ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
ՀՀ Սյունիքի մարզի առաջին Քաղաքացիական գործ թիվ 3-885(Ա)
ատյանի դատարանի վճիռ 2007 թ.
Քաղաքացիական գործ թիվ 2-1-720/2006 թ.
Նախագահող դատավոր` Ա. Թումանյան
ՈՐՈՇՈՒՄ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)
նախագահությամբ Հ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ Ա. ՄԿՐՏՈՒՄՅԱՆԻ
Ս. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
Վ. ԱԲԵԼՅԱՆԻ
Ս. ԱՆՏՈՆՅԱՆԻ
Է. ՀԱՅՐԻՅԱՆԻ
2007 թվականի մայիսի 18-ին
դռնբաց դատական նիստում, քննելով «Արդինփեքս» պետական արտադրական ձեռնարկության Կապանի առևտրաարտադրական դուստր ձեռնարկության (այսուհետ` Ձեռնարկություն) լուծարման հանձնաժողովի (այսուհետ` Հանձնաժողով) վճռաբեկ բողոքը ՀՀ Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի 2006 թվականի հունիսի 29-ի թիվ 2-1-720 քաղաքացիական գործով կայացված վճռի դեմ` ըստ դիմումի Նարինե Գրիգորյանի` գույքը տիրազուրկ ճանաչելու և իր սեփականությանը հանձնելու պահանջի մասին,
ՊԱՐԶԵՑ
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Դիմելով դատարան` Նարինե Գրիգորյանը պահանջել է տիրազուրկ ճանաչել և իր սեփականությանը հանձնել Կապան քաղաքի Լեռնագործներ փողոցի թիվ 3 հասցեում գտնվող 28 քմ մակերեսով շինությունը:
ՀՀ Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Դատարան) 2006 թվականի հունիսի 29-ի վճռով դիմումը բավարարվել է:
Սույն գործով վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել Հանձնաժողովը:
Վճռաբեկ բողոքին պատասխան է ներկայացրել Նարինե Գրիգորյանը:
2. Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Սույն վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
1) Դատարանը խախտել է ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 227-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով սահմանված անձի` դատաքննությանը մասնակից դարձվելու իրավունքը:
Բողոք բերած անձը նշված պնդումը պատճառաբանում է հետևյալ փաստարկներով.
Դատարանի կողմից վճիռ կայացնելու պահին Ձեռնարկությունը գտնվում էր լուծարային գործընթացում, այսինքն` դեռևս լուծարված չէր, հետևաբար, Դատարանը վճիռ է կայացրել Ձեռնարկության իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ, սակայն վերջինիս չի ներգրավել դատաքննությանը:
2) Դատարանը սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 187-րդ հոդվածի առաջին մասը:
Բողոք բերած անձը նշված պնդումը պատճառաբանում է հետևյալ փաստարկներով.
Դատարանը չի գնահատել այն հանգամանքը, որ Ձեռնարկությունը վեճի առարկա տարածքը Նարինե Գրիգորյանին է տրամադրել կենցաղային նպատակով օգտագործման համար, հետևաբար, նա վեճի առարկա գույքը որպես սեփական գույք չի տիրապետել, ինչը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 187-րդ հոդվածի առաջին մասի պահանջն է:
3) Դատարանը չի կիրառել «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 56-րդ հոդվածը, որը պետք է կիրառեր:
Բողոք բերած անձը նշված պնդումը պատճառաբանում է հետևյալ փաստարկներով.
Ձեռնարկությունը վեճի առարկա տարածքի նկատմամբ իր իրավունքները կարող էր գրանցել երբ ցանկանար և այն հանգամանքը, որ ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի կողմից դեռևս համապատասխան գրանցում չի կատարվել, Դատարանի համար հիմք չէր կարող հանդիսանալ վեճի առարկա տարածքը տիրազուրկ ճանաչելու համար:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը պահանջել է բեկանել Դատարանի 2006 թվականի հունիսի 29-ի վճիռը և գործն ուղարկել ՀՀ քաղաքացիական գործերով վերաքննիչ դատարան` նոր քննության:
2.1. Վճռաբեկ բողոքի պատասխանում բերված փաստարկները.
Հիմք ընդունելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` ձեռք բերողի սեփականության իրավունքը ծագում է դրա գրանցման պահից: Վեճի առարկա տարածքի նկատմամբ որևէ անձի իրավունք գրանցված չէ, հետևաբար այն որևէ անձի չի պատկանել: Այսինքն` Դատարանը բողոք բերած անձին չի ներգրավվել դատաքննությանը, քանի որ նա վեճի առարկա տարածքի սեփականատերը չէ:
3. Վճռաբեկ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունի հետևյալ փաստը`
Դատարանի կողմից Հանձնաժողովին 2006 թվականի հունիսի 29-ի դատական նիստի ժամանակի և վայրի մասին պատշաճ տեղեկացնելու վերաբերյալ գործում որևէ ապացույց առկա չէ, Դատարանը գործը քննել է նրա բացակայությամբ:
4. Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Քննելով վճռաբեկ բողոքը նշված հիմքերի սահմաններում` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ`
1) բողոքն առաջին հիմքով հիմնավոր է հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Սույն գործով Նարինե Գրիգորյանը դիմում է ներկայացրել Դատարան` Կապան քաղաքի Լեռնագործներ փողոցի թիվ 3 հասցեում գտնվող 28 քմ մակերեսով շինությունը տիրազուրկ ճանաչելու և իր սեփականությանը հանձնելու պահանջներով: Դատարանը` բավարարելով դիմումը, նշելով, որ այն պատկանում է Ձեռնարկությանը, տիրազուրկ է ճանաչել վեճի առարկա գույքը և հանձնել է Նարինե Գրիգորյանի սեփականությանը:
Վճռաբեկ դատարանն իր նախկինում կայացրած որոշումներում անդրադարձել և գնահատման առարկա է դարձրել այն դեպքերը, երբ դատարանը վճիռ է կայացրել գործին մասնակից չդարձած անձանց իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածը և «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը, արձանագրել է կողմերի հավասարության և մրցակցային դատավարության սկզբունքների խախտում և, ղեկավարվելով ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 227-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, բեկանել է դատական ակտը (իրավական հիմնավորումները տես` Գյումրու քաղաքապետարան ընդդեմ Ֆելիքս Թորոսյան, 17.11.2006թ., քաղաքացիական գործ թիվ 3-2343/ՎԴ (զբաղեցրած բնակարանից ընտանիքի անդամների հետ միասին վտարելու պահանջով)):
Վերը նշվածի հիման վրա` Վճռաբեկ դատարանը նպատակահարմար չի համարում կրկին անդրադառնալ նշված իրավական հարցի գնահատականին:
2) Բողոքի երկրորդ և երրորդ հիմքերին Վճռաբեկ դատարանը չի անդրադառնում, քանի որ Դատարանը գործը քննել և վճիռ է կայացրել բողոք բերած անձի իրավունքների խախտմամբ, որի հետևանքով բողոք բերած անձի իրավական հիմնավորումները չեն հանդիսացել ստորադաս դատարանի քննության առարկա, հետևաբար դրանք չեն կարող քննարկվել Վճռաբեկ դատարանի կողմից:
Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով անհրաժեշտ է կիրառել ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 236-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով նախատեսված` հայցն առանց քննության թողնելու լիազորությունը:
ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 103-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն` դատարանը հայցը կամ դիմումը թողնում է առանց քննության, եթե իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստերի հաստատման մասին դիմումը քննելիս վեճ է ծագել իրավունքի մասին:
Իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստերի հաստատման մասին հատուկ վարույթի կարգով քննվող գործերն այն գործերն են, որտեղ պետք է բացակայի նյութաիրավական վեճը: Հատուկ վարույթի հիմնական տարբերությունը հայցային վարույթից կայանում է հենց իրավունքի մասին վեճի բացակայության մեջ:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ յուրաքանչյուր դեպքում իրավունքի վերաբերյալ վեճի առկայությունն ստուգելիս դատարանը պարտավոր է պարզել, թե արդյոք գործի փաստերից ելնելով` առերևույթ առկա է փոխադարձ կապ քննարկվող փաստի և այլ անձի իրավունքների միջև, և արդյոք նման փաստի հաստատումը կարող է որևէ կերպ ազդել այլ անձի իրավունքների ծավալի վրա:
Դատարանը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում վեճի առկայության կամ բացակայության հարցը պետք է պարզի` ելնելով տվյալ գործի փաստերից, ինչպես նաև օրենքով և այլ իրավական ակտերով սահմանված պահանջներից: Մինչդեռ Դատարանը վեճի առարկա գույքը տիրազուրկ ճանաչելով, որպես իրավական հիմնավորում նշել է այդ գույքի նկատմամբ Ձեռնարկության իրավունքները գրանցված չլինելը: Գույքի նկատմամբ իրավունքների ծագման և դրանց գրանցման ենթակա լինելու իրավական հարցերին Վճռաբեկ դատարանն արդեն իսկ անդրադարձել է իր նախկինում կայացված որոշումներում (իրավական հիմնավորումները տե՛ս, օրինակ` Լևոն Ղազարյան ընդդեմ ՀՀ ԿԱ ԱԳԿ ՊԿ Նոր Նորքի տարածքային ստորաբաժանում, երրորդ անձ Երևանի քաղաքապետարան, 21.12.2006 թվական, քաղաքացիական գործ թիվ 3-2440/ՎԴ (Երևանի քաղաքապետի 18.11.2005 թվականի նոյեմբերի 18-ի թիվ 2453-Ա որոշման 3-րդ կետի պահանջը կատարելու և ավտոտնակի նկատմամբ սեփականության իրավունքը գրանցելուն պատասխանողին պարտավորեցնելու պահանջներով)):
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դատարանն իր դատական ակտում անդրադարձել է բողոք բերած անձի կողմից վիճելի գույքի նկատմամբ իրավունքների առկայությանը, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով առկա է եղել վեճ իրավունքի մասին, ինչի հետևանքով սույն գործի դատական քննության ժամանակ առկա է եղել ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 103-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով նախատեսված` հայցն առանց քննության թողնելու հիմքը:
Վերոնշյալ պատճառաբանությունները, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 227-րդ հոդվածի և 103-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն, հիմք են վճռաբեկ բողոքը մասնակիորեն բավարարելու` Դատարանի վճիռը բեկանելու և դիմումն առանց քննության թողնելու համար:
Նարինե Գրիգորյան կողմից ներկայացված վճռաբեկ բողոքի պատասխանում առկա փաստարկները հերքվում են վերոնշյալ պատճառաբանություններով:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 236-239-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Բեկանել ՀՀ Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի 2006 թվականի հունիսի 29-ի վճիռը և դիմումը թողնել առանց քննության:
2. Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից և ենթակա չէ բողոքարկման:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ` Հ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ՄԿՐՏՈՒՄՅԱՆ Ս. ՍԱՐԳՍՅԱՆ Վ. ԱԲԵԼՅԱՆ Ս. ԱՆՏՈՆՅԱՆ Է. ՀԱՅՐԻՅԱՆ