ,

կլիմայաբուժության պայմաններ)

 

Հրազդանի քաղաքային համայնքը գտնվում է Հրազդան գետի ավազանի ռեկրեացիոն գոտու, գետի վերին հոսանքի ավազանի ռեկրեացիոն ենթագոտում (ըստ «ՀՀ տարաբնակեցման գլխավոր նախագծի» հիմնադրույթների):

Ենթագոտու տարածքը գտնվում է Կոտայքի սարահարթի վրա, լեռնատափաստանային գոտում, շրջապատված է հյուսիսից` Փամբակի և Ծաղկունյանցի, արևելքից և հյուսիսից` Գեղամի, արևմուտքից` Միսխանայի լեռնաշղթաներով, բացարձակ բարձրությունները տատանվում են 1700-1800 մ:

Տարածքը շրջապատված է անտառներով (Հրազդանի տարածաշրջանի անտառները կազմում են 194 հազ. հա, որից անտառածածկ է 13.1 հազ. հա):

Ռեկրեացիոն տեսանկյունից շատ մեծ է անտառների դերը, որոնք մեղմացնում են կլիմայական պայմանները` ստեղծելով բարենպաստ միկրոկլիմայական պայմաններ կլիմայաբուժության համար:

Կլիմայաբուժության պայմանները տրված են «Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության» ԳՀԻ մշակումների համաձայն, ըստ որի կլիմայաբուժության օպտիմալ պայմանները որոշված են քամու, օդի ջերմաստիճանի և հարաբերական խոնավության համատեղ ազդեցությամբ մարդու օրգանիզմի վրա (ջերմային զգացողություն, որը բնորոշվում է էկվիվալենտ էֆեկտիվ ջերմաստիճաններով` ԷԷՋ):

Կլիմայաբուժության պայմանները ստորաբաժանվում են.

ԷԷՋ-ն < 8օC - ցուրտ պայմաններ

ԷԷՋ-ն 9-16օC - ինդիֆերենտ (չեզոք) պայմաններ

ԷԷՋ-ն 17-22օC - կոմֆորտային պայմաններ

ԷԷՋ-ն > 23օC - գերտաքացման պայմաններ

(ԷԷՋ-ի 2% - 1 օր)

 

. Կլիմայաբուժության պայմանները գարնանը սահմանափակ են: Մայիս ամսին «չափավոր զով» օդային պայմաններ, երբ էկվիվալենտ-էֆեկտիվ ջերմաստիճանը (ԷԷՋ) 9-16օC, առաջանում է 14 օր մեկ ամսում: Այդ պայմաններում օդաբուժության չափաբաժինները պետք է ընդունել տաղավարներում, իսկ արևաբուժության պայմանները մայիս ամսին կազմում են 8-10 օր:

Ամռանը կլիմայաբուժության պայմանները բարենպաստ են: Ամառը չափավոր տաք է, անձրևոտ եղանակները դիտվում են 8 օրից (հունիս) մինչև 4 օր (օգոստոս): Գերակշռում են «արևոտ, չափավոր խոնավ» (միջին օրական ջերմաստիճանը մինչև 17.5օC), իսկ «շոգ, չոր եղանակները» դիտվում են ամսական 10-12 օր:

Օդում թթվածնի քանակն իջնում է` հասնելով 224 գ/մ3-ի:

Ամռանը կլիմայաբուժության կոմֆորտային պայմանները դիտվում են. հունիսին` 6, հուլիսին` 14 և օգոստոսին` 15 օր: Օգոստոս և հուլիս ամիսներին դիտվում են նաև գերտաքացման պայմաններ (ԷԷՋ>23օC):

Այսպիսով, օդաբուժություն և արևաբուժություն կարելի է կազմակերպել հունիսից մինչև սեպտեմբեր ամիսը, հիմնականում ժ. 13-ին:

Եթե մշակվեն այդ ամիսներին քամու սառեցնող ազդեցությունը փոքրացնող միջոցառումներ, ապա կլիմայաբուժության պայմանները կմեծանան և ամռան ամիսների բոլոր օրերին կարելի է կազմակերպել օդաբուժություն և արևաբուժություն:

Ամառային կլիմայաբուժության կազմակերպման համար ակտիվ գործոն է համարվում Հրազդանի լճի առկայությունը:

Ձմռան ամիսներին ջերմաստիճանային ցածր ռեժիմը սահմանափակում է ձմեռային կլիմայաբուժության պայմանները` հասցնելով 15-16 օր ամսվա ընթացքում: Ձմեռային սպորտի տարբեր ձևերի կազմակերպման համար բարենպաստ են ձյան շերտի մեծությունը, հզորությունը, դահուկային սպորտով զբաղվելու ժամանակահատվածը: Ձմեռային ամսվա 10-13 օր կարելի է կազմակերպել դահուկա-սպորտային, դահուկա-սահնակային սպորտային միջոցառումներ:

 

Ձյան շերտի տասնօրյակային բարձրությունը (սմ)

 

Աղ N Վ-7

.______________________________________.

|Կայանը |միջին|առավելագույն|նվազագույնը|

|_______|_____|____________|___________|

|Հրազդան|  65 |    106     |    10     |

.______________________________________.

Աղ N Վ-8

._______________________________________________________________________

|Կայանը  |Ձյան |Ձյան շերտի        |Ձյան  կայուն     |Ձյան շերտի        |

|        |շեր- |առաջացման ժամանակը|շերտի առաջացման  |քայքայման ժամանակը|

|        |տով  |                  |ժամանակը         |                  |

|        |օրերի|__________________|_________________|__________________|

|        |թիվը |միջին|վաղ  |ուշ   |միջին|վաղ |ուշ   |միջին|վաղ   |ուշ  |

|________|_____|_____|_____|______|_____|____|______|_____|______|_____|

|Հրազդան | 131 |12.XI|26.IX|22.XII|5.XII|8.XI|27.XII| 7.IV|11.III|28.IV|

|(1765 մ)|     |     |     |      |     |    |      |     |      |     |

._______________________________________________________________________

_____________________.

|Ձյան շերտի վերացման |

|ժամանակը            |

|____________________|

|միջին|վաղ   |ուշ    |

|_____|______|_______|

|17.IV|28.III|  21.V |

_____________________.

 

I-3.2.1.3. Տարածքի գեոմորֆոլոգիական, հիդրոլոգիական,

հիդրոերկրաբանական, ինժեներաերկրաբանական, սեյսմատեկտոնական

պայմանները

 

. Հրազդան քաղաքը տեղակայված է Հրազդան գետի միջին հոսանքներում` շրջապատված Փամբակի, Ծաղկունյաց և Գեղամի լեռնաշղթաներով և իրենից ներկայացնում է թույլ մասնատված, լավային ծածկույթով պատած տարածք: Քաղաքի տարածքը Հրազդան գետը բաժանում է երկու մասի: Հյուսիս-արևմտյան հատվածն իրենից ներկայացնում է Փամբակ և Ծաղկունյաց լեռնաշղթաների լեռնաճյուղերը, որոնք մոտենալով Հրազդան գետին, կտրուկ իջնում են դեպի գետը: Գետի ձախ ափը, որը ներկայացված է լավային հոսքերով, ծածկված է փոքր բլոկներով: Միջբլուրային տարածքները ծածկված են դելյուվիալ ապարների շերտով, որը որոշակիորեն հարթեցնում է տարածքի:

. Տարածքի հիմնական գետն է Հրազդանը, սկիզբ է առնում Սևանա լճից և մինչև Ջրառատ գյուղը հոսում է լայն, հարթ հովտով, Վարսեր և Ջրառատ գյուղերի միջև առաջացնում է փոքր շառավղով գալարումներ, գետի ողողահունը լավ է արտահայտված, որն աջափնյա մասում ջրի մակարդակից բարձր է 0.5 մ:

Աղբյուրակ գյուղի մոտ Հրազդանի գետի ջրերի հաշվին ստեղծված է ջրամբար` կանոնավորելու Գյումուշի ՀԷԿ-ի աշխատանքը:

Վերին Հրազդանի խզվածքում գետի անկումը 1 կմ-ի վրա կազմում է 8 մ: Ջրաբեր գյուղի շրջակայքում Հրազդանն են թափվում Մարմարիկ և Ծաղկաձոր աջափնյա վտակները:

Աթարբեկյան գյուղից հետո գետը հոսում է խորը և նեղ կիրճով, հունի անկումը 1 կմ-ի վրա կազմում է 9 մ: Դեպի հարավ գետահովիտն ավելի է նեղանում:

Հրազդան գետի բոլոր վտակները գարնանը և ամռան սկզբին շատ ջրառատ են, քանի որ սնվում են բացարձակապես ձնհալքային և անձրևաջրերով:

Հրազդան գետի հոսքն ունի գարնանային և աշնանային առավելագույն ցուցանիշներ, իսկ ամռան կեսին գետը ծանծաղում է: Ձմռանը գետի վրա դիտվում է աննշան սառցակալում` ափերի երկարությամբ:

. Տարածքի հիդրոերկրաբանական պայմանները բարդ են` կապված երկրաբանական կառուցվածքի, ապարների լիթոլոգիական կազմի, ռելիեֆի և կլիմայի հետ:

Երկրաբանական կառուցվածքում հանդես են գալիս բյուրեղացած թերթաքարեր, կրաքարեր, նստվածքային և հրաբխանստվածքային, ինտրուզիվ ապարներ, որոնք հիմնականում ջրառատ չեն և դրանց հետ կապված աղբյուրներն ունեն փոքր դեբիտ (0.01-0.03 լ/վրկ) և ջրային խոշոր հորիզոններ չեն առաջանում:

Կավաավազային, խճային ապարներն ավելի ջրառատ են, որոնց հետ կապված աղբյուրները (Հրազդան քաղաքի հյուսիս-արևելյան հատվածում) բազմաթիվ են, որոնց գումարային ելքը կազմում է 0.2-0.3 լ/վրկ:

Ամենաջրառատ ապարները լավային հոսքերն են, որոնց հետ կապված աղբյուրներն ունեն մեծ ելքեր:

Հրազդան գետի ձախ ափին, «Հրազդան» երկաթգծի կայարանի շրջանում կան խոշոր աղբյուրների ելքեր (Մաքրավանի աղբյուրներ), որոնք ձգվում են 20-30 մ երկարությամբ, Հրազդանի մակարդակից 1 մետր վերև, 1700 մ բացարձակ բարձրության վրա: Աղբյուրների ելքը գերազանցում է 1000 լ/վրկ, որից 200 լ/վրկ-ն օգտագործվում է խմելու-տնտեսական նպատակներով: Աղբյուրների օգտագործվող ելքերն աղբրակապված են (կապտաժ) և պոմպերի օգնությամբ հասցվում են Հրազդան քաղաքին:

Աղբյուրների մի ուրիշ խումբ է հանդիպում Աթարբեկյան գյուղի շրջակայքում, 300 մ երկարությամբ: Աղբյուրների գումարային ելքը կազմում է 105 լ/վրկ:

. Հրազդան քաղաքի տարածքի ինժեներաերկրաբանական պայմանները հիմնականում բարենպաստ են:

- Շինարարության համար բարենպաստ տարածքներ են նախալեռնային հարթավայրերը և Գեղամա լեռնաշղթայի քիչ թեքության լանջերը: Այս տեղամասերը ներկայացված են ժայռային ապարներով, գեոդինամիկ պրոցեսները բացակայում են: Գրունտային ջրերը տեղակայված են շատ խորը: Պահանջվում են ինժեներական նախապատրաստման պարզ միջոցառումներ (ուղղաձիգ հատակագծում, մակերևութային ջրերի հեռացում):

- Շինարարության համար սահմանափակ բարենպաստ տարածքներ են 10-200 թեքության լանջերը (Փամբակի լեռնաշղթայի հարավ-արևելյան լանջերը): Գրունտային ջրերի մակարդակը տարբեր տեղամասերում հասնում է 2 մ-ի (Աղբյուրակից հյուսիս): Գեոդինամիկ պրոցեսներից տարածված են հեղեղատների առաջացումը, քարահոսքերը: Պահանջվում են ինժեներական նախապատրաստման միջոցառումներ (հակահեղեղային միջոցառումներ, լանջերի ամրացումներ, հեղեղատների ափերի ամրացումներ և այլն):

- Շինարարության համար անբարենպաստ տեղամասերն են` գետի ցածր ողողահունը, հեղեղաբեր հուները, սահող տեղամասը, խիստ թեք, զառիթափ լանջերը, որոնք պահանջում են ինժեներական նախապատրաստման շատ թանկ միջոցառումներ:

. Քաղաքի տարածքի սեյսմատեկտոնական պայմանները բարդ են: Տարածքի սեյսմատեկտոնական պայմանների գնահատման ընթացքում խիստ կարևորվել է ակտիվ խզվածքների ազդեցության գոտիների բացահայտումը և գրունտային պայմանների հաշվառումով սեյսմիկ վտանգի ելակետային արժեքների որոշումը:

Գրունտների առավելագույն արագացումները տատանվում են 0.3-0.4 g սահմաններում:

Գրունտների տարբեր արագացումների գոտիները, ինչպես նաև տարածքների բարենպաստության աստիճանը շինարարության համար տրված են «Տարածքի համալիր գնահատականը» գծագրում:

Տարածքի ինժեներաերկրաբանական, հիդրոերկրաբանական, սեյսմատեկտոնական պայմանները մանրամասն տրված են առանձին գրքով` մշակված «Գեոռիսկ» գիտահետազոտական ընկերությունում:

 

I-3.2.1.4. Լանդշաֆտների դասակարգումը և գնահատականը

 

Հրազդանի քաղաքային համայնքի տարածքը գտնվում է Սևանի ֆիզիկաաշխարհագրական շրջանի Մարմարիկ-Հրազդանի լեռնատափաստանային, լեռնաանտառային ենթաշրջանում, Արարատյան գոգավորության նախալեռնային ենթաշրջանի հարևանությամբ` կրելով նաև այդ ենթաշրջանի կլիմայական ազդեցությունը:

Մարմարիկ-Հրազդանի ենթաշրջանը քաղաքային համայնքի տարածքում ընդգրկում է հետևյալ լանդշաֆտային գոտիները.

. Հրազդան գետի և դրա աջափնյա վտակների (Մարմարիկ, Ծաղկաձոր) ստորին ողողահուները,

. Հրազդան գետի ձախափնյա սարահարթը և Գեղամա զանգվածի քիչ թեք լանջերը,

. Հրազդան գետի աջափնյա հատվածի` Փամբակի և Ծաղկունյաց լեռնաշղթաների խիստ մասնատված լանջերի հարթեցված տեղամասերը,

. Հրազդան գետի և դրա աջափնյա վտակների ողողահուները հիմնականում նեղ են, տեղ-տեղ լայնացած: Ողողահունի լայնացած հատվածները կառուցապատված են:

Ջրառատի մոտ Հրազդան գետը թափվող Ծաղկաձոր վտակի ստորին հոսանքների ողողահունի լայն մասը կառուցապատված է, իսկ ողողահունի լանջերը թեք են, անտառապատ:

Ջրառատի մոտ, դրա հյուսիսային մասում Հրազդան գետը թափվող Մարմարիկ վտակի ստորին հոսանքի ողողահունը լայնացած է (0.4-0.5 կմ, գետաբերանի մոտ` 1.5 կմ), իսկ վտակի հունը կազմակերպված է հենապատերով: Վտակի ձախ ափը ներկայացված է դարավանդներով և ծածկված է գյուղատնտեսական հողահանդակներով, իսկ աջ լանջը կառուցապատված է:

Հրազդան գետի վերին հոսանքի ողողահունը, մինչև նախկին Աղբյուրակի գյուղի մոտ կառուցված ջրամբարները նեղ է:

Ջրամբարներից հետո Հրազդան գետը դեպի հարավ հոսում է նեղ կիրճով, որի պատերը զառիթափ են, համարյա ուղղահայաց:

. Հրազդան գետի ձախափնյա հատվածն իրենից ներկայացնում է Գեղամա զանգվածից հոսող լավային հոսքերից առաջացած սարահարթ` ծածկված տարբեր բարձրության բլուրներով:

Այս հատվածում տարածված են լեռնատափաստանային լանդշաֆտները, որոնք ծածկված են հիմնականում շագանակագույն, ինչպես նաև սևահողերով: Շագանակագույն հողերում հումուսի պարունակությունը 3-5% է և կարիք ունեն արհեստական ոռոգման: Սևահողերը տարածված են 2000 մետրից բարձր մինչև 2400 մետրը: Ամենատարածված բույսերից են ցորնակի տեսակները, սիզախոտը, կծմախոտը, կելերիայի տեսակները, փետրախոտի տեսակները, երիցուկը, անմոռուկը և այլն:

. Հրազդան գետի աջափնյա հատվածն իրենից ներկայացնում է Փամբակի և Ծաղկունյաց լեռների խիստ մասնատված և թեք լանջերը` ծածկված անտառներով: Փամբակի լեռնաշղթայի լանջերի թեքությունները հասնում են 450-600: Ավելի փոքր թեքություն ունեն Ծաղկունյաց լեռների լանջերը: Դեպի Հրազդան գետը թեքված լանջերի վրա հանդիպում են հարթեցված տեղամասեր, որոնք զբաղված են կամ գյուղատնտեսական հողատեսքերով կամ կառուցապատված են:

Լեռնատափաստանային լանդշաֆտային գոտին տարածված է հիմնականում Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի ձախափնյա լանջերին մինչև 2300 մ, իսկ Փամբակի լեռնաշղթայի վրա տարածված է առանձին պուրակներով: Ամենատարածված ծառատեսակը կաղնին է` շատ հատվածներում առաջացնելով մաքուր կաղնուտներ: Կաղնու հետ միասին հանդես են գալիս բոխի (Carpinus betulus), թխկու տեսակներ (Acer campestre Acer trautvetteri), գերիմաստի (Viburnum lantana), արոսի (Sorbus umbelata) և այլն:

Այս անտառները հիմնականում բնապահպանական և ռեկրեացիոն նշանակության են:

Հաշվի առնելով լանդշաֆտային միևնույն գոտու տվյալ տեղամասի ռելիեֆային տարբերության պատճառով օգտագործման տարբեր ձևերը, հետագա դասակարգման տաքսոնոմիական միավոր է ընդունվել լանդշաֆտների քաղաքաշինական օգտագործման ձևերը, ըստ որի տարբերակվում են.

. Կառուցապատված և կառուցապատման ենթակա լանդշաֆտներ,

. Ռեկրեացիոն նշանակության լանդշաֆտներ,

. Գյուղատնտեսական նշանակության լանդշաֆտներ:

. Կառուցապատված և կառուցապատման ենթակա տարածքները հիմնականում տեղակայված են Հրազդան գետի երկու ափերին, ինչպես նաև Ծաղկաձոր, Մարմարիկ վտակների ստորին հոսանքների լանջերին և Կաքավաձոր վտակի միջին հոսանքի ավազանում:

Կառուցապատված տարածքները արևելյան և արևմտյան կողմերից սահմանափակվում են համապատասխանաբար Գեղամա և Ծաղկունյաց լեռների ցածր, բլրաձև լեռնաճյուղերով: Կառուցապատված տարածքներն ընդգրկում են հետևյալ բնակելի թաղամասերը:

- Կենտրոնական թաղամասը ներառում է բուն կենտրոնը` կառուցապատված բազմահարկ տներով (9 և 14 հարկ), կազմակերպված հասարակական կենտրոնով, կանոնավոր փողոցային ցանցով:

- Բուն կենտրոնի արևմտյան, հյուսիս-արևմտյան շարունակությունն է կազմում Մաքրավան թաղամասը` կառուցապատված հիմնականում առանձնատներով:

- Բուն կենտրոնի հյուսիս-արևելյան մասում, Հրազդան գետի ձախափնյա մասում է գտնվում «Աթարբեկյան» թաղամասը:

- «Ջրառատ» բնակելի թաղամասը զբաղեցնում է Ծաղկաձոր գետի ստորին հոսանքի ողողահունը և քիչ թեք լանջերը, Հրազդան գետի աջ և ձախ ափամերձ տարածքները` ընդգրկելով նաև Մարմարիկ և Հրազդան գետերի միջավայրի մի հատվածը: Կառուցապատումը` սակավահարկ և բազմահարկ տներով:

- «Ջրառատ» բնակելի թաղամասի արևելյան մասում է գտնվում «Միկրոշրջան» բնակելի թաղամասը` կառուցապատված բազմահարկ տներով:

- Մարմարիկ և Հրազդան գետերի միջակայքում, Փամբակի լեռնաշղթայի հարթ նախալեռնային գոտում է գտնվում Հրազդանի արդյունաբերական թաղամասը, որտեղ ներկա դրությամբ գործում են ցեմենտի գործարանը, Հրազդանի ՋԷԿ-ը, մասնակիորեն Հրազդանի մեքենաշինական գործարանը, երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների գործարանը:

- Արդյունաբերական թաղամասից դեպի հյուսիս, Կաքավաձոր վտակի միջին հոսանքի ավազանում է գտնվում «Կաքավաձոր» բնակելի թաղամասը` կառուցապատված առանձնատներով:

- Բուն կենտրոն թաղամասից դեպի հարավ, Հրազդան գետի ձախ և հիմնականում աջ ափին, լճերի հարևանությամբ է գտնվում «Աղբյուրակ» թաղամասը` կառուցապատված սակավահարկ և բազմահարկ տներով:

- «Աղբյուրակ» թաղամասի արևելյան շարունակությունն է կազմում «Կոճոռ» թաղամասը` կառուցապատված հիմնականում առանձնատներով: Թաղամասի կառուցապատված մասը ընդհուպ մոտենում է մինչև Քաղսի-Սևան միջպետական ավտոմայրուղուն: Կառուցապատված և կառուցապատման ենթակա լանդշաֆտների օգտագործման ռեժիմը նախատեսում է.

- Կառուցապատման կանոնակարգում` բնակչության և կառուցապատման համապատասխան խտությունների կիրառումով,

- Հարմարավետ կապերի ստեղծում, փողոցային ցանցի կանոնակարգում,

- Տարբեր օբյեկտների և կառուցվածքների սանպահպանման գոտիների պահանջների կիրառում,

- Ինժեներական պաշտպանության միջոցառումների իրականացում (հակահեղեղային միջոցառումներ, մակերևութային ջրերի հեռացում, լանջերի խորը կտրումների արգելում, գետափերի ամրացումներ և այլն):

. Ռեկրեացիոն նշանակության լանդշաֆտները քաղաքի կառուցապատված տարածքը շրջափակող բլրաձև լեռնալանջերն են` ծածկված հիմնականում անտառներով, ինչպես նաև քաղաքի կենտրոնական մասում գտնվող լճերը, դեպի լիճ իջնող լեռնալանջերը և Հրազդանի ձախափնյա վտակների (Մարմարի, Կաքավաձոր) լայն ողողահուները և լանջերը:

Ռեկրեացիոն-բնապահպանական նշանակության անտառները տարածված են Փամբակի և Ծաղկունյաց լեռների լանջերին` ստեղծելով բարձրլեռնային, անտառային գոտուն հատուկ կլիմա և բարենպաստ պայմաններ ռեկրեացիոն օբյեկտների տեղաբաշխման համար:

 

______________________________________________

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
27.12.2007
N 1597-Ն
Որոշում