Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՎԱՅՈՑ ՁՈՐԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ՀԱՏԱԿԱ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Գրանցման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ՎԱՅՈՑ ՁՈՐԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ՀԱՏԱԿԱԳԾՄԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾԸ (ՋԵՐՄՈՒԿԻ ՆՈՐ ՕԴԱՆԱՎԱԿԱՅԱՆԻ ...

 

 

040.0103.110210

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

11 փետրվարի 2010 թվականի N 103-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՅՈՑ ՁՈՐԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ՀԱՏԱԿԱԳԾՄԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾԸ (ՋԵՐՄՈՒԿԻ ՆՈՐ ՕԴԱՆԱՎԱԿԱՅԱՆԻ ՏԱՐԱԾՔԻ ՆԵՐԱՌՄԱՄԲ) ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(6-րդ մաս)

 

ՀՀ ՎԱՅՈՑ ՁՈՐԻ ՄԱՐԶԻ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ՀԱՏԱԿԱԳԾՄԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ (ՋԵՐՄՈՒԿԻ ՆՈՐ ՕԴԱՆԱՎԱԿԱՅԱՆԻ ՏԱՐԱԾՔԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐԱՌՄԱՄԲ)

(6-րդ մաս)

 

Զբոսաշրջային գոտիների ճարտարապետական և հնագիտական հուշարձանների

ամփոփ ցանկն ու համառոտ նկարագիրը

 

._________________________________________________________________________

|N |Հուշարձանի        |գտնվելու վայրը|ժամանակա-|նշանա-   |անհրաժեշտ      |

|  |անվանումը         |              |շրջանը   |կությունը|աշխատանքները   |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|  |                  |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 1|     2            |    3         |    4    |    5    |    6          |

|________________________________________________________________________|

|                          Եղեգնաձորի գոտի                               |

|________________________________________________________________________|

| 1|Ամաղու-»Նորավանք» |Եղեգնաձ տարած.|13-14 դդ |   Հ     |               |

|  |վանք              |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 2|Ագարակաձոր-կամուրջ|Եղեգնաձ տարած.|  13 դ.  |   Հ     |               |

|  |(Դադալի) Արփա գետի|              |         |         |               |

|  |վրա               |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 3|Աղնջաձորի-Սելիմի  |Եղեգնաձ տարած.| 1232 թ  |   Հ     |               |

|  |քարավանատունը     |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 4|Վերնաշեն-Թանահատ  |Եղեգնաձ տարած.|1290-1340|   Հ     |               |

|  |վանք-Գլաձորի      |              |թթ       |         |               |

|  |համալսարան        |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 5|Վերնաշեն-         |Եղեգնաձ տարած.|  13 դ.  |   Հ     |               |

|  |«Սպիտակավոր» վանք |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 6|Վերնաշեն-         |Եղեգնաձ տարած.|  13 դ.  |   Հ     |               |

|  |«Պռոշաբերդ» վանք  |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 7|Արտաբույնք-       |Եղեգնաձ տարած.| 10-11 դդ|   Հ     |               |

|  |«Սմբատաբերդ»      |              |         |         |               |

|  |ամրոցը            |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 8|Արտաբույնք-»Ցախաց |Եղեգնաձ տարած.| 9-11 դդ.|   Հ     |               |

|  |քար» վանք         |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

| 9|Արատես-»Արատես»   |Եղեգնաձ տարած.| 10-13 դդ|   Հ     |               |

|  |վանք              |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|10|Եղեգիս- «Սուրբ    |Եղեգնաձ տարած.|  13 դ.  |   Հ     |               |

|  |Նշան» եկեղեցի     |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|11|Եղեգիս- «Զորաց»   |Եղեգնաձ տարած.|  13 դ.  |   Հ     |               |

|  |եկեղեցի           |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|12|Արենի-»Սուրբ      |Եղեգնաձ տարած.| 1321 թ. |   Հ     |               |

|  |Աստվածածին»       |              |         |         |               |

|  |եկեղեցի           |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|13|Արենի-կամուրջ Արփա|Եղեգնաձ տարած.|   13 դ. |   Հ     |               |

|  |գետի վրա          |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|14|Լեռնանցք-միանավ   |Եղեգնաձ տարած.| 12-13 դդ|         |               |

|  |քարավանատուն      |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|15|Խաչիկ-Քարկոփի վանք|Եղեգնաձ տարած.| 9-10 դդ.|   Հ     |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|16|Շատին-»Շատին» վանք|Եղեգնաձ տարած.| 10-17 դդ|   Հ     |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|17|Եղեգնաձոր-»Քյոշկ» |Եղեգնաձ տարած.|մթա 7 դ- |   Հ     |               |

|  |ամրոց             |              |մթ 5դ.   |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|18|Վերնաշեն-.Սուրբ   |Եղեգնաձ տարած.| 17 դդ.  |   Տ     |               |

|  |Հակոբ» եկեղեցի    |              |         |         |               |

|________________________________________________________________________|

|                           Վայքի գոտի                                   |

|________________________________________________________________________|

|19|Գնդևազ-»Գնդևանք»  |Վայքի տարած.  |  10 դ.  |   Հ     |համալիրի       |

|  |վանք              |              |         |         |պարիսպների     |

|  |                  |              |         |         |վերականգնում,  |

|  |                  |              |         |         |հողասահքի      |

|  |                  |              |         |         |խնդխրի լուծում`|

|  |                  |              |         |         |դրենաժի        |

|  |                  |              |         |         |օգնությամբ     |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|20|Գնդևազ-»Սուրբ     |Վայքի տարած.  |  1686 թ.|   Տ     |եկեղեցու       |

|  |Աստվածածին»       |              |         |         |վերականգնում   |

|  |եկեղեցի           |              |         |         |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|21|Հերհեր-»Սուրբ     |Վայքի տարած.  | 9-13 դդ.|   Հ     |եկեղեցիների    |

|  |Սիոն» վանք        |              |         |         |վերանորոգում,  |

|  |                  |              |         |         |շրջակա տարածքի |

|  |                  |              |         |         |գերեզմանոցի    |

|  |                  |              |         |         |տարածքի        |

|  |                  |              |         |         |բարեկարգում,   |

|  |                  |              |         |         |ընկած խաչքարերի|

|  |                  |              |         |         |կանգնեցում     |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|22|Հերհեր-»Սուրբ     |Վայքի տարած.  | 1298 թ. |   Հ     |վերականգնում,  |

|  |Գևորգ»  եկեղեցի   |              |         |         |վերանորոգում,  |

|  |                  |              |         |         |շրջակայքի      |

|  |                  |              |         |         |բարեկարգում    |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|23|Գոմք-դամբարան     |Վայքի տարած.  | 2-1 հազ.|   Հ     |               |

|__|__________________|______________|_________|_________|_______________|

|24|Մարտիրոս-»Սուրբ   |Վայքի տարած.  |   14 դ. |   Հ     |               |

|  |Աստվածածին»       |              |         |         |               |

|  |քարանձավային վանք |              |         |         |               |

._________________________________________________________________________

 

_________________________________________________________________________.

|հուշարձանին մոտեցող ճանապարհի  |թողունա- |հուշարձանի          |հուշար-  |

|և  ավտոկայանատեղիների վիճակը   |կությունը|այցելության և       |ձանի     |

|_______________________________|         |դիտարկման           |մերձա-   |

|  ճանապարհ     |ավտոկայանատեղի |         |տևողությունը        |կայքում  |

|_______________|_______________|         |____________________|թանգարանի|

|բարե-|ան-  |չկա|բարե-|ան-  |չկա|         |տարվա  |օրվա  |դի-  |առկայու- |

|կարգ |բարե-|   |կարգ |բարե-|   |         |եղանակը|ընթաց-|տարկ-|թյունը   |

|     |կարգ |   |     |կարգ |   |         |       |քում  |ման  |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |այցե- |տևո- |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |լութ- |ղութ-|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |յուն- |յունը|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |ների  |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |ժամերի|     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |քանակը|     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|  7  |  8  | 9 | 10  | 11  |12 |   13    |  14   |  15  |  16 |   17    |

|________________________________________________________________________|

|                                Եղեգնաձորի գոտի                         |

|________________________________________________________________________|

|  +  |     |   |  +  |     |   |  1440   |շուրջ- |  8 ժ.| 20 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |տարյա  |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   960   | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|  +  |     |   |     |  +  |   |  1440   | IV-XI |  8 ժ.| 20 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|  +  |     |   |  +  |     |   |  1080   |շուրջ- |  6 ժ.| 30 ր|    +    |

|     |     |   |     |     |   |         |տարյա  |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   960   | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |     | + |     |     | + |  1440   | IV-XI |  8 ժ.| 30 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |     | + |     |     | + |  1440   | IV-XI |  8 ժ.| 30 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |     | + |     |     | + |  1440   | IV-XI |  8 ժ.| 30 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |  2160   | IV-XI |  8 ժ.| 30 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   960   | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |  1920   | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|  +  |     |   |     |     | + |   960   |շուրջ- |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |տարյա  |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   960   | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |     | + |     |     | + |   720   | IV-XI |  8 ժ.| 20 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |  1440   | IV-XI |  8 ժ.| 20 ր|         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |  1440   | IV-XI |  8 ժ.| 30 ր|         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|  +  |     |   |  +  |     |   |   540   |շուրջ- |  6 ժ.| 20 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |տարյա  |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|  +  |     |   |     |     | + |   540   |շուրջ- |  6 ժ.| 20 ր|    +    |

|     |     |   |     |     |   |         |տարյա  |      |     |         |

|________________________________________________________________________|

|                               Վայքի գոտի                               |

|________________________________________________________________________|

|  +  |     |   |     |     | + |  1080   |շուրջ- |  6 ժ.| 30 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |տարյա  |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|  +  |     |   |     |     | + |   960)  | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   720   | IV-XI |  8 ժ.| 20 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   960   | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   960   | IV-XI |  8 ժ.| 15 ր|         |

|_____|_____|___|_____|_____|___|_________|_______|______|_____|_________|

|     |  +  |   |     |     | + |   720   | IV-XI |  8 ժ.| 20 ր|         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

|     |     |   |     |     |   |         |       |      |     |         |

_________________________________________________________________________.

 

Մարզի գրեթե ողջ տարածքում առողջարանային բուժման տարբեր տեսակների առկայությունը` հանքային ջրերի բազմազանություն, կլիմայաբուժության, նպաստավոր պայմանները, հեծյալ երթուղիների կազմակերպման հնարավորությունները և դրանց բուժական ազդեցությունը հենաշարժողական ոլորտի հիվանդությունների դեպքում (իպոթերապիա), տարածքում բազմաթիվ քարատեսակների առկայությունը, որոնց կիրառմամբ բուժման նոր տեսակների բացահայտումը (սթոունոթերապիա) լայն հնարավորություն են ստեղծում բուժիչ զբոսաշրջության զարգացման համար:

Մարզի տարածքում առանձնակի նշանակություն ունի Ջերմուկ քաղաքը` ձևավորված առողջարանային բուժմամբ, ինչի համար ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության կողմից մշակվել է զարգացման ծրագիր, որը նախատեսում է Ջերմուկ քաղաքը շուրջտարյա, միջազգային չափանիշներին համապատասխան առողջարանային (ՍՊԱ) կենտրոն դարձնելու տեսլականը` առաջարկելով զարգացնել հետևյալ ոլորտները.

. Առողջարանային (ՍՊԱ) և ձմեռային զբոսաշրջության հաստատություններ ու ծառայություններ` որպես եվրոպական համանման կենտրոնների այլընտրանք:

. Շախմատի միջազգային մրցաշարերի անցկացման կենտրոն:

. Համահայկական և միջազգային երիտասարդական ճամբար:

. Մշակութային զբոսաշրջության զարգացման կենտրոն:

Ճոպանուղու երկարությունը ներկայումս կազմում է մեկ կիլոմետր, այնուամենայնիվ, կախված նախաձեռնության հաջողությունից, նախատեսվում է հետագայում այն դարձնել 16 կիլոմետր ձգվածություն ունեցող ճոպանուղու ցանց, ինչը կստեղծի հնարավորություններ ձմեռային սեզոնում զբոսաշրջիկների առավել մեծ քանակի այցելությունների ապահովում:

Ծրագրով նախատեսվում է ապահովել տարեկան 100 000 այցելու:

 

Զբոսաշրջության ռեսուրսների գնահատում

 

.____________________________________________________________________.

|N |Ռեկրեացիոն   |Լանդշաֆտի բնութագրական|Ռեսուրսների օգտագործման     |

|  |գոտիներ      |գծեր                  |ոլորտներ                    |

|__|_____________|______________________|____________________________|

|1 |     2       |          3           |               4            |

|__|_____________|______________________|____________________________|

| 1|Գոգահովիտներ |Ընդարձակ լեռնային     |ֆոտո, կինո նկարահանումների  |

|  |             |համայնապատկեր` տարվա  |համար բարենպաստ դիտահարթակեր|

|  |             |բոլոր սեզոններին      |                            |

|__|_____________|______________________|____________________________|

|2.|Բարձրլեռնային|Ծովի մակերևույթից     |. Ալպինիզմ` ճոպանուղիների,  |

|  |գոտիներ      |2000 մ-ից բարձր       |սպորտբազաների, հանգրվանների,|

|  |             |գոտիներ, ենթալպիական  |կարճատև  հանգստի օբյեկտների |

|  |             |մարգագետիններ` ցուրտ  |կառուցմամբ,                 |

|  |             |կլիմայով, ձմռանը      |. ամռանը` հետիոտն, հեծյալ   |

|  |             |համատարած ձյան        |զբոսանքներ,                 |

|  |             |ծածկույթով            |. պլաներային սպորտ,         |

|  |             |                      |. դահուկային, սահնակային    |

|  |             |                      |զբոսանքներ, մրցումներ,      |

|  |             |                      |. բնական հուշարձաններ       |

|  |             |                      |(չինգիլներ, լեռնանցքներ,    |

|  |             |                      |խառնարաններ, քարանձավներ),  |

|  |             |                      |. դեղաբույսերի կազմակերպված |

|  |             |                      |հավաքում, որս:              |

|__|_____________|______________________|____________________________|

| 3|Լեռնահովիտներ|Կիրճեր, ձորեր,        |. հետիոտն, հեծյալ           |

|  |             |ջրվեժներ, արագահոսքեր,|զբոսանքներ, արշավներ,       |

|  |             |քարանձավներ           |. ջրային (գետային) սպորտ,   |

|  |             |                      |. լեռնագնացություն,         |

|  |             |                      |սպորտհանգրվաններ,           |

|  |             |                      |. ջրվեժներ, անձավներ,       |

|  |             |                      |կիրճեր, գրունտային ջրերի,   |

|  |             |                      |լեռնային ապարների ելքեր,    |

|  |             |                      |. ջրամբարներ, ձկնորսություն,|

|  |             |                      |. կլիմայաբուժության, հանգստի|

|  |             |                      |համար բարենպաստ, հարմարավետ |

|  |             |                      |միկրոկլիմայական պայմաններով |

|  |             |                      |առանձին տեղամասեր:          |

|__|_____________|______________________|____________________________|

| 4|Լեռնային     |Սաղարթավոր և  խառն    |. անտառային արահետներով     |

|  |անտառներ     |անտառներ (կաղնի, սոճի |շուրջտարյա զբոսանքներ,      |

|  |             |և  այլն) 900-2300 մ   |. սնկերի, վայրի պտուղների   |

|  |             |ծովի մակարդակից բարձր |հավաք,                      |

|  |             |                      |. անտառային էկզոտիկայի հետ  |

|  |             |                      |ծանոթություն,               |

|  |             |                      |. առանձին տեղամասեր`        |

|  |             |                      |հանգստի, մանկական           |

|  |             |                      |. ճամբարների, առողջարանների |

|  |             |                      |համար հարմարավետ            |

|  |             |                      |պայմաններով:                |

|__|_____________|______________________|____________________________|

| 5|Հանքային     |Կլիմայաբալնեոլոգիական |. բուժում հանքային ջրերով,  |

|  |ջրերի ելքերի |առողջարանների,        |. հանքային և  աղբյուրի ջրերի|

|  |շրջաններ     |հանգստյան տների       |շշալցում,                   |

|  |             |գոտիներ               |. առողջարաններ, հանգստյան   |

|  |             |                      |տներ, պրոֆիլակտորիաներ,     |

|  |             |                      |. բուժիչ ցեխեր, տորֆեր,     |

|  |             |                      |. կլիմայաբուժություն:       |

|__|_____________|______________________|____________________________|

| 6|Կլիմայական   |Ծովի մակերևույթից     |. ջերմաստիճանի, խոնավության |

|  |հարմարավետու-|500-1800 մ բարձրության|և  ճնշման համեմատաբար ոչ մեծ|

|  |թյան գոտիներ |գոտիներ               |կոնտրաստների գոտի,          |

|  |             |                      |. շուրջտարյա                |

|  |             |                      |կլիմայաբուժություն,         |

|  |             |                      |օդաբուժություն,             |

|  |             |                      |. հանքային աղբյուրներ,      |

|  |             |                      |ջրաբուժություն,             |

|  |             |                      |. շուրջտարյա գործող         |

|  |             |                      |առողջարաններ, հանգստյան     |

|  |             |                      |տներ, մանկական առողջարաններ,|

|  |             |                      |. զբոսաշրջային երթուղիներ,  |

|  |             |                      |արշավներ, զբոսանքներ        |

|  |             |                      |(հետիոտն, հեծյալ),          |

|  |             |                      |. ծանոթացում մշակույթի,     |

|  |             |                      |կենցաղի, ժողովրդի պատմական  |

|  |             |                      |ժառանգության հետ:           |

.____________________________________________________________________.

 

Վայոց Ձորի մարզի հարուստ ռեկրեացիոն ռեսուրսները, «Ջերմուկ» առողջարանի առկայությունը, տարածքի գեոմորֆոլոգիական պայմանները, բնակլիմայական պայմանների բազմազանությունն ըստ գոտիականության, հնարավորություն են տալիս Արփա գետի ավազանի ռեկրեացիոն գոտում առանձնացնել հետևյալ ենթագոտիները.

- Արփայի վերին հոսանքի ենթագոտի, ընդգրկում է «Ջերմուկ» առողջարանի տարածքը, գետի վերին հոսանքի հովիտը և Վայքից արևելք գտնվող հանքային ջրերի տեղամասը:

Ենթագոտու ռեկրեացիոն ուղղվածությունը` շուրջտարյա բուժում, երկարատև, կարճատև հանգիստ, ձմեռային հանգստի, սպորտի տարբեր ձևեր.

- Եղեգիսի ենթագոտի, ընդգրկում է Եղեգիս գետի հովիտը, ռեկրեացիոն ուղղվածությունը` երկարատև, կարճատև հանգիստ, ձմեռային սպորտ.

- Հերհերի ենթագոտի, ընդգրկում է Հերհեր գետի հովիտը, ռեկրեացիոն ուղղվածությունը` երկարատև, կարճատև հանգիստ, ձմեռային բուժիչ սպորտ:

Հաշվի առնելով մարզի ռեկրեացիոն յուրացվածության մակարդակը, ռեզերվային տարածքների առկայությունը, ռեկրեացիոն համակարգի կազմակերպումը կընթանա հիմնականում թույլ յուրացված գոտու զարգացման ուղիով (տարաբնակեցման նոր ձևերի ստեղծում, ենթակառուցվածքների զարգացում և կատարելագործում, էկոլոգիական հիմնակմախքի բարելավում):

Ռեկրեացիոն գոտու կենտրոն առաջարկվում է Ջերմուկ քաղաքը:

Կեչուտ ջրամբարի աջ ափի որոշ հատվածներ արդեն իսկ կառուցապատված են հանգստի և առողջարանային շենքերով: Առկա են սպասարկման ոլորտի որոշ շինություններ: Ներկայումս չկան առևտրի և սպասարկման ընդգծված խմբավորումներ, գյուղմթերքի վաճառքի առանձնացված հատվածներ:

Սկզբնական շրջանում բավարարելով ավելի սուղ պահանջների, զբոսաշրջիկների հոսքի աճին զուգընթաց աստիճանաբար կսկսեն ձևավորվել ու զարգանալ սպասարկման ոլորտի բազմաթիվ ծառայություններ` կապը, առևտուրը, հասարակական սնունդը, հուշանվերների արտադրությունը, տպագրությունը, տրանսպորտը, ավտոտեխսպասարկման ոլորտը և այլն: Տեղական արտադրողների համար կստեղծվի սպառման շուկա` գյուղմթերքների ավելցուկի իրացման համար:

Աստիճանաբար կբարելավվեն նաև բնակչության կենսաապահովման մակարդակը և կենսապայմանները` թե նյութական բարեկեցության աճի և թե ենթակառուցվածքներով ապահովվածության բարձրացման շնորհիվ:

Վայոց Ձորի մարզում առանձնակի կարևորություն է տրված գյուղական զբոսաշրջության զարգացմանը, որը ենթադրում է գյուղական բնակչության մեծամասնության ընդգրկումն այդ ոլորտում` օգտագործելով մասնավոր սեկտորի բնակֆոնդը և ստեղծելով բազմաթիվ աշխատատեղեր տեղացիների համար:

Մարզի տարածքում առկա են մի շարք լքված կամ փոքրագույն` մարող ֆունկցիաներով գյուղական բնակավայրեր, որոնք կարող են վերակազմավորվել` որպես ազգագրական գյուղեր, որոնք հետաքրքրություն են ներկայացնում ազգային ավանդույթներին ծանոթացնելու առումով, գյուղի կենսագործունեության առավել բնական պայմաններում:

Զբոսաշրջիկների պահանջները ծառայությունների մատուցման դասական ուրվագծով, այն է` տրանսպորտ-տեղավորում-ժամանց, բավարարելու համար անհրաժեշտ է նրանց ապահովել հետևյալ ծառայություններով.

- բնակություն, որը պահանջում է տեղավորման մի շարք հիմնական և լրացուցիչ միջոցներ,

- սնունդ, որը կապված է բազմազան սննդատեսակներով ապահովելու հետ,

- զբոսաշրջային տպավորություններով առավել հարուստ երթուղիներ,

- տրանսպորտ:

Նշված ուրվագծի հաջողությամբ և անխափան գործառնելու նպատակով առաջարկվել է զբոսաշրջային գոտիների միասնական համակարգի ձևավորում և լիարժեք զբոսաշրջային երթուղիների (նախատեսված զբոսաշրջիկների տարբեր խմբերի համար) կազմակերպում` ապահովելով զբոսաշրջիկների լիարժեք սպասարկման համալիր 15 րոպե հետիոտն հասանելիության սահմաններում, ներառյալ բնակությունը (հյուրանոցային համալիրների, բնակարաններ, տներ և այլն), զբոսաշրջիկների սպասարկումը (հուշանվերների վաճառք, կենցաղային ծառայություններ, առողջապահություն և այլն), զվարճանքներ (զվարճանքի համալիրներ, թատրոններ, կինոհամերգային դահլիճներ, տեղեկատվական սպասարկում, տեսարժան օբյեկտների այցելություններ (էքսկուրսիոն սպասարկում) և տրանսպորտային սպասարկում` ավտոկայանատեղերով:

Զբոսաշրջային ենթակառուցվածքի ձևավորումը պահանջ է դնում մարզում հետևյալ լրացուցիչ միջոցառումների իրականացմանը.

. ավտոմոբիլային ճանապարհների արդիականացում,

. կանգառատեղիների և կայանատեղերի կառուցում, այդ թվում էքսկուրսիոն տրանսպորտի համար,

. կոմունալ տնտեսության զարգացում,

. պուրակների վերականգնում,

. թանգարանների և այլ մշակութա-հանդիսային հաստատությունների վերականգնում կամ նորերի հիմնում,

. բնապահպանություն,

. արագ սննդի հաստատությունների զարգացում,

. ժամանցի և զվարճությունների զարգացում, ջրային զբոսայգիների, լեռնադահուկային լանջերի կազմակերպում, թենիսային կորտերի, գոլֆի,

. երիտասարդական էքստրեմալ սպորտաձևերի համար հարթակների կառուցում:

 

._____________________________________________________________________.

|      ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄ            |

._____________________________________________________________________.

\/

._____________________________________________________________________.

|ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱԶՄԱՖՈՒՆԿՑԻՈՆԱԼ ՄԻՋՈՒԿ                                  |

|(ՄԵԾ ԳՐԱՎՉՈՒԹՅԱՄԲ ՕԺՏՎԱԾ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐԻ ԱՌԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆ)         |

._____________________________________________________________________.

\/

._____________________________________________________________________.

|ԵՆԹԱԿԵՆՏՐՈՆՆԵՐ` ՏԱՐԲԵՐԱԿՎԱԾ ԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԻ ԲԱՎԱՐԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱՐ |

|(ԲԱՐԵՆՊԱՍՏ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԳՈՏՈՒՄ` 1 ԺԱՄՅԱ ԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ-ՀԵՏԻՈՏՆ        |

|ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ, 3-4 ԿՄ)                                              |

._____________________________________________________________________.

\/

._____________________________________________________________________.

|ՄԱՍՆԱՃՅՈՒՂԵՐ` ՀԱՆԳՐՎԱՆՆԵՐ, ՀՅՈՒՂԱԿՆԵՐ, ԷՔՍՊԵԴԻՑԻՈՆ ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԵՐ       |

|(ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ԲԱՐԵՆՊԱՍՏ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԳՈՏՈՒՄ` ՄԵԿՕՐՅԱ ԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ     |

|ՀԵՏԻՈՏՆ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԳՈՏՈՒՄ, 10-15 ԿՄ)                              |

._____________________________________________________________________.

|

\/

._____________________________________________________________________.

|ԼԱՆԴՇԱՖՏԱ-ԵՐԹՈՒՂԱՅԻՆ ԵՎ ՏՐԱՍՆՊՈՐՏԱՅԻՆ-ԿՈՄՈՒՆԻԿԱՑԻՈՆ ԿԱՊԵՐ,           |

|                                                                     |

|. ԱՊԱՀՈՎԵԼՈՎ ԿԱՊԵՐԸ ՏԱՐԲԵՐ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ ՏԱՐՐԵՐԻ ԵՎ                 |

|ԲՆԱԿԱՆ-ՌԵԿՐԵԱՑԻՈՆ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻ ՄԻՋԵՎ,                                  |

|. ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՎ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐ` ԶԲՈՍԱՇՐՋԱՅԻՆ ՀՈՍՔԵՐԸ            |

|ՏԱՐԱԾԱԿԱՆՈՐԵՆ ՏԵՂԱԲԱՇԽԵԼՈՒ ՄԻՋՈՑՈՎ ՊԱՀՊԱՆԵԼՈՎ ԱՐԺԵՔԱՎՈՐ ԲՆԱԿԱՆ       |

|ՀԱՄԱԼԻՐՆԵՐԸ                                                          |

._____________________________________________________________________.

\/

._____________________________________________________________________.

|      ՊԱՀՊԱՆՎՈՂ ՔԻՉ ՁԵՎԱՓՈԽՎԱԾ ԲՆԱԿԱՆ ԼԱՆԴՇԱՖՏԱՅԻՆ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐ         |

._____________________________________________________________________.

 

Ներկայումս զբոսաշրջիկների հատուկ ուշադրությանն են արժանանում

ոչ մեծ մասնավոր հյուրանոցները կամ անհատական տները` իրենց անկրկնելի հարմարավետ միջավայրի շնորհիվ, որոնք վարձով են տրվում տեղաբնակների կողմից, և հնարավորություն ընձեռում վայելել գյուղական տեղանքում կամ լեռնային շրջաններում ժամանցի հաճույքը: ՈՒստի, մարզի տարածքում առանձնացված զբոսաշրջային ենթակենտրոններում նախատեսվում է նմանատիպ կացարանների ընտրություն` համապատասխանեցնելով զբոսաշրջային արդի պահանջներին: Այս տիպի ճարտարապետության կարևորագույն հատկանիշներից է տեղական ավանդույթների, շինանյութերի լայն կիրառումը, ինչը հնարավորություն է ընձեռում հասնել դրանց և շրջակա միջավայրի ներդաշնակ միաձուլմանը: Նշված հաստատությունների առկայությունը (զբոսաշրջային գյուղերի) բնակավայրերի հարևանությամբ կամ մի շարք բնակավայրերի վերածումը զբոսաշրջային գյուղերի (նորապսակների, արվեստագետների, մանկական և այլն) ենթադրում է բազմաթիվ ծառայությունների կազմակերպում` առևտրա-կենցաղային սպասարկում, լրացուցիչ վարձավճարով կատարվող հագուստի և կոշիկի վերանորոգման արհեստանոցներ, վարսավիրանոցներ, ֆոտոսրահներ, տուրիստական պահանջարկի ապրանքների, հուշանվերների, թերթերի և ամսագրերի, մրգերի, բանջարեղենի և այլնի վաճառասրահներ, ինչը մեծապես կնպաստի նշված թույլ զարգացած գյուղերում լրացուցիչ աշխատատեղերի ստեղծմանը:

Զբոսաշրջային հոսքի կանխատեսումները թեև կորցրել են արդիականությունը, սակայն ունեն որոշակի օրինաչափություն: Ամենամեծաքանակ այցելությունները կատարվում են ամռան ամիսներին: Ամենաքիչ հաճախելի ժամանակաշրջանը ձմեռային ամիսներն են և գարնան սկիզբը: Այս ժամանակաշրջանում հյուրանոցների և գյուղական վարձով տրվող բնակարանների բեռնվածությունն ու զբոսաշրջային ակտիվությունը առաջարկվում է լրացնել մշակութային միջոցառումների կազմակերպման շնորհիվ (կոնգրեսներ, փառատոներ, մրցույթներ, քաղաքային տոնակատարություններ` տարվա նշանակալի իրադարձությունների մշակումով և նախապես այդ մասին տեղեկատվության տարածումով), երիտասարդական ձմեռային, սպորտային, հանգստի, ուսումնական ծրագրերի մշակմամբ, ակտիվացնելով ձմեռային սեզոնում զբոսաշրջային հաստատությունների բեռնվածությունը:

Մարզում առկա են բարենպաստ պայմաններ ու ռեսուրսներ զբոսաշրջության նաև հետևյալ տեսակների գործառնման համար.

. Առողջարարական, (որը լայն տարածում ունի մարզում ի շնորհիվ բազմաթիվ հանքային աղբյուրների), ևս զբոսաշրջության լիարժեք տեսակ է:

. Գործարարական, որը ներկայումս ևս բուռն զարգացում է ապրում, ներառելով գիտաժողովների, սեմինարների կազմակերպում, խրախուսական և գործնական ճանապարհորդություններ: Այս տեսակը թույլ է տալիս երկարացնել զբոսաշրջային սեզոնը և հանդիսանում է ծառայությունների նոր տեսակների սպառող` կոնֆերանսների դահլիճների վարձակալում, սուրճ-ընդմիջումներ, ընդունելություններ շնորհանդեսներ, էքսկուրսիաներ` մասնակիցների և ուղեկցողների համար:

. Ճանաչողական. Մարզի բնակավայրերի զգալի մասը օժտված է պատմության և մշակույթի հուշարձանների առատությամբ, որոնց հարևանությամբ կազմակերպելով հետաքրքիր մշակութային միջոցառումներ և ապահովելով զբոսաշրջիկների ընդունելության համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների ցանց:

. Էթնոգրաֆիական, հիմնված պոտենցիալ սպառողի իրական հետաքրքրության վրա ժողովրդի կյանքի, ազգային ավանդույթների, ծիսակատարությունների, մշակույթին և ստեղծագործության նկատմամբ: Այս առումով հեռանկարային են պատմական կառուցվածքների օգտագործումը` որպես նշված միջոցառումների անցկացման համար կենդանի դեկորացիաներ:

. Իրադարձային, հիմնված որևէ մշակութային կամ սպորտային իրադարձության անցկացման կապակցությամբ զբոսաշրջիկների զանգվածային գրավման վրա: (Փառատոներ, մրցույթներ, քաղաքային տոնակատարություններ):

- էկոզբոսաշրջությունը` որպես կրթադաստիարակչական, բնապահպանական տեսակ, նախատեսվում է զարգացնել մարզի էկոլոգիապես մաքուր շրջաններում: Այս տեսակը դասվում է զբոսաշրջության զարգացման փոքրամասշտաբ տեսակներին և հանգում է ոչ մեծ խմբերի հանգստի կազմակերպմանը:

. Գյուղական (ագրո) զբոսաշրջություն` ավանդական, հեռավոր վայրերում տեղակայված գյուղերում, տեղաբնակների բնակարաններում:

Հետաքրքրությունը ժողովրդական արհեստների նկատմամբ մեծացնելու և դրանք զբոսաշրջային գրավչության օբյեկտ դարձնելու համար նախատեսվում է կազմակերպել արհեստանոց-կրպակներ վաճառասրահներով:

 

Բնական լանդշաֆտի վրա թույլատրելի ռեկրեացիոն բեռնվածքի որոշում

 

Համակարգի ռեկրեացիոն բեռնվածությունը որոշված է զբոսաշրջիկների (զուտ բուժվողների և հանգստացողների, թե տեղական, և թե արտասահմանյան), այն առավելագույն գումարային քանակով, որը կարող է միաժամանակ գտնվել ռեկրեացիոն տարածքներում, առանց խախտելու բնապահպանական և հանգստի հարմարավետ պայմանները, որոնք խիստ տուժում են գերբեռնումից, հաճախ բերելով անդառնալի հետևանքների:

 

Որպես ելակետային ընդունված է.

* մեկ մարդուն բաժին ընկնող բուժման և զբոսաշրջության ռեսուրսները: Ռեսուրսների հաշվառումը կատարվել է, ելնելով դրանց որակից ու քանակից, նաև դրանց ազդեցության գոտուց, մեկ տեղին անհրաժեշտ նվազագույն հողատարածքի չափերից:

* բնական լանդշաֆտների չափերը, որոնք հատկացված են հանգստի կազմակերպման համար, տարբեր տիպերի վրա բեռնվածության հաշվառումով,

- բնական կամ արհեստական լողափերի երկարությունները,

- զբոսաշրջային գրավչության օբյեկտների առկայությունը:

* Շրջանի ընդհանուր ռեկրեացիոն տարողությունը` որը սահմանափակվում է բնական լանդշաֆտի վրա թույլատրելի բեռնվածության ցուցանիշներով:

Առանձնացվում է 3 չափորոշիչ.

- կենսաէկոլոգիական, հիմնված բնական լանդշաֆտների կայունության վրա,

- տեխնոլոգիական, կապված լանդշաֆտի իրացման և ռեկրեացիոն գործունեության տարբեր տեսակներին ներկայացվող ներկայացվող ֆիզիկական և հիգիենիկ պահանջներից,

- հոգեբանական-գեղագիտական, հիմնված զբոսաշրջային գործունեությանը ներկայացվող գեղագիտական պահանջների, հոգեբանական հարմարավետության գործոնների վրա:

Ռեկրեացիոն տարողունակությունը որոշված է բնական ռեկրեացիոն պոտենցիալի վերլուծության և գնահատման հիման վրա, տարածքի հնարավորությունների մեծացման հնարավորությունների հաշվառումով` ի հաշիվ ռեսուրսների բազմապատկման ինժեներա-տեխնիկական և անտառմելիորատիվ աշխատանքների անցկացման:

Հաշվի են առնվել զբոսաշրջիկների և հանգստացողների (ինչպես արտաքին զբոսաշրջիկների հոսքերը, այնպես էլ ներքին հոսքերը) հետևյալ տիպերը.

- առողջարանային բուժում ստացող,

- տարբեր հաստատություններում հանգստացողներ,

- մասնավոր բնակելի ֆոնդում հանգստացողներ,

- ինքնուրույն ճանապարհորդող զբոսաշրջիկներ,

- զբոսաշրջության և հանգստի տարբեր հաստատություններում հանգստացող երեխաներ,

- կարճատև հանգստացողներ:

Ներքին հոսքերը ներառում են ինչպես տեղական հանգստացողներին, այնպես էլ շրջակա տարածաշրջաններից տվյալ գոտի ձգտող զբոսաշրջիկների հոսքերը:

Թույլատրելի բեռնվածքները կարգավորվում են հաճախորդների առավելագույն քանակը միավոր ժամանակի կտրվածքով լանդշաֆտի միավորի վրա` չխախտելով բնական հավասարակշռությունը և գեոհամակարգի կառուցվածքն ու բնույթը: ՈՒստի հաճախումների խտությամբ էլ որոշվում են տարածքների անհրաժեշտ բարեկարգման աստիճանը:

Տարողունակության հաշվարկը կատարվում է դիֆերենցված` առողջարանային օգտագործման տարածքների համար (բալնեոլոգիական կամ այլ բուժական ռեսուրսների հաշվառմամբ) և ռեկրեացիոն օգտագործման (բուժական, զբոսաշրջային ռեսուրսներով):

1. Բուժական-առողջարանային գումարային տարողունակությունն ըստ ջրաբուժական ռեսուրսների` հանքային ջրերի հաստատված պաշարներից ելնելով, կկազմի.

Wտ= Qօր x f,

որտեղ Qօր - բոլոր աղբյուրների գումարային օրական դեբիտն է, մ3/օր,

f - բերված գործակից, որը հաշվի է առնում ջրաբուժարանի աշխատանքի տևողությունը և աշխատանքային օրերի քանակը ամսվա կտրվածքով, մեկ պրոցեդուրայի վրա վրա հանքային ջրի ծավալը և մեկ բուժվողին անհրաժեշտ պրոցեդուրաների քանակը (f=2-3):

Մարզում հանքային ջրի հաշվարկած պաշարները (Ջերմուկ, Արփի և Սայաթ-Նովա հանքային աղբյուրներ) 28 լ/վրկ-են, որից ըստ Հայաստանի երկրաբանական ֆոնդի տրամադրած տվյալների «Փյուր ՈՒոթեր» ՍՊԸ, Վայոց Ձորի հանքային ջրերի գործարանի, Ջերմուկի մայր գործարանի, «Ջերմուկ գրուպ» ՍՊԸ կողմից շշալցման համար ծախսվում է 0.95 լ/վրկ հանքային ջուր: Հեռանկարային հաշվարկի համար եռապատկելով շշալցման հեռանկարային քանակը, կստացվի 2.85 լ/վրկ:

Մնացյալ 25.15 լ/վրկ-ի համար կատարելով հաշվարկ` վերոնշյալ բանաձևի կիրառմամբ, հաշվարկելով առողջարանային տեղերի քանակը, կունենանք.

25.15 x 86.4 = 2172.96 մ3/օր ջուր

Բալնեոլոգիական առողջավայրերի ընդհանուր գումարային տարողունակությունը կստացվի`

2172.96 x 3 = 6518 լոգանք

հաշվի առնելով, որ լոգանքներն ընդունվում են օրը մեջ, շուրջտարյա բուժման կազմակերպման պարագայում տարվա կտրվածքով կստացվի`

6518 x 12 x 2 = 156 432 մարդ` շուրջտարյա բուժման պարագայում:

Ըստ վերականգնողական թերապիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի տվյալների յուրաքանչյուր բուժվողի համար բուժական գործընթացի ժամանակահատվածում նորմատիվորեն սահմանված է 150 լ/օր հանքային ջուր (որից 2-3 լ/օր-ը խմելու կամ այլ բուժական միջոցառումների համար: Ջրի խնայողական օգտագործման նկատառումներից ելնելով (հաշվի առնելով, որ ներկայումս օգտագործվում է ջրի մոտ 25%-ը, մնացածը լցվում Արփա գետը), համապատասխան սարքավորված ռեզերվուարներում ջրի շուրջօրյա ամբարման-պահեստավորման հնարավորությունը (համաձայն ՀՀ ֆիզիոթերապիայի և կուրորտաբանության ինստիտուտի տվյալների ջրի ցիրկուլյացիայի իրականացման պարագայում ապահովվում են թարմ և պահեստավորված հանքային ջրի բուժական հատկությունների նույնությունը), կստացվի.

25.15 x 86400 = 2172960 լ/օր հանքային ջրի ելք

2172960 : 150 = 14 486 առողջարանային տեղ

Շուրջտարյա բուժման կազմակերպման ապահովելու պարագայում տարվա կտրվածքով կստացվի` 14 486 x 12 = 173 837 մարդ

Հաշվարկում հաշվի չեն առնված առողջարանային բուժում ստացողները միայն խմելու չափաբաժնի ընդունմամբ (որոնց նշանակված չէ լոգանքների ընդունում):

Խորհրդային տարիներին առողջարանները և հանգստյան տները տարեկան սպասարկում էին 25000-30000 մարդու:

Հաշվի առնելով առողջարանային և հյուրանոցային առկա տնտեսությունը, հեռանկարում այն նկատառում է ծավալների գրեթե 10-ակի աճ: Պահուստային տարածքների յուրացմամբ հեռանկարային խտությունը կհասցվի մինչև 80-100 մարդ/հա:

2. Անտառապատ շրջաններում տեղակայված կարճատև կամ երկարատև ռեկրեացիայի կլիմայական կուրորտային գոտինների տարողունակության հաշվարկը կատարվում է բնական լանդշաֆտների վրա թույլատրելի բեռնվածության հաշվառմամբ, ելնելով առանձնացված տարածքային ռեսուրսների ընդհանուր մեծությունից:

Wռ = S x Nռ,

որտեղ S - կլիմայաբուժության կամ հանգստի համար առանձնացված բնական լանդշաֆտների տարածքի մակերեսն է, հա,

Nռ - լանդշաֆտի վրա թույլատրելի բեռնվածության նորմատիվ մեծությունը, մարդ/հա:

Լանդշաֆտների տարբեր տիպերի վրա թույլատրելի բեռնվածությունների մեծություններն ընդունելով 10-30 մարդ/հա, և հաշվի առնելով անտառապատ տարածքների` մեծ թեքությունների վրա տեղադրվածության նկատմամբ նվազեցնող գործակցի (25-50%) կիրառումը, տարածքների ռեկրեացիայի համար առանձնացված բարենպաստ հատվածները հաշվի առնող գործակիցները (0.1-0.5) կստացվի.

Եղեգիսի - 5000 մարդ

Արենիի - 2200 մարդ

Արտավանի - 4100 մարդ

Հերհերի - 3100 մարդ

Ջերմուկի - 8500 մարդ

3. Զբոսաշրջության և ավտոզբոսաշրջության (Wզ) գոտիների տարողունակությունը ևս որոշված է տարածքի և զբոսաշրջության օբյեկտների վրա թույլատրելի բեռնվածության հաշվառումով, (1 մարդ/հա): Wզ = 20 000 մարդ

4. Մասնագիտացված ուղղվածության հանգստի հաստատությունների (անտառապահի, ձկնորսի տնակներ) տարողունակությունը հաշվարկվել է SNմս e» Wմս

Նպատակահարմար է ապահովել հանգստացողներին համապատասխան մասնագիտացմամբ զբաղմունքներով.

S - մասնագիտական հանգստի տեսակներով զբաղվելու համար բարենպաստ տարածք, հա

Nմս - տվյալ գործունեության պայմաններում լանդշաֆտի վրա թույլատրելի բեռնվածության նորմատիվ:

Ձկնորսության (կարթով) համար նախատեսված ջրային մակերես (թույլատրելի բեռնվածությունը` 20 մարդ/հա)-Հերհերի-950 մարդ, Կեչուտի-1200 մարդ:

Առագաստանավորդների, նավավարողների, ջրային դահուկորդների քանակը` 3 մարդ/հա-Կեչուտ-360 մարդ, Հերհեր-300 մարդ

5. Ձմեռային հանգստի տեսակների գերակայությամբ կարճատև կամ երկարատև հանգստի գոտիների տարողունակությունը հաշվարկվել է դահուկային տարածքների վրա բեռնվածության հաշվառմամբ, որը կազմում է 2-20 մարդ/հա` կախված տարածքի անտառապատվածությունից: Բարենպաստ տարածքների հաշվի առնմամբ կստացվի 16 000 մարդ:

Կազմվել են կանխատեսումային սխեմաներ, որոնցում արտահայտված են բնակչության տեղաշարժերը, հանգստացողների հոսքերի ուղղությունների և նպատակների բացահայտմամբ: Սխեմաների հիման վրա կանխորոշվել են հոսքերի հնարավոր տարաբաշխումը դեպի հանգստի վայրեր, ձևավորվել է ռեկրեացիոն համակարգի տարածական կառուցվածքը, ճշգրտելով հանգստի վայրերի ֆունկցիոնալ նշանակությունները, զարգացման ուղղվածությունը, տարաբնակեցման ուղղությունների և տրանսպորտային սպասարկման ուրվագիծը:

Երթուղիների կազմակերպման ընթացքում առանձնակի կարևորություն է տրվում ռեկրեացիայի տարածքային ոչ արդյունավետ կազմակերպման դեպքում, շրջակա միջավայրի վրա հետևյալ բացասական երևույթների կանխմանը,

- հողածածկի տրորում և պնդացում,

- տարածքի կենսաբազմազանության տեսակային կազմի փոփոխություն և կենսաբազմազանության դեգրադացիա,

- տարածքի օգտագործման, կառուցապատման և աղտոտման հետևանքով բազմաթիվ կենդանիների բնակության միջավայրերի և բույսերի աճելավայրերի կորուստ և հետևաբար լանդշաֆտների դեգրադացիա:

Նախատեսված է որոշ դեպքերում արհեստանոց-սրահների, ցուցադրական բնույթի վաճառասրահների կազմակերպումը, որտեղ 1-3 վարպետների կողմից ցուցադրվում կամ ուսուցանվում է արհեստագործական արտադրական առավել հետաքրքիր պրոցեսը` հետագա վաճառքի կազմակերպմամբ:

Արհեստանոց-սրահների տեղադրումը նախատեսվում է առանձնակի գեղարվեստական ավանդույթներով, խոշոր պատմաճարտարապետական հուշարձանների, համալիրների հարևանությամբ, ինչպես նաև զբոսաշրջային կենտրոններում, բնակավայրի պատմական հատվածներում (Եղեգնաձորում):

Նախատեսվում է նաև ոսկերչության, վայրի գեղարվեստական մշակման և գորգագործության արհեստանոց-կրպակի կազմավորում (յուրաքանչյուրը 5-10 աշխատատեղով): Բացի այդ, Վերնաշեն գյուղի մոտ Գլաձորի համալսարանի հարևանությամբ տեղակայված Թանահատի վանքի տարածքում, որտեղ առկա են հարուստ մշակութային ավանդույթներ, նախատեսված է (Հանդիսանալով Հայաստանի լուսավորչական կենտրոններից) ձևավորել հայկական մանրանկարչության արհեստանոց-կրպակ, որը կկրի նաև ցուցադրական բնույթ` իրականացված ցուցանմուշների վաճառքով (ուսումնական ձեռնարկների հետ): Վերնաշենում, ճարտարապետական հուշարձանի հարևանությամբ բնակելի կառուցապատման տարածքում նախատեսված է նաև քարամշակման-փորագրության արհեստանոց-կրպակ (5-10 տեղ): Ջերմուկում, Շատինում, Հեր-Հեր-ում ցուցադրության օբյեկտների անմիջական հարևանությամբ ավտոկայանատեղերում նախատեսվում են հուշանվերների վաճառքի կրպակներ:

Ավտոտեխսպասարկման կառուցվածքներից զատ մարզի տարածքում նախատեսվում է ձիանոցների կազմակերպում` համապատասխան երթուղիների կազմակերպման համար հեծյալ շարժակազմի նախապատրաստման նպատակով: Բնապահպանական նկատառումներից ելնելով նախատեսված են հետևյալ միջոցառումների իրականացումը-սպորտային, հետիոտն, դահուկային երթուղիների կահավորում, հատուկ կահավորված կայանատեղերի ձևավորում` անձրևից պաշտպանվելու ծածկերով, աղբամաններով, սանհանգույցներով, խարույկի հարթակներով, նստարաններով, ցանկապատնեշների իրականացում և այլն:

 

II-7.2 Հանգիստ և զբոսաշրջություն

 

Հետաքրքրաշարժ սննդի ցանցի կազմակերպումը ևս կարևոր գործոն է նպաստելու զբոսաշրջիկների ժամանցի կազմակերպմանը, հարստացնելու տպավորությունները և ծանոթանալու տեղական սննդատեսակի ավանդույթներին:

Եղեգնաձորում նախատեսվում է կազմակերպել կաթնային խոհանոցի հաստատություններ` մի շարք բնակավայրերում ենթակետերի կազմակերպմամբ, ձևավորելու Եղեգնաձորի պանիրների դեգուստացիայի հաստատությունների ցանց:

Մարզի համար առանձնակի կարևորություն ունի գինու արտադրությունը:

Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, Եղեգիս գետի վերին հոսանքներում միջին պլիոցենի ժամանակաշրջանի կավաշերտերից հայտնաբերվել են նախապատմական խաղողի բրածո տերևների դրոշմներ (խաղողի Զայսանյան մահացած տեսակ), որոնց տարիքը հասնում է 4-5 միլիոնի: Ներկայումս Հայաստանում վայրի վիճակում հանդիպում է խաղողի մեկ տեսակ` անտառային խաղողենին: Տարբեր դարաշրջանների հուշարձաններից հայտնաբերված խաղողի մնացորդները ցույց են տալիս, որ երկրագործության վաղ փուլերից սկսած, անտառային խաղողի ընտելացումից հետո մշակվող խաղողենին Հայաստանում անցել է զարգացման երկարատև ուղի և նպատակամղված, բազմադարյան սելեկցիայի արդյունքում ստացվել են միայն այս տարածքին բնորոշ մշակովի խաղողի աբորիգեն տեսակներ:

Հայաստանի Հանրապետությունում խաղողագործության և գինու արտադրության ավանդական գոտիներն էին Արարատյան դաշտը, Արարատյան դաշտին հարող նախալեռնային գոտին, Հյուսիսարևելյան շրջանները, Վայոց Ձորը և Սյունիքը: Վայոց Ձորի գոտին ընդգրկում է Եղեգնաձորի և Վայքի տարածաշրջանները 1000 մ բարձրության վրա, ակտիվ ջերմաստիճանների գումարը կազմում է 4347 oC, տեղումների միջին քանակը` 400-500 մմ: Այստեղ են գտնվում Հայաստանի ամենաբարձրադիր խաղողի այգիները: Այգիների տարածքը կազմում է 1235 հա, որից 85%-ը տեխնիկական` Արենի, Սապերավի, Կարմրահյութ, Հադիսի, Ներկառատ, 15% սեղանի` Արաքսենի սպիտակ, Սաթենի սպիտակ, Գանձակի սեղանի, Երևանի վարդագույն և Արարատի: Խաղողագործությամբ զբաղվում են 21 գյուղում:

Նման հարուստ պատմությունը նկատառում է գինու թանգարանի, գինիների համտեսման սրահների ցանցի ձևավորման` հիմնական կենտրոնով Արենի գյուղում (արդեն իսկ մասնակիորեն ձևավորված), ինչպես նաև ստեղծում նախադրյալներ` մարզում Ջերմուկի` որպես միջազգային չափանիշներին համապատասխան բուժ-առողջարարական զբոսաշրջային կենտրոնի վերածման ծրագրի շրջանակներում խաղողաբուժության, գինեբուժության նոր ձևավորվող ոլորտների ներդրման ու զարգացման:

Զբոսաշրջային համակարգի արդյունավետ գործառումը նկատառում է սպասարկման հաստատությունների ընդլայնված ցանցի ձևավորում: Մշակութային, հանդիսային, ժամանցային ու սպորտային հաստատությունների տեղաբաշխում և միջոցառումների կազմակերպման գործընթացում երթուղիների կառուցվածքն ու սցենարային ծրագրերը նախատեսվել են այնպես, որ երթուղիների ընդհանուր ծրագրում ներառված լինեն զբոսաշրջիկների միասնական զբաղմունքների ցիկլեր (զբոսաշրջային փաթեթով առաջարկված), այն է հուշարձանների, թանգարանների, զանազան տեսարժան վայրերի այցելություններ, սպորտ-առողջարանային արշավներ, այնպես էլ ազատ, զուտ զբոսաշրջիկների կողմից կազմակերպվող ժամանց` մասնակցություն բազմաբնույթ մշակութային ու սպորտային միջոցառումների, ուսումնակրթական գործընթացների և խաղաղ հանգիստ:

Հնագույն ավանդույթների վերածնումը, ազգային տոնակատարությունների կազմակերպված անցկացումը, ծանոթացումը ավանդույթներին, տոնակատարությունների կազմակերպումը նոր տարրերի լրացումով, անտարակույս հետաքրքրություն կներկայացնեն զբոսաշրջիկների համար և կհանդիսանան անհրաժեշտ պայման ժողովրդի պատմությանն ու կենցաղին առավել լիարժեքորեն ծանոթանալու համար:

Ներկայումս պահպանված են մի շարք ավանդական տոնակատարություններ ու ծեսեր, օր. Ծաղկազարդի տոնը (նվիրված գարնանամուտին, համբարձման), տրնդեզի (ձմռան վերջում), Վարդավառի (ամռան երկրորդ կեսին), Նավասարդը, Բարեկենդանը, Կանաչ կիրակին, ինչպես նաև ժամանակակից տոնակատարություններ, որոնց նախատեսվում է ներգրավել նաև զբոսաշրջիկներին` ունենալով երկու նպատակ-ինչպես ավելի բազմազան, գրավիչ ու հետաքրքիր դարձնել նրանց ժամանցը, այնպես էլ լրացուցիչ տնտեսական արդյունքի ակնկալիքով: Մի քանի տարի է, որ մարզում մեծ շուքով նշվում է գինու, բերքի տոնը, որն ուղեկցվում է աճեցված բերքի, մթերքների ցուցահանդես-վաճառքով, հանդիսություններով, ազգային երգերի, պարերի կազմակերպմամբ: Տոնակատարությունների շրջանակը կլրացվի նաև լրացուցիչ հետիոտն կամ հեծյալ արշավներով, հեծանվաերթերով, կինոնկարների, համերգների կազմակերպումը, թեմատիկ երեկոների կազմակերպմամբ (հանդիպում հայտնի մարդկանց` երաժիշտներ, նկարիչներ, գրողներ), ազգագրական ժամանցային խաղի, ազգային երգեր, պարերի ուսուցում, մասնակցություն ավանդական արհեստների ուսուցմանը, կերակրատեսակների, խմիչքների պատրաստմանը, նկարչական մրցույթ-ցուցահանդեսների մասնակցություն և կազմակերպում, ազգագրական համույթների ելույթների մասնակցություն, արհեստանոց-կրպակների այցելություններ, հուշանվերների ձեռքբերում: Առավել երկարատև երթուղիներում ներառել Սևանա լճի ափին հանգստի-ժամանցի կազմակերպում, թիավարություն, ջրային սպորտաձևեր:

Այսպիսով, վերոնշյալ ժամանցի ու զվարճանքի միջոցառումները բաժանվում են երկու տարատեսակի` սովորական և էթնոգրաֆիական բնույթի: Սովորական բնույթի միջոցառումները ներառում են զբոսաշրջիկների առավել մեծ քանակություն, զանգվածային միջոցառումների կազմակերպում` կանոնավոր անցկացվող և նախատեսված ստացիոնար կառույցներում (շուրջտարյա և սեզոնային գործող).

- մշակութա-հանդիսատեսային,

- սպորտային:

Էթնոգրաֆիական բնույթի միջոցառումները տարաբաժանվում են հետևյալ տեսակների.

- զվարճանքի տեսակներ, որոնց անցկացման համար պահանջվում են ստացիոնար կառույցներ և հատուկ սարքավորումներ (ձիերով զբոսանք, ազգային խաղերի հարթակներ, այլ զվարճանք` կախված տեղական պայմաններից),

- զանգվածային միջոցառումներ, որոնք անց են կացվում պարբերաբար և չունեն ստացիոնար կառույցների պահանջ (հնագույն ազգային տոնակատարությունների անցկացում, ջրային մակերեսների այցելություն):

 

Ձմեռային զբոսաշրջության ներկա միտումները

 

Համաձայն ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից Ջերմուկ քաղաքի համար մշակված վերոնշյալ զարգացման ծրագրի ձմեռային զբոսաշրջության միջոցառումները կարող են դասակարգվել հետևյալ կերպ.

 

. Դահուկասահք. Ալպերին բնորոշ կազմակերպված գործունեություն, օրինակ, սարնիվար դահուկասահք, ձնատախտակ (snowboarding), ուղղաթիռադահուկասպորտ (heli-skiing)

 

. Բացօթյա միջոցառումներ. էկոզբոսաշրջություն, արկածային գործունեություն, օրինակ, դահուկավազք, ձնամեքենաների վարում, զբոսանք սահնակներով, զբոսանք շներով լծված սահնակներով, ձմեռային ճամբարներ, վայրի կյանքի դիտարկում

 

. Քաղաքային միջոցառումներ. քաղաքային կյանքի տարրեր, ինչպիսին են օրինակ. գնումներ, ճաշկերույթ, տեսարժան վայրերի այցելություն, թանգարանների, թատրոնների, համերգների, սպորտային միջոցառումների հաճախում

 

. Փառատոններ/միջոցառումներ. ձմեռային կարևոր միջոցառումներ

 

. ՈՒսուցողական/մշակութային միջոցառումներ. լեզվի ուսուցման տարր պարունակող արձակուրդ, տեղական միջավայրին ու մշակույթին բնորոշ միջոցառումներ, խոհարարական դպրոցներ

 

. Հանգստյան տներ և առողջարաններ

 

. Տոնական օրեր. Ծննդյան տոնի, Ամանորի և այլ տոների հետ կապված հատուկ միջոցառումներ

 

Այնուամենայնիվ, ձմեռային արձակուրդում գտնվող հաճախորդների հիմնական դրդապատճառը մնում է սպորտը (օրինակ, դահուկավազքը և ձնատախտակը (snowboarding)): Արձակուրդն անցկացնելու վայրի (հանգստյան գոտու) ընտրության չափանիշները ներառում են հասանելիությունը, գինը, ծառայությունների ու հարմարությունների որակը: (Բնական) ձյան բավարար պայմանները համարվում են ընտրվող վայրի ամենակարևոր բնութագիրը:

 

Որպես առողջարանային ու ձմեռային զբոսաշրջության կենտրոն Ջերմուկի զարգացումը պետք է իրականացվի համաչափորեն հոգալով ներկայիս բնակչության և այցելու զբոսաշրջիկների սոցիալական, մշակութային, տնտեսական և շրջակա միջավայրի պաշտպանության կարիքները, հաշվի առնելով նաև ապագայում Ջերմուկում բնակվողներին և այցելուներին:

 

Դա կարևոր է Ջերմուկի, որպես զբոսաշրջության կենտրոնի, երկարաժամկետ հաջողության համար, քանի որ դրա զբոսաշրջության արդյունաբերությունը ուղղակիորեն կախված է շրջակա միջավայրի որակից, քաղաքի բնույթից, տեղական մշակույթից ու տեղացիներից: Կարճաժամկետ ձեռքբերումները չպետք է գերակայեն երկարաժամկետ նպատակների վրա:

 

------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
11.02.2010
N 103-Ն
Որոշում