Սեղմել Esc փակելու համար:
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ (ԲԺՇԿԱՍԱՆԻՏԱ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ (ԲԺՇԿԱՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ) ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆԸ Ե ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆԻՍՏԻ
ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՔԱՂՎԱԾՔ

 

22 հոկտեմբերի 2009 թվականի N 44

 

i

2. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ (ԲԺՇԿԱՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ) ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆԸ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ (ԲԺՇԿԱՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ) ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԾՐԱԳՐԻՆ ՀԱՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՏԱԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2009 թվականի մայիսի 21-ի N 567-Ն որոշման 1-ին կետով հաստատված հավելվածի 6-րդ կետին համապատասխան`

1. Հավանություն տալ`

1) Հայաստանի Հանրապետությունում Միջազգային առողջապահական (բժշկասանիտարական) կանոնների ներդրման ռազմավարությանը` համաձայն N 1 հավելվածի.

2) Հայաստանի Հանրապետությունում Միջազգային առողջապահական (բժշկասանիտարական) կանոնների ներդրման միջոցառումների ծրագրին` համաձայն N 2 հավելվածի:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2009 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 28-ԻՆ

 

Հավելված N 1

ՀՀ կառավարության

2009 թ. հոկտեմբերի 22-ի նիստի

N 44 արձանագրային որոշման

 

I. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

 

Սույն ռազմավարությամբ ամրագրվում է Հայաստանի Հանրապետությունում Միջազգային առողջապահական կանոնների (այսուհետ` Կանոններ) ներդրման համար անհրաժեշտ կարողությունների զարգացման և միջոցառումների իրականացման ուղիները:

Ներկա պայմաններում ամբողջ աշխարհում բնակչության առողջության պահպանումը և հիվանդությունների կանխարգելումն ընդունվում է որպես գերակա խնդիր: Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալների տարեկան միլիոնավոր մարդիկ հիվանդանում կամ մահանում են զանազան հիվանդություններից և թունավորումներից: Երկրագնդի համաճարակային իրավիճակի լարվածությանը նպաստում են նաև սպառնացող կենսաահաբեկչությունը, արտակարգ իրավիճակները, բնական աղետները, նոր առաջացող հիվանդությունները և այլն: Կյանքի ներկայում ընթացող բնական և սոցիալական պայմանների արմատական փոփոխությունները հաճախ բնակչության առողջության համար ունենում են անկանխատեսելի հետևանքներ` առաջ բերելով մարդուն դեռևս անհայտ էկոլոգիական ռիսկեր, մասնավորապես` կենսաբանական, քիմիական և ճառագայթային, որոնք ուղղակի և անուղղակի կերպով ազդում են մարդու առողջության վրա: Վերջին տասնամյակներում աշխարհում տեղի ունեցած կենսաբանական, քիմիական և ճառագայթային գործոններով պայմանավորված իրադարձությունները ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը բազմադեղորայքակայուն տուբերկուլյոզը, ծանր, սուր շնչառական համախտանիշը, թռչնագրիպը, գրիպ Ա H1N1-ը, Չերնոբիլյան աղետը, Էբոլի և Մարբուրգի տենդերը, պրիոնային հիվանդությունները, Պոլոնիում 210-ով ախտահարումը, թունավորումները, որոնք գնահատվել են որպես «հանրային առողջության ոլորտում միջազգային նշանակության արտակարգ իրավիճակ», նախանշել են միջազգային մակարդակով վտանգների կանխարգելման կառավարման համապարփակ փաստաթղթի ձևավորումը:

Այս համատեքստում Առողջապահության համաշխարհային ասամբլեան 2005 թ. իր 58-րդ նստաշրջանում ընդունել է Լրամշակված Կանոնները, որոնք բազմաթիվ երկրների, այդ թվում` Հայաստանի համար ուժի մեջ են մտել 2007 թվականի հունիսի 15-ից (Կանոններն առաջին անգամ ընդունվել են 1969 թ. Առողջապահության համաշխարհային ասամբլեայի կողմից` Առողջապահության համաշխարհային 4-րդ ասամբլեայի կողմից 1951 թ. ընդունած Միջազգային հիգիենիկ/սանիտարական նորմերից հետո: 1969 թ. ընդունված Միջազգային առողջապահական կանոնները վերանայվել են 1973-ին և 1981-ին:

Սույն կանոնները նպատակ են հետապնդում կանխակայել հիվանդությունների միջազգային տարածումը, կանխարգելել և պայքարել դրանց դեմ, հանրային առողջապահության մակարդակում դրանց դեմ ձեռնարկել հակազդման միջոցառումներ, որոնք համազոր են բնակչության առողջության ռիսկերին և որոնք լրացուցիչ խոչընդոտներ չեն հարուցում միջազգային առևտրի և փոխադրումների համար: Այս կանոնները հետապնդում են որոշակի սկզբունքներ` մարդու իրավունքների, արժանապատվության և ազատությունների գերակայություն, երկրների կողմից սեփական օրենսդրության մշակում:

Հայաստանի Հանրապետությունը, որպես Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության անդամ և Կանոնների մասնակից երկիր ունի պարտավորություններ` կապված մեր հանրապետությունում Կանոնների ներդրման հետ:

Կանոնների ներդրման ուղղությամբ կատարվել են զգալի աշխատանքներ, այդ թվում` մշակվել են մի շարք նորմատիվ-իրավական ակտեր, որոնք հիմք են ստեղծել սույն ռազմավարության մշակման և գործադրման համար, այդ թվում` Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի 2008 թ. հոկտեմբերի 25-ի Թիվ 836-Ա որոշմամբ ձևավորվել է միջգերատեսչական հանձնաժողով, որը մշակել և սահմանված կարգով հաստատման է ներկայացրել «Հայաստանի Հանրապետությունում Միջազգային առողջապահական (բժշկասանիտարական) կանոնների ներդրման ծրագիր-ժամանակացույցը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագիծը, ինչն ամրագրվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2009 թ. մայիսի 21-ի N 567-Ն որոշմամբ: Վերջինս հիմք ընդունելով մշակվել է սույն ռազմավարությունը: Նշենք նաև, որ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2009 թ. հուլիսի 16-ի N 809-Ն որոշմամբ սահմանվել է Կանոնների հարցերով Ազգային համակարգող մարմինը, որը Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունն է:

Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2009 թվականի մայիսի 21-ի N 567-Ն որոշման (Հավելված, կետ 4) կենսաբանական, քիմիական և ճառագայթային ազդակների հետ առնչվող շահագրգիռ մարմինների կողմից իրականացվել է, կենսաբանական և ճառագայթային ազդակների հետևանքով առաջացած «հանրային առողջությանն առնչվող միջազգային նշանակություն ունեցող երևույթների» բացահայտման, գնահատման, արձագանքման կարողությունների ազգային առկա ռեսուրսների գնահատում: Գնահատումը կատարվել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից տրամադրված մեթոդաբանությամբ` բոլոր շահագրգիռ կառույցների կողմից` ինքնագնահատման եղանակով: Գնահատման արդյունքներն օգտագործվել են սույն ռազմավարությունը մշակելու համար:

Որպես միջազգային և համազգային նշանակություն ունեցող փաստաթուղթ, սույն ռազմավարությունն այն գործիքն է, որի միջոցով Հայաստանի Հանրապետության բոլոր շահագրգիռ կառույցների համագործակցությամբ Կանոնները կներդրվեն երկրում` կնպաստեն հանրապետության բնակչության առողջության պահպանմանը, հիվանդությունների և թունավորումների կանխարգելմանը: Այս ռազմավարությունը նախանշում է «հանրային առողջության բնագավառում միջազգային նշանակության արտակարգ իրավիճակի» դիմակայման կարողությունների ձևավորման նոր փուլ և երաշխավորում է միջազգային մոտեցումներին համապատասխան արձագանք:

 

ԳԼՈՒԽ 1. ՎԱՐԱԿԻՉ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԻՐԱՎԻՃԱԿԱՅԻՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

 

1. Ներկա համաճարակային և անասնահամաճարակային իրավիճակը Հայաստանի Հանրապետությունում

 

1) Վարակիչ հիվանդությունների համաճարակային իրավիճակի վերջին տարիների ուսումնասիրությունների արդյունքների շարժընթաց, ամենամյա վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ներկա ժամանակաշրջանում Հայաստանում համաճարակային իրավիճակը, չնայած առանձին բռնկումների արձանագրմանը, համեմատաբար հանգիստ է: Դիֆթերիայի, ռիկեցիոզների, այդ թվում` համաճարակային բծավոր տիֆի և Բրիլի հիվանդության, սուր պոլիոմիելիտի, փայտացման, կատաղության, կարմրուկի դեպքեր չեն արձանագրվել:

2) 2004-2005 թթ. հանրապետությունում արձանագրվել է կարմրուկի բնական պարբերական հերթական բռնկումը, որի ընթացքում հիվանդացել է 4064 անձ, ինչի հետևանքով կազմակերպվել և 2007 թվականին կարմրուկի դեմ իրականացվել է պատվաստումների լրացուցիչ կամպանիա, որի արդյունքում կտրուկ նվազել է կարմրուկով հիվանդացությունը: 2009 թվականին կարմրուկի դեպքեր չեն արձանագրվել:

3) Հայաստանում պոլիոմիելիտի վերջին դեպքերն արձանագրվել են 1995 թվականին: 1996 թվականից երկրում ներդրվել է սուր թորշոմած պարալիչների համաճարակաբանական հսկողության համակարգը: 2002 թվականին ի թիվս եվրոպական տարածաշրջանի մյուս երկրների Հայաստանը վկայագրվել է որպես պոլիոմիելիտից ազատ գոտի: Այս կարգավիճակը պահպանելու համար Առողջապահության նախարարության կողմից մշակվել և ներդրվել են Հայաստանի Հանրապետության «պոլիոմիելիտից ազատ» կարգավիճակի պահպանման միջոցառումների պլանը (Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի 02.04.2007 թվականի N 580-Ա հրաման) և Հայաստանի Հանրապետությունում վայրի պոլիովիրուսների հայտնաբերման դեպքում իրականացվող արտահերթ համալիր հակահամաճարակային միջոցառումների պլանը (Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի 08.04.2009 թվականի N 490-Ա հրաման):

4) Հանրապետությունում բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են տարափոխիկ հիվանդությունների տարածման առումով, քանի որ առկա են բոլոր պայմանները դրանք տարածող միջատների պոպուլյացիաների կենսագործունեության համար: Հայաստանում արձանագրված մալարիայի հետվերացումային բռնկման հետևանքով 1994 թվականից ի վեր երկրում արձանագրվել են մալարիայի բազմաթիվ դեպքեր, այդ թվում` տեղական, որոնց արձանագրումը շարունակվել է մինչև 2005 թվականը ներառյալ` (1994 մինչև 2005 թ. Հայաստանում արձանագրվել է մալարիայի 4015 դեպք, որից 1725-ը` տեղական ծագման): Դեպքերի գրանցման բարձրակետը եղել է 1998 թվականին, երբ արձանագրվել է 1156 դեպք, որից 542-ը` տեղական, առավել թվով տեղական դեպքեր արձանագրվել են 1997 թ.` 547): Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2006 թվականի հունիսի 16-ի «Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական մալարիայի վերացման 2006-2010 թվականների նպատակային ծրագրի և տեղական մալարիայի վերացման բնագավառում իրականացվելիք առաջնահերթ միջոցառումների մասին» N 23 արձանագրային որոշման պահանջների կատարման արդյունքում 2006 թվականից առ այսօր հանրապետությունում մալարիայի տեղական դեպքեր չեն արձանագրվել: Ներկա իրավիճակում Հայաստանի Հանրապետությունը կարող է դիմել Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությանը` Հայաստանը մալարիայից ազատ գոտի ճանաչելու (վկայագրման) գործընթացը սկսելու համար:

5) Ներկայում անհանգստացնող է լեյշմանիոզ հիվանդության դեպքերի արձանագրման փաստը` 2008 թվականին արձանագրվել է լեյշմանիոզի 8 դեպք: 2009 թվականի 7 ամսվա ընթացքում` 9 դեպք: Վերջինս հետևանք է թափառող կենդանիների օրգանիզմում, որպես բնական պահոց, վարակի գոյատևման, օրգանական աղբի կուտակումների վրա բազմացող մլակների պոպուլյացիայի աճի և մլակների միջոցով կենդանիներից մարդուն վարակի փոխանցման:

6) Նշված ժամանակահատվածում դիտվել է բրուցելոզի արձանագրված դեպքերի աճ (2007 թվականին արձանագրվել է 247, 2008-ին` 289, 2009-ի 7 ամսվա ընթացքում` արդեն 222 դեպք)` պայմանավորված կենդանիների շրջանում բրուցելոզի դեպքերի արձանագրմամբ և այլն:

7) Երկրում շարունակում են արձանագրվել աղիքային վարակիչ հիվանդություններ` պահպանելով միջին հիվանդացության պատկեր:

8) Հանրապետության տարածքի զգալի հատվածը` շուրջ 70-95 տոկոսը հանդիսանում է բնական օջախ հատուկ վտանգավոր բնական օջախային հիվանդությունների համար:

9) Հայաստանում ներկայում առկա է վարակիչ հիվանդությունների բռնկումների, համաճարակների առաջացման չափավոր միտում: Տարբեր տարիների Հայաստանի Հանրապետությունում տեղի ունեցած բռնկումների, 95%-ը ջրային ծագման են` պայմանավորված ջրմուղ-կոյուղու խողովակների մաշվածության հետևանքով առաջացած վթարներով: Հատկանշական է 1998 թ. Արմավիրի մարզի Զարթոնք գյուղում խոլերայի բռնկումը, որի ժամանակ արձանագրվել է 78 հիվանդ, 2003 թ. Կոտայքի մարզի Ֆանտան գյուղում տուլարեմիայի բռնկումը, որի ժամանակ արձանագրվել է 112 հիվանդ, նույն թվականին Երևանի Արաբկիր համայնքում աղիքային վարակի, բռնկումը` 280 հիվանդության դեպքով, 2008 թվականի Լոռու մարզում աղիքային վարակի բռնկումը` 211 հիվանդ և այլն: Ամեն տարի Հայաստանում արձանագրվում են տարբեր վարակիչ հիվանդությունների միջինում 1-3 բռնկում:

10) Հայաստանում վերջին 10 տարվա ընթացքում դիտվում է հեպատիտներով ընդհանուր հիվանդացության նվազման միտում` հիվանդացությունը (100 000 բնակչի հաշվով) 2007 թվականի 1997 թվականի համեմատությամբ նվազել է 2.6 անգամ: Հայաստանում հեպատիտներով հիվանդացության ընդհանուր կառուցվածքում մոտ 90%-ը բաժին է ընկնում հեպատիտ Ա-ին: Վերջին տարիներին արձանագրվել է հեպատիտ Բ-ով հիվանդացության նվազում, մասնավորապես` 1999 թվականին պատվաստումների ներդրումից հետո: Հեպատիտ Ց-ն երկրում ունի հիվանդացության միջին մակարդակ:

11) Տուբերկուլյոզով հիվանդացությունը հանրապետությունում ամենաբարձրը 2005-2006 թթ. էր, ներկայումս այն ունի կայուն միջին մակարդակ: Մահացությունը տուբերկուլյոզից 2007 թվականին կազմել է 5,4, իսկ 2008-ին` 4,3: Վերջին 4 տարվա ընթացքում առաջնակի հիվանդների արձանագրումը գրեթե նույն մակարդակի վրա է: Հանրապետությունում դեղորայքակայուն տուբերկուլյոզի դեմ պայքարի ուղղությամբ ներկայում իրականացվում է զգալի աշխատանքներ, 2009 թվականին «Հանրապետական հակատուբերկուլյոզային դիսպանսեր» ՓԲԸ-ում բացվել է բազմադեղորայքակայուն տուբերկուլյոզի դեմ պայքարի բաժանմունք: Չնայած այս ամենին բազմադեղորայքակայուն տուբերկուլյոզը և բուժման անբարեհաջող ելքով հիվանդների առկայությունը դեռևս հիմնախնդրային է: Հանրապետությունում ներկայումս իրականացվում է ՀՀ կառավարության 2006 թվականի դեկտեմբերի 28-ի «Տուբերկուլյոզի դեմ պայքարի 2007-2015 թվականների ազգային ծրագրին և ծրագրի իրականացման ժամանակացույցին հավանություն տալու մասին» N 52 արձանագրային որոշումը:

12) Անասնահամաճարակային իրավիճակը ներկայում կայուն է, 2008 թվականից մինչ օրս չեն արձանագրվել դաբաղի թռչնագրիպի դեպքեր: 2007 և 2008 թվականներին եղել են խոզերի աֆրիկական ժանտախտի բռնկումներ: Կենդանիների շրջանում զոոնոզներից արձանագրվել են պաստերելոզ, լեպտոսպիրոզ, կատաղություն` խոշոր եղջերավորների և շների շրջանում, բրուցելոզ, տուբերկուլյոզ և այլ հիվանդությունները:

2008-2009 թթ. դիտվում է կենդանիների շրջանում բրուցելոզի համաճարակաբանական ակտիվացում, զգալիորեն ավելացել է հիվանդության նկատմամբ դրական հակազդած կենդանիների և անապահով տնտեսությունների քանակությունը:

13) Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ աշխարհում վերջին տարիներին բազմաթիվ նոր վարակիչ հիվանդություններ են արձանագրվում, մասնավորապես գրիպ Ա H1N1-ը, թռչնագրիպը, ծանր սուր շնչառական համախտանիշը և այլն, հանրապետությունում համաճարակաբանության ոլորտի աշխատանքը զգալիորեն լարված ընթացք է ստանում այս հիվանդությունների դիմակայման ուղղությամբ գործադրվող կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման և իրականացման համար:

 

2. Ռեսուրսների և կառուցվածքների ներկա իրավիճակ

 

1) Հայաստանի Հանրապետությունում վարակիչ հիվանդությունների հսկողությունն (այսուհետ` հսկողություն) իրականացվում է բոլոր մակարդակներում` համայնքային, մարզային և ազգային: Հսկողությունը հիվանդության շարժի մշտական, բազմատեսակետ գնահատման համակարգն է, որն ընդգրկում է հարուցչի և փոխանցողի պոպուլյացիաների, տերերի, բնասոցիալական միջավայրի նկատմամբ դիտարկումը, վերլուծությունը և գնահատումը` որոշելով տվյալ տարածքում հիվանդության տարածվածության չափերը և մշակելով պայքարի ու կանխարգելման համապատասխան միջոցառումներ: Նման բարդ, համապարփակ և համակարգված աշխատանքը պահանջում է բազմոլորտ և բազմասեկտորային համագործակցություն: Այս համակարգը գործում է ինչպես ընթացիկ այնպես էլ բռնկումների և համաճարակների ժամանակ: Բնակչության շրջանում հսկողության համակարգի գործադրումն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարության (այսուհետ Առողջապահության նախարարության), կենդանիների շրջանում` Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարության (այսուհետ` Գյուղատնտեսության) կողմից` նրանց համապատասխան կառույցների ընդգրկմամբ:

2) Կենդանիների հիվանդությունների հսկողության գործընթացում թերի է դաշտային հսկողության համակարգը և արտակարգ իրավիճակում հակազդեցության ընթացակարգը: Անհրաժեշտ է վարակիչ հիվանդությունների ախտորոշման շարունակական ուսուցողական ծրագրերի իրականացում: Պահանջվում են չնախատեսված արտակարգ իրավիճակների մշակված պլաններ և դրանց կատարելագործում, նաև այդ գործընթացում ներառված մասնագիտական կադրերի ծանոթացում և ուսուցում: Համաճարակաբանական ուսումնասիրության գործում կարևոր է վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ ապահով տարածքների ստեղծման ռազմավարության ներդրումը:

Առկա է կենդանական ծագման մթերքում անասնաբուժական դեղերի մնացորդային քանակների որոշման լաբորատոր հետազոտությունների ներդրման անհրաժեշտություն: Ներկայում անասնահամաճարակային պետական միջոցառումներն իրականացնում են համայնքային անասնաբույժները` Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարություն-համայնքի ղեկավար-անասնաբույժ եռակողմ պայմանագրային հիմունքներով: 2007 թ. այդ միջոցառումները իրականացրել են 700, 2008 թ.-ին` 750, 2009 թ.-ին` 851 համայնքային անասնաբույժներ: Կախված անասնագլխաքանակից` համայնքը սպասարկում են 1 կամ մի քանի անասնաբույժներ, իսկ որոշ փոքրաքանակ անասնագլխաքանակով համայնքներում` 1 անասնաբույժը մի քանի համայնքներ: Պետական անասնաբուժական մարմինը ստուգումներից և ուսումնասիրություններից բացի անհրաժեշտություն ունի իրականացնելու նաև համապատասխան գործունեությունների մոնիտորինգ և աուդիտ` ռիսկերի վերլուծության հիման վրա նպատակային և արդյունավետ ստուգումներ իրականացնելու համար:

Իրավական և վարչատնտեսական տեսակետից կատարելագործման կարիք ունի կենդանիների գրանցման, շարժի, նույնականացման գործընթացը, որը կենդանիների առողջության և սննդամթերքի անվտանգության ապահովման գրավականն է պետական հսկողության շրջանակներում:

3) Սննդամթերքի անվտանգության բնագավառում սննդի շղթայի բոլոր փուլերում, սննդամթերքի անվտանգության նկատմամբ պետական վերահսկողություն իրականացնում են` Գյուղատնտեսության իսկ սննդամթերքի փոխադրման համար օգտագործվող տրանսպորտային միջոցների, սննդամթերքի արտադրության և շրջանառության փուլերի համար նախատեսված տարածքների, կառուցապատման, կահավորման, վերանորոգման, սննդամթերքի արտադրության և շրջանառության փուլերում սննդամթերքի հետ անմիջական շփում ունեցող աշխատակիցների նկատմամբ պետական պետական վերահսկողություն իրականացվում է Առողջապահության նախարարության կողմից: Սննդամթերքի անվտանգության նկատմամբ պետական վերահսկողությունը կանոնակարգող գործող իրավական դաշտը միջազգային մոտեցումներին համապատասխան լրամշակման կարիք ունի:

Ստուգումից տարանջատված, որպես առանձին գործառույթ, մոնիթորինգ կատարելու օրենսդրական իրավասություն Գյուղատնտեսության նախարարությունը չունի: Մոնիթորինգ կատարվում է ստուգումների արդյունքների վերլուծության հիման վրա, որն արդյունավետ չէ սննդի անվտանգության խնդիրները ժամանակին հայտնաբերելու և կանխելու տեսակետից: Անհրաժեշտություն կա Գյուղատնտեսության նախարարության սննդամթերքի անվտանգության և անասնաբուժական տեսչությանը վերապահել սննդի շղթայի փուլերում դիտարկում կատարելու իրավասություն և մշակել ու ներդնել մոնիտորինգի նորմատիվային ընթացակարգ:

Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քննարկմանն է ներկայացված «Սննդամթերքի անվտանգության ծրագիրը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագիծ, որով սահմանված են այս ոլորտի նպատակները, խնդիրները, լուծման ուղիները և անհրաժեշտ միջոցառումները:

4) Բնակչության շրջանում վարակիչ հիվանդությունների հսկողությունը իրականացվում է «Հայաստանի Հանրապետության բնակչության սանիտարահամաճարակային անվտանգության ապահովման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի (ընդունված 1992 թվականին) և դրանից բխող նորմատիվ իրավական ակտերի հիման վրա: Սակայն վերջինս ամբողջության չի ընդգրկում ոլորտի ներկայիս հիմնախնդիրները: Այս օրենքում վարակիչ հիվանդություններին առնչվող դրույթները հիմնականում բացակայում են, սակայն դրանք իրենց արտացոլումն են գտել «Հանրային առողջության անվտանգության ապահովման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագծում: Համաճարակաբանության ոլորտի հիմնախնդիրներն ամբողջությամբ լուծելու և կանոնակարգելու համար վարակիչ առանձին հիվանդությունների, բուժկանխարգելիչ կազմակերպությունների հիգիենիկ-համաճարակային ռեժիմի հարցերը կանոնակարգող սանիտարահամաճարակային կանոնները և նորմերը, մեթոդական փաստաթղթերը համալրման և լրամշակման կարիք ունեն:

5) Համաձայն Կանոնների պահանջի` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունը կարիք ունի Կանոնների տեսակետից գնահատման և համապատասխանեցման: «Հանրային առողջության անվտանգության ապահովման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծն ամբողջությամբ մշակվել է Կանոններին համապատասխան: Հայաստանում հստակ կանոնակարգված է օրենսդրության փոփոխության իրականացման գործընթացը («Իրավական ակտերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 70-րդ հոդված) ինչը հնարավորություն է ստեղծում անհրաժեշտության դեպքում նախաձեռնել փոփոխություններ: Հսկողության գործընթացի կանոնակարգման ուղղությամբ առկա են մի շարք նորմատիվ-իրավական ակտեր, մեթոդական փաստաթղթեր, ուղեցույցներ: Վարակիչ հիվանդությունների ուղղությամբ գործող նորմատիվ-իրավական ակտերի պահանջների կատարման հսկողությունն իրականացվում է «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի համաձայն: Անասնաբուժության մեջ կենդանիների առողջության համաշխարհային կազմակերպության կողմից սահմանված պահանջները ներդնելու և Հայաստանի Հանրապետության անասնաբուժության բնագավառը միջազգային չափորոշիչներին համապատասխանեցնելու անհրաժեշտությունից ելնելով` մշակվել է «Կենդանաբուժության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծ, 2005 թվականից ընդունվել են բազմաթիվ իրավական ակտեր և կատարվում են շարունակական օրենսդրական բարեփոխումներ:

6) Հսկողության գործընթացում մեծ տեղ է տրվում միջոլորտային համագործակցությանը: 2008 թվականից գործում է «Կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների ծանուցման և գրանցման կարգը», 2009 թվականից` «Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարության, Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարության և Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության նախարարության միջև կենդանիների և մարդու համար ընդհանուր հիվանդությունների մասին տեղեկատվության փոխանակման կարգը»: Վերջինս կանոնակարգում է նշված ոլորտներում առանձին կառույցների պարտականությունները, պատասխանատվությունները, փոխհարաբերությունները, տեղեկատվության փոխանակման մեխանիզմները և այլն: Համագործակցության ուղղությամբ գործում է նաև Առողջապահության նախարարության և Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության միջև փոխտեղեկատվության կարգը: Ոլորտում գործում է նաև Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2004 թ. հուլիսի 29-ի «Ճառագայթային, ու մանրէաբանական իրավիճակի մշտական հսկողության համակարգի ստեղծման և գործունեության ապահովման կարգը հաստատելու մասին» N 1064 որոշումը: Սակայն այս ոլորտում կարիք է զգացվում սույն որոշման Հավելված 2-ում նշված շահագրգիռ գերատեսչությունների կողմից մշակելու միջոլորտային (միջսեկտորային) Կանոնների տեսակետից համագործակցության մեխանիզմներ ամրագրող Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագիծ և Միջազգային առողջապահական կանոնների հարցերով Ազգային համակարգող մարմնում (այսուհետև` Ազգային համակարգող մարմին) ձևավորելու համագործակցության միջոցառումների ռեգիստր, որը կհաստատվի լիազոր մարմնի կողմից:

7) Հսկողության համակարգում կարևոր նշանակություն ունեն դեպքերին արագ արձագանքման կարողությունները, որոնք առավել կարևորվում են Կանոնների ներդրման համատեքստում: Գործընթացում ներգրավված են արագ արձագանքման թիմերը, որոնք գործում են առողջապահության (հատուկ վտանգավոր վարակների, գրիպի, թռչնագրիպի ժամանակ), գյուղատնտեսության, արտակարգ իրավիճակների նախարարությունների համակարգում, ճառագայթային միջադեպերի դեպքում արագ արձագանքման թիմեր արդեն իսկ ձևավորված են Հայկական ատոմային էլեկտրակայանի արտաքին վթարային պլանին համապատասխան: Սակայն Կանոնների պահանջին համապատասխան անհրաժեշտություն կա ձևավորելու արագ արձագանքման բազմոլորտ և բազմասեկտորային թիմ կամ թիմեր` հանրային առողջապահության ոլորտում միջազգային նշանակության արտակարգ իրավիճակ ներկայացնող դեպքերին արձագանքելու համար:

8) Վարակիչ հիվանդությունների բացահայտման և արձագանքման կարողությունները բարելավելու համար պարբերաբար իրականացվում են վարժանքներ, որոնք ուսուցողական մեծ ներուժ ունեն և ինքնին հանդիսանում են հսկողության կարողություն: Այսպես` 2007 թվականին միջազգային կազմակերպությունների աջակցությամբ հանրապետական և մարզային (ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում) մակարդակներում կազմակերպվել և իրականացվել են «Հայաստանում մարդկանց և կենդանիների շրջանում թռչնագրիպի և պանդեմիկ գրիպի դեմ պայքարի և տարածման կանխարգելմանն» ուղղված համատեղ թեմատիկ տեսական վարժանքներ, իսկ 2008 թվականին` ՀՀ Տավուշի մարզում` գործնական վարժանք: Անհրաժեշտ է նշել, որ Հայաստանի Հանրապետությունն առաջինն էր, որ իրականացրեց նմանատիպ միջոցառում` ուղղված թռչնի գրիպի տարածման կանխարգելմանը և տեղայնացմանը:

Ազգային մակարդակում բոլոր շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ թեմատիկ վարժանք է իրականացվել նաև սիբիրյան խոց հիվանդության կանխարգելման ուղղությամբ:

Որոշ գերատեսչություններ իրականացնում են վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարին նվիրված պլանային վարժանքներ, մասնավորապես` ՀՀ պաշտպանության նախարարության (այսուհետ` Պաշտպանության նախարարություն) համակարգում, որտեղ տարեկան երկու անգամ անցկացվում են ստորաբաժանումների բժշկական ծառայության ղեկավարների պլանային հավաքներ, որոնց ժամանակ անցկացվում են վարժանքներ վարակիչ հիվանդությունների վերահսկման վերաբերյալ, ինչպես նաև մարտական պատրաստականության գծով պարբերաբար իրականացվում են վարակիչ հիվանդությունների մասով վարժանքներ, որոնց ընթացքում ձեռք բերված փորձառության արդյունքները ներ են դրվում ամենօրյա աշխատանքում: Սակայն նման մոտեցումը պետք է լինի համընդհանուր և կիրառելի բոլոր մարմինների համար:

Անհրաժեշտություն կա պլանային կարգով կազմակերպելու և իրականացնելու բազմոլորտ վարժանքներ ևս, որին կմասնակցեն բոլոր շահագրգիռ կողմերը:

9) Հսկողության համակարգի գործադրման շարժիչ ուժը մարդկային ռեսուրսներն են: Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության համակարգում գործում են համաճարակաբանության ոլորտի շուրջ 430 մասնագետ և 54 վարակաբան: Այնուամենայնիվ, հանրապետության որոշ մարզերում և համայնքներում` ՀՀ Արագածոտնի, ՀՀ Արարատի, ՀՀ Գեղարքունիքի, ՀՀ Շիրակի, ՀՀ Տավուշի, ՀՀ Վայոց Ձորի մարզեր և Երևանի Շենգավիթ, Էրեբունի-Նուբարաշեն համայնքներ, առկա է ոլորտի մասնագետների պակաս: Համաճարակաբանության ոլորտի մասնագետներ և վարակաբաններ աշխատում են նաև գերատեսչական կառույցներում:

Վարակիչ հիվանդությունների հսկողության համակարգում նշանակալի է կադրերի պատրաստվածության խնդիրը: Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ առողջապահության ոլորտի աշխատողների` վարակիչ հիվանդությունների, դրանց հսկողության մասին իրազեկման համակարգի առկայությունը զգալիորեն լուծում է այդ խնդիրը: Ներկայում ոլորտը կանոնակարգող յուրաքանչյուր փաստաթուղթ, ընդունվելուց հետո, տրամադրվում է առողջապահության բնագավառի մասնագետներին: Բացի այդ նորմատիվ-իրավական ակտերը հրապարակվում են Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագրերում, և Առողջապահության և Գյուղատնտեսության նախարարությունների պաշտոնական կայք-էջերում: Միաժամանակ անց են կացվում սեմինարներ բուժաշխատողների համար առանձին վարակիչ հիվանդությունների վերաբերյալ:

Անասնաբուժական ծառայության կադրերն ունեն շարունակական ուսուցման և վերապատրաստման կարիք: Այս գործընթացը կանոնավորված և ծրագրավորված չէ: Վարչատնտեսական և կառուցվածքային փոփոխությունները կատարվում են արագ և կարճ ժամանակահատվածում` ներառելով ոչ մասնագետ և կոմպետենտ կադրեր: Անհրաժեշտ է կառուցվածքային փոփոխությունների ժամկետը երկարաձգել առնվազն 5 տարով և հատկապես ղեկավար, համակարգող կազմը` ապարատը համալրել բարձր մասնագիտական պատրաստվածությամբ կադրերով:

10) Գյուղատնտեսության նախարարության և միջազգային կառույցների նախաձեռնությամբ սննդամթերքի անվտանգության և անասնաբուժական պետական տեսչության և միջազգային փորձագետների միջոցով համայնքային և մարզային մակարդակներում իրականացվում են կենդանիների հիվանդությունների հսկողության (ակտիվ և պասիվ), լաբորատոր նոր և էքսպրես հետազոտությունների ուսուցողական գործնական և տեսական դասընթացներ, մասնագետների վերապատրաստման ծրագրեր ինչպես համայնքային անասնաբույժների, այնպես էլ նախարարության անասնաբուժական ծառայության` համաճարակաբանների, մանրէաբանների, շճաբանների և տեսուչների համար:

Գյուղատնտեսության նախարարության նախաձեռնությամբ և միջազգային դոնոր կազմակերպությունների աջակցությամբ կազմակերպվում են անասնաբույժների, լաբորատոր մասնագետների ուսուցումներ մի շարք հիվանդությունների` դաբաղի, թռչունների գրիպի, խոզերի աֆրիկական ժանտախտի, սիբիրախտի, բրուցելոզի հսկողության, այդ հարցերի լուսաբանման շրջանակներում: Մի շարք ծրագրերի շրջանակներում նախարարության և տեսչության մասնագետները վերապատրաստվել են միջազգային կառույցներում:

Այն գերատեսչություններում, ուր առկա է բժշկական և հակահամաճարակային ծառայություն, տարեկան 1-2 անգամ բժշկական անձնակազմի համար կազմակերպվում են հավաքներ, խորհրդակցություններ, դասախոսություններ, թողարկում են բրոշյուրներ, կազմվում են մեթոդական ցուցումներ: Այս գերատեսչությունների կադրերը համապատասխան վերապատրաստումներ են անցնում տեղական և միջազգային մակարդակով: Առկա է սակայն մասնագետների ժամանակակից պատրաստվածության կատարելագործման անհրաժեշտություն:

Գնահատելով ոլորտը` եզրակացնում ենք, որ առկա է առավել ժամանակակից և օպերատիվ տեղեկատվության տրամադրման մեխանիզմների մշակման և ներդրման անհրաժեշտություն: Գերատեսչական կառույցների վարակիչ հիվանդությունների հետ առնչվող կադրերը ունեն ժամանակակից գիտելիքների ձեռքբերման անհրաժեշտություն: Անհրաժեշտ է մշակել և ներդնել ընդհանուր կիրառելի կրթական ծրագիր, որի տիրապետումը պարտադիր կլինի բոլոր գերատեսչությունների համար: Պետք է մշակվեն նաև նեղոլորտային ծրագրեր` կոնկրետ գերատեսչության կադրերի պատրաստման համար: Կադրերի պատրաստումը պետք է կրի պլանավորված բնույթ: Նման ծրագրերում կարևոր է կենսաբանական ազդակների հետ աշխատանքի և կենսաանվտանգության հարցերի ընդգրկումը:

Կադրերի պատրաստման հարցը պետք է վերանայել սկսած բազային բժշկական կրթության մակարդակից: Անհրաժեշտ է հզորացնել համաճարակաբանության և հանրային առողջապահության բաղադրիչները: Պետք է ամրապնդել նաև կապերը Հայաստանում իրականացվող հանրային առողջապահության կրթական ծրագրերի և այլ երկրների հանրային առողջապահության դպրոցների միջև:

11) Հսկողության և արձագանքման փաստացի գործունեությունը գնահատվում է ստուգումների, ուսումնասիրությունների, առողջապահական ցուցանիշների դուրս բերման միջոցով: Սակայն ներկայում մշակված չեն գնահատման ստանդարտ ցուցանիշներ, ինչը հնարավորություն կընձեռեր առավել արդյունավետ և միջազգային ցուցանիշների հետ համեմատելի գնահատում իրականացնել: Անասնահամաճարակաբանական հսկողության գնահատման գործընթացում առկա են որոշ բացթողումներ պաշտոնական անասնաբուժական մարմնում անասնապահական տնտեսությունների, կենդանիների համարակալման, սպանդի, սպանդից ստացված մթերքի և հումքի փորձաքննության, սպանդանոցների և կենդանիների սեփականատերերի փոխհատուցման մասին տվյալների գրանցման առումով, ինչն էլ թույլ չի տալիս լիարժեք վերլուծություն իրականացնելու:

12) Կենսաբանական ազդակներին առնչվող մասնագիտական առողջության հարցերը կանոնակարգվում են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2004 թվականի հուլիսի 15-ի N 1089-Ն որոշմամբ սահմանված «Արտադրական միջավայրում և աշխատանքային գործընթացի վնասակար ու վտանգավոր գործոնների ազդեցությանը ենթարկվող բնակչության առանձին խմբերի առողջական վիճակի պարտադիր նախնական (աշխատանքի ընդունվելիս) և պարբերական բժշկական զննության անցկացման կարգ»-ով: Սակայն ստանդարտացման կարիք ունեն ոչ ռեժիմային և ռեժիմային գործունեություն իրականացնող մասնագետների անհատական պաշտպանության միջոցները` տեխնիկական կանոնակարգերի ներդրմամբ: Հիշյալ որոշումը սահմանում է նաև արտադրական միջավայրում և աշխատանքային գործընթացի վնասակար ու վտանգավոր գործոնները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը ենթարկվող ռիսկի քանակակազմերը:

Մասնագետների առողջության տեսակետից կարևոր է նաև Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2003 թվականի մարտի 27-ի «Առողջական վիճակի պարտադիր նախնական (աշխատանքի ընդունվելիս) և պարբերական բժշկական զննության կարգը, գործունեության ոլորտների, որոնցում զբաղված անձինք ենթակա են առողջական վիճակի պարտադիր բժշկական զննության, և բժշկական զննության ծավալի ու հաճախականությունների ցանկը և անձնական սանիտարական (բժշկական) գույքի ու բժշկական զննության ենթակա անձանց անվանացուցակի ձևերը հաստատելու մասին» թիվ 347-Ն որոշման գործադրումը, ինչպես նաև Հեպատիտ Բ-ի դեմ բուժաշխատողների պատվաստումները: Նշված որոշումը լրամշակման կարիք ունի` ժամանակակից մոտեցումներին համապատասխան:

13) Հսկողության համակարգում նշանակալի տեղ են գրավում բուժկանխարգելիչ միջոցառումները: Հայաստանում վարակիչ հիվանդություններով հիվանդների բուժման համար առկա են բուժման սխեմաներ, սակայն դրանք միջազգային մոտեցումներին համապատասխան ստանդարտ պրոտոկոլային ձևաչափի բերելու խնդիր կա: Երկրում առկա են առանձին հիվանդություններով հիվանդների վարման ուղեցույցներ, մասնավորապես` կարմրուկ, կարմրախտ, բնածին կարմրախտային համախտանիշ, Հեմոֆիլուս ինֆլուենզա «Բ» տեսակի ռոտավիրուսային վարակ, գրիպ, թռչնագրիպ: Անհրաժեշտություն կա մյուս հիվանդությունների համար ևս վարման ուղեցույցներ մշակելու:

14) Հսկողության կարևոր կարողություն է բնակչության հետ հաղորդակցության հարցը: Մի շարք հիվանդությունների (գրիպ, թռչնագրիպ, կառավարելի և աղիքային վարակիչ հիվանդություններ, մալարիա և այլն) հետ կապված մշակվել են կոնկրետ հաղորդակցության մեխանիզմներ, սակայն դրանք բավարար չեն բոլոր վարակիչ հիվանդությունների առնչությամբ: Անհրաժեշտ է մշակել «Բռնկումների/ համաճարակների, քիմիական և ճառագայթային գործոններով պայմանավորված արտակարգ իրավիճակների ժամանակ, ինչպես նաև առօրյա պայմաններում բնակչության (առանձին քանակակազմերի) իրազեկման, բժշկահիգիենիկ գիտելիքների տարածման և առողջ ապրելակերպի քարոզչության կարգը և միջոցառումների ծրագիրը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագիծ:

15) Հայաստանի Հանրապետությունում բնակչության առողջապահական կրթումը տարվում է 3 ուղղությամբ`

ա. բնակչության իրազեկում,

բ. բժշկա-հիգիենիկ գիտելիքների տարածում,

գ. առողջ ապրելակերպի քարոզչություն:

Բնակչության իրազեկումը վարակիչ հիվանդությունների և դրանց հսկողության ուղղությամբ իրականացվում է արտակարգ իրավիճակների, բռնկումների, համաճարակների ժամանակ, առանձին հիվանդությունների, առողջապահական գերակա խնդիրների ուղղությամբ կամ պլանային` ելնելով հիվանդությունների սեզոնականությունից, պարբերականությունից և այլն: Բժշկա-հիգիենիկ գիտելիքների տարածումը կատարվում է նպատակային` վերջինիս լավագույն օրինակներն են 2007 թվականին Կարմրուկ-կարմրախտի լրացուցիչ պատվաստումների կամպանիայի շրջանակներում սոցիալական մոբիլիզացիայի բաղադրիչի գործադրումը, հարևան երկրներում թռչնագրիպի դեպքերի արձանագրման ժամանակ բնակչության լայնածավալ քարոզչության կամպանիան, որը ներառում էր վարակն արձանագրած երկրներ մեկնողների հիգիենիկ ուսուցում, վերադարձողների առողջության վկայագրում և երկրում բոլոր զանգվածային լրատվության միջոցների կիրառմամբ քարոզչություն:

Բնակչության հիգիենիկ կրթությունը իրականացվում է նպատակային, թեմաների ընտրությունը կատարվում է ելնելով հիգիենիկ-համաճարակաբանական վերլուծության արդյունքներից, ընտրվում են գերակա թեմաներ և իրականացվում է ուսուցում և քարոզչություն: Այս հարցում իրենց մասնակցությունն են բերում նաև միջազգային և հասարակական կազմակերպությունները, ապահովվում է հետադարձ կապ: Մասնավորապես` տարեկան տվյալներով Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքում իրականացվում է հիգիենիկ ուսուցման և քարոզչության շուրջ 25000 միջոցառում, որից շուրջ 100 թեմայով 2500 դասախոսություն, 200 թեմայով 20000-ից ավելի զրույց, 30-ից ավելի հեռուստաելույթ, պարբերական մամուլում նույնքան հրապարակում: Տնտեսվարող շուրջ 2500 սուբյեկտ ընդգրկվում է ուսուցման գործընթացում: Համաճարակաբանական հսկողության ոլորտի մասնագետները պատրաստվել են «Իրազեկման հմտություններ զոոնոզ հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման ոլորտում» միջազգային երկփուլ սեմինարի ընթացքում, ուր ձեռք են բերվել նշանակալի գիտելիքներ նշված բնագավառում և գործնականում դրանց կիրառման հմտություններ:

Նպատակային լսարանն ընտրվում է` ելնելով խնդրի ընդգրկումից (ամբողջ բնակչություն, ռիսկի խմբեր, լրագրողներ, առանձին կազմակերպությունների աշխատողներ, դեռահասներ և այլն): Մեթոդներից կիրառվում են դասախոսություններ, զրույցներ, զանգվածային լրատվության միջոցներով հրապարակումներ` մամլո հաղորդագրություններ, կլոր սեղաններ, քննարկումներ, հանդիպումներ և այլն: Այս միջոցառումների ժամանակ հարկ կա անդրադառնալ նաև անսովոր և անսպասելի դեպքերին:

Առողջ ապրելակերպի քարոզչությունը իրականացվում է` ելնելով հարցի գերակայությունից և առողջապահական խնդրից, այն ինչպես նաև իրականացվում է ընթացիկ:

Կարևորվում է հասարակական կազմակերպությունների ներգրավումը հանրության իրազեկման և վարակներից պաշտպանության գործում:

Նմանատիպ աշխատանք է տարվում նաև կենդանիների հիվանդությունների հետ կապված: Անհրաժեշտ է ձևավորել անասնապահության ոլորտում շահառուների հետ խորհրդակցելու մեխանիզմներ, տեղեկությունների փոխանակման աշխատանքային գործելաոճ:

Գյուղատնտեսության նախարարության կողմից` միջազգային կազմակերպությունների աջակցությամբ կազմակերպվում են անասնապահությամբ զբաղվող տնտեսավարողների, ուսուցումներ կենդանիների մի շարք հիվանդությունների մասին: Տպագրվել են կենդանիների, կենդանիների և մարդկանց համար ընդհանուր մի շարք վարակիչ հիվանդությունների առնչությամբ հանրային առողջության պաշտպանությանն ուղղված մեծաքանակ բուկլետներ, տեղեկատվական թերթիկներ, պաստառներ:

Բնակչությանը, առանձին քանակակազմերին (զինծառայողներ, այդ թվում` սահմանապահներ, պետական սահմանում հսկողություն իրականացնող քանակակազմեր, քրեակատարողական հիմնարկների անձնակազմ և այլն) վարակիչ հիվանդությունների մասին առանձին հարցերի իրազեկման համար` ելնելով գերակայությունից, ինչպես նաև ընթացիկ, անհրաժեշտ է մշակել և ներդնել տեղեկատվության տրամադրման պլան, ինչը հնարավորություն կընձեռի այս գործընթացի ծրագրային մոտեցում ցուցաբերելու:

16) Հսկողության համակարգում կարևոր տեղ են գրավում կենսաբանական/վարակիչ նյութերի տեղափոխման կանոնակարգման խնդիրը: Չնայած «Վտանգավոր թափոնների անդրսահմանային փոխադրման և դրանց հեռացման նկատմամբ հսկողություն սահմանելու մասին» Բազելի և «Կայուն օրգանական աղտոտիչների մասին» Ստոկհոլմի կոնվենցիաների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետությունում գործող նորմատիվ-իրավական ակտերի միջոցով կանոնակարգված է կենսաբանական/ վարակիչ նյութերի ազգային, միջազգային տեղափոխման, առևտրի հարցերը, սակայն ոլորտը լրամշակման կարիք ունի, մասնավորապես` օդային, երկաթուղային և ցամաքային տրանսպորտով փոխադրումների, առևտրին առնչվող գործող ստանդարտ ընթացակարգերի, կադրերի պատրաստման հարցերով:

17) Հայաստանը հանդիսանում է «Վտանգավոր թափոնների անդրսահմանային փոխադրումների և դրանց հեռացման վերահսկմանը վերաբերող» Բազելյան կոնվենցիայի և «Կայուն օրգանական աղտոտող նյութերին վերաբերող» Ստոկհոլմի կոնվենցիայի կողմ: Կոնվենցիաներից երկուսն էլ ունեն ուղեցույցներ, որոնք ներառում են բժշկական թափոնների գործածությանը վերաբերող հարցեր: Հարցը կանոնակարգվում է նաև Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի 2008 թվականի մարտի 4-ի «Բժշկական թափոնների գործածությանը ներկայացվող հիգիենիկ և հակահամաճարակային պահանջներ» N 2.1.3-3 սանիտարական կանոններով և նորմերը հաստատելու մասին» N 03-Ն հրամանով:

18) Վարակի պատշաճ հսկողության իրականացումը և կենսաանվտանգության ապահովումը հսկողությունն ապահովող կարողություններից մեկն է: Հայաստանի առանձին բուժկանխարգելիչ կազմակերպությունում առկա են լավ մշակված վարակի հսկողության ծրագրեր: Սակայն վերջինս համատարած բնույթ չի կրում` կան բուժկանխարգելիչ կազմակերպություններ, ուր վարակի հսկողության գործընթացների կառավարման ուղղությամբ աշխատանքները ցածր մակարդակի վրա են: Նոզոկոմիալ վարակների հսկողությունը ներկայում իրականացվում է ընդհանուր կանոնակարգող փաստաթղթերի, մասնավորապես` վարակիչ հիվանդությունների հաշվառման կարգի, մեկուսացման կարգի և այլն, ինչպես նաև առանձին պրոֆիլի բուժկանխարգելիչ կազմակերպությունների գործունեությանը կամ առանձին վարակիչ հիվանդությունների հսկողությանը վերաբերող սանիտարահամաճարակային կանոնների և նորմերի համաձայն: Ոլորտում առկա է կանոնակարգող նորմատիվ-իրավական ակտերի, մեթոդական փաստաթղթերի զգալի պակաս: Առանձին բուժկանխարգելիչ կազմակերպությունների կողմից իրականացվում է հակամանրէային կայունության հսկողություն: Վերջինս սակայն նորմատիվ ակտով ամրագրված չէ և համակարգված բնույթ չի կրում: Ինչ վերաբերում է հակավիրուսային կայունության հսկողությանն, ապա վերջինս չի իրականացվում: Անհրաժեշտություն կա մշակել և Հայաստանի Հանրապետության կառավարության հաստատմանը ներկայացնել «Ներհիվանդանոցային վարակների կանխարգելման և դրանց դեմ պայքարի ծրագիրը և միջոցառումները», ինչպես նաև «Վարակի հսկողության կառավարման խորհուրդ ձևավորելու և դրա լիազորությունները հաստատելու մասին» շահագրգիռ գերատեսչությունների ղեկավարների համատեղ հրաման:

19) Զգալիորեն թույլ է վարակի հսկողությունը և կենսաանվտանգության ապահովումը լաբորատոր համակարգում, այդ թվում` մասնավոր և առանձին լաբորատորիաներում: Հաշվի առնելով միջազգային, մասնավորապես` եվրոպական մոտեցումները` այս ոլորտը հետագա կանոնակարգման և լրամշակման կարիք ունի:

20) Կանոնակարգման խնդիր ունեն կենսաբանական անվտանգության հարցերը ռեժիմային գործունեության ժամանակ: Այս ոլորտում մշակված են մի շարք փաստաթղթեր 1-2-րդ խմբի միկրոօրգանիզմների համար: Սակայն անհրաժեշտ է սանիտարահամաճարակային կանոններ և նորմեր մշակել նաև 3-4 խմբի միկրոօրգանիզմների հետ կապված:

21) Կանոնների տեսակետից կարևոր է ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ քիմիական և ճառագայթային անվտանգությանն առնչվող (վերջիններս ներկայացված են սույն ռազմավարության 2-րդ և 3-րդ գլուխներում) առողջապահական կառույցների համագործակցության հարցը: Հսկողության կառույցները, որոնք ենթարկվում են Առողջապահության նախարարությանը, հաշվետու են վերջինիս, ինչ վերաբերում է տարածքային կառավարման մարմիններին և այլ գերատեսչական ենթակայության կառույցներին, ապա ներկայում տարածքային կառավարման մարմինների ենթակա կառույցները հաշվետու են, իսկ գերատեսչականը` ոչ, ինչը մեծապես խոչընդոտում է համապարփակ հսկողության համակարգի գործադրմանը: Հսկողության առումով կարևոր է բոլոր բուժկանխարգելիչ կազմակերպությունների համագործակցությունը և ընդգրկումը հսկողության համակարգում` պետական, գերատեսչական, մասնավոր: Դրանց հիմնական մասն ընդգրկված է հսկողության համակարգում, սակայն առանձին կլինիկաներ և լաբորատորիաներ` ոչ: Սահմանային անցումային կետերի հետ համագործակցությունն ընթանում է առանձին կետերի մակարդակով` սանիտարական կարանտինային և սահմաններում պետական հսկողություն իրականացնող այլ կառույցների միջև: Սակայն բացակայում է կանոնակարգված և փաստաթղթավորված համագործակցությունը: Համագործակցությունը վերաբերում է նաև սանիտարական կարանտինային կետերին և գերատեսչական բուժծառայություններին:

22) Յուրօրինակ հսկողության գործիք է նաև միջազգային կառույցներին տրվող հաշվետվությունները, ինչը հնարավորություն է ընձեռում երկրում գործող ցուցանիշները համատեղելի դարձնել միջազգային ընդունված ցուցանիշներին: Ամեն տարի Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն է ներկայացվում տեղեկատվություն համաձայն ամենամյա Միացյալ հաշվետվական ձևի` ներառելով սեռավարակների, ընդհանուր վարակիչ հիվանդությունների և կանխարգելիչ պատվաստումների ու կառավարելի վարակիչ հիվանդությունների վերաբերյալ տեղեկատվություն: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն է ներկայացվում նաև Կարմրուկի, կարմրախտի, դիֆթերիայի ամսական հաշվետվություն, սուր թորշոմած կաթվածահարության շաբաթական հաշվետվություն: Գլոբալ ֆոնդին ներկայացվում են հաշվետվություններ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի և տուբերկուլյոզի վերաբերյալ: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ԵՎՐԱՏԲ է ներկայացվում տարեկան հաշվետվություն տուբերկուլյոզի մասին: Հաշվի առնելով Գրիպ Ա H1N1 վիրուսային վարակի պանդեմիան` Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն հաշվետվություն է ներկայացվում նաև երկրում գրիպի համաճարակային իրավիճակի մասին: ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ հաշվետվություններ են ներկայացվում նաև ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի միացյալ ծրագիր, Եվրոպայի հիվանդությունների հսկողության կենտրոն:

Ինչպես նաև եռամսյակային տեղեկատվություն է ներկայացվում ԱՊՀ երկրների համագործակցության խորհուրդ հատուկ վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների մասին, ամսական` ԱՊՀ երկրներ և Իրանի Իսլամական Հանրապետություն` արձանագրված վարակիչ հիվանդությունների մասին: Վրաստանի, Ռուսաստանի և Իրանի, Ղազախստանի, Տաջիկստանի հետ աշխատանքներ են տարվում նաև հատուկ վտանգավոր վարակների հետ կապված արտակարգ իրավիճակների մասով փոխտեղեկատվություն իրականացնելու համար:

Համաձայն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության սահմանած պարբերականության ներկայացվում են տվյալներ մալարիայի վերաբերյալ` Մալարիայի համաշխարհային զեկույցում ընդգրկելու համար:

«Պատվաստանյութերի և իմունականխարգելման գլոբալ ալյանս» կազմակերպությանը ներկայացվում է ամենամյա «Տարեկան առաջընթացի հաշվետվությունը»` Իմունականխարգելման ծառայությունների աջակցության, առողջապահության համակարգի հզորացման և քաղաքացիական հասարակության օժանդակության մասին:

Կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների բռնկումների և հանրապետությունում անասնահամաճարակային իրավիճակի վերաբերյալ սահմանված կարգով ծանուցումներ և կիսամյակային հաշվետվություններ են ներկայացվում Կենդանիների առողջության համաշխարհային կազմակերպություն:

Հիվանդությունների բռնկումների մասին համապատասխան ծանուցումներ և համաճարակային վիճակի վերաբերյալ հաշվետվությունները սահմանված կարգով ներկայացվում է անասնաբուժական ծառայության կողմից:

Անհրաժեշտ է մշակել «Ազգային համակարգող մարմնում միջազգային կազմակերպություններին, միջկառավարական մարմիններին, առանձին երկրներին, ինչպես նաև միջոլորտային համագործակցության հաղորդվող տեղեկատվության ռեգիստր և տեղեկատվության հաղորդման կարգ» համապատասխան գերատեսչությունների ղեկավարների համատեղ հրաման:

23) Այսօր աշխարհում մեծ է զոոնոզների խնդիրը: Դրանց, ինչպես նաև բոլոր վարակիչ հիվանդությունների հսկողության միջոցառումները ներառված են Առողջապահության և Գյուղատնտեսության նախարարությունների աշխատանքային ծրագրերում: ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության աջակցությամբ ընթացքի մեջ է Հայաստանի Հանրապետությունում բրուցելոզի դեմ պայքարի ծրագրի իրականացումը: Իրականացվում են դաբաղ, թռչնի գրիպ, խոզերի աֆրիկական ժանտախտ հիվանդությունների դեմ պայքարի ծրագրեր դոնոր կազմակերպությունների ֆինանսավորմամբ:

Մշակման գործընթացում են կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ հսկողության իրականացման ընթացակարգերը:

Հանրապետությունում ախտորոշիչ և իմունականխարգելիչ անասնահամաճարակային պետական միջոցառումները իրականացվում են Միջնաժամկետ ծախսային ծրագրեր շրջանակներում: Այդ միջոցառումներում չներառված մյուս վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման և վերացման միջոցառումները կատարվում են կենդանիների սեփականատերերի միջոցների հաշվին: Անասնաբուժական պետական տեսչության աշխատանքային ծրագրում ներառված է հիվանդությունների նկատմամբ սերոմոնիտորինգի և անասնահամաճարակային միջոցառումների նկատմամբ պետական վերահսկողության իրականացումը:

Մարդկանց և կենդանիների համար սակայն ընդհանուր զոոնոզների վերաբերյալ բացակայում է համընդգրկուն ծրագիրը և միջգերատեսչական համակարգումը:

24) Կանոնների ներդրման տեսակետից կարևորվում է Կանոնների մասին հանրությանը և տարբեր կազմակերպությունների իրազեկելը: Այս ուղղությամբ մի շարք նախաձեռնություններ են ցուցաբերվել Առողջապահության նախարարության կողմից: Մասնավորապես` իրազեկման գործընթաց է իրականացվել Առողջապահության և Գյուղատնտեսության նախարարությունների համապատասխան կառույցների համար: Սակայն այս գործընթացը կանոնակարգման խնդիր ունի: Առողջապահության նախարարության կողմից և յուրաքանչյուր գերատեսչության կողմից` իր համակարգում Կանոնների իրազեկման աշխատանքներ պետք է իրականացվեն:

25) Հայաստանի Հանրապետության համար կարևոր է «հանրային առողջությանն առնչվող միջազգային նշանակություն ունեցող երևույթների» բացահայտման, գնահատման, արձագանքման կարողությունների ձևավորման ռազմավարական պլանավորման հարցը: Սույն ռազմավարությունը դրա արտահայտությունն է: Նման պլանավորումն անհրաժեշտ է պարբերաբար իրականացնել` հիմնված պարբերաբար իրականացված գնահատման իրական տվյալների վրա:

26) Քանի Կանոնների հարցերով Ազգային համակարգող մարմինը նոր կառույց է, ապա վերջինիս հետ համագործակցության մեխանիզմները երկրում դեռևս մշակված չեն, ինչը խիստ կարևոր է Կանոնների պահանջների կատարման համար:

27) Հանրապետությունում կենսաբանական, քիմիական և ճառագայթային վտանգներից խուսափելու և դրանց նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու նպատակով ֆինանսավորումը կատարվում է Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեից, իսկ անհրաժեշտության դեպքում, միջոցներ են հատկացվում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից: Այս հարցի կանոնակարգման և նոր մեխանիզմների մշակման ուղղությամբ հարկ է աշխատանքներ իրականացնել:

 

3. Համաճարակաբանական հսկողության գործընթացի ներկա իրավիճակ

 

1) Հսկողությունն իրականացվում է 48 հիվանդության նկատմամբ, որոնք ենթակա են պետական վիճակագրական հաշվառման և հաշվետվության, ինչպես նաև մի քանի նոր առաջացած կամ գերակա հիմնախնդիր դարձած հիվանդությունների, որոնք ներառված չեն հաշվառման և հաշվետվության համակարգում: Կանոնների համաձայն հսկողության ծանրության կենտրոնը տեղափոխվում է պոլիոմիելիտի, ծանր սուր շնչառական համախտանիշի, գրիպի, բնական ծաղկի ուղղությամբ: Վերջին թելադրում է վերանայել հսկողության համակարգը և այն համապատասխանեցնել Կանոնների պահանջներին: Այս առումով կարևոր է սահմանել գերակայությունները և ըստ գերակա խնդիրների վերանայել ու լրամշակել առանձին հիվանդությունների հսկողության համակարգերը:

2) Հայաստանում իրականացվում է «դեպքի վրա հիմնված» հսկողություն: ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի համար ներդրվել է հսկողության մեկ այլ տեսակ` դետքային (պարեկ) հսկողություն: Հսկողության այս տեսակը 2009 թվականից կիրառվել է նաև ռոտավիրուսային վարակների համար և ներկայում աշխատանքներ են տարվում գրիպի համար ներդնելու ուղղությամբ: Հետագայում այն հնարավոր է ներդնել նաև այլ հիվանդությունների համար: Երբ խնդիրը վերաբերում է հիվանդության կարևորությանը և միտումների գնահատմանը և ոչ թե դեպքի հայտնաբերմանը, ապա դետքային համակարգը լավագույնն է` այն ծախսարդյունավետ է և ճշգրիտ տեղեկատվություն ստանալու ավելի մեծ հնարավորություններ է ստեղծում:

3) Հայաստանում հսկողությունը հիմնված է տպագիր ձևաթղթերի վրա (թղթային), ինչը օպերատիվության տեսակետից բավարար արդյունավետ չէ և աշխատատար է: Ներկայում աշխատանքներ են տարվում հսկողության էլեկտրոնային համակարգի ներդրման ուղղությամբ, ինչը մի շարք երկրներում փոխարինել է թղթային ձևերին կամ գործադրվում է դրան զուգահեռ: Միաժամանակ հարկ է նշել, որ բացի «դեպքի վրա հիմնված» հսկողության, որոշ հիվանդությունների համար կիրառվում է նաև «սինդրոմների» վրա հիմնված հսկողություն` կարմրուկի և կարմրախտի համար` ցանավորման, մալարիայի համար` ջերմության և այլն: Շատ կարևոր է հսկողության ենթակա այլ հիվանդությունների համար ևս ներդնել «սինդրոմների» վրա հիմնված համաճարակաբանական հսկողության համակարգ, ինչը էլեկտրոնային համակարգի հետ համադրելիս կունենա առավել մեծ հնարավորություններ հիվանդությունների դեպքերի բացահայտման և արձագանքման համար: Հսկողության այս տեսակն անվանվում է «իրական ժամանակ», որի ներդրման անհրաժեշտությունն օրակարգային խնդիր է և, որը կապահովի Կանոնների պահանջների կատարման ընթացքը:

4) Կանոնների պահանջների կատարման համար անհրաժեշտ է վարել ինտեգրացված համաճարակաբանական հսկողություն, որը Հայաստանում բացակայում է ներկայում` չնայած որոշ բաղադրիչների առկայության, մասնավորապես` «Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարության, Գյուղատնտեսության նախարարության և Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության նախարարության (այսուհետ` Բնապահպանության նախարարություն) միջև կենդանիների և մարդու համար ընդհանուր հիվանդությունների մասին տեղեկատվության փոխանակման կարգ» և այլն: Այս առումով ձեռքբերում է համարվում Առողջապահության և ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի համագործակցությունը ջրի անվտանգության ոլորտում, որն առավել զարգացած է մարզային մակարդակում: Նման համագործակցությունը առավել զարգացնելու դեպքում կարելի է հասնել առավել արդյունավետ գործողությունների: Ինտեգրացված հսկողությունը հնարավորություն կտա ուղղահայաց իրականացվող ծրագրերի` տուբերկուլյոզի, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի, սեռավարակների, հատուկ վտանգավոր վարակների և այլն, ինչպես նաև կենսաբանական ազդակների հետ առնչվող գերատեսչական մարմինների տնօրինած, լաբորատորիաների, կլինիկաների կողմից իրականացվող հսկողության տվյալների ինտեգրացման և կապահովի համազգային համաճարակաբանական հսկողության համակարգի ձևավորումը: Այս տեսակետից Կանոնների պահանջով բոլոր երկրներում, ինչպես նաև Հայաստանում սահմանվել են Կանոնների հարցերով ազգային համակարգող մարմիններ (Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2009 թվականի հուլիսի 16-ի Թիվ 809-Ն որոշում), որն ապահովելու է, որպես ազգային մակարդակում հսկողության կենտրոնական օղակ` հսկողության ծրագրերի զարգացումը և գերակայությունների սահմանումը: Անհրաժեշտություն կա մշակել և ներդնել «Միջազգային առողջապահական կանոնների տեսակետից առանձին ոլորտների իրավասությունները, ոլորտներում ընդգրկված կառույցների` Ազգային համակարգող մարմնին տեղեկատվության փոխանակման մեխանիզմները և հետադարձ կապը սահմանելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագիծ:

5) Առողջապահության նախարարությունը վարակիչ հիվանդությունների հսկողության գործընթացում համակարգող դեր ունի: Գործընթացի համար պատասխանատու են նաև այլ կառույցներ` իրենց իրավասությունների շրջանակներում, մասնավորապես` տեղական ինքնակառավարման, բնապահպանության, գյուղատնտեսության և այլն ոլորտներում պետական լիազոր մարմինները: ՀՀ պաշտպանության, ՀՀ կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության և ՀՀ ոստիկանության կառույցներում համակարգումը տարվում է գերատեսչությունների բուժվարչությունների կողմից, մասնավորապես` ուժային կառույցներում վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի ծրագրային միջոցառումների մշակումը և վերահսկողության պատասխանատվությունը կրում են համապատասխան ռազմաբժշկական վարչությունները և հիգիենիկ համաճարակային ծառայություններն իրենց համապատասխան ենթակառուցվածքներով:

Առողջապահության նախարարությունը ստանում է վարակիչ հիվանդությունների, դրանց բռնկումների մասին ողջ տեղեկատվությունը: Դեպքի մասին, այն արձանագրող բուժկանխարգելիչ կազմակերպության կողմից, իրազեկվում են Առողջապահության նախարարության համապատասխան կառույցները, տարածքային մարմինները: Իսկ եթե դեպքը, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության իրադարձության գնահատման գործիքի կիրառմամբ, գնահատվում է որպես «հանրային առողջապահության ոլորտում միջազգային նշանակության արտակարգ իրավիճակ», ապա Ազգային համակարգող մարմնի միջոցով այն հաղորդվում է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն` սահմանված կարգով: Հայաստանի Հանրապետությունում առկա է տեղեկատվության հաղորդման 2 կարգ` ընթացիկ և արտահերթ: Վերջինիս ժամանակ առկա է ահազանգման սխեմա, ուր ամրագրված են պատասխանատուների կոնտակտային տվյալները: Առողջապահության նախարարության բոլոր կառույցներն ապահովված են տեղեկատվության հաղորդման միջոցներով` հեռախոս, ֆաքս, ինտերնետ: Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքն ընդգրկված է հսկողության մեջ: Բնակչությունը սպասարկվում է տարածքային սկզբունքով: Նման կառուցվածքը դյուրին է դարձնում դեպքերի վաղ հայտնաբերման գործընթացը: Ինչ վերաբերում է գերատեսչական կառույցներում վարակիչ հիվանդությունների մասին տեղեկատվության փոխանակմանը, ապա վերջինս իրականացվում է առանձին գերատեսչություններում գործող նորմատիվ-իրավական, գերատեսչական իրավական ակտերի հիման վրա:

6) Առանձին ուղղաձիգ հսկողության համակարգերի շրջանակներում իրականացվում է կոնկրետ վարակիչ հիվանդությունների (ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ, տուբերկուլյոզ և այլն) ախտորոշման և բուժման խիստ կենտրոնացված հսկողություն, հսկողության տվյալների որակը բարձր է, սակայն հսկողության տվյալները ինտեգրված չեն ընդհանուր համաճարակաբանական հսկողության համակարգում: Տարբեր հիվանդությունների համար վարվում են հաշվետվողականության տարբեր համակարգեր:

7) Հսկողության համակարգն օգտվում է նաև ոչ պաշտոնական աղբյուրներից ստացված տեղեկատվությունից` քաղաքացիների ահազանգեր, մամուլ, ԶԼՄ-ներ, դիվանագիտական ուղիներ և այլն: Առողջապահության նախարարությունում գործում է շուրջօրյա թեժ գիծ (Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի 05.08.08 թ. թիվ 1085-Ա հրաման) հերթապահ ծառայություն, ուր կարող է ահազանգել ցանկացած անձ: Նշված հեռախոսահամարը միաժամանակ ծառայում է որպես նախարարության «օպերատիվ հերթապահի» հեռախոսահամար` երբ ստացվող հաղորդումը կապված է երկրի անվտանգությանը, բնակչության կյանքին և առողջությանը սպառնացող երևույթների հետ (պատերազմ, բնական և տեխնածին աղետներ, զանգվածային թունավորումներ, ճառագայթման վտանգ և այլն):

Գյուղատնտեսության նախարարությունում գործում է շուրջօրյա թեժ գիծ` անասնաբուժության և սննդամթերքի անվտանգության բնագավառում բնակչությանը հուզող հարցերին և խնդիրներին` այդ թվում վարակի դեպքերին արագ արձագանքելու համար:

8) Առողջապահության համակարգում մի շարք հիվանդությունների համար ներդրված է զգայորոշչային (ինդիկատորային) հսկողություն, որն աջակցում է հսկողության համակարգին, մասնավորապես` աղիքային վարակների համար` ջրի որակ, դեպքերի թիվ, կարմրուկ-կարմրախտի համար` ցանի առկայություն, գրիպի և ծանր սուր շնչառական հիվանդությունների համար` թոքաբորբ և այլն: Վաղ հաղորդման համակարգը պայմանավորված է առաջին բժշկական օգնություն գործունեությամբ: Վերջինս, ելնելով դեպքի նկարագրից ներկայացնում է շտապ հաղորդում Առողջապահության նախարարության համապատասխան տարածքային կառույցներին կամ տալիս է արտահերթ հաղորդում` Առողջապահության նախարարություն ապա ընթացիկ մեխանիզմով` շտապ հաղորդում:

Համախտանիշների, պայմանների, ռիսկերի ընտրությունը, որոնք ներգրավված են որպես ինդիկատորներ հսկողության համակարգում, հիմնված են պաշտոնական գերակայությունների վրա: Ելնելով գերակայություններից դրանց ազգային կամ տարածաշրջանային նշանակությունից, դրանց նկատմամբ կիրառվում է Կանոնների որոշումների կայացման գործիքը:

Պաշտպանության նախարարության համակարգում վարակիչ հիվանդությունների արդյունավետ վերահսկման համար առկա է շուրջօրյա գործող համակարգչային ցանց: ՀՀ կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգությունում (այսուհետ` Ազգային անվտանգություն) և ՀՀ կառավարությանն առընթեր ՀՀ ոստիկանությունում (այսուհետ` Ոստիկանություն) առկա է էլեկտրոնային հսկողության համակարգի ներդրման անհրաժեշտություն:

Կանոնների տեսակետից կարողության կարևոր պայման է անսովոր և անսպասելի դեպքերի հայտնաբերման, մոնիթորինգի և այլ հարցեր: Հարկ է նշել, որ Հայաստանում անսովոր և անսպասելի դեպքերի հարցը, որպես ներուժային վարակիչ հիվանդության դեպքի, ներկայում կանոնակարգվում է գործող ընդհանուր օրենսդրության շրջանակներում: Սակայն հարցը առանձին կանոնակարգման խնդիր ունի:

9) Հսկողության համակարգը պետք է ապահովի Կանոնների Հավելված 2-ում ներկայացված հիվանդությունների (պոլիոմելիտ, ծանր սուր շնչառական համախտանիշ (ատիպիկ թոքաբորբ), վիրուսի նոր ենթատեսակով հարուցված մարդու գրիպ, բնական ծաղիկ), ազգային, տարածաշրջանային մակարդակում այլ վարակիչ հիվանդությունների բացահայտումը` համաձայն դեպքերի ստանդարտ սահմանումների:

Պոլիոմիելիտի ուղղությամբ առկա են դեպքի ստանդարտ սահմանումը, հաշվառման և հաղորդման ձևերը և մեխանիզմները, երկրում իրականացվում է սուր թորշոմած պարալիչի (ոչ պոլիոմիելիտային) հսկողություն: Բուժաշխատողները կանոնավոր պատրաստություն են անցնում: Հայաստանի Հանրապետությունը 2002 թվականից ճանաչվել է պոլիոմիելիտից ազատ գոտի` եվրոպական տարածաշրջանի այլ երկրների հետ համատեղ: Պոլիոմիելիտից ազատ կարգավիճակի պահպանման ուղղությամբ աշխատանքները կանոնակարգված են համապատասխան նորմատիվ-իրավական, մեթոդական փաստաթղթերով: Հանրապետությունում գործում է պոլիոմիելիտի սերտիֆիկացման ազգային հանձնաժողովը (Առողջապահության նախարարի 01.02.2008 թ. 128-Ա հրաման), որն իրավիճակի մասին ամենամյա հաշվետվություններ է ներկայացնում Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն:

 

----------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
22.10.2009
N 44
Արձանագրային որոշում