Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԴՐԱ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ 2009-2012 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՄԻՋՈՑ ...

 

 

040.1272.161109

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

8 հոկտեմբերի 2009 թվականի N 1272-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԴՐԱ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ 2009-2012 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(2-րդ մաս)

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԴՐԱ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ 2009-2012 ԹԹ. ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԾՐԱԳԻՐ

(2-րդ մաս)

 

61. Կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտումը և նախաքննությունը իրականացնում են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունը, ՀՀ կառավարությանն առընթեր ՀՀ ոստիկանությունը, ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայությունը: Համապատասխան գործառույթներ ունեն նաև ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեն: Կոռուպցիոն հանցագործությունների նախաքննության և հետաքննության օրինականության նկատմամբ հսկողությունը, ինչպես նաև կոռուպցիոն հանցագործություններով դատարանում մեղադրանքի պաշտպանությունը իրականացնում է ՀՀ դատախազությունը: Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու խախտված իրավունքների և ազատությունների առաջնային պաշտպանության գործառույթն իրականացնում է Մարդու իրավունքների պաշտպանը: Բյուջետային միջոցների և պետական ու համայնքային սեփականության օգտագործման նկատմամբ արտաքին պետական վերահսկողությունն իրականացնում է ՀՀ Վերահսկիչ պալատը: ՓԼ/ԱՖ դեմ պայքարի շրջանակներում կասկածելի գործարքներն ուսումնասիրում, և դրանց սառեցման կամ կասեցման վերաբերյալ ՀՀ ԿԲ Խորհրդին եզրակացություն է տրամադրում ՀՀ ԿԲ Ֆինանսական դիտարկումների կենտրոնը: Ձեռնարկատիրության զարգացման և սպառողների շահերի պաշտպանության նպատակով տնտեսական մրցակցության պաշտպանումն ու խրախուսումը, բարեխիղճ և ազատ մրցակցության համար անհրաժեշտ միջավայրի ապահովումը, հակամրցակցային գործունեության կանխարգելումը, սահմանափակումը և նախազգուշացումը, և տնտեսական մրցակցության պաշտպանության նկատմամբ վերահսկողությունը իրականացնում է ՀՀ Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը:

62. Հաշվի առնելով Հայաստանում հակակոռուպցիոն քաղաքականության ձևավորված կառույցներն ու կոռուպցիայի դեմ պայքարի գործող պրակտիկան, հակակոռուպցիոն քաղաքականությունն իրականացնող մարմինների զարգացումը 2009-2012 թթ. միտված է լինելու դրանց հետագա ինստիտուցիոնալ զարգացմանը, գործունեության համակարգմանը, ինչպես նաև կոռուպցիայի կանխարգելման և բացահայտման մարմինների համագործակցության ապահովմանը:

63. Հայաստանում հակակոռուպցիոն ամբողջական և արդյունավետ քաղաքականության սահմանումը և դրա արդյունքների գնահատումը, կոռուպցիայի դեմ պայքարում ընդգրկված պետական մարմինների գործունեության համակարգումը, կոռուպցիայի կանխարգելման պետական քաղաքականության կատարելագործումը շարունակելու է իրականացնել ներկայում գործող Կոռուպցիայի դեմ պայքարի խորհուրդը: Միաժամանակ ամբողջականացվելու են խորհրդի կազմն ու գործառույթների շրջանակը: Խորհրդի կազմում ներգրավվելու են դատական դեպարտամենտի, քաղաքացիական հասարակության ու գործարար աշխարհի ներկայացուցիչներ: Նոր ձևաչափով կոռուպցիայի դեմ պայքարի խորհրդի հիմնական գործառույթներն են լինելու. ա) համակարգել ՀՀ հակակոռուպցիոն ռազմավարության ծրագրի մշակման, իրականացման, դիտարկման և գնահատման աշխատանքները, բ) համակարգել և համադրել կոռուպցիայի դեմ պայքարի համապատասխան լիազորություններով օժտված մարմինների գործունեությունը, գ) կոռուպցիայի դեմ պայքարի գործում տարածաշրջանային և միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությունը, դ) համակարգել ՀՀ գերատեսչական (ոլորտային) հակակոռուպցիոն ծրագրերի մշակման և իրականացման գործընթացը, ե) կոռուպցիայի կանխարգելման հարցերով հասարակության գիտելիքների ընդլայնումն ու տարածումը:

64. Հայաստանում կոռուպցիայի կանխարգելման արդյունավետ քաղաքականության իրականացման, մոնիտորինգի, լիազորված մարմինների միջև համագործակցության, Կոռուպցիայի դեմ պայքարի խորհրդի ու մոնիտորինգի հանձնաժողովի լիարժեք և արդյունավետ գործունեության ապահովման նպատակով առաջարկվում է ստեղծել կոռուպցիայի կանխարգելման կառուցվածքային ստորաբաժանում, որի հիմնական գործառույթներն են լինելու.

- հակակոռուպցիոն ռազմավարության և դրա իրականացման միջոցառումների ծրագրի մշակման աշխատանքների կազմակերպումը և իրականացումը, ծրագրի մոնիտորինգն ու գնահատումը, կանոնավոր վերանայումը, ծրագրի իրականացման առաջընթացի հաշվետվությունների ամփոփումը,

- կոռուպցիայի մակարդակի, տեսակների և տարածվածության վերաբերյալ հետազոտությունների և հարցումների կազմակերպումը,

- պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններից տեղեկատվության ստացումը և վերլուծությունը, տարբեր ոլորտներում կոռուպցիոն ռիսկերի հետազոտությունների իրականացման կազմակերպումը,

- առանձին պետական կառավարման մարմինների կողմից մշակված նախագծերի կոռուպցիոն ռիսկերի վերաբերյալ եզրակացությունների նախապատրաստումը:

- կրթալուսավորչական միջոցառումների կազմակերպումը, հակակոռուպցիոն քարոզչության կազմակերպումը, կոռուպցիայի դեմ պայքարի շրջանակներում հանրային իրազեկումը, այդ թվում` էլեկտրոնային կայքի վարման միջոցով

- կոռուպցիայի դեմ պայքարի պետական կառավարման մարմինների և մասնավոր հատվածի կազմակերպությունների աշխատողների համար վերապատրաստման թեմատիկ դասընթացների կազմակերպումը,

- կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում ընդգրկված միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցության ապահովումը, միջազգային պայմանագրերից բխող պարտավորությունների, հանձնառությունների վերաբերյալ զեկույցների, հաշվետվությունների մշակումը,

- քարտուղարական ծառայություններ կոռուպցիայի դեմ պայքարի խորհրդի ու մոնիտորինգի հանձնաժողովի աշխատանքներին:

65. Կոռուպցիայի դեմ պայքարի խորհրդին կից կառուցվածքային ստորաբաժանման կազմակերպչական կառուցվածքը և կարգավիճակը ուղղակիորեն կպայմանավորվեն նրա հիմնական գործառույթներով:

 

2.5. Կադրերի պատրաստումը և վերապատրաստումը, կոռուպցիայի մասին տեղեկատվության կառավարումը

 

66. Կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է կոռուպցիայի դեմ պայքարի պետական քաղաքականությունն իրականացնող մարմինների մասնագիտական կարողություններով: 2003-2007 թթ. հակակոռուպցիոն քաղաքականություն իրականացնող հիմնական մարմինների մասնագետների համար կազմակերպվել են վերապատրաստման առանձին դասընթացներ, որոնք սակայն հիմնականում վերաբերել են կոռուպցիայի դեմ պայքարի առանձին տարրերին և չեն ապահովել մասնագիտական ամբողջական տեղեկատվության հասանելիությունը: Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում կադրերի պատրաստման և վերապատրաստման խնդիրները պետք է լուծվեն այս ոլորտում ուսուցման և շարունակական վերապատրաստման համակարգի միջոցով:

67. Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում ուսուցման խնդիրներն ուղղվելու են Հայաստանի Հանրապետության հանրակրթական ու բարձրագույն կրթության հաստատությունների առանձին մասնագիտությունների մագիստրոսական կրթական ծրագրերում կոռուպցիայի կանխարգելման, բացահայտման և հանրային իրազեկման թեմաների մշակմանն ու ներդրմանը:

68. Հանրակրթական հաստատությունների համար ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության կողմից կսահմանվեն այն դասընթացներն ու դասագրքերն, որտեղ պետք է տեղ գտնեն հակակոռուպցիոն թեմաները: ՈՒսումնական ծրագրերում պետք է գերակշռեն կոռուպցիայի տեսակների, պատճառների, դրսևորումների և հետևանքների, կոռուպցիայի դեմ պայքարի միջոցների, կոռուպցիայի մակարդակի և հակակոռուպցիոն ծրագրերի ազդեցության գնահատման վերաբերյալ թեմաները:

69. Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության հաստատած պահանջներին համապատասխան բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները կկազմեն ուսումնական ծրագրեր, որտեղ պետք է գերակշռեն հանրային կառավարման արդյունավետ համակարգերի, թափանցիկ, հրապարակային, հաշվետվողական և մասնակցային կառավարման, կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման և օրենսդրության հակակոռուպցիոն փորձաքննության, հանրային ծառայության, հանրային ֆինանսների կառավարման և պետական գնումների վերահսկման համակարգերի, հանրային տեղեկատվության սկզբունքներին և այլ հարակից թեմաները: Կոռուպցիայի բացահայտման ուսումնական ծրագրերում պետք է գերակշռեն կոռուպցիայի քրեականացման, փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման բացահայտման, կոռուպցիոն հանցագործությունների հատկանիշների հայտնաբերման, ապացույցների հավաքման և քննության մեթոդների, կոռուպցիոն հանցագործությունների համար պատիժների սահմանման, միջազգային իրավական գործիքներն և այլ հարակից թեմաները:

70. Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում մասնագետների շարունակական վերապատրաստման խնդիրը նախատեսվում է կազմակերպել ինչպես կրթական հաստատությունների, այնպես էլ պետական մարմիններին կից գործող մասնագիտական վերապատրաստման կառույցների միջոցով:

71. Կոռուպցիայի կանխարգելման և բացահայտման վերապատրաստման ծրագրերը, մասնավորապես կուղղվեն հակակոռուպցիոն քաղաքականության և ռազմավարության մշակման ու պլանավորման կարողությունների, ինչպես նաև առանձին ուղղություններով համապատասխան ծրագրերի նախագծեր մշակելու ունակությունների զարգացմանը, հակակոռուպցիոն քաղաքականության համակարգման և միջգերատեսչական համագործակցության ապահովման միջազգային լավագույն փորձի ուսումնասիրմանը:

72. Կոռուպցիայի բացահայտման և հետապնդման մասնագիտական վերապատրաստման իրականացման նպատակով կօգտագործվեն ՀՀ Դատախազության, ՀՀ Ոստիկանության, ՀՀ Դատական իշխանության, ՀՀ կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայության, ՀՀ Կենտրոնական բանկի, հարկային և մաքսային մարմինների ուսումնական կենտրոնների կարողությունները: Վերապատրաստման այս հաստատություններն ունեն բավարար, սակայն սահմանափակ կարողություններ կոռուպցիայի բացահայտման համակարգում ներգրավված մասնագետների շարունակական վերապատրաստման համար:

73. Կոռուպցիայի բացահայտման և հետապնդման ոլորտում մասնագետների վերապատրաստման գործընթացում կարևորվում է ոստիկանների, դատախազների, հարկային, մաքսային, ազգային անվտանգության մարմինների համապատասխան աշխատողների կոռուպցիայի դեմ պայքարի համատեղ վերապատրաստումների կազմակերպումը` ներգրավվելով միջազգային կազմակերպությունների համապատասխան կառույցների ուժերը:

74. Կոռուպցիայի վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքագրման, փոխանակման և վերլուծության գործող համակարգը ներառում է ՀՀ Կենտրոնական Բանկի Ֆինանսական դիտարկումների կենտրոնի գործառույթները` ՓԼ/ԱՖ դեմ պայքարի գործում, ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի գործառույթները` քաղաքացիների գույքի և եկամուտների հայտարարագրման գործում, ՀՀ գլխավոր դատախազության գործառույթները` կոռուպցիոն հանցագործությունների նախաքննության և դատական քննության արդյունքների վիճակագրության ամփոփման գործում, իրավապահ մարմինների օպերատիվ հետախուզական գործառույթները` կոռուպցիայի բացահայտման գործում, ինչպես նաև ՀՀ Վիճակագրության ազգային ծառայության գործառույթները` կոռուպցիոն հանցագործությունների ամփոփ վիճակագրության տրամադրման գործում:

75. ՀՀ գլխավոր դատախազի հրամանով հաստատվել է քննչական աշխատանքների մասին հաշվետվության հատուկ ձև, որում արտացոլվում է Կոռուպցիոն ռիսկ պարունակող հանցագործությունների վիճակագրությունը: ՀՀ ոստիկանությունը ամփոփում է իրավապահ մարմինների կողմից տրամադրված տվյալները և փոխանցում ՀՀ վիճակագրության ազգային ծառայությանը:Այդուհանդերձ, կոռուպցիոն հանցագործությունների վերաբերյալ համակողմանի, ամբողջական և մատչելի վիճակագրության համակարգը գործնականում ձևավորված չէ: Հաշվետվությունների գործող համակարգը, մասնավորապես, մանրամասն տեղեկություններ չի տրամադրում կոռուպցիոն բոլոր հանցատեսակների, դրանցում պաշտոնատար անձանց ներգրավվածության չափի, առնչվող պետական հաստատությունների մասին, ինչը չի նպաստում հաստատությունների միջև համեմատական վերլուծություն կատարելուն, կոռուպցիոն ռիսկերը հայտնաբերելուն, կոռուպցիայի միտումներն ու տարածվածությունը գնահատելուն և այլն: Կոռուպցիոն իրավախախտումների վիճակագրությունը չի ներառում պետական ծառայողների վարչական իրավախախտումները: Խիստ սահմանափակ են նաև Հայաստանում կոռուպցիայի մակարդակը, գերիշխող տեսակները, բնագավառներն ու ոլորտները գնահատող ուսումնասիրություններն ու հետազոտությունները, դրանց արդյունքների վերլուծության համադրումն ու կիրառումը պաշտոնական վիճակագրության հետ:

76. Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում կադրերի պատրաստման և վերապատրաստման, կոռուպցիայի մասին տեղեկատվության կառավարումը բարելավելու նպատակով անհրաժեշտ է.

- Ներդնել կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում ուսուցման համակարգ. ուսուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջների սահմանման, բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում առանձին մասնագիտությունների մագիստրոսական կրթական ծրագրերում կոռուպցիայի կանխարգելման, բացահայտման և հանրային իրազեկման թեմաների մշակման և ներդրման, հանրակրթական ուսումնական ծրագրերը, գիտամեթոդական ու կրթական գործընթացի կազմակերպման համար պահանջվող այլ նյութերը հաստատելու, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների կարողությունների զարգացման, ուսուցման համակարգի ներդրման աշխատանքների լուսաբանման, համակարգի ներդրման իրավական հիմքերի ձևավորման միջոցով:

- Ներդնել կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում մասնագետների շարունակական վերապատրաստման համակարգ. վերապատրաստման ծրագրերը հաստատելու, հակակոռուպցիոն քաղաքականության իրականացման գործում ներգրավված պետական մարմիններին կից վերապատրաստման հաստատությունների կարողությունները գնահատելու, այդ հաստատությունների միջոցով վերապատրաստման ենթակա պաշտոնյաների շրջանակը սահմանելու, վերապատրաստում իրականացնող կազմակերպությունները հստակեցնելու, շարունակական վերապատրաստման աշխատանքների ֆինանսավորման աղբյուրներն ու կարգը սահմանելու, վերապատրաստման ծրագրերը և ուսումնական ձեռնարկները` ըստ մասնագիտությունների հաստատելու միջոցով:

- Ապահովել կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում ուսուցման և վերապատրաստման համակարգի շարունակական կատարելագործումը` ուսուցման և մասնագետների վերապատրաստման կարիքների գնահատման և ներգրավված կառույցների կարողությունների շարունակական զարգացման, ուսուցման և վերապատրաստման գործընթացների կազմակերպման համար պահանջվող ֆինանսական միջոցներն ապահովելու միջոցով:

- Բարելավել կոռուպցիայի վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքագրման, փոխանակման և վերլուծության համակարգը` կոռուպցիայի դեմ պայքարի առանձին մարմինների միջև և միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների հետ կոռուպցիայի վերաբերյալ տվյալների փոխանակման ընթացակարգերի հստակեցման, կոռուպցիոն իրավախախտումների վերաբերյալ վիճակագրության համակարգի ամբողջականացման, դրա վերլուծության մեթոդիկայի մշակման և ներդրման, կոռուպցիայի մակարդակը, գերիշխող տեսակները, բնագավառներն ու ոլորտները գնահատող ուսումնասիրությունների և հետազոտությունների իրականացման, քաղաքացիական հասարակության կառույցներին նման հետազոտությունների պատվիրակման, պաշտոնական վիճակագրության հետ դրանց արդյունքների վերլուծության համադրման և կիրառման միջոցով:

 

ԳԼՈՒԽ III. ԿՈՌՈՒՊՑԻԱՅԻ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

 

3.1. Կոռուպցիայի կանխարգելման միջոցները

 

77. Կոռուպցիայի կանխարգելման միջոցների շարքում հատկապես կարևորվում է բարեխիղճ հանրային ծառայության կայացումն ու զարգացումը` հանրային ծառայության համակարգի ամբողջականացման, հանրային ծառայությունը որակյալ մասնագետներով համալրելու, հանրային ծառայողների մասնագիտական ունակությունների կատարելագործման և վերապատրաստման, նրանց վարձատրության և խրախուսման համակարգերի ներդրման, հանրային ծառայողների վարքագծի և շահերի բախման կանոնակարգման միջոցով:

78. Պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումների ներկա փուլում, հանրային ծառայության համակարգի ճանապարհին կանգնած են մի շարք մարտահրավերներ: Մասնավորապես հանրային ծառայության միասնականության ու ամբողջականության ապահովման, ծառայության առանձին տեսակների միջև անցումների ապահովման, ծառայողների գիտելիքների, ունակությունների, փորձառության չափանիշների նույնականացման ու համապատասխանեցման, քաղաքական և հայեցողական պաշտոններին և ծառայության մի շարք տեսակների մասնագիտական գործունեությանը ներկայացվող պահանջների, հասարակական միավորումներին ծառայողների մրցույթային և ատեստացիոն հանձնաժողովներում ընդգրկվածության մասով: Ընդհանուր առմամբ, պետական կառավարման մարմինների աշխատակազմերի կառավարման կարողությունները մնում են թույլ, ինչը խոչընդոտում է արժանիքների վրա հիմնված մասնագիտական ծառայության ձևավորմանը:

79. Պետական և համայնքային ծառայողների թափուր պաշտոնի մրցույթների թեստավորման և հարցազրույցի գործընթացները և դրանց արդյունքում նվազագույն շեմը հաղթահարած թեկնածուներից համապատասխան մարմնի ղեկավարի կամ աշխատակազմի ղեկավարի կողմից պաշտոնի նշանակումը լիարժեքորեն կանոնակարգված չէ, սահմանված չեն ընտրության կամ նշանակման հստակ չափանիշներ, ինչը հանգեցնում է հայեցողական սուբյեկտիվ մոտեցումների կիրառման հնարավորությունների: Պետական և համայնքային ծառայողների առաջխաղացման և մասնագիտական պիտանիության մակարդակի պարբերական գնահատման գործընթացների հիմնական մեթոդը շարունակում է մնալ ատեստացիան,որի ընթացքում լիովին չեն բացահայտվում վերապատրաստման կարիքները, ինչը սահմանափակում է ատեստացիայի դերը անձնակազմի որակավորման բարձրացման գործընթացի կազմակերպման գործում:

80. Պետական ծառայության մի շարք տեսակներում կիրառվում է անձնակազմի պարբերական ռոտացիա (փոխատեղում)` աշխատողների մասնակցությունը կոռուպցիոն համաձայնություններում սահմանափակելու նպատակով, ինչը դիտվում է որպես առանցքային հակակոռուպցիոն կանխարգելիչ միջոց:

81. Չնայած Հայաստանում պետական և համայնքային ծառայողների վերապատրաստման ծրագրերի, վերապատրաստողների և ինստիտուցիոնալ կարողությունների առկայությանը, վերապատրաստման քաղաքականությունը ըստ էության սահմանափակվում է օրենսդրության, կառավարչական հմտությունները ու կարողությունները ընդգրկող հիմնական դասընթացներով, մինչդեռ ծառայողների համապատասխան մասնագիտական հմտությունների և կարողությունների զարգացումը մնում է անբավարար: Ավելին, վերապատրաստման դասընթացները և ծրագրերը չեն ընդգրկում պետական և համայնքային ծառայողների գործունեության օրենսդրական սահմանափակումները և նրանց վարքագիծը կանոնակարգող դրույթները, ինչպես նաև երկրում կոռուպցիայի դեմ պայքարի քաղաքականության տարրերը:

82. Պետական և համայնքային ծառայողների վարձատրության համակարգում աշխատավարձի բազային պաշտոնային դրույքաչափը տարեցտարի հետևողականորեն բարձրացել է: Այդուհանդերձ, հանրային հատվածում աշխատավարձի մակարդակը շարունակաբար զգալիորեն զիջում է մասնավոր հատվածում համարժեք պաշտոնների վարձատրության մակարդակին, ինչը մեծապես պայմանավորում է կոռուպցիոն ռիսկերի դրսևորմանը պետական հատվածում: Հանրային ծառայողի վարձատրության համակարգն ուղղակիորեն պայմանավորված չէ նրա կողմից կատարվող աշխատանքների ծավալով և որակով: Կիրառվող ատեստավորման համակարգը փոխկապակցված չէ վարձատրության մակարդակի փոփոխության հետ: Պետական կառավարման որոշ մարմիններում օրենսդրորեն սահմանվել են արտաբյուջետային միջոցներ, որոնք մասնավորապես ուղղվում են նաև այդ մարմիններում պետական ծառայողների խրախուսմանը: Թեև նման մոտեցումը բարելավում է արտաբյուջետային միջոցներ տնօրինող մարմիններում պետական ծառայողների նյութական պայմանները, այդուհանդերձ, նման համակարգը անհավասար պայմաններ է ստեղծում պետական ծառայության միասնական համակարգում ընդգրկված ծառայողների համար և առաջացնում լրացուցիչ կոռուպցիոն ռիսկեր: Քաղաքացիական և որոշ պետական հատուկ ծառայողների սոցիալական ապահովության, մասնավորապես կենսաթոշակային, կյանքի, բժշկական ապահովագրության և սոցիալական պաշտպանության մյուս խնդիրները դեռևս իրենց համակարգային լուծումները չեն գտել:

83. Այսպիսով, հանրային ծառայության ամբողջականացման, որակյալ մասնագետներով համալրման, ծառայողների մասնագիտական ունակությունների կատարելագործման և վերապատրաստման, վարձատրության և խրախուսման համակարգերի զարգացման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Ամբողջականացնել հանրային ծառայության բոլոր տեսակների օրենսդրական կարգավորումը. պետական առևտրային և ոչ առևտրային կազմակերպությունների կողմից մատուցվող ծառայությունները հանրային ծառայության շրջանակներում ներառելու, հանրային ծառայողների իրավունքների ու պարտականությունների, հավաքագրման, առաջխաղացման և պաշտոնաթողության, վարքագծի և շահերի բախման կանոնակարգման միասնական սկզբունքները սահմանելու միջոցով:

- Ներդնել հանրային ծառայությունների որակի գնահատման և վերահսկողության մեխանիզմները. միջազգային չափանիշներին համապատասխան հանրային ծառայությունների որակի չափորոշիչները և ընթացակարգերը` այդ թվում` գործարքների և գործառնությունների ժամկետներ, գործառնական ծախքերի, ծառայությունների որակի վերաբերյալ քաղաքացիների ընկալման և բավարարվածության նվազագույն ցուցանիշներ սահմանելու միջոցով:

- Ներդնել միասնական հանրային ծառայության արդյունավետ կառավարման ինստիտուտը. միասնական հանրային ծառայության ոլորտում լիազոր մարմնի խնդիրները և գործառույթները, լիազորությունները, հաշվետվողականությունը և ընթացակարգերը սահմանելու միջոցով:

- Նվազեցնել քաղաքական պաշտոնյաների դերը մասնագիտական անձնակազմի ձևավորման, միանձնյա հայեցողական որոշումների կայացման գործում. պետական ծառայություն մրցույթային հիմունքներով աշխատանքի ընդունման ընթացակարգերը միասնականացնելու, համապատասխան մարմնի աշխատակազմի ղեկավարին թափուր պաշտոնների համալրման պատասխանատու ճանաչելու միջոցով:

- Կրճատել հանրային ծառայողների թափուր պաշտոնների համալրման ընթացակարգերում առկա կոռուպցիոն ռիսկերը. թեստավորման և գիտելիքների գնահատման փուլի կազմակերպչական աշխատանքները պատվիրակելու, համապատասխան գիտական և ուսումնական հաստատությունների կողմից այդ բնագավառում տրված որակավորման վկայականները ճանաչելու, թեկնածուների ընտրության հարցազրույցների փուլի աշխատանքները համապատասխան պետական կառավարման մարմիններ ապակենտրոնացնելու, հարցազրույցների գնահատման բալային համակարգ և մրցույթում հաղթող թեկնածուի ընտրության կոլեգիալ կարգ ներդնելու միջոցով:

- Բարձրացնել հանրային ծառայողների հաշվետվողականության մակարդակը. ծառայողների ըստ աշխատանքային ծրագրերի կատարողականի արդյունքների գնահատման վրա հիմնված վարձատրության, խրախուսման և պաշտոնեական առաջխաղացման փոխկապակցված համակարգի ներդրման միջոցով:

- Ամբողջականացնել պետական և համայնքային ծառայողների վերապատրաստման ծրագրերը. պարտադիր վերապատրաստման ծրագրերում պետական ծառայողների գործունեության սահմանափակումների, վարքագծի կանոնների և շահերի բախման կարգավորման, արդյունավետ հաղորդակցության, ծառայությունների մատուցման, տեղեկատվության ազատության, կոռուպցիայի կանխարգելման և համանման այլ թեմաներով դասընթացներ ընդգրկելու միջոցով:

- Կրճատել պետական և համայնքային ծառայության գործառույթներով պայմանավորված կոռուպցիոն ռիսկերը. դրանց կանխարգելման, բացահայտման և պատասխանատվության միջոցների կիրառման վերաբերյալ վերապատրաստման առանձին դասընթացների, պետական և համայնքային ծառայության ընթացակարգերը մանրամասն նկարագրող ուղեցույցների կիրառման միջոցով:

- Բարձրացնել հանրային ծառայության համակարգում վարձատրության մակարդակի մրցունակությունը. պետական և հանրային ծառայողների վարձատրության միջնաժամկետ և երկարաժամկետ քաղաքականությունը սահմանելու միջոցով:

- Ներդնել խրախուսման և պատասխանատվության համարժեք մեխանիզմներ հանրային ծառայությունների առավել մեծ կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակող բնագավառներում. դատական, դատախազական, հարկային, մաքսային, ոստիկանության, ազգային անվտանգության ծառայությունների, քաղաքական և հայեցողական առանձին պաշտոնների համար վարձատրության, նյութական և բարոյական խրախուսման առավել նպաստավոր պայմանների և դրանց համարժեք վերահսկողության մեխանիզմների և պատասխանատվության առավել խիստ միջոցների սահմանման, ինչպես նաև միջնաժամկետ հատվածում վարձատրության և խրախուսման արտաբյուջետային ֆոնդերի կիրառման միջոցով:

84. Պետական պաշտոնյաների վարքագծի և շահերի բախումների կարգավորման, շահերի հայտարարագրման համակարգի արդյունավետ գործունեության համար անհրաժեշտ են համապատասխան օրենսդրություն, պաշտոնյաների վարքագիծը և շահերի բախումը կարգավորող օրենսդրության պահանջների խախտման համար պատասխանատվության միջոցների սահմանում և հետևողական կիրառում, շահերի հայտարարագրման համակարգում ներառվող պաշտոնյաների հստակ շրջանակի սահմանում, և համակարգի արդյունավետ գործունեությունն ապահովող գործուն մարմիններ:

85. Հայաստանում հանրային ծառայողների վարքագծի և շահերի բախման կանոնակարգումը պետական և համայնքային ծառայության տարբեր հատվածներում միասնական չէ և իրականացվում է ըստ այդ ծառայությունները կարգավորող օրենսդրությամբ: Ընդ որում, բացակայում են շահերի բախման չափանիշները և օրենսդրության կիրառման ընթացակարգերը: Պետական ծառայության օրենքների մասնատվածության արդյունքում որոշ համանման ծառայություններում տարբերակված մոտեցում է ցուցաբերվում ծառայողների գործունեության սահմանափակումների նկատմամբ: Բարձրաստիճան քաղաքական, հայեցողական և պետական այլ պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարքագիծը և շահերի բախումը կարգավորված չէ:

86. Սահմանված չեն շահերի բախումը նկարագրող իրավիճակները, շահերի բախման կարգավորման ընթացակարգերը, կարգավորող համապատասխան մարմինները, սահմանափակման խախտումների համար կոնկրետ պատժամիջոցները: Հստակեցված չէ պետական կառավարման այն մարմինը, որը պետք է իրականացնի այս սահմանափակումների կիրառման նկատմամբ վերահսկողություն և կիրառի պատժամիջոցներ: Պետական և համայնքային ծառայողների մասնագիտական վարքագծի միասնական էթիկայի կանոններ և դրանք վերահսկող միասնական մարմին գոյություն չունեն:

87. Հանրային ծառայողների շահերի հայտարարագրման գործող ինստիտուտը հիմնականում սահմանափակվում է պաշտոնյաների գույքի և եկամուտների հայտարարագրման օրենսդրական պահանջով: Պետական պաշտոնյաների գույքի և եկամտի հայտարարագրումը իր մեջ համադրում է եկամուտների հայտարարագրումը հարկային պարտավորությունների կատարման, և թե շահերի բախման և կոռուպցիոն դեպքերի բացահայտման տեսանկյունից: Պետական պաշտոնյաների գույքի և եկամուտների հայտարարագրերի արժանահավատության ստուգման համար առկա ինստիտուցիոնալ կարողություններն ու ռեսուրսները սահմանափակ են, իսկ պահանջվող մեթոդաբանությունն ու ընթացակարգերը դեռևս մշակված չեն: Հավաքված տեղեկատվությունը կուտակվում է, սակայն դրանց հավաստիությունը չի ստուգվում և չի համադրվում այլ աղբյուրների հետ, չի վերլուծվում անօրինական եկամուտների և գույքի ձեռքբերման տեսանկյունից և չի տրամադրվում իրավապահ մարմիններին հետագա օգտագործման և վերլուծության նպատակով, չի համադրվում շահերի բախման այլ բաղադրիչների հետ: Բացի այդ, օրենսդրությունը ներառում է հայտարարատուների մեծ շրջանակ, ինչը հնարավորություն չի տալիս կենտրոնանալու բարձրաստիճան պաշտոնյաների վրա: Ընդհանուր առմամբ,պետական պաշտոնյաների և նրանց փոխկապակցված անձանց գույքի և եկամուտների հայտարարագրերում ներառվող հրապարակման ենթակա տեղեկությունները հասարակության համար, այդ թվում էլեկտրոնային լրատվամիջոցներով, անմիջականորեն մատչելի ու բավարար չափով թափանցիկ չեն:

88. Այսպիսով, հանրային ծառայողների վարքագծի և շահերի բախման կանոնակարգման, վարքագծի կանոնների հետևողական կիրառման, պետական պաշտոնյաների շահերի հայտարարագրման ինստիտուտի կայացման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Ամբողջականացնել հանրային ծառայողների վարքագծի և շահերի բախման օրենսդրական կարգավորումը. քաղաքական, հայեցողական և հանրային ծառայողների վարքագծի և շահերի բախման կանոնակարգման միասնական սկզբունքները և կանոնները, վարքագծի կոնկրետ կանոնների խախտումների համար պատասխանատվություն սահմանելու, պետական պաշտոնյաների գույքի և եկամուտների հայտարարագրման գործող համակարգը շահերի հայտարարագրման միասնական համակարգում ներառելու միջոցով:

- Ներդնել վարքագծի և շահերի բախման կանոնակարգման առավել խիստ կանոններ և ընթացակարգեր հանրային ծառայությունների առավել մեծ կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակող բնագավառներում. դատական, դատախազական, հարկային, մաքսային, ոստիկանության, ազգային անվտանգության ծառայությունների, քաղաքական և հայեցողական առանձին պաշտոնների համար շահերի բացահայտման, շահերի թույլատրելի բախումների շրջանակների նեղացման, նվերների ստացման և տրամադրման կանոնների ու սահմանափակումների խստացման, այլ գործունեությամբ զբաղվելու բացառման, վարքագծի կանոնների խախտումների և շահերի բախումների վերաբերյալ տեղեկություններ հայտնողների խրախուսման և պաշտպանության միջոցով:

- Օպտիմալացնել հանրային ծառայողների շահերի հայտարարագրումը. քաղաքական, հայեցողական, ղեկավար և բարձրագույն խմբի պաշտոնների, գլխավոր և առաջատար խմբերի պաշտոնների, կոռուպցիոն մեծ ռիսկեր պարունակող ծառայությունների և գործառույթներ իրականացնող պաշտոնների և որոշումների կայացման գործընթացներում չընդգրկված հանրային ծառայողների նկատմամբ հայտարարագրման տարբերակված համակարգ ներդնելու միջոցով:

- Ներդնել հանրային ծառայողների վարքագծի կանոնների և շահերի հայտարարագրման համակարգի արդյունավետ կառավարման ապակենտրոնացված ինստիտուցիոնալ մոդելը. կենտրոնական լիազոր մարմնի խնդիրները և գործառույթները, լիազորությունները, հաշվետվողականությունը և ընթացակարգերը սահմանելու, յուրաքանչյուր պետական մարմնում էթիկայի հանձնաժողով ստեղծելու, յուրաքանչյուր պետական մարմնում վարքագծի կանոնների ներդրման, շահերի հայտարարագրման ռեեստրի ստեղծման ու վարման, ընթացակարգերի պահպանման նկատմամբ վերահսկողության, էթիկայի և շահերի բախման հարցերով հաշվետվության պատրաստման պատասխանատու պաշտոնյա նշանակելու միջոցով:

- Հզորացնել պետական և համայնքային մարմիններում հանրային ծառայողների վարքագծի կանոնների և շահերի հայտարարագրման հարցերով պատասխանատուների կարողությունները. շահերի հայտարարագրման, վարքագծի կանոնների և էթիկայի նորմերի ու դրանց ընթացակարգերի, խախտումների, դեպքերի ու փաստերի մասին տեղեկացման, բացահայտման և կիրառվող պատժամիջոցների վերաբերյալ գործնական ուղեցույցների մշակման և ուսուցման կազմակերպման միջոցով:

- Ապահովել հանրային ծառայողների շահերի հայտարարագրման թափանցիկությունն ու հրապարակայնությունը. քաղաքական, հայեցողական, պետական և համայնքային ծառայության ղեկավար ու բարձրագույն խմբի ծառայողների շահերի հայտարարագրերը, այդ թվում` գույքի և եկամուտների հայտարարագրերը, համապատասխան մարմինների ինտերնետային կայքերում տեղակայելու, պաշտոնյաների շահերի հայտարարագրերի վերաբերյալ քաղաքացիների հարցադրումներին կամ զանգվածային լրատվության միջոցների հրապարակումներին հրապարակայնորեն արձագանքելու միջոցով:

89. Կարևորվում է պետական մարմինների գործունեության հաշվետվողականությունը: Ներկայում պետական կառավարման մի քանի մարմիններ են հետևում այս սկզբունքին` ինտերնետային կայքերում հրապարակելով իրենց գործունեության տարեկան հաշվետվությունները: Դեռևս առկա են բազմաթիվ խոչընդոտներ, որոնք էականորեն խանգարում են հրապարակային հաշվետվության և հանրության հետ կապի արդյունավետ իրականացմանը: Պաշտոնական տեղեկատվությունը որոշ դեպքերում մատչելի չէ հանրությանը: Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները շատ դեպքերում խուսափում են հրապարակել իրենց տնօրինած տեղեկությունները: Բավարար չափով չի իրականացվում պարտադիր հրապարակման ենթակա տեղեկությունների, ինչպես նաև պետական մարմինների տարեկան և ընթացիկ գործունեության մասին հաշվետվությունների հրապարակումը: Ոչ կանոնավոր է իրականացվում նաև հանրային իրազեկվածության բարձրացման նպատակով քաղաքացիներին մատուցվող ծառայությունների կանոնակարգերի և տեղեկատվական թերթիկների մշակումն ու տարածումը:

90. Այսպիսով, կոռուպցիայի կանխարգելման գործում հիմք ընդունելով պետական կառավարման մարմինների կազմակերպման, գործունեության և որոշումների ընդունման գործընթացների հրապարակային հաշվետվության ապահովման անհրաժեշտությունը, անհրաժեշտ է

- Ապահովել պետական կառավարման մարմինների գործունեության վերաբերյալ հաշվետվությունների հրապարակայնության սկզբունքը. բոլոր պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների կազմակերպման, տարվող քաղաքականության, դրանց ղեկավարների գործունեության, բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների, գրանցված կոռուպցիոն դեպքերի, կոռուպցիոն հնարավոր ռիսկերի և վտանգների վերաբերյալ տեղեկատվությունը հրապարակային հաշվետվություններում արտացոլելու, գործունեության ծրագրերի և ֆինանսավորման հաշվետվությունները կանոնավոր և պարբերաբար` առնվազն տարին մեկ անգամ հրապարակման, հանրային վերահսկողության մեխանիզմների կիրառման և խրախուսման միջոցով:

 

3.2. Կոռուպցիայի քրեականացումը և իրավապահ գործունեությունը

 

91. ՀՀ-ն վավերացրել է կոռուպցիայի քրեականացման չափանիշները սահմանող հիմնական միջազգային կոնվենցիաներն ու համաձայնագրերը, որոնց արդյունքում փոփոխություններ և լրացումներ են կատարվել ՀՀ քրեական օրենսգրքում (ՔՕ): Այնուամենայնիվ, ՀՀ օրենսդրությունը միջազգային փաստաթղթերի դրույթներին շարունակական համապատասխանեցման և ներդաշնակեցման կարիք ունի:

92. Կոռուպցիա հանդիսացող արարքների շրջանակի հստակ սահմանումն ու սպառիչ օրենսդրական կարգավորումը էականորեն պայմանավորում են կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունավետությունը: Ընդ որում կարևորվում է ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված հանցակազմերի նկարագրությունների ընկալելիությունը և տարաբնույթ մեկնաբանությունների բացառումը թե' իրավակիրառողների, թե' հասարակության, այդ թվում` հանցագործության սուբյեկտների և տուժողների շրջանում: ՀՀ քրեական օրենսգրքում քրեականացված են թե' կաշառք ստանալը (հոդված 311), թե' կաշառք տալը (հոդված 312): Հստակեցվել և ընդլայնվել են կաշառք տալու և ստանալու հանցակազմերի բովանդակությունը` արարքի օբյեկտիվ կողմում ներառելով ոչ միայն «դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր» ստանալը, այլ նաև «որևէ այլ առավելություն ստանալը»: ՈՒժը կորցված է ճանաչվել պաշտոնատար անձին, առանց նախնական պայմանավորվածության, որպես նվեր նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկը չգերազանցող արժեքի գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք կամ գույքային այլ օգուտ ստանալու նորմը: Ավելին, «պաշտոնատար անձինք» հասկացության շրջանակներում են ներառվել նաև օտարերկրյա և միջազգային կազմակերպությունների պաշտոնատար անձինք: Դրա հետ մեկտեղ քրեականացվեց ոչ միայն կաշառք տալը, այլև այն «խոստանալը կամ առաջարկելը», ինչը ուղղակիորեն բխում է Եվրոպայի խորհրդի և ՄԱԿ-ի կոնվենցիաների պահանջներից և պայմանավորված է կաշառք տալու հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող այս երեք գործողությունների տարբերությամբ:

93. 2008 թ. ՔՕ լրացումներով նախատեսվեցին երկու նոր հանցակազմեր ևս, այն է` պաշտոնատար անձ չհանդիսացող հանրային ծառայողի կողմից ապօրինի վարձատրություն ստանալը (հոդված 311.1) և պաշտոնատար անձ չհանդիսացող հանրային ծառայողին ապօրինի վարձատրություն տալը (հոդված 312.1)` տարանջատելով կաշառելու ակտիվ և պասիվ տեսակները ըստ այն չափանիշի, թե դրա սուբյեկտը պաշտոնատար անձն, թե հանրային ծառայողը և հանցակազմերում ներառելով այն սուբյեկտներին, որոնք դուրս էին մնացել «պաշտոնատար անձ» հասկացության շրջանակներից ՔՕ 311 և 312 հոդվածներով նախատեսված հանցակազմերի առումով:

94. Կոռուպցիայի քրեականացման տեսանկյունից առանցքային հարցերից մեկը կոռուպցիոն հանցագործության սուբյեկտի` «պետական պաշտոնատար անձ» հասկացության շրջանակների բացահայտումն է: Դրանց շրջանակը, որը տեղ է գտել ՀՀ ՔՕ-ում «պաշտոնատար անձ» և «հանրային ծառայող» հասկացությունների բացահայտման ներքո, ընդհանուր առմամբ, համահունչ է ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի 2-րդ ենթակետում տրված սահմանմանը և միջազգային մոտեցումներին` չնայած, որ փաստորեն առանձնացվել են նույնական օբյեկտիվ կողմով, բայց տարբեր անվանումներով հանցակազմեր: Ընդ որում նախատեսված սանկցիաները առավել մեղմ են հանրային ծառայողների պարագայում: Պետք է ընդգծել, որ միջազգային փաստաթղթերի առումով «պաշտոնատար անձ» հասկացությունը, ըստ էության ներառում է նաև հանրային ծառայողներին: Ընդ որում, «պաշտոնատար անձ» հասկացության առումով, նշանակություն չունի նաև այն հանգամանքը, թե անձը «վճարվում է, թե ոչ» այդ պաշտոնում: ՔՕ-ում տեղ գտած բնորոշումները չեն հստակեցնում այս հանգամանքը:

95. ՀՀ Քրեական օրենսգրքում որպես ինքնուրույն հանցակազմ է նախատեսվել իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունը շահադիտական նպատակով օգտագործելը (հոդված 311.2): Այդուհանդերձ, քրեականացված է միայն ազդեցության պասիվ չարաշահումը, մինչդեռ ազդեցության ակտիվ չարաշահումը` «դրամի, գույքի, գույքի նկատմամբ իրավունքի, արժեթղթերի կամ որևէ այլ առավելության շորթումը» քրեականացված չէ: ՔՕ-ի 311.2 հոդվածով կարգավորված ազդեցության պասիվ չարաշահումը, իր հերթին, զերծ չէ թերի կարգավորումներից: Մասնավորապես, 311.2 հոդվածը հստակ չի սահմանում հանցակազմի մյուս կողմի` իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց, որոնց օգտին որևէ գործողություն պետք է կատարվի, արարքի օբյեկտիվ կողմը, այն է` «ոչ իրավաչափ առավելություն» խոստանալը, առաջարկելը կամ տրամադրելը, ինչը տեղ է գտել ՄԱԿ-ի Կոնվենցիայում: Ավելին, 311.2 հոդվածով նախատեսված գործողություններն ընդգծում են ազդեցության չարաշահման պարտադիր կապը պաշտոնատար անձի կամ պաշտոնատար անձ չհանդիսացող հանրային ծառայողի լիազորությունների շրջանակի հետ, մինչդեռ Կոնվենցիայի սահմանումն ավելի լայն է և նշված հանգամանքով պայմանավորված չէ:

96. ՀՀ ՔՕ 308 հոդվածով քրեականացված է «պաշտոնական լիազորությունները չարաշահելը»: Այդուհանդերձ, առկա կարգավորման տեսանկյունից խնդիր է թերևս այն, որ արարքը քրեորեն պատժելի իրավախախտում համարելու համար պաշտոնեական դիրքը չարաշահելու արդյունքում առաջացող գույքային վնասը կապվում է նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի չափը գերազանցող գումարի հետ: Նման սահմանափակումը չի բխում ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի պահանջներից (հոդված 19):

97. Պաշտոնատար անձի կողմից գույքի հափշտակումը, ապօրինի յուրացումը կամ այլ` ոչ նպատակային օգտագործումը որպես ինքնուրույն հանցակազմ նախատեսված չէ ՀՀ ՔՕ-ում: Սակայն, օրենսգրքի 179 հոդվածը որպես «գույքի յուրացում կամ վատնում» հանցակազմը ծանրացնող հանգամանք է դիտարկում նույն գործողության կատարումը պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով:

98. ՀՀ-ում քրեականացված չէ նաև իրավաբանական անձանց պատասխանատվությունը կոռուպցիոն իրավախախտումների համար, ինչը միջազգայնորեն ընդունելի մոտեցում է և ամրագրված է նաև ՄԱԿ-ի Կոնվենցիայի 26-րդ հոդվածում: Իրավաբանական անձանց քրեական պատասխանատվության ինստիտուտը ոչ միայն կոռուպցիոն հանցագործությունների առումով, այլև ընդհանուր առմամբ, երբևէ չի կիրառվել ՀՀ-ում` ինչը մասամբ պայմանավորված է նաև մայրցամաքային իրավական համակարգի առանձնահատկություններով: Մինչդեռ, հատկապես առևտրային կազմակերպությունների, հսկայական ընկերակցությունների աճին զուգահեռ մեծանում է նաև կոռուպցիոն իրավախախտումներում նրանց ներգրավվածության աստիճանը:

99. ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված է միայն իրավաբանական անձի քաղաքացիական և վարչական պատասխանատվությունը: Մինչդեռ, մի շարք միջազգային կառույցների կողմից ՀՀ-ում իրականացված մոնիտորինգի արդյունքներում բազմիցս ընդգծվել է կաշառքի և փողերի լվացման հետ կապված հանցագործությունների համար իրավաբանական անձանց քրեական պատասխանատվության ինստիտուտի ներդրման անհրաժեշտությունը: Հատկապես մատնանշվում են Քրեական իրավունքի մասին կոնվենցիայի 18 հոդվածով նախատեսված կորպորատիվ պատասխանատվության նորմերը, որոնք պահանջում են քրեականացնել ֆիզիկական անձի կողմից ի շահ իրավաբանական անձի կատարված ակտիվ կաշառքը, ազդեցությունը շահադիտական նպատակով օգտագործելը և փողերի լվացումը: Իրավաբանական անձանց պատասխանատվության ենթարկելիս առաջարկվում են այնպիսի համարժեք սանկցիաներ, ինչպես պետության հետ գործարքներ կնքելու իրավունքից մշտապես կամ ժամանակավորապես զրկելը (օրինակ` պետական գնումների հետ կապված և այլն), պետական աջակցություն ստանալուց զրկելը, հանցագործության արդյունքում ստացված օգուտների բռնագրավումը, ռեստիտուցիան, առևտրային գործունեություն իրականացնելու իրավունքից զրկելը, դատական վերահսկողության տակ դնելը, իրավաբանական անձի լուծարումը, խնամակալի նշանակումը և այլն:

100. Քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետները ածանցվում են և կապված են հանցագործությունների համար սահմանված պատժաչափերի հետ: ՀՀ քրեական օրենսգրքում «կոռուպցիոն» հատկանիշներ պարունակող հանցագործությունների համար նախատեսված են տարբեր պատժաչափեր, համապատասխանաբար տարբեր են նաև վաղեմության ժամկետները (1): Այդուհանդերձ, վաղեմության ժամկետի տևողության պայմանավորումը պատժաչափի հետ թերևս համարժեք չէ կոռուպցիոն իրավախախտումները հայտնաբերելու և հետաքննելու առանձնահատկություններին, քանզի դա ավելի շատ ժամանակ է պահանջում` համեմատած այլ հանցագործությունների դեմ պայքարելու պրակտիկայի հետ: Կոռուպցիոն իրավախախտումների առնչությամբ վարույթ հարուցելու համար վաղեմության ավելի երկար ժամկետ սահմանելու պահանջը բխում է նաև ՄԱԿ-ի Կոնվենցիայից: ՀՀ քրեական օրենսդրության մեջ համապատասխան փոփոխություններ կատարելու անհրաժեշտությունը ընդգծվել է նաև միջազգային փորձագետների կողմից:

_________________

1) Ընդհանրացնող հանգամանքների առկայությունից կամ բացակայությունից կախված վաղեմության ժամկետները պաշտոնատար անձի կողմից կաշառք ստանալու համար կազմում են 5-15 տարի (հոդված 311), կաշառք տալու համար` 5-10 տարի (հոդված 312), առևտրային կաշառքի համար` 2-5 տարի (հոդված 200) և այլն: 1)

 

101. Կոռուպցիայի դեմ պայքարում կարևորվող հիմնախնդիրներից է նաև պաշտոնատար անձանց անձեռնմխելիության հարցը, որը լուրջ խոչընդոտ է հանդիսանում կոռուպցիոն հանցագործությունների վերաբերյալ քրեական հետապնդման իրականացման համար: Միջազգային լավագույն փորձը ներկայումս գնում է բացարձակ անձեռնմխելիությունից դեպի գործառնական անձեռնմխելիության, որը որոշակի պաշտպանություն է ապահովում միայն պաշտոնատար անձի լիազորություններից բխող գործողությունների կատարման ժամանակ: Կարևորվում է նաև անձեռնմխելիությունից զրկելու մեխանիզմների պարզեցումը: ՀՀ Ընտրական օրենսգիրքը, հատուկ մեխանիզմ է նախատեսում Ազգային ժողովի պատգամավորի, համայնքի ղեկավարի կամ ավագանու անդամի թեկնածուների, կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի անդամներին, իսկ համապետական ընտրությունների ժամանակ` նաև տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների անդամներին, կալանավորվելու, նրանց դատական կարգով վարչական կամ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար` դա թույլատրելով միայն համապատասխանաբար կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կամ ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովի համաձայնությամբ (հոդվածներ 33, 127,111): Նշված անձանց շրջանակը բավականին լայն է և կարիք ունի սահմանափակման: Միևնույն ժամանակ «Դատախազության մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն դատախազի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցում է գլխավոր դատախազը (հոդված 44): Իսկ դատավորին չի կարելի կալանավորել, նրան որպես մեղադրյալ ներգրավել, դատական կարգով վարչական պատասխանատվության ենթարկել` առանց ՀՀ արդարադատության խորհրդի առաջարկի հիման վրա Հանրապետության Նախագահի տված համաձայնության (ՀՀ Դատական օրենսգիրք, հոդված 13): Վերադաս անհատական որոշում կայանողների (ՀՀ Նախագահ, գլխավոր դատախազ) մասնակացության ընթացակարգերը դատավորներին և դատախազներին անձեռնմխելիությունից զրկելուն կարիք ունի վերանայման:

102. Հանցագործությունների վտանգավորության աստիճանի համարժեք գնահատումը կոռուպցիոն հանցագործությունների քրեականացման կարևոր տարրն է: Մասնավորապես, առևտրային կաշառք ստանալը (200 հոդվածի 3-րդ մաս) պատժվում է առավել թեթև պատժաչափով, քան պաշտոնատար անձի կողմից կաշառք ստանալու դեպքում (311 հոդվածի 1-ին մաս): Իհարկե, պատժաչափերի տարբերությունը կարող է բացատրվել հանցագործության սուբյեկտների և օբյեկտների կարևորության աստիճանով, սակայն մասնավոր հատվածում կոռուպցիոն երևույթների տարածումը ոչ պակաս լուրջ հիմնախնդիր է ազատ շուկայական տնտեսական համակարգ հռչակած պետության համար, ուստի հազիվ թե հիմնավորված է նման տարբերակում սահմանելը: Թերևս կարելի է նշել նաև պաշտոնատար անձի կողմից կաշառք ստանալու (հոդված 311) և նույն արարքը հանրային ծառայողի կողմից կատարելու (հոդված 311.1) դեպքում սանկցիաների տարբերությունը, ինչպես նաև ակտիվ (կաշառք տալ) և պասիվ (կաշառք ստանալ) կաշառակերության համար նախատեսված պատժաչափերի համադրելիությունը և դրանց նկատմամբ միասնական մոտեցման դրսևորման հարցը: Կոռուպցիոն հանցագործությունների պատժաչափերի խստացումը մեխանիկորեն կհանգեցնի նաև վաղեմության ժամկետների փոփոխության: Ավելին, պատժաչափերի վերանայումը և համապատասխանեցումը իրատեսական` միջազգայնորեն ընդունված պատժաչափերին նպատակահարմար է նաև իրավական փոխօգնության և կոռուպցիոն հանցագործություններ կատարած անձանց հանձնման համար հետ կապված հարցերում լրացուցիչ բարդություններից խուսափելու առումով:

103. Կոռուպցիայի արդյունքում ստացված եկամուտների առգրավման, բռնագրավման մեխանիզմների առումով, օրենսդրությունը նախատեսել է հանցավոր ճանապարհով ստացված գույքի, այդ թվում` հանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտների օրինականացման և հանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտներն օրինականացնելու արդյունքում ուղղակի կամ անուղղակի առաջացած կամ ձեռք բերված գույքի, ներառյալ` այդ գույքի օգտագործումից ստացված եկամուտների կամ այլ տեսակի օգուտների, այդ արարքների կատարման համար օգտագործված կամ օգտագործման համար նախատեսված գործիքների, իսկ հանցավոր ճանապարհով ստացված գույքի չհայտնաբերման դեպքում` այդ գույքին համարժեք այլ գույքի պարտադիր բռնագրավումը: Հանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտների սառեցման հարցը կարգավորվում է «Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին» ՀՀ օրենքով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 199 հոդվածը, անդրադառնալով քրեական գործով վարույթն ավարտելիս իրեղեն ապացույցների ճակատագրին, սահմանում է, որ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված դրամը, այլ արժեքները և մյուս առարկաները դատարանի դատավճռով ուղղվում են դատական ծախսերի հատուցմանը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցմանը, իսկ եթե հայտնի չէ վնաս կրած անձը, որպես եկամուտ` հանձնվում են պետությանը: Այդուհանդերձ, նշված դրույթը սահմանափակվում է միայն գործով վարույթի ընթացքում առգրավված իրեղեն ապացույցներով: Մինչդեռ, բռնագրավված միջոցների կառավարման հարցը գործնական մեծ կարևորություն ունի և բխում է նաև ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի 31 հոդվածի 3-րդ կետի, Քրեական իրավունքի մասին կոնվենցիայի և այլ փաստաթղթերի պահանջներից: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 236 հոդվածը որոշակի կարգավորումներ է նախատեսել միայն առգրավված միջոցների կառավարման հետ կապված: Սակայն, բռնագրավված գույքի կառավարման հարցը դեռևս բաց է մնում: Երկրների մեծ մասում բռնագանձվող միջոցները վերածվում են պետական սեփականության և ուղղվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցմանը: Մտահոգիչ է մնում նաև բռնագրավումը գործնականում կիրառելու դեպքերի սակավաթվությունը:

104. Վկաների, փորձագետների և տուժածների պաշտպանության ինստիտուտը կարևորվում է կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման և դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի տեսանկյունից, քանի որ այս սուբյեկտները առնչվելով կոռուպցիոն իրավախախտման հետ, կարող են հաղորդել կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման հետ կապված արժեքավոր տեղեկություններ: Համապատասխան երաշխիքների և պաշտպանության մեխանիզմների բացակայության պարագայում նվազում է վարույթն իրականացնող մարմիններին օժանդակելու նրանց պատրաստակամությունը և ցանկությունը: 2006թ. իրականացված փոփոխություններով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը համալրվեց քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց պաշտպանությանն ուղղված նոր դրույթներով (գլուխ 12-ը (հոդված 98-99.1), որով փորձագետների և տուժածների պաշտպանության խնդիրները ՀՀ օրենսդրությամբ հիմնականում կարգավորվեցին:

105. ՀՀ օրենսդրությունը, սակայն, ուղղակիորեն չի անդրադառնում տեղեկություններ հաղորդող անձանց պաշտպանությանը, որոնք իրենց կամքով ու նախաձեռնությամբ, բարեխղճորեն և հիմնավոր տեղեկություններ են հաղորդում իրավասու մարմիններին կոռուպցիոն իրավախախտումների վերաբերյալ փաստերի մասին: Նման պաշտպանության տրամադրում նախատեսված է և ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի 33 հոդվածով և Քրեական իրավունքի մասին կոնվենցիայի 22 հոդվածով: Թեև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում կատարված փոփոխություններով պաշտպանություն է տրամադրվել բավական լայն շրջանակի անձանց` բացի վկայից, փորձագետից և տուժածներից, ներառելով նաև դատավարությանը մասնակցող մյուս անձանց, այդուհանդերձ, տեղեկություններ հաղորդող անձինք կարծես թե դուրս են մնացել պաշտպանության ենթակա անձանց շրջանակից: Այս առումով, վերջիններիս վերաբերյալ դրույթների ուղղակիորեն ներառումը ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության մեջ կարևոր խթան է կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման և դրանց վերաբերյալ տեղեկություններ հաղորդելու խուսափելու իրավիճակների կրճատման համար:

106. Կոռուպցիոն հանցագործությունների նախնական քննությունը Հայաստանի Հանրապետությունում ապակենտրոնացված է և որպես կանոն այն իրականացնում է նախաքննության այն մարմինը, որի վարույթում գտնվող գործի քննության ընթացքում բացահայտվել է հանցագործությունը: Կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտմանն օժանդակում են օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինները: Ընդ որում, ֆինանսական տվյալների մատչելիության ապահովման, ֆինանսական գործարքների գաղտնի վերահսկման, կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակման իրավասություն ունեն միայն ոստիկանության և ազգային անվտանգության մարմինները: Կոռուպցիոն հանցագործությունների նախնական քննության օրինականության վերահսկողությունը իրականացնում է ՀՀ դատախազությունը:

107. Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության շրջանակներում իրականացվող միջոցառումները և հատկապես` օպերատիվ փորձարարությունը, կաշառք ստանալու հանցագործության բացահայտման աստիճանը բարձրացնելուն ուղղված մեկ այլ արդյունավետ միջոցներ են: Միաժամանակ, օպերատիվ փորձարարության և կաշառքի պրովոկացիայի դեպքերը սահմանազատող և օպերատիվ փորձարարության օրենքով նախատեսված պայմանների խստագույն պահպանմամբ իրականացումը երաշխավորող օրենսդրական կարգավորումները հստակ չեն, ինչը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում նաև օպերատիվ մարմինների աշխատողների կողմից հայեցողական որոշումներ կայացնելու համար` բարձրացնելով կոռուպցիոն ռիսկերն օպերատիվ-հետախուզական գործունեության ոլորտում: Հստակ կարգավորման կարիք են զգում օպերատիվ փորձարարության և կաշառք տալու նմանակման պայմանները: Այս առումով, կարևոր է միջազգային լավագույն փորձի ուսումնասիրությունը, որպեսզի կրճատվեն օպերատիվ մարմինների աշխատողների կողմից հայեցողական որոշումների կայացումը` համապատասխան իրավական կարգավորումների միջոցով: Դրա հետ մեկտեղ` կաշառք ստանալու հանցագործության բացահայտմանն ուղղված այն գործողությունները, որոնք կարող են կատարվել օպերատիվ-հետախուզական գործունեության իրականացնելու իրավասությամբ չօժտված անձանց կողմից, պետք է բացառվեն:

108. Կոռուպցիոն հանցագործությունների դեմ պայքարում իրավապահ մարմինների արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է նաև վերջիններիս կարողություններով, ինչպես նաև իրավապահ մարմինների և քաղաքացիական հասարակության կառույցների միջև, այդ թվում` ԶԼՄ-ների, գործարար հատվածի, հասարակական կազմակերպությունների, քաղաքացիների հետ ակտիվ համագործակցությամբ: Ընդ որում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանում է վերոնշյալ հարաբերությունների ծագման հիմքերը: Այսպես, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմինը, իրենց իրավասության շրջանակներում, քրեական գործ են հարուցում, մասնավորապես հանցագործությունների մասին ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց, լրատվության միջոցների իրենց ուղղված հաղորդումների առկայության դեպքում (ՀՀ ՔԴՕ, 176 հոդված):

109. Կոռուպցիոն հանցագործությունների դեմ արդյունավետ պայքարի առումով կարևորվում է նաև միջազգային համագործակցության հետագա ընդլայնումը: ՀՀ-ն արդեն իսկ կնքել է մի շարք երկկողմ և բազմակողմ համաձայնագրեր փոխադարձ իրավական օգնության, հանձնման, քրեական գործերով վարույթների փոխանցման և այլ հարցերի շուրջ: Ավելին, այս ուղղությամբ քայլերի ակտիվացմանն էին ուղղված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում կատարված փոփոխությունները` առանձին գլուխ նախատեսելով միջազգային պայմանագրերի բացակայության դեպքում քրեական գործերով իրավական օգնության մասին (ՔԴՕ, գլուխ 54.1):

110. Իրավապահ մարմինների և մասնավոր հատվածի միջև համագործակցության առումով առանցքային նշանակություն ունի քաղաքացիներին և այլ անձանց կողմից կոռուպցիոն հանցագործությունների վերաբերյալ քննչական մարմիններին և դատախազությանը հայտնելու խրախուսումը, ինչը նշված է նաև ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի 39 հոդվածի 2-րդ կետում: Համագործակցության խթանմանն ուղղված օրինակ է ՀՀ քրեական օրենսգրքում տեղ գտած նորմը, որի համաձայն կաշառք տվող անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե այդ անձը կաշառք տալու մասին կամավոր հայտնել է իրավապահ մարմիններին (հոդված 312, մաս 4): Գործնականում այս համագործակցությունը պատշաճ չի իրականացվում, ինչը որոշակիորեն պայմանավորված է նաև իրավապահ մարմինների հանդեպ անբավարար վստահությամբ և հետևանքներից վախենալու կամ անվտանգության անբավարար երաշխիքների ընկալմամբ:

111. Այսպիսով, կոռուպցիայի հետագա քրեականացման, օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների համակարգված իրականացման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Ամբողջականացնել և որոշակիացնել կոռուպցիոն հանցագործությունների շրջանակը. քրեականացման բնագավառում միջազգային ընդունելի մոտեցումներին համահունչ օրենսդրության և դրա կիրարկման պրակտիկայի ամփոփման և կատարելագործման, ակտիվ և պասիվ կաշառակերության հանցակազմերի իրավական կարգավորման հետագա հստակեցման, ակտիվ և պասիվ ազդեցության չարաշահում առանձին իրավախախտման սահմանման, պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու համար պատասխանատվության ենթարկելու նախապայմանները վերանայելու, պաշտոնատար անձի կողմից գույքի հափշտակումը, ապօրինի յուրացումը կամ ոչ նպատակային օգտագործումը որպես ինքնուրույն կոռուպցիոն հանցակազմ սահմանելու, ինչպես նաև առկա հանցակազմերում տարաբնույթ մեկնաբանությունների տեղիք տվող անորոշ ձևակերպումները հստակեցնելու միջոցով.

- Բարձրացնել կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունավետությունը. կոռուպցիոն հանցագործությունների լատենտայնությունը նվազեցնելու, կաշառքի պրովոկացիայի հանցակազմը և կարգավորումները վերանայելու և հստակեցնելու, կաշառք տալու նմանակման և օպերատիվ փորձարարության իրականացման պայմանները միջազգային լավագույն պրակտիկային համապատասխան հստակ կարգավորման ենթարկելու, այդ թվում` օպերատիվ փորձարարությունը միայն կաշառքի ստացման հանցագործության նախապատրաստման կամ սկզբի մասին օպերատիվ տեղեկությունների կամ կաշառքի շորթման փորձի վերաբերյալ հաղորդման առկայության դեպքում թույլատրելու միջոցով.

- Ներդնել իրավաբանական անձանց քրեական պատասխանատվության ինստիտուտը. իրավաբանական անձի օգտին ֆիզիկական անձի կողմից կատարված կոռուպցիոն հանցագործությունը քրեականացնելու, կորպորատիվ կառավարման, վերահսկողության և ներքին հսկողության գործուն համակարգերի ներդրման, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց սուբսիդիար պատասխանատվության սկզբունքի ներդրման, քրեական, քաղաքացիական և վարչական պատասխանատվության ենթարկվող իրավաբանական անձանց նկատմամբ արդյունավետ, համաչափ և զսպող քրեական կամ ոչ քրեական պատժամիջոցների, ներառյալ` դրամական պատժամիջոցների, սահմանման միջոցով.

- Սահմանել կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման և դրանք կատարած անձանց պատասխանատվության ենթարկելու օպտիմալ և միջազգայնորեն ընդունելի վաղեմության ժամկետներ. կոռուպցիոն հանցագործությունների համար վաղեմության ժամկետների տևողության հարցում միջազգային փորձն ուսումնասիրելու, ՀՀ-ում կոռուպցիոն գործերով վաղեմության ժամկետներն անցնելու հետևանքով վարույթի կարճման վիճակագրությունը վերլուծելու և միջազգային փորձի հետ համադրելու, քրեական հետապնդումից անձեռնմխելի անձանց կատեգորիաները նվազեցնելու, դատավորներին և դատախազներին անձեռնմխելիությունից զրկելու ընթացակարգերը վերանայելու միջոցով.

- Ապահովել կոռուպցիոն հանցագործությունների համար համարժեք և համադրելի խստության, արդյունավետ պատժատեսակներ ու պատժաչափեր. կոռուպցիոն հանցագործությունների համար սանկցիաների տարբերակման միջազգային փորձն ուսումնասիրելու, ՀՀ-ում կոռուպցիոն հանցագործությունների համար պատժատեսակների կիրառման վիճակագրությունը վերլուծելու և միջազգային փորձի հետ համադրելու, պատժի անխուսափելիության սկզբունքի ապահովման, քրեաիրավական ներգործության մեթոդներին զուգահեռ` պատժի քաղաքացիաիրավական և վարչաիրավական մեթոդներ կիրառելու միջոցով.

- Զարգացնել կոռուպցիայի արդյունքում ստացված եկամուտների առգրավման և բռնագրավման մեխանիզմները. հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված և բռնագանձված միջոցների կառավարման թափանցիկ և արդյունավետ մեխանիզմներ ներդնելու, այդ թվում` բռնագանձված միջոցները պետական սեփականության վերածելու և դրանք հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցմանը կամ հարակից այլ ծրագրերին ուղղելու միջոցով.

- Բարձրացնել վկաների, փորձագետների և տուժողների, ինչպես նաև տեղեկություններ հաղորդող անձանց պաշտպանության ինստիտուտի արդյունավետությունը. օրենսդրության առկա նորմերի և մեխանիզմների գործնականում պատշաճ կիրառման, այլ արդիական միջոցներով դրանց շրջանակի ընդլայնման, պաշտպանության տակ գտնվող անձանց տեղափոխության համար այլ պետությունների հետ համաձայնագրերի կնքման և պայմանավորվածությունների հաստատման, ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության մեջ տեղեկություններ հաղորդող անձանց պաշտպանության մասին դրույթներ ներառելու միջոցով.

- Բարձրացնել իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետությունը կոռուպցիայի դեմ պայքարում. իրավապահ մարմինների գործառույթների հստակ տարանջատման, դրանց գործունեության համակարգման և փոխգործակցության հստակ ընթացակարգերի սահմանման, կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման կարողությունների զարգացման, առանձին հանցատեսակներով քննության իրականացման հարցում մասնագիտացված կառուցվածքային ստորաբաժանումների, հաստիքային միավորների սահմանման, նախաքննության և հետաքննության մարմինների նկատմամբ վերահսկողության և հսկողության մեխանիզմների կատարելագործման, մարդկային, ֆինանսական և նյութատեխնիկական անհրաժեշտ ռեսուրսների ապահովման միջոցով:

- Ապահովել կոռուպցիայի դեմ պայքարում իրավապահ մարմինների և քաղաքացիական հասարակության միջև ակտիվ և արդյունավետ համագործակցությունը. իրավապահ մարմիններին կոռուպցիոն իրավախախտումների վերաբերյալ տեղեկություններ հաղորդելը խրախուսող գործուն իրավական մեխանիզմներ սահմանելու, ստացվող տեղեկությունները վերլուծելու և դրանց արագ արձագանքման համակարգեր զարգացնելու, կոռուպցիայի դեմ պայքարող մարմինների հանդեպ` հասարակության վստահությունը բարձրացնելու և այդ նպատակով քարոզչական աշխատանքներ իրականացնելու, իրավապահ մարմինների գործունեության հրապարակայնության, թափանցիկության, հաշվետվողականության և օրինականության ապահովման հստակ ընթացակարգեր ներդնելու միջոցով:

- Զարգացնել միջազգային համագործակցությունը կոռուպցիոն հանցագործությունների դեմ պայքարում. ընդլայնելով փոխադարձ իրավական օգնության, քրեական գործերով վարույթների փոխանցման, հանցանք կատարած անձանց հանձնման հարցերը կարգավորող երկկողմ և բազմակողմ միջազգային պայմանագրերի շրջանակը` անդրադառնալով նաև քրեական գործերով համատեղ քննչական միջոցառումների իրականացման, հատուկ քննչական տեխնիկաների կիրառման հարցերի կարգավորմանը այդ պայմանագրերում:

 

3.3. Կոռուպցիայի դեմ պայքարում քաղաքացիական հասարակության աջակցությունը

 

112. Քաղաքացիական հասարակության արդյունավետ մասնակցության համար անհրաժեշտ միջավայրը Հայաստանում կայացման փուլում է: Փորձնական կարգով քաղաքացիական հասարակության միավորումների կողմից իրականացվել է կոռուպցիոն ռիսկերի բացահայտման ու գնահատման մոնիտորինգ:ՀՀ պետական կառավարման մարմիններն իրականացնում են նաև խորհրդատվության և հետադարձ կապի ապահովման մի շարք միջոցառումներ, այդ թվում` իրավական փաստաթղթերի նախագծերի քննարկում, սեմինարներ, կլոր սեղան-քննարկումներ, հանրային կարծիքի ուսումնասիրություններ և այլն: Այդուհանդերձ, այս ինստիտուտը լրացուցիչ կարգավորման անհրաժեշտություն ունի` հանրությանը դիմելու, կառավարության ծրագրերի, գործողությունների մասին հետադարձ «արձագանք» ստանալու, այն պարտադիր վերլուծելու և դրանց հիման վրա կառավարչական որոշում ընդունելու ընթացակարգերը մշակելու առումով: Քաղաքացիական հասարակության մասնակցությունը կոռուպցիայի դեմ պայքարի որոշումների կայացման գործընթացում մնում է սահմանափակ:

113. Հանրային կառավարմանը քաղաքացիական հասարակության կառույցների արդյունավետ մասնակցության առումով հատկապես կարևորվում են հասարակական կազմակերպությունների հատվածի ինստիտուցիոնալ կարողությունները: Դրանց զարգացման նպատակով 2005 թվականին ներդրվեց հասարակական կազմակերպություններին պետական աջակցության մեխանիզմը: Այդուհանդերձ, կոռուպցիայի դեմ պայքարում պետական մարմինների հետ համագործակցելու քաղաքացիական հասարակության կառույցների կարողությունները մնում են սահմանափակ:

114. Հակակոռուպցիոն մարմինների գործունեության վերաբերյալ հանրությանը իրազեկումը հիմնականում իրականացվել է հասարակական կազմակերպությունների կողմից` հանրային քարոզարշավների շրջանակներում: Նշված միջոցառումների արդյունավետությունը եղել է ցածր` ֆինանսական միջոցների սահմանափակության պատճառով:

115. Որոշակի քայլեր են իրականացվել նաև տեղեկատվության մատչելիության ապահովման նոր մեխանիզմների ներդրման ուղղությամբ: Սահմանվել են տեղեկատվության ազատության իրավունքի և մատչելի տեղեկատվության ապահովման օրենսդրական երաշխիքները: Թեև տեղեկատվություն ստանալու իրավունքի պաշտպանության ընդհանուր մակարդակը Հայաստանում բարձր է, սակայն պետական մարմինների կողմից տեղեկություն ստանալու հարցումներին պատասխանելու մակարդակը, քաղաքացիների հարցումներին տրված պատասխանների լիարժեքությունը դեռևս ցածր է: Միաժամանակ, «Քաղաքացիների առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները քննարկելու կարգի մասին» ՀՀ օրենքը գործում է մասնակիորեն` միայն քաղաքացիների առաջարկությունների մասով և, գործող օրենսդրության բարեփոխմամբ պայմանավորված, ծավալուն փոփոխությունների կարիք ունի:

116. Ընթացքում է պետական մարմիններում քաղաքացիների սպասարկման էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի ներդրման գործընթացը: Այդուհանդերձ, մինչ այժմ ստեղծված տեղեկատվական կենտրոնների և քաղաքացիների ընդունարանների աշխատանքի վերջնական արդյունքները դժվար կանխատեսելի են, քանի որ դրանց լիարժեք աշխատանքի համար պահանջվում է որոշում ընդունող իրավասու մարմինների հետ հանրության կապը հեշտացնող վարչական ընթացակարգերի հստակեցում, տեղեկատվական կենտրոնների և քաղաքացիների ընդունարանների հետևողական զարգացում և միջոցների պլանավորում պետական բյուջեում:

117. Տեղեկատվության մատչելիության ապահովման գործում ՀՀ պետական մարմինների պաշտոնական ինտերնետային կայքերը թեև գործում են, սակայն միշտ չէ որ պարունակում են պարտադիր հրապարակման ենթակա տեղեկություններ` որոշումներ, բյուջեներ, հաշվետվություններ: ՀՀ վարչապետի հանձնարարականով ՀՀ պետական կառավարման մարմինները պարտավոր են պաշտոնական ինտերնետային կայքերում տեղադրել իրենց որոշումների նախագծերը, ինչպես նաև արձագանքել ԶԼՄ-ներում տեղ գտած հասարակական հնչեղություն ունեցող հրապարակումներին: Այդուհանդերձ, Հայաստանում ինտերնետային կապի սահմանափակ մատչելիության հետևանքով պաշտոնական կայքերը ի զորու չեն լիարժեք կերպով ապահովել տեղեկատվության մատչելիությունը լայն հասարակությանը: Տպագիր մամուլի սահմանափակ տպաքանակի պարագայում, Հայաստանում տեղեկություններ տարածելու առավել արդյունավետ միջոցը մնում է հեռուստատեսությունը:

 

-------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ- շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
08.10.2009
N 1272-Ն
Որոշում