Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԴՐԱ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ 2009-2012 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՄԻՋՈՑ ...

 

 

040.1272.161109

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

8 հոկտեմբերի 2009 թվականի N 1272-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԴՐԱ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ 2009-2012 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(4-րդ մաս)

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԴՐԱ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ 2009-2012 ԹԹ. ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԾՐԱԳԻՐ

(4-րդ մաս)

 

166. Դեռևս ընդունված չեն բնակչության սանիտարահամաճարակային անվտանգության ապահովման օրենսդրական պահանջների իրականացման համար անհրաժեշտ ընթացակարգերը: ՀՀ առողջապահության նախարարության կազմում գործող Հայաստանի Հանրապետության պետական հիգիենիկ և հակահամաճարակային տեսչությունն առավելապես զբաղվում է ընթացիկ վերահսկողության գործունեությամբ` ի վնաս կանխարգելիչ, վերլուծական և նորմատիվ բնույթի աշխատանքների: Սանիտարական պատշաճ մակարդակով բժշկական զննության կատարման նկատմամբ իրականացվող վերահսկողության թափանցիկությունը և հաշվետվողականությունը մնում են անբավարար:

167. Այսպիսով առողջապահության ոլորտում թափանցիկության, հաշվետվողականության ապահովման, կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Բարելավել առողջապահության համակարգում գնագոյացման համակարգը և վերացնել ոչ պաշտոնական վճարումների համար նպաստավոր պայմանները. բժշկագիտական և տնտեսագիտական չափորոշիչներ մշակելու և ներդնելու, ծառայությունների ծախսատարության, ինքնարժեքի վրա հիմնված իրատեսական բուժօգնության գներ սահմանելու, վճարովի բժշկական օգնության և ծառայությունների սակագների պետական կարգավորման մեխանիզմներն օրենսդրորեն կարգավորելու, պետական բժշկական հաստատություններում գործող վճարովի բժշկական օգնության և ծառայությունների ժամանակավոր գնացուցակները պետական լիազոր մարմնի կողմից յուրաքանչյուր տարի քննարկելու և հաստատելու, բուժհաստատություններում հիմնադրի կողմից գնագոյացման և վճարովի գործունեության արդյունքում գոյացած հասույթի բաշխման մեխանիզմները ներդնելու, պետական լիազոր մարմնի կողմից բուժհաստատությունների վերահսկողությունը ծախսային առաջնահերթությունների պահպանման նկատմամբ խստացնելու, ֆինանսական փոխհատուցման համավճարային համակարգի ներդրումը բժշկական օգնության համար անհրաժեշտ իրական ծախսերի և պետության կողմից նախատեսվող ծախսերի տարբերությամբ հիմնավորելու, բնակչության և բուժաշխատողների շրջանում համավճարային սկզբունքի վերաբերյալ համակողմանի և ընդգրկուն քարոզչական և կրթալուսավորչական աշխատանքներ իրականացնելու միջոցով:

- Կրճատել առողջապահության ոլորտում ստվերային դրամաշրջանառության ծավալները, բարձրացնել պետական պատվերի թափանցիկությունը, հասցեականությունը և հաշվետվողականությունը, բուժհաստատությունների գործունեության թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը. պետության կողմից ֆինանսավորվող առողջապահական ծառայությունների շրջանակը շարունակաբար հստակեցնելու և ՀԾՓ-ն պարբերաբար վերանայելու և փոփոխելու, բնակչության զգալի հատվածն ընդգրկող սոցիալական պաշտպանության հասցեագրված համակարգի` պարտադիր բժշկական ապահովագրության համակարգը հաջորդականորեն ներդնելու, պետական պատվերի պայմանագրային ծավալների հիմնավորվածությունն ապահովելու, նախքան պետական պատվերի պայմանագրերի կնքումը նախորդ տարիների կատարողականները և դրանց ծավալների հնարավոր մեծացման միտումները մանրակրկիտ վերլուծելու, պետական լիազոր մարմնի կողմից պետական պատվերի պայմանագրերի կնքման գործընթացի նկատմամբ վերահսկողությունը խստացնելու և պետական պատվերի հնարավոր հավելագրումներն ու բուժհաստատությունների վնասաբեր գործունեությունը կանխելու, անհետաձգելի բժշկական միջամտություն պահանջող վիճակների և հիվանդությունների ցանկը հստակեցնելու, ցանկի թափանցիկությունը և հնարավոր պարզությունն ապահովելու, ՀՀ առողջապահության համակարգում տվյալների միասնական բազա ստեղծելու, բուժհաստատություններում բժշկական, վիճակագրական և ֆինանսական տվյալների հաշվառման էլեկտրոնային միասնական համակարգեր ներդնելու, յուրաքանչյուր բուժհաստատության պաշտոնական կայքում հաստատված ցանկով պարտադիր տեղեկատվություններ տեղադրելու միջոցով:

- Ապահովել հիվանդների իրավունքների լիարժեք իրականացումը. հիվանդների և բուժաշխատողների իրավունքների ու պարտականությունների օրենսդրական ամրագրումն հստակեցնելու, այդ իրավունքների իրականացման գործուն մեխանիզմներ ներդնելու, դրանց խախտման դեպքում բողոքարկումների ընթացակարգեր ներդնելու, պացիենտների իրազեկման հասցեական մեխանիզմներ, այդ թվում բուժօգնության պետական հավաստագրեր, ներդնելու, պետական պատվերով հիվանդանոցային բուժում ստացող հիվանդին իր իրավունքների և բուժօգնության ծավալների մասին ընդունարանից սկսած իրազեկելու, բժշկական օգնության և ծառայությունների որակի գնահատման և վերահսկման չափորոշիչներ սահմանելու միջոցով:

- Ապահովել առողջապահության ոլորտում կադրերի մրցութային ընտրությունը և բուժաշխատողների զբաղեցրած պաշտոններին նրանց համապատասխանությունը. բուժանձնակազմի թափուր հաստիքների ընտրության մրցութային կարգ սահմանելու, բուժանձնակազմի օպտիմալ թվաքանակի չափորոշիչներ սահմանելու, պետական մասնակցությամբ բժշկական հաստատություններում հաստիքացուցակների հաստատման գործընթացի նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելու, բուժաշխատողների նվազագույն աշխատավարձի միասնական դրույքաչափեր սահմանելու միջոցով:

- Կրճատել դեղերի ստվերային շրջանառությունը և բարձրացնել դեղաշրջանառության ոլորտի մասնագիտական հսկողության արդյունավետությունը. դեղաշրջանառության ոլորտի մասնագիտական հսկողությունը օրենսդրորեն կարգավորելու, դեղաշրջանառության վերահսկման, այդ թվում` մոնիտորինգի և տվյալների հավաքագրման ու վերլուծության, մասնագիտացված կառույց ստեղծելու, դրա գործունեության համար անհրաժեշտ ընթացակարգեր ներդնելու և ինստիտուցիոնալ կարողություններ ապահովելու, դեղագործական գործունեության լիցենզավորման համակարգի շարունակական կատարելագործման, պետական ծրագրերի շրջանակներում դեղերի պահանջարկի գնահատման համակարգ ներդնելու, որակի ստանդարտներին չհամապատասխանող և կեղծված դեղերի արտադրությունը և տարածումը քրեականացնելու, դեղերի որակին և հիվանդի առողջությանը սպառնացող մասնագիտական խախտումների համար վարչական պատասխանատվություն սահմանելու, լաբորատոր, կլինիկական գործունեության, արտադրական, մատակարարման և դեղատնային գործունեության նկատմամբ նվազագույն պահանջներ և դրանց կատարման նկատմամբ պետական վերահսկողություն սահմանելու միջոցով:

- Ապահովել դեղորայքի պետական գնումների և բաշխման կենտրոնացված գործընթացի թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունն ու օրինականությունը. դեղերի պետական գնման համար նախատեսվող ֆինանսական միջոցների տեսակարար կշիռը առողջապահության ոլորտի պետական բյուջեի հատկացումներում էականորեն մեծացնելու, դեղերի գնումների գործընթացի կարգավորումը հստակեցնելու, հիմնական դեղերի ցանկում ընդգրկված դեղերի գների շարունակական դիտարկման և ապրանքային շուկաներում մրցակցության պաշտպանության, դեղերի կենտրոնացված պետական գնումների գործընթացի թափանցիկությունը և հաշվետվողականությունը բարձրացնելու, դեղերի կենտրոնացված գնումների մրցույթում հաղթող կազմակերպությունների կողմից մատակարարման պայմանագրային պարտավորությունների կատարման նկատմամբ վերահսկողությունը խստացնելու միջոցով:

- Ապահովել ամբուլատոր պոլիկլինիկաներում անվճար կամ արտոնյալ պայմաններով դեղերի տրամադրման գործընթացի թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունն ու օրինականությունը. Հիմնական դեղերի ցանկում ընդգրկված դեղերի համար պետության կողմից փոխհատուցման համակարգի կարգավորումը հստակեցնելու և ընթացակարգեր ներդնելու, Հիմնական դեղերի ցանկի պարտադիր վերանայման չափորոշիչները և պարբերականությունը սահմանելու, հիվանդներին և բուժաշխատողներին` իրենց իրավունքների մասին հասցեական իրազեկման և բողոքարկման մեխանիզմներ ներդնելու, առողջապահության մասնագետների և հիվանդների համար դեղերի էլեկտրոնային տեղեկատվական համակարգեր ստեղծելու միջոցով:

- Ապահովել մարդասիրական օգնության շրջանակներում դեղերի ստացման, պահպանման և բաշխման թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունն ու օրինականությունը. մարդասիրական խողովակներով ներկրվող դեղերի ստացման, պահպանման և բաշխման ընթացակարգերը հստակեցնելու, դրանց թափանցիկությունը բարձրացնելու, մարդասիրական օգնության շրջանակներում դեղերի ստացման, պահպանման և բաշխման նկատմամբ պատշաճ վերահսկողություն սահմանելու, մարդասիրական օգնության շրջանակներում դեղաշրջանառության վերաբերյալ տեղեկատվական հոսքերի կարգավորման և այդ դեղերի վերաբաշխման հստակ մեխանիզմներ ներդնելու, մարդասիրական դեղեր տրամադրող կազմակերպությունների հետ իրականացվող գործառույթները համակարգող և պահանջարկն ու մնացորդներն ուսումնասիրող պետական լիազոր մարմնի լիազորությունները սահմանելու, դեղերի գովազդի շարունակական դիտարկումն ապահովելու և վերահսկողությունը խստացնելու միջոցով:

- Ապահովել ներհիվանդանոցային դեղաշրջանառության թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունն ու օրինականությունը. դեղաբուժության օպտիմալ սխեմաներ և դրանց կիրառման նկատմամբ մասնագիտական վերահսկողություն սահմանելու, հիվանդանոցային բուժհաստատություններում ծախսային առաջնահերթությունների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը խստացնելու, հիվանդանոցային բուժհաստատություններում դեղորայքի չտրամադրման դեպքում պայմանագրային հիմունքներով սահմանված ֆինանսական պատժամիջոցները վերանայելու, վճարովի սկզբունքով իրականացվող բուժօգնության գնի մեջ դեղորայքային ծախսերի պարտադիր ներառում և դրա նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելու, հիվանդանոցային դեղաթերապևտիկ կոմիտեների գործունեության ընթացակարգերի հստակեցման, դրանց գործունեության հանդեպ արտաքին վերահսկողություն սահմանելու միջոցով:

- Ապահովել դեղերի ոչնչացման գործընթացի օրինականությունը. ժամկետանց և օգտագործման համար ոչ պիտանի դեղերի անվտանգ ոչնչացման կարգ սահմանելու, դրա կիրարկման հանդեպ վերահսկողություն սահմանելու և կարգի խախտումների համար պատասխանատվություն սահմանելու միջոցով:

- Բարձրացնել շտապ բժշկական օգնության համակարգի արդյունավետությունը, թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը. պետական պատվերով իրականացվող շտապ բժշկական օգնության կանչերի համար սահմանված գների հիմնավորվածությունը բարձրացնելու, շտապ օգնության կայան (բաժանմունք) դիմած բոլոր հիվանդների անհետաձգելի բժշկական օգնությունը փաստացի կատարված այցերի հիման վրա պետականորեն փոխհատուցելու, շտապօգնության կանչերի սպասարկման գծով պետական պատվերի կառուցվածքում շտապօգնության ծառայություն ունեցող բժշկական հաստատություններում տեղադրելու, պետական պատվերի կատարողականի նկատմամբ խիստ վերահսկողություն սահմանելու, շտապօգնության վճարովի գործունեությունը կարգավորելու և համապատասխան ընթացակարգեր ներդնելու, ֆինանսական գործառույթների նկատմամբ վերահսկողությունը խստացնելու, գոյացած հասույթի բաշխման առաջնահերթության սկզբունքներ սահմանելու, բողոքարկման և քաղաքացիների բողոքներին արձագանքման մեխանիզմներ ներդնելու և դրանց մասին բնակչությանն իրազեկելու, շտապօգնության ծառայությունից բնակչության բավարարվածության աստիճանը հարցումների միջոցով գնահատելու միջոցով:

- Բարձրացնել ամբուլատոր-պոլիկլինիկական բժշկական հաստատությունների գործունեության թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունը և օրինականությունը. հիվանդներին պոլիկլինիկաներից ստացիոնար բուժհաստատություններ անհարկի ուղեգրումների նկատմամբ վերահսկողությունը խստացնելու, բուժհաստատություններում իրականացվող հետազոտությունների համար գնվող ռեակտիվների, ժապավենների և այլ պարագաների ծավալների նկատմամբ պատշաճ վերահսկողություն սահմանելու, անվճար կամ արտոնյալ պայմաններով դեղերի ձեռք բերման համար անհրաժեշտ ֆինանսական սահմանաքանակների հաշվարկման և դեղորայքի բաշխման ընթացակարգերը հստակեցնելու, անվճար կամ արտոնյալ պայմաններով դեղերի հատկացումը պայմանագրային սկզբունքով աշխատող լիցենզավորված դեղատների միջոցով իրականացնելու, առողջության առաջնային պահպանման մակարդակում բուժօգնության որակի կառավարման և բարելավման մեթոդներ սահմանելու, ապացուցողական բժշկության վրա հիմնված կլինիկական ուղեցույցեր և չափորոշիչներ ներդնելու, որակի բարելավման գործընթացի և արդյունքների շարունակական ստուգազննման և մոնիտորինգի մեխանիզմներ ներդնելու, ԱԱՊ համակարգում ընտանեկան բժշկի և նեղ մասնագետների աշխատավարձի հաշվարկումը մատուցած ծառայությունների որակի և բուժման արդյունքի գնահատման և կատարողականի վրա հիմնված ֆինանսավորման ու խրախուսական վարձատրության համակարգերի հետ կապելու, բժշկական ծառայությունների իրական ինքնարժեքի հիման վրա բուժծառայությունների իրատեսական գներ սահմանելու միջոցով:

- Բարձրացնել հիգիենիկ և հակահամաճարակային ծառայության գործունեության թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունը. հիգիենիկ և հակահամաճարակային ոլորտում պետական վերահսկողության ծավալների կրճատման, տնտեսվարող սուբյեկտներում ներքին վերահսկողության համակարգի կատարելագործման, հանրային առողջության անվտանգության բնագավառում գործունեություն իրականացնող սուբյեկտների ակրեդիտացման համակարգ ներդնելու, հանրային առողջության անվտանգության բնագավառում գործունեություն իրականացնող սուբյեկտներում աշխատողների անձնական սանիտարական գրքույկների առկայության և պատշաճ մակարդակով բժշկական զննությունների կատարման նկատմամբ իրականացվող վերահսկողությունը խստացնելու և վերահսկողական գործառույթների թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը երաշխավորող ընթացակարգեր սահմանելու միջոցով:

 

4.7. Դատական համակարգ

 

168. Դատական համակարգում կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունավետությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է համադրել պայքարի հետևյալ ուղղությունները. կոռուպցիոն հանցագործությունների լատենտայնության նվազեցումը, դատավարական ֆորմալ ընթացակարգերի պարզեցումը և դատարանների բեռնաթափումը, դատավորի գործունեության նյութական և սոցիալական երաշխիքների ամրապնդումը և դատավորի պատասխանատվության խստացումը, դատավորների շահերի բախման, եկամուտների և գույքի հայտարարագրումը և դատական համակարգը որակյալ կադրերով համալրումը, վարձատրության և նյութական երաշխիքների անհրաժեշտ ծավալի ապահովումը, ֆինանսական թափանցիկությունը, ծառայության բարեխղճությունը, կոռուպցիայի դեմ անհանդուրժողական վերաբերմունքի ձևավորմանն ուղղված մասնագիտական ուսուցումը և այլն:

169. Դատավարական ֆորմալ ընթացակարգերի պարզեցումը և դատարանների բեռնաթափումը դատարաններում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման առավել կարևոր միջոց է: Դատաիրավական բարեփոխումների երկրորդ փուլում հիմնավորվեց և հատկապես կարևորվեց դատարանները գործերից բեռնաթափելու անհրաժեշտությունը վեճերի լուծման այլընտրանքային միջոցներ կիրառելու ճանապարհով: Հաշտարարության դատավարական պարտադիր ընթացակարգերի սահմանումը` որպես հակակոռուպցիոն միջոցառում, նախատեսված է նաև «Հայաստանի Հանրապետության դատական համակարգի հակակոռուպցիոն ռազմավարության ծրագրի նախագծին հավանություն տալու մասին» ՀՀ ԴՆԽ 2006 թ. փետրվարի 21-ի թիվ 92 որոշմամբ:

170. Վեճերի լուծման այլընտրանքային միջոցների շարքում 2006 թ. ընդունվեց «Առևտրային արբիտրաժի մասին» ՀՀ օրենքը, որով միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան օրենսդրական կարգավորման ենթարկվեց արբիտրաժը: Մյուս այլընտրանքային միջոցները, հատկապես` հաշտարարությունը (մեդիտացիան), դեռևս օրենսդրորեն կարգավորված չեն և գործնականում հազվադեպ են կիրառվում ՀՀ-ում: «Առևտրային արբիտրաժի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի որոշ դրույթների անհստակությունների հետևանքով գործնականում վիճելի է մնում մի շարք իրավահարաբերություններից բխող վեճերի` արբիտրաժի միջոցով լուծման հնարավորության հարցը (մասնավորապես` աշխատանքային, ընտանեկան): Արդյունքում վեճերի լուծման այլընտրանքային միջոցները դեռևս չեն կիրառվում մասնավոր իրավահարաբերությունների այլ ոլորտներում, ինչպես նաև հանրային իրավահարաբերությունների առանձին ոլորտներում, ինչը սահմանափակում է նման գործերով ֆորմալ դատավարական ընթացակարգերը վեճերի լուծման այլընտրանքային միջոցներով փոխարինելու կամ գոյություն ունեցող դատավարական ընթացակարգերի պարզեցնելու հնարավորությունը:

171. Դատավորի գործունեության նյութական և սոցիալական երաշխիքները դատավորի անկողմնակալությունը և նրա կողմից բացառապես օրենքի հիման վրա արդարադատության իրականացումն ապահովող մեխանիզմի կարևորագույն տարրերն են: Դատավորների աշխատավարձերի մակարդակը Հայաստանի Հանրապետությունում շարունակում է մնալ ոչ համարժեք: Հայաստանի Հանրապետությունում դատավորների աշխատավարձերն ավելի ցածր են, քան Արևելյան Եվրոպայի, մերձբալթյան պետությունների և ԱՊՀ այլ մի շարք պետությունների դատավորների աշխատավարձերը` համեմատած Հայաստանում դատավորների քանակի և ծանրաբեռնվածության հետ: Դատավորների նյութական և սոցիալական երաշխիքների բարելավումը պետք է զուգակցվի դատական իշխանություն իրականացնելիս թույլ տված խախտումների համար պատասխանատվության խստացմամբ, ինչը դրսևորվում է դատավորի կողմից կաշառք ստանալու, շահադիտական կամ անձնական այլ դրդումներով ակնհայտ անարդար դատավճիռ, վճիռ կամ դատական այլ ակտ կայացնելու, ինչպես նաև դատավորի կողմից օրենքով իր վրա դրված այնպիսի պարտականություններ չկատարելու համար պատասխանատվության խստացմամբ, որոնք նպաստում են կոռուպցիայի դեպքերի բացահայտմանն ու կանխարգելմանը:

172. Դատական իշխանության իրականացմանն ապօրինի միջամտությունը դատական համակարգում կոռուպցիոն ռիսկերի դրսևորման առավել նպաստավոր պայմաններ ստեղծող և դեռևս հաճախ հանդիպող երևույթ է: Արդարադատության իրականացմանը և քննությանը խոչընդոտելու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվությունը համեմատաբար մեղմ է և ունի վերանայման կարիք: Արդարադատության և օրենքով նախատեսված այլ լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ իր գործունեությանը օրենքով չնախատեսված միջամտության մասին ՀՀ դատարանների նախագահների խորհրդի էթիկայի հանձնաժողովին հայտնելու իր պարտականությունը չկատարելու դեպքում դատավորը ենթակա է կարգապահական պատասխանատվության: Այդուհանդերձ, կարգապահական պատասխանատվությունը բավարար կանխարգելիչ նշանակություն չի ունենում դատավորների կողմից իրենց գործունեությանը օրենքով չնախատեսված գործունեության դեպքերի մասին չհայտնելը կանխելու համար: Բացակայում է էթիկայի հանձնաժողովի կողմից դատավորի չհայտնելու դեպքերի հայտնաբերման մեխանիզմը:

173. Դատավորների շահերի բախման, եկամուտների և գույքի հայտարարագրումը կարևորվում է դրանց վերահսկելիության ապահովման և եկամուտների ու գույքի` ապօրինի ճանապարհով ստացման դեպքերի բացահայտման համար: Ներկայում դատավորների եկամուտների հայտարարագրումն իրականացվում է «Ֆիզիկական անձանց գույքի և եկամուտների հայտարարագրման մասին» ՀՀ օրենքի հիման վրա: Եթե ՀՀ ԴՆԽ էթիկայի հանձնաժողովը գտնում է, որ դատավորի կամ նրա ազգականի կողմից օրենքով սահմանված դեպքերում ստացված նվերի վերաբերյալ տրամադրված տեղեկություններն ամբողջական չեն կամ կասկածելի են, ապա կարող է սեփական նախաձեռնությամբ կազմակերպել հարցի քննարկում` մասնակից դարձնելով դատավորին: ՀՀ ԴՆԽ էթիկայի հանձնաժողովը քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց հաղորդումները քննարկում է բացառապես այն դեպքում, երբ դրանք վերաբերում են դատավորի վարքագծի կանոնների խախտմանը: Միաժամանակ անհրաժեշտ է լրացուցիչ միջոցներ ձեռնարկել հայտարարագրման ինստիտուտի թափանցիկության բարձրացման, բնակչության համար տեղեկատվության մատչելիությունը ապահովելու, կոռուպցիայի մասին տեղեկատվություն փնտրելու, ստանալու, հրապարակելու և տարածելու ազատությունը խրախուսելու համար:

174. Դատական համակարգի համալրումը որակյալ կադրերով դատական համակարգում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման կարևորագույն գործոն է: ՀՀ դատական օրենսգիրքը նախատեսում է դատավորների նշանակման այնպիսի մեխանիզմ, որը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել դատավորի թափուր պաշտոններին նշանակվող անձանց մասնագիտական որակավորումը: 2008թ. սկսեց գործել ՀՀ դատական դպրոցը, որն իրականացնում է դատավորների թեկնածուների ցուցակում ընդգրկված անձանց մասնագիտական պատրաստման և դատավորների տարեկան վերապատրաստումը կազմակերպելու գործառույթներ` դրա համար մշակելով համապատասխան ուսումնական ծրագրեր: Դատախազները, փաստաբաններն ու քննիչները, ընդգրկվելով դատավորների թեկնածուների ցուցակ, դատավոր նշանակվելու համար պետք է վերապատրաստման անհատական դասընթաց անցնեն ՀՀ Դատական դպրոցում: Սակայն, ՀՀ դատական օրենսգիրքը չի սահմանում այդ անհատական դասընթացի նվազագույն տևողությունը և վերջինիս ներկայացվող պահանջները: 2008 թ. կոռուպցիայի դեմ պայքարին առնչվող դատավորների վերապատրաստման թերևս միակ թեմատիկ դասընթացը վերաբերվում էր փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարին:

175. Այսպիսով, դատական ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Ընդլայնել վեճերի լուծման այլընտրանքային միջոցների կիրառումը. արբիտրաժի` որպես վեճերի լուծման այլընտրանքային միջոցի կիրառման օրենսդրական շրջանակները որոշակիացնելու նպատակով «Առևտրային արբիտրաժի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումները հստակեցնելու, արբիտրաժային քննության դիմելու հնարավորությունը աշխատանքային, ինչպես նաև ընտանեկան իրավահարաբերությունների որոշ ոլորտներում խրախուսելու, մեդիտացիայի գործընթացը իրավական կարգավորման ենթարկելու միջոցով:

- Բարելավել դատավորի գործունեության նյութական և սոցիալական երաշխիքները` միաժամանակ խստացնելով դատական իշխանություն իրականացնելիս թույլ տված խախտումների համար պատասխանատվությունը. ընդհանուր իրավասության դատարանների դատավորների աշխատավարձի դրույքաչափի բարձրացման ուղղությամբ միջոցներ ձեռնարկելու, երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակի դինամիկայի ուսումնասիրության արդյունքների ամփոփման և դրա հիման վրա դատավորների աշխատավարձի վերահաշվարկման արդյունավետ և դատավորի աշխատավարձի համարժեք չափ ապահովելու հնարավորություն տվող մեխանիզմ ներդնելու, տարբեր ատյանների դատավորների աշխատավարձերի միջև էական տարբերությունը նվազեցնելու, դատական իշխանություն իրականացնելիս թույլ տված խախտումների համար դատավորի պատասխանատվության խստացման, մասնավորապես` դատավորի կողմից կաշառք ստանալու, շահադիտական կամ անձնական այլ դրդումներով ակնհայտ անարդար դատավճիռ, վճիռ կամ դատական այլ ակտ կայացնելու համար քրեական պատասխանատվության խստացման,արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու նպատակով դատարանի գործունեության ցանկացած ձևով միջամտելու հանցագործության համար քրեական պատասխանատվությունը խստացնելու, ինչպես նաև դատավորի կողմից դատական իշխանության իրականացմանը օրենքով չնախատեսված միջամտության դեպքերի մասին էթիկայի հանձնաժողովին չհայտնելու դեպքերի հայտնաբերման մեխանիզմները կատարելագործելու միջոցով:

- Ապահովել դատավորների շահերի բախման, եկամուտների և գույքի հայտարարագրման թափանցիկությունը և վերահսկելիությունը. դատավորների ֆինանսական միջոցների թափանցիկության ապահովման գործում ԴՆԽ էթիկայի հանձնաժողովի դերը բարձրացնելու, այդ թվում` քաղաքացիների և ֆիզիկական անձանց հաղորդումների հիման վրա էթիկայի հանձնաժողովի կողմից դատավորների ֆինանսական թափանցիկության հարցեր քննարկելու հնարավորությունը նախատեսելու, այդպիսի հաղորդումների քննարկման հստակ ընթացակարգեր սահմանելու միջոցով:

- Բարելավել դատավորների թեկնածուների մասնագիտական պատրաստման և դատավորների վերապատրաստման գործընթացը. ՀՀ Դատական դպրոցում ուսուցման ժամկետը միջազգայնորեն ընդունված չափանիշներին համապատասխան երկարաձգելու, բոլոր դատական ատյաններում արդյունավետ փորձաշրջան անցնելու համար բավարար ժամանակահատված նախատեսելու, դատավորի թեկնածու հանդիսացող դատախազների, փաստաբանների և քննիչների անհատական վերապատրաստման դասընթացի նվազագույն տևողությունը և պահանջները օրենսդրորեն կարգավորելու միջոցով, ՀՀ ԴՆԽ կողմից հաստատվող վերապատրաստման ուղենիշերի շարքում վերապատրաստման հատուկ` կոռուպցիայի կանխարգելմանը և դրա դեմ պայքարին վերաբերող պարտադիր դասընթացի ներառված լինելը երաշխավորելու, ինչպես նաև դատավորի վարքագծի կանոններին վերաբերող ուղղություններ ներառելու միջոցով:

 

4.8. Քրեակատարողական ծառայություն

 

176. Արդարադատության իրականացման ոլորտում կոռուպցիայի դեմ պայքարի հետևողական իրականացումը պետք է ընդգրկի նաև դրան հաջորդող` պատիժների կատարման փուլը: Միաժամանակ, նախաքննության մարմիններում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատումը չի կարող հանգեցնել դրական արդյունքների, եթե չզուգակցվի կալանքի տակ պահելու և պատիժ կատարելու լիազորություն ունեցող մարմիններում կոռուպցիայի դեմ պայքարի հետ: Այս առումով նշված գործառույթներն իրականացնող քրեակատարողական ծառայությունում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատումը կոռուպցիայի դեմ պայքարի առանձին ուղղություն է:

177. Քրեակատարողական ծառայությունում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման համար մեծ նշանակություն ունի հսկողության և ներքին վերահսկողության մեխանիզմների կատարելագործումը: Ներկայում Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրված է պատիժները կատարող մարմինների ու հիմնարկների նկատմամբ դատական, գերատեսչական, հասարակական, ինչպես նաև վերահսկողության ներպետական և միջազգային (Մարդու իրավունքների պաշտպան, Խոշտանգումների եվրոպական կոմիտե և այլ) մեխանիզմներ: Կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման առումով կարևորվում են թե դատական հսկողությունը, որն իրականացվում է պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի վարչակազմի գործողությունների դեմ դատապարտյալների բողոքների դատական քննության միջոցով, թե պատիժների կատարման նկատմամբ հասարակական և գերատեսչական շարունակական վերահսկողությունը:

178. Հասարակական վերահսկողությունը պատիժների կատարման նկատմամբ իրականացվում է ՀՀ արդարադատության նախարարության կազմավորած հասարակական դիտորդների խմբի միջոցով: Հասարակական դիտորդներն իրավունք ունեն առանց հատուկ թույլտվության անարգել մուտք ու ելք գործել պատիժը կատարելու վայր: Հասարակական դիտորդների խումբը իրավասու է քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում իրավիճակի վերլուծություններ, եզրակացություններ և առաջարկություններ, ինչպես նաև քրեակատարողական օրենսդրության բարեփոխմանն ուղղված առաջարկներ ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարությանը և հասարակությանը: Հասարակական դիտորդների խմբի գործունեության նպատակները, կարգը և կազմը սահմանված են ՀՀ արդարադատության նախարարի հրամանով: Խմբի կազմը հաստատում է ՀՀ արդարադատության նախարարը: Խմբում կարող են ընդգրկվել 7-ից մինչև 21 դիտորդներ, որոնց լիազորությունների ժամկետն հինգ տարի է: Այսպիսով դիտորդների խմբի մանդատը, ընթացակարգերը, կառուցվածքը և կազմը հնարավորություն են տալիս վերջինիս հանդես գալ որպես կոռուպցիայի դեմ պայքարի գործուն մեխանիզմ:

179. Խումբը արդարադատության նախարարին ներկայացնում է երեք տեսակի հաշվետվություններ` ընթացիկ, տարեկան և հրատապ, որոնց կապակցությամբ ՀՀ արդարադատության նախարարը տալիս է իր մեկնաբանությունները:Հաշվետվությունները հանդիսանում են խմբի վերահսկողական գործառույթի իրականացման և դրա ընթացքում բացահայտված խնդիրների և արված առաջարկությունների գործիք, որի հրապարակումը և մատչելիությունը հասարակության լայն շրջանակների համար հասարակական դիտորդների խմբի վերահսկողական գործառույթի թափանցիկության ապահովման էական գործոն է:

180. Հասարակական դիտորդների խմբի գործունեության արդյունավետության առումով կարևոր են նաև քաղաքացիական հասարակության դիտորդական առաքելության իրականացման պատշաճ կարողությունները և ակտիվությունը: Դիտորդները գործում են հասարակական հիմունքներով, ինչը, կարևոր երաշխիք է պետական ապարատից հասարակական դիտորդների անկախության ապահովման առումով, թեև երբեմն խմբում ընդգրկվելու ուղղությամբ ակտիվության նվազման պատճառ է դառնում: Բացի այդ, դիտորդական խումբը շարունակական տեխնիկական աջակցության, այդ թվում միջազգային լավագույն փորձին ծանոթանալու հնարավորությունների ապահովման կարիք ունի: Այս խնդիրը ներկայում լուծվում է հիմնականում դրամաշնորհների միջոցով:

181. Կատարելագործման անհրաժեշտություն ունի նաև քրեակատարողական ծառայության նկատմամբ գերատեսչական հսկողության մեխանիզմը: ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի համաձայն` պատիժներ կատարող մարմինների և հիմնարկների գործունեության նկատմամբ գերատեսչական վերահսկողություն Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով իրականացնում են վերադաս մարմինները և դրանց պաշտոնատար անձինք: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեակատարողական ծառայությունը հանդիսանում է ՀՀ արդարադատության նախարարության աշխատակազմի առանձնացված ստորաբաժանում` դրա նկատմամբ գերատեսչական վերահսկողությունը պետք է իրականացնի ՀՀ արդարադատության նախարարությունը: Քրեակատարողական ծառայության մասին ՀՀ օրենքով քրեակատարողական ծառայության նկատմամբ ընդհանուր վերահսկողությունն իրականացնում է ՀՀ արդարադատության նախարարը: Հաշվի առնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության աշխատակազմի կառուցվածքը` այդ վերահսկողությունը պետք է իրականացվի նախարարության աշխատակազմի վերահսկողության վարչության կողմից: Սակայն ՀՀ արդարադատության նախարարության վերահսկողության վարչության կողմից գերատեսչական վերահսկողության իրականացման գործընթացը լիարժեք կանոնակարգված չէ: Մասնավորապես, բացակայում են վերահսկողության նպատակային ուղղությունները, քրեակատարողական ծառայության գործունեության արդյունավետությունը գնահատելու չափանիշներն ու մեխանիզմները և այլն:

182. Քրեակատարողական ծառայության ոլորտում կոռուպցիայի դեմ պայքարի համար կարևոր նշանակություն ունի քրեակատարողական հիմնարկների նյութատեխնիկական վերազինումը և քրեակատարողական ծառայողների անմիջական մասնակցության նվազեցումը պատիժը կրող անձանց օրենքով վերապահված որոշ իրավունքների իրականացման գործընթացում: Քրեակատարողական ծառայության առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դատապարտյալների կողմից իրենց իրավունքներն իրականացնելուն խոչընդոտելու, իրավունքների բնականոն իրականացման հետ կապված կոռուպցիայի դեպքերը հաճախ տեղի են ունենում ավտոմատացված համակարգերի բացակայության պայմաններում: Պատիժը կրող անձանց իրավունքների իրականացման բնականոն գործընթացի կախվածությունը քրեակատարողական ծառայողներից էական կոռուպցիոն ռիսկեր է ստեղծում:

183. Քրեակատարողական ծառայության կադրային ապահովվածությունը քրեակատարողական ծառայության ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման կարևոր գործոն է: Քրեակատարողական ծառայությունը հասարակության համար գրավչությամբ չօժտված պետական ծառայության ոլորտ է, մինչդեռ ծառայության պատշաճ իրականացման համար անհրաժեշտ է ծառայությանը ներգրավել համապատասխան որակներով և գիտելիքներով օժտված կադրերի: Ներկայում քրեակատարողական ծառայության կրտսեր խմբում պաշտոնում կարող է նշանակվել առնվազն միջնակարգ կրթություն ունեցող քաղաքացին: Միաժամանակ, կրթական ցենզի կամ պահանջվող մասնագիտական որակների բարձրացումը կարող է հանգեցնել քրեակատարողական ծառայությունում կադրերի անբավարարության: «Քրեակատարողական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքը նախատեսում է քրեակատարողական ծառայողների դրամական բավարարման ճկուն համակարգ, քրեակատարողական ծառայողի համար որոշակի սոցիալական երաշխիքներ են նախատեսվում նաև «Զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական ապահովության մասին» ՀՀ օրենքով, ըստ որի քրեակատարողական ծառայողները համարվում են զինծառայողներին հավասարեցված անձինք (ոչ թե կարգավիճակով, այլ` սոցիալական երաշխիքների իմաստով) և օգտվում վերջիններիս վերապահված սոցիալական արտոնություններից և երաշխիքներից: Այդուհանդերձ, քրեակատարողական ծառայողի աշխատավարձի պաշտոնային բազային դրույքաչափը մնում է ցածր (2006-2008թթ.` 12,000 դրամ):

184. Քրեակատարողական ծառայության ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման նպատակով կարևոր է քրեակատարողական ծառայողների և քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձանց սերտաճման բացառումը: Սերտաճման ռիսկերն առաջանում են քրեակատարողական ծառայողի` որևէ քրեակատարողական հիմնարկում երկարատև ժամանակահատվածի ընթացքում աշխատելու դեպքում և ընդգրկում են այդ հիմնարկում պատիժը կրող անձանց: Սերտաճման արդյունքում քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմի և պատիժը կրող անձանց միջև բնականորեն առաջանում են այնպիսի միջանձնային հարաբերություններ, որոնք խոչընդոտում են քրեակատարողական ծառայության գործառույթների բնականոն իրականացմանը: «Քրեակատարողական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքը նախատեսում է քրեակատարողական ծառայողին առանց իր համաձայնության իր զբաղեցրած պաշտոնին համարժեք այլ պաշտոնի փոխադրելու հնարավորություն, եթե դա պայմանավորված է ծառայողական անհրաժեշտությամբ: Նման փոխադրումը հնարավոր է, եթե քրեակատարողական ծառայողը իր պաշտոնում ծառայել է առնվազն մեկ տարի: Մեկ այլ դրույթ կարգավորում է քրեակատարողական ծառայողի փոխադրումը զբաղեցրած պաշտոնին համարժեք այլ պաշտոնի` քրեակատարողական ծառայողին մերձավոր ազգակցությամբ կամ խնամիությամբ կապված անձանց (ծնող, ամուսին, զավակ, եղբայր, քույր, պապ, տատ, ամուսնու ծնող, զավակ, եղբայր, քույր, պապ և տատ)` քրեակատարողական հիմնարկում պատիժը կրելու կամ կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում: Շահերի բախման այլ կարգավորումներ քրեակատարողական օրենսդրությունը չի պարունակում: Ընդ որում, այլ համարժեք պաշտոնի փոխադրելը վերը նշված հիմքերի առկայության դեպքում ամրագրված է որպես իրավունք, այլ ոչ թե պարտականություն: Միաժամանակ, օրենքը սահմանում է, որ քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն խմբի պաշտոններում, ինչպես նաև քրեակատարողական հիմնարկների պետերին այլ պաշտոնի փոխադրում է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը` քրեակատարողական վարչության պետի առաջարկությամբ, իսկ քրեակատարողական ծառայության պաշտոնների գլխավոր, առաջատար, միջին և կրտսեր խմբերում այլ քրեակատարողական ծառայողներին` քրեակատարողական վարչության պետը: Ծառայողական անհրաժեշտության դեպքերի վերաբերյալ բացակայում է միասնական պրակտիկան, իսկ բացակայության և օրենքով այլ պաշտոնի փոխադրելու հարցում փոխադրելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձի հայեցողական լիազորության պայմաններում փոխադրումը չի կարող ծառայել որպես սերտաճումը կանխելու և շահերի բախումը բացառելու գործուն միջոց:

185. Այսպիսով, քրեակատարողական ծառայության ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Կատարելագործել քրեակատարողական ծառայության գործառույթների իրականացման նկատմամբ հասարակական և գերատեսչական վերահսկողության մեխանիզմները. հասարակական դիտորդների խմբում քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների ակտիվությունը խրախուսող միջոցներ ներդնելու և խմբին շարունակական տեխնիկական աջակցություն ապահովելու, հասարակական դիտորդների խմբի հաշվետվությունները և դրանց վերաբերյալ ՀՀ արդարադատության նախարարի մեկնաբանությունները ՀՀ արդարադատության պաշտոնական կայքում հրապարակելու, ՀՀ արդարադատության նախարարության վերահսկողության վարչության գործառույթները հստակեցնելու, գերատեսչական վերահսկողության ընթացակարգեր սահմանելու, քրեակատարողական ծառայության գործունեության արդյունավետությունը գնահատելու համար չափորոշիչներ մշակելու և ներդնելու միջոցով:

- Նվազեցնել քրեակատարողական ծառայողների անմիջական մասնակցությունը պատիժը կրող անձանց իրավունքների իրականացման ապահովման գործում. ավտոմատացված համակարգեր ներդնելու, առկա քրեակատարողական հիմնարկները տեխնիկապես վերազինելու և քրեակատարողական հիմնարկների ենթակառուցվածքները զարգացնելու, միջազգային չափանիշներին համապատասխան նոր քրեակատարողական հիմնարկներ կառուցելու միջոցով: Այդ կապակցությամբ մշակել նաև քրեակատարողական հիմնարկների ենթակառուցվածքային երկարաժամկետ բարեփոխումների ռազմավարություն:

- Խրախուսել որակյալ կադրերի ներգրավվածությունը քրեակատարողական ծառայությունում. ծառայության գրավչությունը բարձրացնող նյութական և սոցիալական երաշխիքներն ամրապնդելու, մասնավորապես` աշխատավարձերը բարձրացնելու, ինչպես նաև պաշտոնները զբաղեցնելու համար պիտանի լինելը փաստող օբյեկտիվ չափանիշներ ներդնելու, քրեակատարողական ծառայողների վերապատրաստման ծրագրերը վերանայելու և կատարելագործելու միջոցով:

 

4.9. Իրավաբանական անձանց պետական գրանցում

 

186. Հայաստանում գործարարության զարգացումը և հասարակական միավորումների ակտիվությունը խրախուսելու համար մեծ նշանակություն ունի իրավաբանական անձանց պետական գրանցման ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատումը: Կոռուպցիայի դեմ պայքարը իրավաբանական անձանց պետական գրանցման ոլորտում պետք է իրականացվի երկու զուգահեռ ուղղություններով` գրանցման գործընթացի բարելավում և իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության գործառույթների և դրանց պատշաճ իրականացման նկատմամբ վերահսկողության գործընթացի հստակեցում:

187. Կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման համար էական նշանակություն ունի իրավաբանական անձի պետական գրանցման համար տարբեր մարմիններին դիմելու և դրանցից անհրաժեշտ փաստաթղթեր ձեռք բերելու գործընթացի բացառումը: Այսպես, առևտրային իրավաբանական անձինք պարտավոր են դիմել բանկ` իրավաբանական անձի գրանցման համար օրենքով սահմանված պետական տուրքը վճարելու նպատակով, հարկային մարմին` հարկ վճարողի հաշվառման համար (ՀՎՀՀ) ստանալու նպատակով: Անձը ստիպված է լինում մեկ գրանցման շրջանակներում առնչվել մի քանի պետական ծառայողների հետ, ինչը բարձրացնում է կոռուպցիոն ռիսկերի դրսևորման հնարավորությունը: Այս առումով առաջընթաց է կատարվել 2008թ. «Ֆիրմային անվանումների մասին» նոր օրենքի ընդունմամբ` գործարարությամբ զբաղվող անձին հնարավորություն տալով դիմելու անմիջապես պետական գրանցումն իրականացնող մարմնին, ֆիրմային անվանման պետական գրանցման մասին լիազորված մարմնի որոշումը ներկայացնելու նախկինում գործող կարգի փոխարեն:

188. Բարեփոխման կարիք է զգում իրավաբանական անձի լուծարման պետական գրանցման մեխանիզմը:Ներկայում լուծարման գործընթացը իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալությունում հաճախ ձգձգվում է, քանի որ լուծարումը գրանցելու համար իրավաբանական անձը և անհատ ձեռնարկատերը պետք է պետական ռեգիստրի տարածքային ստորաբաժանմանը ներկայացնեն տեղեկանք հարկային մարմիններից` պետական բյուջեի և սոցիալական ապահովագրության գծով պարտավորությունների բացակայության մասին: Ընդ որում, հարկային մարմինները պատասխանում են հարցումն ուղարկելու օրվանից 30 օրվա ընթացքում. սահմանված ժամկետում չպատասխանելը կամ այլ պատասխան ուղարկելը դիտվում է որպես պարտավորությունների բացակայության հավաստում: 30-օրյա ժամկետի ավարտից կամ պատասխան ուղարկելու հետո իրավաբանական անձը համարվում է լուծարված և մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում տրվում է լուծարման մասին տեղեկանք: 30-օրյա ժամկետի վերապահումը տեղեկանք տրամադրելու համար բարձրացնում է հարկային մարմինների հայեցողության դրսևորման աստիճանը և ստեղծում է կոռուպցիայի դեպքերի համար նպաստավոր պայմաններ:

189. ՀՀ արդարադատության նախարարության վերահսկողության մեխանիզմների բարելավումը իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության գործունեության ոլորտում կոռուպցիայի դեմ արդյունավետ պայքարի կարևոր նախապայման է: Ներքին վերահսկողության խնդիրը պայմանավորված է վերահսկողության ընթացակարգերի անբավարարությամբ և դրանց արդյունքների իրավական հետևանքների թերկարգավորվածությամբ:

190. Իրավաբանական անձանց պետական գրանցման ժամանակ նրանց հիմնադիրների քրեական անցյալի և մասնագիտական որակազրկման վերաբերյալ տեղեկությունների ստուգման մեխանիզմի ներդրման անհրաժեշտությունից ելնելով «Իրավաբանական անձանց գրանցման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու նախագիծը նախատեսում էր իրավաբանական անձանց գրանցման մերժում, եթե իրավաբանական անձի հիմնադիրը դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 187-216, 217.1, 308-313 հոդվածներով նախատեսված հանցագործություններից որևէ մեկի համար: Նշված մեխանիզմի կյանքի կոչումը էլ ավելի կբարձրացնի ՀՀ մասնավոր հատվածի հուսալիությունը:

191. Այսպիսով, իրավաբանական անձանց պետական գրանցման ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Պարզեցնել իրավաբանական անձանց պետական գրանցման գործընթացը. առևտրային իրավաբանական անձանց պետական գրանցման համար պահանջվող փաստաթղթերի նմուշային ձևեր հաստատելու և ՀՀ արդարադատության նախարարության պաշտոնական կայքի միջոցով մատչելի դարձնելու, իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալությունը տեխնիկապես վերազինելու և պետական գրանցման առցանց հնարավորություն նախատեսելու, իրավաբանական անձանց պետական գրանցման ժամանակ հիմնադիրների քրեական անցյալի վերաբերյալ տեղեկությունների ստուգման մեխանիզմ ներդնելու միջոցով:

- Ներդնել «մեկ պատուհանի» սկզբունքը իրավաբանական անձանց պետական գրանցման ոլորտում. ֆիրմային անվանումների տվյալների միասնական ավտոմատացված համակարգ մշակելու, փնտրման և ֆիրմային անվանման առցանց գրանցում իրականացնելու հնարավորություն նախատեսելու, ՀՎՀՀ ստացման առցանց մեխանիզմ մշակելու, պետական գրանցման համար այլ պետական մարմիններից պահանջվող փաստաթղթերը իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության միջոցով ստանալու կարգ սահմանելու, իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության և այլ պետական մարմինների միջև պետական գրանցման արագ և արդյունավետ իրականացման նպատակով փոխգործակցությունը կանոնակարգելու միջոցով:

- Պարզեցնել իրավաբանական անձանց լուծարման և վերակազմակերպման գրանցման ընթացակարգերը. լուծարման համար պահանջվող փաստաթղթերի ստացման համար ավտոմատացված համակարգեր ներդնելու, պարտավորությունների բացակայությունը հավաստող տեղեկանքների տրամադրման, լուծարման գրանցման ժամկետները կրճատելու և լիազոր մարմնի շրջանակներում մեկ օղակով սահմանափակելու միջոցով:

- Բարելավել պետական լիազոր մարմնի շրջանակներում իրականացվող գերատեսչական վերահսկողության մեխանիզմները. ռեգիստրի գործակալության մարմինների գործունեության նկատմամբ վերահսկողության մեթոդները վերանայելու, դրանց արդյունքների ամփոփման ընթացակարգեր սահմանելու միջոցով:

 

4.10. Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայություն

 

192. Դատական համակարգում կոռուպցիայի դեմ պայքարի նպատակների տեսանկյունից կենսական նշանակություն ունի դատական ակտերի հարկադիր կատարման համակարգում կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցումը, առանց որի հնարավոր չէ արդարադատության ոլորտում պետական համակարգի նորմալ կենսագործունեության հետևողական ապահովումը:

193. Հարկադիր կատարման ոլորտում օրենսդրական կարգավորումները համեմատաբար ճկուն են և հարկադիր կատարողին վերապահում են հայեցողություն դրսևորելու լայն հնարավորություններ: Այսպես, եթե միևնույն հերթում առկա են գույքի տարբեր տեսակներ, ապա դրանց վրա բռնագանձում տարածելու հերթականությունը որոշում է հարկադիր կատարողը: Նման ճկունությունը հնարավորություն է տալիս հարկադիր կատարողին առավելապես գործել հարկադիր կատարման արդյունավետության շահերից ելնելով: Այնուամենայնիվ, հարկադիր կատարողի կողմից այդ շահերը պատշաճ գնահատելու դրդապատճառները բավարար չեն: Իհարկե, կողմերը կարող են հարկադիր կատարողի գործողությունները բողոքարկել դատարան: Այդուհանդերձ, հայեցողական լիազորությունների իրականացման հետ կապված բողոքարկումը, հատկապես հարկադիր կատարողի կողմից հարկադիր կատարման կարգի խախտում թույլ տված չլինելու դեպքում, միշտ չէ, որ հանդիսանում է պաշտպանության արդյունավետ միջոց և հարկադիր կատարողի կողմից իր լիազորությունները պատշաճ իրականացնելու համար նախականխիչ նշանակություն ունեցող գործոն: Դրա պատճառներից մեկը հարկադիր կատարման սկզբունքների օրենսդրական ամրագրման բացակայությունն է: Հարկադիր կատարողի կողմից անձանց շահերը հաշվի առնելու վերաբերյալ նախատեսված եզակի դրույթ է թերևս «Դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածում առկա այն դրույթը, ըստ որի հարկադիր կատարողը պարտավոր է իրեն վերապահված իրավունքներն օգտագործել օրենքին համապատասխան և իր գործունեության մեջ թույլ չտալ քաղաքացիների ու կազմակերպությունների իրավունքների և օրինական շահերի որևէ խախտում:

194. Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման համար կարևոր պայման է նաև պարտապանի` հարկադիր կատարման կարգով բռնագանձման ենթակա գույքը հայտնաբերելու տեխնիկական հնարավորությունների բարձրացումը: Թեև «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքը նախատեսում է պարտապանի` հարկադիր կատարողին իր տնօրինության տակ եղած գույքի վերաբերյալ տեղեկատվություն տալու պարտականությունը, և այդպիսի տեղեկատվություն չտրամադրելու կամ տվյալները խեղաթյուրելու դեպքում պարտապանը ենթակա է ընդհուպ մինչև քրեական պատասխանատվության, գործնականում հարկադիր կատարումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ է պարտապանի գույքի հետախուզում հայտարարել: Պարտապանի գույքի գտնվելու վայրի մասին տեղեկություններ չլինելու դեպքում հարկադիր կատարողը որոշում է կայացնում պարտապանի գույքի հետախուզում հայտարարելու մասին: Պարտապանի գույքի հետախուզումն իրականացվում է անշարժ գույքի կադաստր, պետական ռեգիստր, դեպոզիտարիա, հարկային, մաքսային, պետավտոտեսչության մարմիններին հարցումներ կատարելու միջոցով: Պարտապանի գույքի հայտնաբերման այլ միջոցների հարցը օրենքը չի կարգավորում:

195. Վերջապես, ՀՀ արդարադատության նախարարության կողմից վերահսկողության մեխանիզմների բարելավումը մեծ նշանակություն ունի նաև դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության` որպես արդարադատության նախարարության աշխատակազմի առանձնացված ստորաբաժանման գործունեության արդյունավետությունն ու վերահսկելիությունն ապահովելու համար:

196. Այսպիսով, դատական ակտերի հարկադիր կատարման ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի կրճատման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Բարձրացնել հարկադիր կատարողների կողմից պարտապանի գույքը հայտնաբերելու կարողությունները. պարտապանի գույքը հայտնաբերելու հարցում միջազգային փորձի ուսումնասիրության և համապատասխանաբար հարկադիր կատարման ծառայության կարողությունների, այլ մարմինների հետ համագործակցության մեխանիզմների զարգացման միջոցով:

- Բարելավել ՀՀ արդարադատության նախարարության շրջանակներում իրականացվող վերահսկողության մեխանիզմները. դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության գործունեության նկատմամբ վերահսկողության մեթոդները վերանայելու, դրանց արդյունքների ամփոփման ընթացակարգեր սահմանելու միջոցով:

 

4.11. Ոստիկանական ծառայություն

 

197. Ճանապարհային երթևեկության ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի տեղիք տվող ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ գործնականում առաջացած բացերը դեռևս ամբողջովին հաղթահարված չեն:

198. Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովումը և երթևեկության կանոնների խախտման համար վարչական պատասխանատվության ենթարկելը թերևս մնում են ճանապարհային ոստիկանության գործունեության առավել խոցելի ոլորտներից: Ճանապարհային երթևեկության կանոնները հաստատվել են «Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին» (ՃԵԿ) ՀՀ կառավարության 2007 թ. որոշմամբ: 2007 թ. Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում (ՎԻՎՕ) կատարված փոփոխություններով զգալիորեն խստացվեց պատասխանատվությունը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման համար: Այդուհանդերձ, ինչպես ՃԵԿ-ով նախատեսված երթևեկության կանոնները, այնպես էլ ՎԻՎՕ-ում նախատեսված իրավախախտումների սահմանումները զերծ չեն թերություններից և անհստակություններից, ինչը գործնականում բարդություններ է ստեղծում քաղաքացիների կողմից դրանց ընկալման համար:

199. Վարչական պատասխանատվության ենթարկելու ակտի իրավաչափությունը և օրինականությունը վարչական իրավախախտումների համար պատասխանատվության ենթարկելու հարցում հաճախ արծարծվող և խնդիրներ առաջացնող հարցերից է: Գործնականում վարչական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ ճանապարհային ոստիկանության կողմից կայացվող ակտերում բացակայում է լուծվող հարցի նկարագրությունը, ակտի ընդունման հիմնավորումը, ակտի բողոքարկման ժամկետները և մարմինը, ներառյալ` դատարանը, որին կարող է այդ ակտը բողոքարկվել: Առանձին դեպքերում նույնիսկ պարզ չէ, թե կոնկրետ որտեղ է կատարվել իրավախախտումը: Նույնը վերաբերում է նաև վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ արձանագրություններին, մինչդեռ, ճանապարհային ոստիկանության ծառայողներն իրենց կողմից կայացվող վարչական ակտերը չեն համալրվում համապատասխան ապացույցներով, որոնք հետագայում` դրանց վիճարկման դեպքում, կարևոր են գործի լուծման համար: Նման իրավիճակներում պետք է հստակորեն գործի օրենսդրական այն սկզբունքը, որ վարչական մարմնի կողմից քննարկվող փաստական հանգամանքների վերաբերյալ անձի ներկայացրած տվյալները, տեղեկությունները համարվում են հավաստի բոլոր դեպքերում, քանի դեռ վարչական մարմինը հակառակը չի ապացուցել: Նշված մոտեցումներն արտացոլված են նաև վարչական դատարանի կողմից կայացված մի շարք վճիռներում, որոնցով ճանապարհային ոստիկանության վարչական ակտերը ճանաչվել են ոչ իրավաչափ ու վերացվել են:

200. Անձին տեղում վարչական պատասխանատվության ենթարկելու և նշանակվող տուգանքը գանձելու հնարավորություն վերապահելը ճանապարհային ոստիկանության աշխատողներին և միաժամանակ վարչական պատասխանատվության խստացումը` տուգանքների չափերի աճը, կոռուպցիոն նոր ռիսկերի աճ արձանագրեցին: Ըստ էության նախապայմաններ ստեղծվեցին խախտում կատարած անձի հետ ոստիկանության աշխատակցի կողմից համաձայնության գալու և կատարված առավել ծանր իրավախախտման փոխարեն անձին առավել թեթև խախտման համար վարչական պատասխանատվություն ենթարկելու գայթակղության համար:

201. Երթևեկության կանոնների խախտման համար պատասխանատվության ենթարկելիս մեծ է պատասխանատվության տեսակների և պատժաչափերի հարցում հայեցողության դրսևորման վտանգը, ինչի արդյունքում, գործնականում թերևս չի իրականացվում պատժի անհատականացման սկզբունքը: Ավելին, խնդիր է ներկայացնում նաև առանձին իրավախախտումների կրկնակիության համար ՎԻՎՕ-ով նախատեսված առավել խիստ պատասխանատվության միջոցների հարցը: Միևնույն ժամանակ, չարաշահվում են վարչական ներգործության մի շարք լծակներ (տրանսպորտային միջոցի համարանիշերը հանելը, վարորդական իրավունքից զրկելը` հատկապես այն դեպքերում, երբ կոնկրետ խախտման համար այդ միջոցների կիրառումը նախատեսված չէ)` վարորդների համար առաջացնելով լրացուցիչ քաշքշուկներ ու հավելյալ ծախսեր:

202. Ճանապարհային գծանշման պատշաճ վիճակի ապահովումը ևս կարևոր նախապայման է ոլորտում կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցման հարցում: Գծանշումների ոչ բավարար տեսանելիությունը կամ դրանց ի սպառ բացակայությունը գործնականում օգտագործվում են որպես վարորդներին պատասխանատվության ենթարկելու սողանցք: Կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցման տեսանկյունից կարևոր խնդիր է ներկայացնում ճանապարհային երթևեկության նշանների տեղադրման չարաշահումը, երթևեկության գերկարգավորումը կամ սխալ կարգավորումը:

203. Վարորդական վկայականների տրամադրումը ճանապարհային ոստիկանությանը վերապահված մյուս կարևոր գործառույթներից է, որտեղ տարիներ շարունակ զգալի են եղել կոռուպցիոն ռիսկերը: Խնդիր է վարորդական վկայականների տրամադրման համար քննությունների անցկացման թափանցիկությունը ու հայեցողության դրսևորման բացառումը: 2008թ. ՀՀ կառավարությունը հաստատել է վարորդական վկայական ստանալու քննություններ ընդունելու և վարորդական վկայական տալու նոր կարգ, որը մանրամասն կարգավորման է ենթարկում վարորդական վկայականներ տրամադրելու համար տեսական և գործնական քննությունների անցկացման ընթացքը: Սակայն այս ակտի փորձարկումը գործնականում` կոռուպցիոն ռիսկերի տեսանկյունից, դեռևս ժամանակ է պահանջում:

204. Ճանապարհին ոստիկանության գործունեության արդյունավետության չափանիշներից է հանրապետությունում վթարայնության մակարդակը: Ոստիկանության տվյալների համաձայն 2008 թ. 1-ին կիսամյակի ընթացքում վթարայնությունը հանրապետությունում պահպանել է աճի միտումը: Ճանապարհատրանսպորտային պատահարների ճշգրիտ թվի բացահայտումը և հրապարակային դարձնելը ճանապարհային ոստիկանության աշխատանքի արտապատկերն է և թույլ է տալիս գնահատել ձեռնարկված միջոցառումների արդյունավետությունը: Ներկայում կոռուպցիոն նկատելի ռիսկեր են պարունակում պատահարների հանգամանքների պարզումը և ճանապարհատրանսպորտային պատահարի սխեմաների կազմումը, որտեղ կարող է դրսևորվել հայեցողություն և շահագրգռվածություն: Սխեմաները վերծանելու հարցում վարորդների անտեղյակությունը լրացուցիչ կոռուպցիոն ռիսկեր է ստեղծում

205. Ճանապարհային ոստիկանության նյութական խրախուսման և տեխնիկական զարգացման արտաբյուջետային ֆոնդն ուղղված է ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման արդյունավետությունը բարձրացնելուն: Ոստիկանության գործունեության օրինականության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է արտաբյուջետային ֆոնդի գոյացման և դրանից միջոցների ծախսման թափանցիկության ապահովումը, հատկապես ճանապարհային երթևեկության անվտանգության բնագավառում վարչական իրավախախտումների համար գանձված տուգանքների առումով:

206. Կոռուպցիոն ռիսկեր է ծնում նաև ճանապարհային ոստիկանությանը վերապահված իրավասությունների ոլորտում գործող բազմաթիվ ենթաօրենսդրական ակտերին քաղաքացիների անտեղյակությունը, ինչը պաշտոնատար անձանց հնարավորություն է տալիս չարաշահել իրենց իշխանական լիազորությունները և քաղաքացիներին ներքաշել անհարկի վարչարարության մեջ, նրանց վրա դնել օրենքով չնախատեսված պարտականություններ: Ավելին, համապատասխան ընթացակարգերը քաղաքացիներին բացատրելու ու մատչելի դարձնելու փոխարեն, վերջիններիս իրավական անտեղյակությունը ծառայեցվում է շահույթ ստանալու նպատակ հետապնդող մասնավոր գործունեության այլ տեսակների համար:

207. Անձնագրային ռեժիմի բնագավառում կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցման և միջազգային պահանջներին ՀՀ-ում տրվող արձանագրերի համապատասխանեցման նպատակով 2008թ. ՀՀ կառավարության կողմից հաստատվել է «Հայաստանի Հանրապետության միգրացիայի համակարգի և Հայաստանի Հանրապետությունում կենսաչափական կողմնորոշիչներ պարունակող էլեկտրոնային անձնագրերի և նույնացման քարտերի համակարգի ներդրման հայեցակարգով նախատեսված միջոցառումների ծրագրից բխող գործողությունների իրականացման ժամանակացույցը»: Բարեփոխումների համատեքստում, կոռուպցիոն նոր ռիսկեր են ձևավորվում սահմանային անցման կետերում ոստիկանության ծառայողներին կողմից վարչական տույժեր կիրառելու իրավասության վերապահումը` ՎԻՎՕ 201 հոդվածով նախատեսված իրավախախտումների համար:

208. Անձնագրերի տրամադրումը և դրանց վավերականության ժամկետների երկարաձգման գործընթացում առաջացող գործնական խնդիրները հիմնականում պայմանավորված են անձնագրերի տրամադրման և օտարերկրյա պետություններում քաղաքացու անձնագրի վավերականության հաստատման ժամանակատարության հետ: Հատկապես նոր անձնագրերի տրամադրման ժամկետների տևականությունը պայմանավորված է ինչպես սուբյեկտիվ, այնպես էլ օբյեկտիվ գործոններով: Անձնագրի տրամադրման համար հիմքերը փոստային ծառայությունների միջոցով ուղարկվում են համապատասխան կենտրոնական մարմին, որի հետևանքով էլ այն վերածվում էր ժամանակատար պրոցեսի (մոտ երկու շաբաթ): Ներկայում քայլեր են ձեռնարկվում անձնագրի հիմքերի վերաբերյալ տվյալների էլեկրոնային կարգով փոխանակման համակարգ ներդնելու ուղղությամբ, որի արդյունքում հնարավոր կլինի զգալիորեն կրճատել անձնագրերի տրամադրման ժամկետները:

209. 2007թ. ընդունված նոր կարգով հստակեցվեց Հայաստանի Հանրապետության մուտքի վիզա ստանալու համար օտարերկրացու կողմից մուտքի վիզա տրամադրող մարմին ներկայացվող փաստաթղթերի ցանկը, դիմումի քննարկման, մուտքի վիզաների տրամադրման և դրանց ժամկետի երկարաձգման կարգը: Կոռուպցիոն ռիսկերից խուսափելու համար կարևոր քայլ էր վիզայի ստացման, դրա ժամկետի երկարաձգման համար սահմանված պետական տուրքի, ինչպես նաև համապատասխան տուգանքների գանձումը միայն բանկային հաստատությունների միջոցով` ի տարբերություն նախկինում առկա պրակտիկայի, երբ գանձումները կատարվում էին նաև պետական սահմանի անցման կետերում կամ ոստիկանության անձնագրային և վիզաների վարչության կողմից առձեռն` հաճախ անձին չտրամադրելով անգամ վճարման անդորրագիր:

210. Ոստիկանության գործունեության թափանցիկության պակասը, հասարակական երկխոսության բացակայությունը խորացնում է ոստիկանության օտարվածությունը հասարակությունից և վերջինիս հանդեպ վստահության պակասը: Կարևորվում է նաև ոստիկանության այն ստորաբաժանումների աշխատանքի և սպասարկման որակի բարձրացումը, որոնք առավել սերտ շփում ունեն քաղաքացիների հետ:

211. Այսպիսով, ոստիկանության ծառայության գործունեության հասարակական վստահության ամրապնդման և կոռուպցիայի դեմ պայքարում գործուն մեխանիզմների ներդրման նպատակով անհրաժեշտ է.

- Կատարելագործել ճանապարհային երթևեկության կանոններն ու դրանց խախտման համար պատասխանատվություն նախատեսող նորմերը. առկա իրավական կարգավորումների անհստակությունները և տարամեկնաբանությունների տեղիք տվող նորմերը վերացնելու, պատասխանատվության տեսակների և պատժաչափերի ընտրության հարցում հայեցողության դրսևորման վտանգները, ինչպես նաև ճանապարհային կանոնների խախտման համար նախապայմաններ ստեղծող այլ խոչընդոտները վերացնելու միջոցով.

- Բարձրացնել ճանապարհային ոստիկանության գործունեության թափանցիկությունը, հրապարակայնությունը և հաշվետվողականությունը. ոստիկանության նյութական խրախուսման և տեխնիկական զարգացման արտաբյուջետային ֆոնդի ձևավորման և միջոցների ծախսման թափանցիկությունն ապահովող ընթացակարգեր ներդնելու, ճանապարհային պատահարների, գրանցված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ վիճակագրության մատչելիությունն ապահովող ընթացակարգեր ներդնելու միջոցով.

- Ապահովել ճանապարհային երթևեկության կազմակերպման կահավորանքի, գծանշումների պատշաճ վիճակը. պատշաճ վայրերում ճանապարհային երթևեկության նշանների տեղակայելու և անհարկի կամ խոչընդոտներ ստեղծող նշաններն հանելու գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման ընթացակարգերն հստակեցնելու, այդ գործընթացներում ճանապարհային ոստիկանության և համայնքային մարմինների միջև համագործակցության գործուն ընթացակարգեր ներդնելու, երթևեկության կազմակերպման կահավորանքի և ճանապարհային նշանների տեղադրման հրապարակայնությունն ապահովող ընթացակարգեր ներդնելու և դրանց արդյունավետության գնահատման շարունակական մոնիտորինգի միջոցով.

- Բարձրացնել բնակչության պետական ռեգիստրի գործունեության արդյունավետությունը և օգտակարությունը. պետական ռեգիստրի համակարգի շարունակական կատարելագործման, հանրային ծառայություններ մատուցելիս պետական ռեգիստրի տվյալների արդյունավետ օգտագործումն ապահովող ընթացակարգեր ներդնելու, պետական ռեգիստրում առկա հասցեով անձին ուղարկված ծանուցագրերը պատշաճ հասցեով ուղարկված համարելու վերաբերյալ նորմեր սահմանելով (եթե անգամ անձի փաստացի բնակության վայրը տարբեր է):

- Ներդնել անհատական տվյալների անձեռնմխելիությունը ապահովող համապատասխան իրավական նորմեր, բնակչության ռեգիստրին համապատասխան տվյալներ չհաղորդելու, առանց նույնացման քարտի բնակվելու, բնակչության ռեգիստրին պաշտոնատար անձանց կողմից օրենքով սահմանված տվյալները չտրամադրելու կամ դրանք թերի տրամադրելու համար իրավական հետևանքներ նախատեսելու միջոցով.

- Ապահովել ոստիկանության գործունեության օրինականությունը և բարձրացնել պատասխանատվությունը` վարչական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ իրավաչափ և օրենքի պահանջներին համապատասխանող վարչական ակտերի կայացումն ապահովելու, ոստիկանության պաշտոնատար անձանց գործողությունների բողոքարկման ընթացակարգերի մատչելիությունը բարելավելու, ոստիկանության ծառայողների աշխատավարձերի զգալի բարձրացմանը զուգահեռ նրանց գործունեության օրինականության նկատմամբ հսկողական մեխանիզմները խստացնելու, ապօրինի վարձատրությունից ստացվող եկամուտների համար ռիսկայնության աստիճանն ու պատժի անխուսափելիությունը բարձրացնելու միջոցով.

- Ապահովել ոստիկանության մարմինների աշխատանքի և քաղաքացիների սպասարկման պատշաճ որակը` ոստիկանության միջանկյալ օղակների և ծառայող-քաղաքացի շփման անհրաժեշտությունը նվազագույնի հասցնելու, հասարակության և ոստիկանության մարմինների միջև փոխգործակցությունը խրախուսելու և քաղաքացիական մասնակցության ընթացակարգեր ներդնելու, ոստիկանության գործունեության վերաբերյալ հանրային իրազեկումը բարձրացնելու, քաղաքացիների իրավունքների և պարտականությունների և վարչարարական գործընթացների պատշաճ լուսաբանումն ապահովելու միջոցով:

 

4.12. Քաղաքական հատված և քաղաքական կոռուպցիա

 

212. Հայաստանի Հանրապետությունում քաղաքական կոռուպցիայի ռիսկերը դիտարկված են ընտրությունների կազմակերպման, քաղաքական կուսակցությունների ֆինանսավորման, քաղաքական նկատառումներով բարեգործության իրականացման, իշխանության օրենսդիր, գործադիր և դատական համակարգերում: Որպես քաղաքական կոռուպցիայի սուբյեկտ հանդես են գալիս քաղաքական ազդեցություն ունեցող, մասնավորապես, քաղաքական որոշումներ ընդունելու իրավասություն ունեցող` քաղաքական պաշտոն զբաղեցնող անձինք:

213. Հայաստանի Հանրապետությունում հակակոռուպցիոն քաղաքականության մշակման և իրականացման գործում առանցքային և վճռորոշ դեր ունի Ազգային ժողովը: Այս առումով հատկապես կարևորվում են այն բարձր չափանիշները, որոնց պետք է համապատասխանի Ազգային ժողովի պատգամավորներից յուրաքանչյուրի վարքագիծը: Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներն իրավունք ունեն Ազգային ժողովի պատգամավորներից ակնկալելու պատշաճ վարքագծի դրսևորում ինչպե՛ս Ազգային ժողովում, այնպե՛ս էլ նրանից դուրս: Հայաստանի Հանրապետությունում Ազգային ժողովի պատգամավորների վարքագծի կանոնների ընդունման անհրաժեշտությունը բխում է նաև ՄԱԿ-ի «Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայից»: Պատգամավորների վարքագծի կանոնների ընդունման կարևորության մասին է նշում նաև Խորհրդարանականներն ընդդեմ կոռուպցիայի միջխորհրդարանական ցանցի` Խորհրդականների վարքագծի կանոնագրքի վերաբերյալ բանաձևը:

214. ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորների վարքագծի կանոնների հետ կապված հարցերը լիովին և լիարժեքորեն կարգավորված չեն: Օրենքով սահմանված են որոշ դրույթներ, որոնք վերաբերվում են պատգամավորների վարքագծին: Մասնավորապես, իրենց լիազորությունները ստանձնելիս պատգամավորները երդվում են, սակայն պատգամավորների` երդվելուց հրաժարվելու համար պատասխանատվություն նախատեսված չէ: Պատգամավորը պետք է գրանցվի և քվեարկի անձամբ, որը միշտ չէ, որ պահպանվում է: Այս խախտումների համար կոնկրետ պատասխանատվություն սահմանված չէ: Կարգապահական խախտումների համար սանկցիաների գործող համակարգը ճկուն է, սակայն այն պետք է ըստ խախտումների տեսակների կոնկրետացվի և սահմանել յուրաքանչյուր դեպքում իրավասու մարմնի կողմից արձագանքելու և ներգործության միջոցներ ձեռնարկելու հստակ կարգ և ժամկետներ: Պատգամավորը կարող է Ազգային ժողովի նիստի վարման կարգի վերաբերյալ իր ելույթում հերքել իր անձի վերաբերյալ արված արտահայտությունը, սակայն վիրավորական արտահայտություն թույլ տվողի անձի նկատմամբ կոնկրետ պատասխանատվություն նախատեսված չէ:

 

-------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ- շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
08.10.2009
N 1272-Ն
Որոշում