Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (10-ՐԴ ՄԱՍ)

 

 

040.0071.290110

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

29 հունվարի 2010 թվականի N 71-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(10-րդ մաս)

 

95. Ոտնացուպիկ, Himantopus himantopus (Linnaeus, 1758)

Ենթատեսակ` Himantopus himantopus himantopus (Linnaeus, 1758)

 

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Բզակտուցներ, Recurvirostridae

 

Կարգավիճակը: Խոցելի տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Եվրոպայում և Աֆրիկայում` մինչև Հարավային Եվրոպա, դեպի արևելք` մինչև Մոնղոլիա և դեպի հարավ` մինչև Հարավային Աֆրիկա, Մադագասկար և Ցեյլոն:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հիմնականում բնադրում է Արարատյան հարթավայրում ինչպես նաև Արփի ու Սևանա լճի շրջակայքում:

Ապրելավայրերը: Նախընտրում է կանգնած, դանդաղահոս ջրերը նոսր բուսականությամբ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Բնադրում է բաց ջրային ծանծաղուտ տարածքներում է ոչ մեծ գաղութներով` չոր կամ ճահճացած հողի վրա: Բույնը` գետնին փոքր թմբերի վրա: Ձվադրումը` տարեկան մեկ անգամ` հունիսին: Դնում է 3-4 ձու, ձվերը կորցնելու դեպքում հնարավոր է կրկնակի ձվադրում: Սնվում է հիմնականում ջրային անողնաշար կենդանիներով և դրանց թրթուրներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Համաձայն վերջին հաշվառումների` Հայաստանում գրանցված է 50-70 զույգ: Մոսկվայի կենդանաբանական այգում գտնվում է 6 առանձնյակ, որտեղ հայտնի է անազատ պայմաններում բազմանալու մեկ դեպք:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Միշտ եղել է սակավաթիվ: Ձվադրման ժամանակ վնաս են կրում ընտանի անասունների կողմից: Ոտնացուպիկի թվաքանակի վրա ազդում է ճահիճների չորացումը, թունաքիմիկատների օգտագործումը, շրջակա գյուղերի բնակիչների կողմից բնադրման ընթացքում թռչուններին անհանգստություն պատճառելը:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Սևան» և «Արփի լիճ» ազգային պարկերում:

Անհրաժեշտ է վերանայել ինչպես ճահիճների կառավարումը, այնպես էլ թունաքիմիկատների օգտագործումը, իրականացնելով այն ավելի անվտանգ, էկոլոգիական մեթոդներով` տեսակի և դրա ապրելավայրերի պահպանման համար:

 

96. Բզակտուց Recurvirostra avosetta Linnaeus, 1758

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Բզակտուցներ, Recurvirostraidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում խիստ հազվագյուտ, սակավաթիվ տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Սպորադիկ տարածված է ամբողջ Եվրասիայում:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հանդիպում է Արաքս գետի հովտում և Սևանա լճի ավազանում:

Ապրելավայրերը: Նախկինում բնադրել է Արարատյան հարթավայրի աղի ջրավազանների հարթ ափերին, ինչպես նաև Գիլլի լճում: Ապրելավայրերի վիճակը վերջին տարիներին որոշ չափով լավացել է` կապված Արարատյան հարթավայրի ջրային հանդակների լայնացման հետ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Բնադրում է չոր, բաց տեղերում, ջրից ոչ հեռու: Ձվադրում է մայիսի կեսերից մինչև հունիսի կեսերը: Դնում է 4 ձու: Թխսումը` մոտ 23 օր: Վերջին տարիներին կրկին բնադրում է Արարատյան հարթավայրում:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: 1969 թ-ի ապրիլի 16-ին Լիճք լճում հանդիպել են մի քանի թռչուններ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Հանրապետությունում միշտ եղել է սակավաթիվ:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում: Հատուկ միջոցառումներ չեն կիրառվում:

Անհրաժեշտ է ճշգրտել թվաքանակը և տարածումը հանրապետությունում:

 

97. Մարգագետնային ծիծառակտցար Glareola pratincola (Linnaeus, 1766)

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Ծիծառակտցարներ, Glareolidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է, բնադրման տեղային բնույթով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Հարավային Եվրոպա, Աֆրիկա, Հարավ-Արևմտյան Ասիա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Չուի շրջանում հանդիպում է Շիրակի, Արմավիրի, Արարատի և Գեղարքունիքի մարզերում: Բնադրավայրեր հայտնաբերվել են Արմավիրի (գ. Տարոնիկ), Արարատի (Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսություն) և Գեղարքունիքի (Սևանա լիճ) մարզերում:

Ապրելավայրերը: Խոտաբուսածածկով տափաստաններ, կավային և աղուտային տարածքներ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Գաղութային տեսակ է: Հայաստանի բնադրավայրերում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր: Բնադրում է հողի վրա, ջրից ոչ հեռու: Ձվադրում է տարեկան մեկ անգամ` ապրիլին - մայիսի սկզբին: Դնում է 3, հազվադեպ` 2 կամ 4 ձու: Թխսումը` մոտ 17-19 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Կանոնավոր բնադրավայրերը հայտնի են միայն Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածքից: Բնադրող գաղութի թվաքանակը հայտնի չէ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակը: Բնորոշ ապրելավայրերի քայքայումը տնտեսական գործունեության արդյունքում: Անասունների արածեցումն անմիջապես բնադրավայրերի մոտակայքում: Որսագողությունը:

Պահպանության միջոցառումները: Հատուկ միջոցառումներ չեն կիրառվում:

Անհրաժեշտ է ցանկապատել Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում գտնվող բնադրավայրերը` բնադրման շրջանում մարդու և ընտանի խոշոր եղջերավոր անասունների մուտքը կանխելու նպատակով: Կազմակերպել որսորդների և բնակչության էկոլոգիական դաստիարակման դասընթացներ:

 

98. Տափաստանային ծիծառակտցար, Glareola nordmanni J. G. Fischer, 1842

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Ծիծառակտցարներ, Glareolidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ, չուի շրջանում հանդիպող տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Near Threatened» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii); D1:

Տարածվածությունը: Դունայի ստորոտների տափաստաններից մինչև Մերձբալթյան տափաստաններ, դեպի հյուսիս` մինչև հարավային Բելոռուսիա, Դոնի միջին հոսանք, Սամարա, Օմսկ, դեպի հարավ` մինչև Նախակովկաս, Աստրախան, Արալյան ծով և Զայսան լիճ: Տեղ-տեղ բնադրում է Ռումինիայում:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Չուի շրջանում հանդիպում է Արմավիրի, Արարատի և Գեղարքունիքի մարզերում:

Ապրելավայրերը: Խոտաբուսածածկով տափաստաններ, կավային և աղուտային տարածքներ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող երամակները նկատվում են գարնանը (մարտ-ապրիլ), ջրամբարներին մոտ: Հաճախ հանդիպում են քարադրների հետ ընդհանուր խմբերում:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Բնադրման վերաբերյալ տվյալները ճշգրտման կարիք ունեն: Չվող երամակները նկատվում են ոչ կանոնավոր և, սովորաբար, կազմված են 5-15 առանձնյակներից:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Տեսակի ամբողջ արեալում նկատվում է թվաքանակի կրճատում: Բնորոշ ապրելավայրերի քայքայումը տնտեսական գործունեության արդյունքում: Որսագողությունը:

Պահպանության միջոցառումները: Չուի շրջանում օգտագործվող տարածքների մի մասը պահպանվում են «Սևան» ազգային պարկում:

Անհրաժեշտ է կազմակերպել որսորդների և բնակչության էկոլոգիական դաստիարակության դասընթացներ:

 

99. Հայկական որոր, Larus armenicus Buturlin, 1934

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Որորներ, Laridae

 

Կարգավիճակը: Բնութագրվում է սահմանափակ արեալով և հեշտ խոցելի բնադրավայրային բիոտոպերով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii):

Տարածվածությունը: Հայաստան, Արևելյան Թուրքիա, Արևմտյան Իրան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Ամբողջ տարվա ընթացքում հանդիպում է Սևանա լճի ավազանում, այստեղ է գտնվում նաև հիմնական գաղութը: Բնադրում է Արփի լճի կղզիներում: Հանդիպում է գգ. Արաքսի, Հրազդանի և Ախուրյանի հունի երկայնքով: Վերջին տարիներին` կապված Արարատյան հարթավայրում ձկնաբուծական տնտեսությունների զարգացման հետ, դարձել է սովորական տեսակ, սակայն այստեղ չի բնադրում:

Ապրելավայրերը: Մինչև Սևանա լճի մակարդակի իջնելը բնադրել է ջրաեզրին մոտ` ուղղաբերձ լանջերին: Բնադրման բարենպաստ պայմաններից բացի, առկա էր հարուստ կերային բազա` շնորհիվ ինչպես լճում ձկների բարձր թվաքանակի, այնպես էլ ձկնամշակման գործարանի թափոնների առկայության: Լճի մակարդակի իջեցումը հանգեցրեց բնադրման պայմանների և կերային բազայի խիստ վատթարացմանը: Սակայն լճի մակարդակի իջեցման շնորհիվ գ. Նորաշենի մոտակայքում առաջացան երկու կղզյակներ, որոնք որորները հաջողությամբ յուրացրեցին որպես բնադրավայր: Ներկայումս որորների սնման համար կարևոր դեր են խաղում սննդային մնացորդները: Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Բնադրային հիմնական երկու գաղութները զբաղեցնում են 3,5 հա մակերեսով երկու կղզյակները: Դիտվում է Արփա լճում բնադրող զույգերի թվաքանակի մեծացման միտում: Մայիսի վերջին - հունիսի սկզբին կարելի է հանդիպել ինչպես ձվերով բներ, այնպես էլ կղզյակների մոտ լողացող ձագեր: Կախված տվյալ տարվա պայմաններից` բազմացմանը մասնակցում են 20-86% որորներ: Սովորաբար, դնում են 3, հազվադեպ` 2 կամ 4 ձու: 1965-1970 թթ-ին Սևանա լճի գաղութում հաշվառվել է 60-100 բույն: Առավել բարենպաստ տարիներին հաշվառվում է մինչև 500 բույն: Կախված վտանգման գործոնների առկայությունից` պահպանվում են ձագերի 17-56%-ը:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակը խիստ անկայուն է և որոշվում է բնադրման և կերային առկա պայմաններով: Միջինացված տվյալների համաձայն` գարնանն այստեղ հանդիպում է 800, ամռանը` 700, աշնանը` 1000, ձմռանը` 500 առանձնյակ: Սևանա լճի սառեցման դեպքում որորների հիմնական մասը չվում է գ. Արաքսի հովիտ: Առավել բարենպաստ տարիներին ձմեռելուց առաջ որորների թվաքանակը չի գերազանցում 1200 առանձնյակի:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Բնադրավայրերի ոչնչացումը: Մարդու կողմից պատճառվող անհանգստությունը և որորների ուղղակի ոչնչացումը: Բնադրման պայմանների և կերային բազայի վատթարացումը:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Սևան» և «Արփի լիճ» ազգային պարկերում: Նորաշենի կղզյակները ներգրավվել են արգելոցային գոտում:

Անհրաժեշտ է ապահովել որորների պահպանությունը ինչպես լճում, այնպես էլ աղբանոցների մոտ: Մշտապես անցկացնել բացատրական աշխատանքներ բնակչության շրջանում:

 

100. Որորակտուց ջրածիծառ, Sterna nilotica (J. F. Gmelin, 1789)

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Ջրածիծառներ, Sternidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Հարավային և Միջին Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Աֆրիկա, Ավստրալիա, Ամերիկա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հավանաբար, բնադրում է Արարատի մարզի Արմաշ ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում, ինչպես նաև Գեղարքունիքի մարզի նախկին Գիլլի լճի շրջակայքում:

Ապրելավայրերը: Աղուտային, աղային և կավային տեղամասերը` ջրավազանների մոտ: Լեռնատափաստանային լճերը և ճահճացումները:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող, հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր, արեալի այլ մասերում բնադրում է հողի վրա: Ձվադրումը` ապրիլի վերջին - մայիսի սկզբին: Դնում են 1-4 ձու: Զարգացումը` 22-23 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Հայաստանում բնադրումները հայտնի չեն: Տեսակը հանդիպում է զույգերով, կամ 4-6 առանձնյակներից կազմված խմբերով:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակը: Բնորոշ բնադրավայրերի ոչնչացումը տնտեսական գործունեության արդյունքում: Անասունների արածեցումը ենթադրվող բնադրավայրերի մոտ:

Պահպանության միջոցառումները: Չեն իրականացվում:

Տեսակը խիստ պահպանման կարիք ունի: Անհրաժեշտ է ցանկապատել բնադրավայրերը Արարատի և Գեղարքունիքի մարզերում` բազմացման շրջանում մարդկանց և անասունների մուտքը կանխելու համար:

 

101. Փոքր ջրածիծառ, Sterna albifrons Pallas, 1764

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Ջրածիծառներ, Sternidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Հարավային և Միջին Եվրոպա, Հյուսիսային Ամերիկա, Կենտրոնական և Հարավային Ասիա, Ավստրալիա, Պոլինեզիա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Բնադրում է Արմավիրի և Արարատի մարզերում: Արարատի մարզում` Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում:

Ապրելավայրերը: Ջրավազաններին մոտ գտնվող աղուտները, աղային և կավային տեղամասերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Գաղութային տեսակ է: Հայաստանում` չվող, հանդիպում է ապրիլ-մայիսից մինչև սեպտեմբեր-հոկտեմբեր: Բնադրում է հողի վրա: Ձվադրումը` մայիսի վերջից մինչև հուլիսի կեսերը: Դնում են 1-3 ձու: Զարգացումը` 18-22 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Բնադրավայրերում հանդիպում են առանձին զույգերով կամ 4-6 զույգերից կազմված փոքր գաղութներով, հաճախ` կտցարների հետ խառը գաղութներում: Արարատյան հարթավայրի հարմար բիոտոպերում ամենուրեք հազվադեպ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակը: Անասունների արածեցումը ենթադրվող բնադրավայրերի մոտ:

Պահպանության միջոցառումները: Չեն իրականացվում:

Տեսակը խիստ պահպանման կարիք ունի: Անհրաժեշտ է ցանկապատել բնադրավայրերը` բազմացման շրջանում մարդկանց և անասունների մուտքը կանխելու համար:

 

102.Սպիտակաայտ ջրածիծառ, Chlidonias hybrida (Pallas, 1811)

Կարգ` ՔԱՐԱԴՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CHARADRIIFORMES

 

Ընտանիք` Ջրածիծառներ, Sternidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում մասնատված արեալով բնադրող, սակավաթիվ տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Հարավային և Միջին Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Կենտրոնական և Հարավային Ասիա, Պոլինեզիա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Բնադրում է Արմավիրի, Արարատի, Շիրակի և Գեղարքունիքի մարզերում:

Ապրելավայրերը: Բնադրում է տափաստանային և կիսաանապատային շրջանների ջրային և մերձջրային բուսականությամբ կանգուն և թույլ հոսքով հարթավայրային ջրավազաններում:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Գաղութային տեսակ է: Հայաստանում չվող, հանդիպում է ապրիլ-մայիսից մինչև սեպտեմբեր-հոկտեմբեր: Գաղութները տեղակայվում են բուսականությամբ ջրավազաններում: Բները հաճախ տեղադրված են լողացող տերևների վրա: Ձվադրումը` մայիսի վերջից մինչև հունիսի կեսերը: Դնում են 2-3 ձու: Զարգացումը` 18-20 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Բնադրավայրերում հանդիպում է առանձին զույգերով, կամ ոչ մեծ գաղութներով, հաճախ` այլ ջրածիծառների հետ խառը գաղութներում: Բնորոշ բիոտոպերում ամենուրեք հազվադեպ է կամ սակավաթիվ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակ: Բնորոշ ապրելավայրերի ոչնչացումը տնտեսական գործունեության արդյունքում: Անասունների արածեցումը ենթադրվող բնադրավայրերի մոտ: Որսագողությունը:

Պահպանության միջոցառումները: Բնադրավայրերի մի մասը գտնվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում:

Տեսակը խիստ պահպանման կարիք ունի: Անհրաժեշտ է ցանկապատել հարմար բնադրավայրերը` բազմացման շրջանում մարդկանց և անասունների մուտքը կանխելու համար:

 

103.Սևափոր դռլոն, Pterocles orientalis (Linnaeus, 1758)

Կարգ` ԴՌԼՈՆԱՆՄԱՆՆԵՐ, CICONIFORMES

 

Ընտանիք` Դռլոններ, Pteroclididae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ, խոցելի տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii); C2a(i); D1:

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Իբերիական թերակղզուց, Հյուսիսային Աֆրիկայից և Փոքր Ասիայից, դեպի արևելք` մինչև Իրան-Թուրքիա սահմանը:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հանդիպում է Արարատի և Արմավիրի մարզերի կիսաանապատներում:

Ապրելավայրերը: Հանդիպում է կիսաանապատներում` բնակեցնելով համեմատաբար թեք լանջերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Բնադրում է հողի վրա: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ` դնելով 2-3 ձու: Ձվերը կորցնելու դեպքում կրկին ձվադրում է: Սնվում է կանաչ դալար խոտաբույսերով, սերմերով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Սևափոր դռլոնի թվաքանակի վրա բացասականորեն կարող է ազդել անասունների գերարածեցումը, ձվադրման շրջանում անհանգստացնելը վայրի բույսեր հավաքողների և հովիվների շների կողմից, ինչպես նաև ապօրինի որսը:

Պահպանության միջոցառումները: Ապրելավայրերի մի մասը գտնվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցի տարածքում:

Անհրաժեշտ է վերանայել կիսաանապատային գոտում` տեսակի արեալի սահմաններում, անասունների արածեցման մեխանիզմները: Նպատակահարմար է սեզոնային արգելավայրերի կամ հանգստի գոտիների ստեղծումը:

Անհրաժեշտ է ուժեղացնել ապօրինի որսի նկատմամբ վերահսկողությունը և բարձրացնել բնակչության էկոլոգիական իրազեկության մակարդակը:

 

104. Բվեճ, Bubo bubo (Linnaeus, 1758)

Ենթատեսակ` Bubo bubo interpositus (Rothschild and Hartert, 1910)

 

Կարգ` ԲՎԱՆՄԱՆՆԵՐ, STRIGIFORMES

 

Ընտանիք` Բվեր, Strigidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ, խոցելի տեսակ է: Գրանցված է Ռուսաստանի Կարմիր գրքում: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1a; C2a(i); D1:

Տարածվածությունը: Ենթատեսակի պոպուլյացիայի հիմնական մասը կենտրոնացված է նոմինատիվ ենթատեսակի տարածման շրջանից դեպի հարավ, Բեսարաբիայում, Ղրիմում, Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Սիրիայում: Հյուսիսային սահմաններն անցնում են մոտավորապես Խարկովի մարզի հարավային մասերով, Կիևի մարզով, Պոդոլիայով, Բեսարաբիայով, Թավրիզյան տափաստաններով, Դնեպրի ստորոտներով: Հանդիպում է նաև Հյուսիսային Կովկասում, դեպի արևելք` մինչև Էրզրում, դեպի հարավ` մինչև Սիրիա, Հյուսիսային Պաղեստին և Հյուսիս-Արևմտյան Իրան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է համարյա ամենուրեք:

Ապրելավայրերը: Նստակյաց է: Լայնորեն տարածված է և բնադրում է տարբեր գոտիներում` կիսաանապատից մինչև լեռնային տափաստաններ 2700 մ ծ.մ.բ. բարձրություններում: Լեռներում կատարում է ուղղահայաց միգրացիաներ` ձմռանը իջնելով հարթավայրեր:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Բնադրում է քարանձավներում, ժայռերի միջև և խուլ կիրճերում: Որսի դուրս է գալիս մթնշաղին և որս կատարում մինչև լուսաբաց: Սնվում է, առավելապես, կրծողներով և թռչուններով: Նստակյաց: Բնադրում է փչակներում, արեալի այլ հատվածներում հաջողությամբ բնակեցնում է թռչնաբները: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ` դնելով 2-4 ձու: Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցիացիայի կենդանաբանական այգիներում 2007 թ.-ին գրանցվել են 13 բազմացող զույգեր,մ որոնցից ստացվել են 16 ձագեր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն: 2008 թ.-ի տվյալներով, Երևանի Կենդանաբանական այգում պահվում են 9, իսկ Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցիացիայի կենդանաբանական այգիներում` 154 առանձնյակ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Տվյալները բավարար չեն, սակայն, հավանաբար, բացասական գործոններից է մարդու կողմից ուղղակի հետապնդվելը: Բազմաթիվ են անազատ պայմաններում պահելու կամ խրտվիլակներ պատրաստելու նպատակով բվեճին բռնելու դեպքերը: Հավանաբար, թվաքանակի վրա ազդում է նաև թունաքիմիկատների օգտագործման պետական կարգավորման անբավարարությունը, ինչպես նաև բնական բիոտոպերի` կերակրավայրերի, յուրացումը գյուղատնտեսական կարիքների համար, քանի որ բվեճը խիստ զգայուն է բիոտոպերի փոփոխման նկատմամբ:

Պահպանության միջոցառումները: Գրանցված է CITES-ի Հավելված 2-ում, Բեռնի Կոնվենցիայի Հավելված 2-ում: Պահպանվում է պետական մի շարք արգելոցներում և արգելավայրերում:

Հաշվի առնելով թվաքանակի վերաաբերյալ տվյալների սակավությունը, անհրաժեշտ է ներառել այս տեսակը կենսաբազմազանության մոնիթորինգի պլանում` ամենամյա հաշվառումներ կատարելու համար: Նկատի ունենալով բազմաթիվ վտանգները, խիստ անհրաժեշտ է մշակել մի շարք միջոցառումներ ինչպես բնադրավայրերը պահպանելու, այնպես էլ բնակչության էկոլոգիական դաստիարակման ուղղությամբ: Անհրաժեշտ է վերանայել բվեճի բնադրավայրերում հողային ռեսուրսների կառավարման և գյուղատնտեսության վնասատուների դեմ պայքարի մեթոդները` կիրառելով էկոլոգիապես ավելի անվտանգ միջոցներ: Մեծացնել տուգանքի չափը ապօրինի որսի համար:

 

105. Թավշաոտ բու, Aegolius funereus (Linnaeus, 1758)

Կարգ` ԲՎԱՆՄԱՆՆԵՐ, STRIGIFORMES

 

Ընտանիք` Բվեր, Strigidae

 

Կարգավիճակը: Հազվագյուտ, ռելիկտային տեսակ է, խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Հյուսիսային և Միջին Եվրոպա, Հյուսիսային Ամերիկա: Caucasicus ենթատեսակը, որը հանդիպում է Հայաստանում, բնակեցնում է Կովկասը և Թուրքիան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: «Խոսրովի անտառ» արգելոցում հայտնի են մի քանի մեկուսացված ապրելավայրեր:

Ապրելավայրերը: Ապրում է լեռնալանջերի, ձորակների լայնատերև անտառներում և գետերի հովիտներում, որտեղ կան հին փչակավոր ծառեր:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Նստակյաց: Բնադրում է փչակներում, արեալի այլ հատվածներում հաջողությամբ բնակեցնում է թռչնաբները: Տարեկան մեկ ձվադրում` փետրվարից մինչև հունիս, կախված կերային բազայի առկայությունից: Դնում են 1-10, սովորաբար, 3-7 ձու: Զարգացումը` 25-32 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Խիստ հազվագյուտ տեսակ է չբացահայտված տարածմամբ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակը:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում:

Տեսակը խիստ պահպանման կարիք ունի: Անհրաժեշտ է հայտնաբերել նոր բնադրավայրեր և կատարել միջոցառումներ տեսակին արհեստական բնադրավայրեր-թռչնաբներ գրավելու համար:

 

106. Կանաչ մեղվակեր, Merops persicus Pallas, 1773

Կարգ` ՆԵՐԿԱՐԱՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CORACIIFORMES

 

Ընտանիք` Մեղվակերներ, Meropidae

 

Կարգավիճակը: Հազվագյուտ տեսակ է սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii):

Տարածվածությունը: Հյուսիսային Եգիպտոսից և Մերձավոր Արևելքից մինչև Ղազախստան և Հյուսիս Արևելյան Հնդկաստան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Արարատյան հարթավայրի կիսաանապատային տեղանքներ:

Ապրելավայրերը: Կիսաանապատային դարափնյա կամ բլրոտ տեղամասեր: Արեալն աստիճանաբար յուրացվում է գյուղատնտեսական նպատակներով:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Սովորաբար, փորում են 0,3-0,8 մ խորությամբ բներ դարափին, բլուրներում: Դնում են 5-6: Թխսումը` մոտ 20 օր: Հուլիս-օգոստոսին կարելի է տեսնել թռչող ընտանեկան երամակներ:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Հայաստանում խիստ սակավաթիվ տեսակ է:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Քանի որ շատ նման է ոսկեգույն մեղվակերին, մեծ քանակությամբ ոչնչացվում է մեղվապահների կողմից:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանման հատուկ միջոցառումներ չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ է լայնորեն պրոպագանդել տեսակի պահպանման անհրաժեշտությունը:

 

107. Ներկարար, Coracias garrulus (Linnaeus, 1758) Ենթատեսակ` Coracias garrulus garrulus (Linnaeus, 1758)

 

Կարգ` ՆԵՐԿԱՐԱՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, CORACIIFORMES

 

Ընտանիք` Ներկարարներ, Coraciidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ, օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Near Threatened» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii):

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայից և Եվրոպայից, դեպի արևելք` մինչև Փոքր Ասիա, Իրան, Հարավ-Արևմտյան Սիբիր:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է կիսաանապատային և լեռնատափաստանային գոտիներում:

Ապրելավայրերը: Հանդիպում է կիսաանապատային և լեռնատափաստանային գոտիներում` բնակեցնելով հարաբերականորեն թեք լանջերը քսերոֆիտային բուսականության և ժայռերի առկայությամբ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ` դնելով 3-6 ձու: Սնվում է, հիմնականում, միջատներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն: Մեղրիի շրջանում խտությունը կազմում է 0,22 թռչուն 1 հա-ին:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Ներկարարի թվաքանակի վրա բացասականորեն ազդում են կիսաանապատների յուրացումը գյուղատնտեսական նպատակներով, որը կրճատում է կերակրավայրերը, և թունաքիմիկատների օգտագործումը գյուղատնտեսական վնասատուների դեմ պայքարում:

Պահպանության միջոցառումները: Պոպուլյացիայի մի մասը բնակվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցի տարածքում:

Հաշվի առնելով թվաքանակի վերաբերյալ տվյալների սակավությունը, անհրաժեշտ է ներառել այս տեսակը կենսաբազմազանության մոնիտորինգի պլանում` ամենամյա հաշվառումներ (ապրիլի վերջ - մայիսի սկիզբ) կատարելու համար: Նկատի ունենալով տեսակի օլիգոտոպությունը և ապրելավայրերի յուրացման հետ կապված վտանգները, անհրաժեշտ է վերանայել կիսաանապատային գոտու յուրացման քաղաքականությունը և դիտարկել արգելավայրերի ստեղծման հնարավորությունը: Անհրաժեշտ է նաև գյուղատնտեսության մեջ թունաքիմիկատների օգտագործումը իրականացնել էկոլոգիապես ավելի անվտանգ մեթոդներով:

 

108. Սև փայտփոր, Dryocopus martius (Linnaeus, 1758)

Կարգ` ՓԱՅՏՓՈՐԱՆՄԱՆՆԵՐ, PICIFORMES

 

Ընտանիք` Փայտփորներ, Picidae

 

Կարգավիճակը: Հազվագյուտ տեսակ է սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Near Threatened» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Եվրոպա, Ասիա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հանդիպում է Լոռվա, Տավուշի, Գեղարքունիքի և Սյունիքի մարզերի անտառային շրջաններում:

Ապրելավայրերը: Բնակվում է լայնատերև անտառներում` բարձրաբուն ծառերի պարտադիր առկայությամբ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Նստակյաց է: Բնադրում է ինքնուրույն փորված ծառաբներում: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ, ապրիլի սկզբին: Դնում են 1-9, սովորաբար, 4-6 ձու: Զարգացումը` 12-14 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակը կրճատվել է, հավանաբար, վերջին տասնամյակում բարձրաբուն ծառերի ինտենսիվ հատման պատճառով:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Անտառների հատումները, որը հանգեցնում է բիոտոպի մասնատմանը և բնադրման համար հարմար ծառերի ոչնչացմանը:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Շիկահող» արգելոցում, «Դիլիջան» ազգային պարկում և Տավուշի մարզի պետական արգելավայրերում:

Խիստ պահպանման կարիք ունի: Անհրաժեշտ է ստեղծել լրացուցիչ արգելավայրեր` անտառի բարձրաբուն ծառերի ներառմամբ:

 

109. Դեղնագլուխ խաղտտիկ, Motacilla citreola Pallas, 1776

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Խաղտտնիկներ, Motacillidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU D1:

Տարածվածությունը: Արևելյան Եվրոպա, Ասիա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայտնաբերված է բնադրավայրում Արփի լճի մոտ և Սևանա լճի ջրավազանում:

Ապրելավայրերը: Բարձրադիր մարգագետինների ջրածածկ տեղամասերում, տեղ-տեղ գյուղերի միջև:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող, բնադրավայրերում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր: Բնադրում է հողի վրա, կամ շինությունների որմնաքարերում: Սովորաբար, տարեկան մեկ ձվադրում` ապրիլ-հունիսին: Դնում են 4-7 ձու: Զարգացումը` 14-15 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Վերջին տարիներին կազմում է սակավաթիվ գաղութներ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Հայտնի չեն:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում: Շիրակի մարզի բնադրավայրերը գտնվում են «Արփի լիճ» ազգային պարկի սահմաններում:

Պահպանման հատուկ միջոցառումների կարիք չունի:

 

110. Կարմրակատար շամփրուկ, Lanius senator (Linnaeus, 1758)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Շամփրուկներ, Laniidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii):

Տարածվածությունը: Տարածված է Կիպրոս կղզուց և Լիբանանից դեպի արևելք` մինչև Փոքր Ասիա և Իրան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հանդիպում է հանրապետության հարավային, հարավ-արևելյան և հյուսիս-արևելյան շրջանների կիսաանապատային գոտում:

Ապրելավայրերը: Ապրում է կիսաանապատներում և լեռնային չորային տափաստաններում` բնակեցնելով չորային բուսականությամբ ծածկված, համեմատաբար թեք լանջերը` թփերի պարտադիր առկայությամբ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ: Դնում են 5-7, սովորաբար, 6 ձու: Սնվում է միջատներով, սողուններով, երբեմն` կրծողներով և մանր ճնճղուկանմաններով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն: Մեղրիի շրջանում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,34 թռչուն 1 հա-ին:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Կարմրակատար շամփրուկի թվաքանակի վրա կարող է բացասականորեն ազդել կիսաանապատների յուրացումը գյուղատնտեսական նպատակներով, ինչպես նաև վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը:

Պահպանության միջոցառումները: Պոպուլյացիայի մի մասը բնակվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում:

Հաշվի առնելով թվաքանակի վերաաբերյալ տվյալների սակավությունը, անհրաժեշտ է ներառել այս տեսակը կենսաբազմազանության մոնիտորինգի պլանում` ամենամյա հաշվառումներ (ապրիլի վերջ - մայիսի սկիզբ) կատարելու համար: Նկատի ունենալով տեսակի օլիգոտոպությունը և ապրելավայրերի յուրացման հետ կապված վտանգները, անհրաժեշտ է վերանայել կիսաանապատային գոտու յուրացման քաղաքականությունը և դիտարկել արգելավայրերի ստեղծման հնարավորությունը: Կիրառել գյուղատնտեսության մեջ թունաքիմիկատների օգտագործման էկոլոգիապես ավելի անվնաս մեթոդներ:

 

111. Սպիտակափող սոխակ, Irania gutturalis (Guerin, 1843)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Կեռնեխներ, Turdidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաքանակ, քիչ ուսումնասիրված, օլիգոտոպային տեսակ է Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Տվյալների անբավարարություն» կատեգորիա` DD:

Տարածվածությունը: Տարածված է Թուրքիայից դեպի արևելք` մինչև Փոքր Ասիա և Իրան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է հանրապետության կենտրոնական, հարավային և հարավ-արևելյան շրջանների կիսաանապատային և լեռնատափաստանային գոտիներում:

Ապրելավայրերը: Ապրում է կիսաանապատներում և լեռնային չորային տափաստաններում` բնակեցնելով չորային բուսականությամբ ծածկված, համեմատաբար թեք լանջերը` թփերի և ծառերի պարտադիր առկայությամբ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ: Դնում են 4-5 ձու: Սնվում է առավելապես միջատներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն: Պոպուլյացիայի խտությունն արեալի տարբեր մասերում խիստ տատանվում է:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Սպիտակափող սոխակի թվաքանակի վրա կարող են բացասականորեն ազդել կիսաանապատների և լեռնային տափաստանների յուրացումը գյուղատնտեսական նպատակներով, ինչպես նաև վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը:

Պահպանության միջոցառումները: Պոպուլյացիայի մի մասը բնակվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում:

Հաշվի առնելով թվաքանակի վերաբերյալ տվյալների սակավությունը, անհրաժեշտ է ներառել այս տեսակը կենսաբազմազանության մոնիտորինգի պլանում` ամենամյա հաշվառումներ (ապրիլի վերջ - մայիսի սկիզբ) կատարելու համար: Նկատի ունենալով տեսակի օլիգոտոպությունը և ապրելավայրերի յուրացման հետ կապված վտանգները, անհրաժեշտ է վերանայել կիսաանապատային գոտու յուրացման քաղաքականությունը և դիտարկել արգելավայրերի ստեղծման հնարավորությունը: Կիրառել գյուղատնտեսության մեջ թունաքիմիկատների օգտագործման էկոլոգիապես ավելի անվնաս մեթոդներ:

 

112.Շիկապոչ քարաթռչնակ, Oenanthe xanthoprymna (De Filippi, 1863)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Կեռնեխներ, Turdidae

 

Կարգավիճակը: Փոքր թվաքանակով, խոցելի տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Վտանգված»` EN B1a+2a; D:

Տարածվածությունը: Տեսակի պոպուլյացիայի հիմնական մասը կենտրոնացած է Անդրկովկասում, Իրանի հյուսիսում, Հարավային Տաջիկստանի ու Աֆղանստանի արևելքում և Արևմտյան Պակիստանում:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանը այս տեսակի արեալի ծայրհյուսիսային կետերից մեկն է, հանդիպում է ՈՒրծի լեռնաշղթայում և Մեղրիի շրջանում:

Ապրելավայրերը: Հայաստանում հանդիպում է կիսաանապատներում` բնակեցնելով քարքարոտ լանջերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Բները տեղադրվում են ժայռերի նեղ ճեղքերում: Տարեկան ձվադրում է երկու անգամ` դնելով 4-6 ձու: Սնվում են միջատներով, հիմնականում` մրջյուններով, բզեզներով և թրթուրներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն: Մեղրիի շրջանում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,23 թռչուն 1 հա վրա:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Հայաստանում շիկապոչ քարաթռչնակի թվաքանակի վրա ազդող բացասական գործոններից է մարդու կողմից բնական բիոտոպերի յուրացումը և, հավանաբար, գյուղատնտեսության վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում: Նկատի ունենալով Հայաստանում տեսակի արեալի փոքր չափերը և ապրելավայրերի յուրացման հետ կապված վտանգները, անհրաժեշտ է վերանայել կիսաանապատային գոտու յուրացման քաղաքականությունը և դիտարկել արգելավայրերի ստեղծման հնարավորությունը: Անհրաժեշտ է նաև ուժեղացնել գյուղատնտեսությունում թունաքիմիկատների օգտագործման վերահսկողությունը:

 

113.Սոխականման ճռիկահավ, Locustella luscinioides (Savi, 1824)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Շահրիկներ, Sylviidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Վտանգված»` EN B1a+2a:

Տարածվածությունը: Արեալն ընդհատվող է` Հյուսիսային ծովից և Ալժիրից արևմուտքում մինչև Օբ գետի ջրավազանի վերնամասերը և Տյան-Շանի նախալեռները: Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայտնաբերված է Արարատի մարզի Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում:

Ապրելավայրերը: Եղեգնուտներ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող, բնադրավայրերում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր: Բնադրում է հողի վրա` ջրաճահճային բուսականության մացառներում: Ձվադրումը, սովորաբար, տարեկան մեկ անգամ` ապրիլ-մայիսին: Դնում են 3-6 ձու: Զարգացումը` 10-14 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Վերջին տարիներին կազմում է սակավաթիվ գաղութներ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Բները կարող են ոչնչացվել ձկնաբուծական տնտեսություններում եղեգնուտների այրման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումները: Չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ է կարգավորել եղեգնուտների արհեստականորեն այրելը Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսությունում և դրանք հնարավորինս հարմարեցնել ոչ բնադրման ժամանակաշրջաններին:

 

114. Հնդկական եղեգնաթռչնակ, Acrocephalus agricola (Jerdon, 1845)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Շահրիկներ, Sylviidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ հանդիպող տեսակ է, սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Վտանգված»` EN B1a+2a:

Տարածվածությունը: Փոքր Ասիա, Կովկաս, Հյուսիսային Իրան, Հյուսիսային Հնդկաստան, Հիմալայներ, Չինաստան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայտնաբերված է Արմավիրի մարզի Մասիս քաղաքի մոտ, բնադրման վայրում և Արարատի մարզի Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսությունում:

Ապրելավայրերը: Եղեգնուտներ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող տեսակ է, բնադրավայրերում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր: Բնադրում է եղեգնուտներում, հավանաբար տարեկան երկու անգամ, մայիս-հունիսին: Դնում են 3-6 ձու: Ձվերի զարգացումը` 12 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Վերջին տարիներին կազմում է սակավաթիվ գաղութներ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Բները կարող են ոչնչանալ ձկնաբուծական տնտեսություններում եղեգնուտներն այրելու հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումները: Չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ է կարգավորել եղեգնուտների այրելը Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսությունում և դրանք հնարավորինս հարմարեցնել ոչ բնադրման ժամանակաշրջաններին:

 

115.Կիսասպիտակավիզ ճանճորս, Ficedula semitorquata (Homeyer, 1885)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Ճանճորսներ, Muscicapidae

 

Կարգավիճակը: Սակավ ուսումնասիրված, օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Near Threatened» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Տվյալների անբավարարություն» կատեգորիա` DD:

Տարածվածությունը: Տեսակը տարածված է Կովկասում և Հյուսիսային Իրանում, դեպի արևմուտք` տեղ-տեղ, մինչև Բալկաններ:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսում, հյուսիս-արևելքում և հարավ-արևելքում` բնակեցնելով սաղարթավոր և խառն անտառները:

Ապրելավայրերը: Բնակվում է լայնատերև անտառներում` հին փչակավոր ծառերի պարտադիր առկայությամբ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ` դնելով 3-7 ձու: Սնվում է թռչող միջատներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն: Մեղրիի շրջանում խտությունը կազմում է 0,09 թռչուն 1 հա վրա:

Վտանգման հիմնական գործոնները: ՈՒսումնասիրված չէ, սակայն ենթադրվում է, որ անտառահատումների հետևանքով ապրելավայրերը կրճատվում են:

Պահպանության միջոցառումները: Անհրաժեշտ է հետազոտել պոպուլյացիայի վիճակը և մարդածին գործոնների ազդեցությունը պոպուլյացիայի վրա` հետագայում տեսակը և ապրելավայրերը պահպանելու նպատակով: Հատուկ ուշադրություն է պետք դարձնել անտառային զանգվածների կառավարման հարցին` ուղղելով այն բնական բիոտոպերի` հին անտառազանգվածների պահպանմանը (հավանաբար, ստեղծելով արգելավայրեր) և անտառատարածքների մասնատման կանխմանը: Անհրաժեշտ է վերանայել անտառօգտագործման հետ կապված էկոլոգիական փորձաքննության անցկացման քաղաքականությունը և ներգրավել տեսակը անտառների կենսաբազմազանության մոնիտորինգի պլանում:

 

116. Միջերկրածովային երաշտահավ, Parus lugubris anatoliae (Temminck, 1820)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Երաշտահավեր, Paridae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii); C1a(i):

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Հունաստանի Լեսբոս կղզուց դեպի արևելք` մինչև Փոքր Ասիա և Հարավային Անդրկովկաս, և դեպի հարավ` մինչև Լիբանան և հյուսիսային Իրաք:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է Մեղրիի շրջանի գիհու նոսրանտառների գոտում:

Ապրելավայրերը: Հանդիպում է գիհու նոսրանտառներում` բնակեցնելով նաև ապրելավայրերին կից այգիներում:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան ձվադրում է երկու անգամ` դնելով 4-9 ձու: Սնվում է առավելապես միջատներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակը բնության մեջ, համաձայն վերջին հաշվառումների, կազմում է 250-350 զույգ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Միջերկրածովային երաշտահավի թվաքանակի վրա բացասաբար կարող են ազդել վերջին տարիներին Մեղրիի շրջանում հաճախակի դարձած անտառային հրդեհները, ինչպես նաև գյուղատնտեսության վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում: Անհրաժեշտ է ստեղծել հակահրդեհային միջոցառումների իրականացման համար անհրաժեշտ նյութատեխնիկական բազա «Արևիկ» ազգային պարկում և պրոպագանդել հրդեհների կանխարգելման անհրաժեշտությունը Մեղրիի բնակչության շրջանում: Անհրաժեշտ է նաև գյուղատնտեսության մեջ թունաքիմիկատների օգտագործումը իրականացնել էկոլոգիապես ավելի անվնաս մեթոդներով:

 

117. Մեծ ժայռային սիտեղ, Sitta tephronota obscura Sharpe, 1872

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Սիտեղներ, Sittidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ, նեղ արեալային օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii):

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Հայաստանից մինչև Նախիջևան, դեպի արևելք` մինչև Էլբուրսի լեռնաշղթան, և դեպի հարավ` մինչև Բելուջիստան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է առավելապես հանրապետության հարավային և հարավ-արևելյան շրջանների կիսաանապատային գոտում:

Ապրելավայրերը: Հանդիպում է կիսաանապատներում` բնակեցնելով ժայռային բիոտոպերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ` դնելով 5-8 ձու: Սնվում է առավելապես միջատներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն: Մեղրիի շրջանում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,6 թռչուն 1 հա վրա:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Մեծ ժայռային սիտեղի թվաքանակի վրա բացասական ազդեցություն կարող է թողնել գյուղատնտեսության վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը:

Պահպանության միջոցառումները: Անհրաժեշտ է նաև գյուղատնտեսության մեջ թունաքիմիկատների օգտագործումը իրականացնել էկոլոգիապես ավելի անվնաս մեթոդներով:

 

118.Կարմրաթև մագլցող, Tichodroma muraria (Linnaeus, 1766)

Ենթատեսակ` Tichodroma muraria muraria (Linnaeus, 1766)

 

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Սիտեղներ, Sittidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Տվյալների անբավարարություն» կատեգորիա` DD:

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Հարավային Եվրոպայից դեպի արևելք` մինչև Արևմտյան Իրան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է համարյա ամբողջ տարածքում` բարձր լեռներում` բնակեցնելով ժայռային բիոտոպերը:

Ապրելավայրերը: Հանդիպում է բարձր լեռներում` բնակեցնելով ժայռային կիրճերը և բարձր ժայռերով հատվածները:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան, սովորաբար, ձվադրում է մեկ անգամ` դնելով 4-5 ձու: Սնվում է առավելապես միջատներով:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Բացասական գործոնների ազդեցությունն ուսումնասիրված չէ:

Պահպանության միջոցառումները: Անհրաժեշտ է ուսումնասիրել մարդածին գործոնների ազդեցությունը` հետագայում տեսակի և դրա ապրելավայրերի պահպանման միջոցառումների պլանավորման համար:

 

119.Ժայռային դրախտապան, Emberiza buchanani Blyth, 1844

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Դրախտապաններ, Emberizidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii):

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Անդրկովկասից և Թուրքիայից մինչև Իրան և Թուրքմենիայի հարակից շրջաններ:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հանդիպում է Հայաստանի հարավ-արևելյան շրջանների կիսաանապատային տեղանքներում, ինչպես նաև Արագածի և Փամբակի լեռնաշղթայի հարավային լանջերին` մինչև 1900 մ ծ.մ. բարձրություններ:

Ապրելավայրերը: Կիսաանապատային գոտու հարաբերականորեն փոքր թեքությամբ լանջերը պարտադիր թփուտների առկայությամբ:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Գարնանային չուն նկատվել է ապրիլի կեսերին: Բազմանում են մայիսից մինչև հուլիս: Բները պատրաստում են քարերի կամ փոքր թփերի տակ: Առավել ուշ ձվադրմամբ բնում հայտնաբերվում է 3-5 ձու: Էգը թխսում է 13 օր: Ձագերին կերակրում են սերմերով, թիթեռների թրթուրներով, տարբեր միջատներով և դրանց թրթուրներով: Բույնը լքում են 11-13-րդ օրը: Հուլիս-օգոստոսին դիտվում են կրկնակի ձվադրումներ: Թռչող ձագերը հանդիպում են հունիսի կեսերից մինչև օգոստոս: Չվում են սեպտեմբերի առաջին կեսին:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Սակավաթիվ է: Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն: Հարմար բիոտոպերում հանդիպումների հաճախականությունը բավականին բարձր է:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Կիսաանապատային ապրելավայրերի յուրացումը տնտեսական նպատակներով:

Պահպանության միջոցառումները: Բնադրավայրերի մի մասը գտնվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է կատարել տեսակի համալիր ուսումնասիրություններ, ընդգրկելով այն ամենամյա հաշվառումների հիման վրա կատարվող կենսաբազմազանության մոնիտորինգի պլանում: Հաշվի առնելով Հայաստանում այս տեսակի արեալի փոքր չափերը, տեսակի օլիգոտոպությունը և ապրելավայրերի յուրացման վտանգը, անհրաժեշտ է վերանայել կիսաանապատային գոտու յուրացման քաղաքականությունը և դիտարկել արգելավայրերի ստեղծման հնարավորությունը: Անհրաժեշտ է նաև լայնորեն անցկացնել բացատրական աշխատանքներ տեսակի պահպանման անհրաժեշտության վերաբերյալ:

 

120. Անապատային խածկտիկ, Rhodopechys githaginea (Lichtenstein, 1823)

 

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Սերինոսներ, Fringillidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Տվյալների անբավարարություն» կատեգորիա` DD:

Տարածվածությունը: Հյուսիսային Աֆրիկա, Փոքր Ասիա, Իսրայելից և Առաջավոր Ասիայից մինչև Պակիստան, Հյուսիս-Արևմտյան Հնդկաստան, Կենտրոնական Ասիա և Մոնղոլիա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայտնաբերված է Արարատի մարզի ք. Վեդիի շրջակայքի բնադրավայրում: Առանձին առանձնյակներ նկատվել են Արարատի մարզի այլ մասերում և Կոտայքի մարզում:

Ապրելավայրերը: Բնակեցնում է նոսր խոտաբույսերով և թփերով ծածկված անապատային խճային լանջերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող, բնադրավայրում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր: Բնադրում է ժայռերի ճեղքերում, մեծ քարերի կույտերում: Տարեկան ձվադրում է երկու անգամ` ապրիլի վերջին - մայիսի սկզբին: Դնում են 4-6 ձու: Զարգացումը` 11-14 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Խիստ սակավաթիվ տեսակ է օջախային բնադրմամբ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակ: Ապրելավայրերի փոփոխումը տնտեսական գործունեության արդյունքում:

Պահպանության միջոցառումները: Չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ է կազմակերպել արգելավայր ք. Վեդիի շրջակայքում, ներառելով քաղաքի հյուսիսային մասում գտնվող խճային լանջերը և ժայռերը:

 

121.Անապատային խածկտիկ, Rhodopechys mongolica (Swinhoe, 1870)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Սերինոսներ, Fringillidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Տվյալների անբավարարություն» կատեգորիա` DD:

Տարածվածությունը: Հարավային Թուրքիա, դեպի արևելք` Անդրկովկասով, Հյուսիսային Իրանով, Կենտրոնական Ասիայով մինչև Գոբի անապատը:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Բնադրավայրը հայտնաբերված է Արարատի մարզի Վեդի քաղաքի շրջակայքում:

Ապրելավայրերը: Բնակեցնում է սակավ խոտաբույսերով և թփուտներով ծածկված անապատային խճային լանջերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող տեսակ է, բնադրավայրում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր: Բնադրում է ժայռերի ճեղքերում, մեծ քարերի կույտերում: Ձվադրումը` ապրիլի երկրորդ կեսերին: Դնում են 3-8, ավելի հաճախ` 4-6 ձու: Զարգացումը` հավանաբար, 11-14 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Վերջին տարիներին` գաղութային: Խիստ սակավաթիվ տեսակ է` մասնատված և ոչ ամենամյա բնադրմամբ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակը: Ապրելավայրերի փոփոխումը տնտեսական գործունեության արդյունքում:

Պահպանության միջոցառումները: Չեն իրականացվում:

Անհրաժեշտ է կազմակերպել արգելավայր Վեդի քաղաքի շրջակայքում` ներառելով քաղաքի հյուսիսում տեղադրված խճային ժայռերը և բլուրները:

 

122.Խաչկտուց, Loxia curvirostra Linnaeus, 1758

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Սերինոսներ, Fringillidae

 

Կարգավիճակը: Սակավաթիվ, օլիգոտոպային տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Տվյալների անբավարարություն» կատեգորիա` DD:

Տարածվածությունը: Ենթատեսակը տարածված է Ղրիմում, Կովկասում, Թուրքիայում և Կիպրոսում:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում հանդիպում է հյուսիս-արևելքում, բնակեցնելով խառն անտառները:

Ապրելավայրերը: Բնակվում է սոճու պարտադիր առկայությամբ անտառներում, որտեղ սնվում է առավելապես սոճու սերմերով:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Տարեկան ձվադրում են մեկ անգամ, դնելով 3-4 ձու:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն: Անազատ պայմաններում պահելու վերաբերյալ տեղեկությունները բացակայում են:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Բավարար ուսումնասիրված չէ: Հավանաբար, ապրելավայրերը կրճատվում են անկանոն անտառահատումների, մասնավորապես սոճու հատման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումները: Անհրաժեշտ է հետազոտել խաչակտուցի պոպուլյացիայի վիճակը, ինչպես նաև մարդածին գործոնների ազդեցությունը պոպուլյացիայի վրա` հետագայում տեսակը և ապրելավայրերը պահպանելու նպատակով:

 

123.Իսպանական ճնճղուկ, Passer hispaniolensis (Temminck, 1820)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Ճնճղուկներ, Ploceidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B1ab(iii)+2ab(iii):

Տարածվածությունը: Հարավային Եվրոպայից, Կանարյան և Միջերկրական ծովի ու Հյուսիսային Աֆրիկայի կղզիներից` Փոքր Ասիայով մինչև Աֆղանստան և Հյուսիս-Արևմտյան Հնդկաստան:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայտնաբերված է Տավուշի մարզի գ. Սևքարի շրջակայքում` բնադրավայրում:

Ապրելավայրերը: Բնակեցնում է մշակովի լանդշաֆտը` այգիները, բնակավայրերի շրջակայքերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Հայաստանում չվող, կամ նստակյաց, ձմռանը հանդիպում է Արաքս գետի հովտի եղեգնուտներում: Տարեկան 2, երբեմն 3 ձվադրում, առաջինը` ապրիլի կեսերին: Դնում են 2-8, ավելի հաճախ` 4-6 ձու: Զարգացումը` հավանաբար, 11-13 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Վերջին տարիներին կազմում է սակավաթիվ գաղութներ: Խիստ սակավաթիվ տեսակ է մասնատված արեալով և ոչ ամենամյա բնադրմամբ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Փոքր թվաքանակ:

Պահպանության միջոցառումները: Չեն իրականացվում:

Պահպանման հատուկ միջոցառումների կարիք չունի:

 

124. Ալպիական ճայ, Pyrrhocorax graculus (Linnaeus, 1766)

Կարգ` ՃՆՃՂՈՒԿԱՆՄԱՆՆԵՐ, PASSERIFORMES

 

Ընտանիք` Ճայեր, Corvidae

 

Կարգավիճակը: Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է խիստ սահմանափակ արեալով: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Վտանգված»` EN D:

Տարածվածությունը: Հարավային Եվրոպայի, Հյուսիս-Արևմտյան Աֆրիկայի, Փոքր, Առաջավոր և Միջին Ասիայի լեռները, Արևմտյան Տիբեթ, Հիմալայներ և Ալթայ:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայաստանում բնադրում է մեկուսացված օջախներով Զանգեզուրի լեռնաշղթայում և լեռնաճյուղերում:

Ապրելավայրերը: Բնակեցնում է սուբալպիան և ալպյան շրջանների ժայռերը և դրանց մերձակայքը: Ձմռանը հանդիպում է ցածր լեռնային շրջանում:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Նստակյաց և չվող: Բնադրում է ոչ մեծ գաղութներով: Բները պատրաստում է դժվար հասանելի ժայռերում և կիրճերում: Ձվադրումը մայիս-հունիսին: Դնում են 3-6 ձու: Զարգացումը` 18-21 օր:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Խիստ սակավաթիվ տեսակ է օջախային բնադրմամբ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Հայտնի չեն, հավանաբար, փոքր թվաքանակը:

Պահպանության միջոցառումները: Ապրելավայրերի մի մասը ներգրավված է «Զանգեզուր» արգելավայրում և «Արևիկ»ազգային պարկում: Պահպանվում է «Բողաքար» պետական արգելավայրում:

Պահպանման հատուկ միջոցառումների կարիք չունի:

 

ԿԱԹՆԱՍՈՒՆՆԵՐ, MAMMALS

 

125. Լայնականջ ոզնի, Erinaceus (Hemiechinus) auritus Gmelin, 1770

Կարգ` ՄԻՋԱՏԱԿԵՐՆԵՐ, INSECTIVORA

 

Ընտանիք` Ոզնիակերպեր, Erinaceidae

 

Կարգավիճակը: Հազվադեպ հանդիպող տեսակ է: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Վտանգված»` EN B1ab(iii)+2ab(iii):

Տարածվածությունը: Հարավ-Արևելյան Եվրոպա, Առաջավոր, Միջին և Կենտրոնական Ասիա, Արևմտյան Սիբիր, Հյուսիսային Կովկաս, Անդրկովկաս:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Սյունիքի, Վայոց ձորի, Արարատի և Արմավիրի մարզեր, ինչպես նաև Արագածոտնի հարավային և հարավ-արևմտյան շրջանները:

Ապրելավայրերը: Չոր տափաստաններ, կիսաանապատներ, անապատներ: Խուսափում է խիտ բուսածածկով և մշակված տարածություններից: Լեռներում բարձրանում է մինչև 1355 մ ծ.մ.բ. բարձրություններ: Առավել գերադասում է խաղողայգիները, պտղատու այգիները և տնամերձ բանջարանոցները:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Մթնշաղագիշերային կենդանիներ են: Սնվում են հիմնականում անողնաշար կենդանիներով (անձրևաորդեր, բզեզներ, ծղրիդանմաններ), ինչպես նաև մողեսներով, ավելի հազվադեպ` մանր կրծողներով և մանր թռչունների ձագերով: Բազմացման շրջանը երկարաձգված է: Հղի էգերը և նորածինները հանդիպում են վաղ գարնանից մինչև ամռան կեսերը: 1-7 ձագերը ծնվում են մերկ և կույր: Ձմռանը քուն են մտնում:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Չնայած լայն տարածմանը Հայաստանի սահմաններում արեալի մեծ մասում թվաքանակը բավականին փոքր է: Թվաքանակն առանձին պոպուլյացիաներում շարունակում է կրճատվել:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Բնորոշ ապրելավայրերի քայքայումը, խաղողայգիների և պտղատու այգիների ոչնչացումը, ճանապարհներին` մեքենաների անիվների տակ ընկնելու բարձր տոկոսը, ապօրինի որսը:

Պահպանության միջոցառումները: Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում, «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրում և «Արևիկ» ազգային պարկում:

Ոզնիների հանդիպման վայրերում ճանապարհներին տեղադրել արագությունը սահմանափակող վահանակներ: Խստացնել պատժամիջոցները լայնականջ ոզնու ապօրինի որսի համար:

 

126. Շելկովնիկովի կուտորա, Neomys schelkovnikovi Sat., 1913

Կարգ` ՄԻՋԱՏԱԿԵՐՆԵՐ, INSECTIVORA

 

Ընտանիք` Գետնափորներ, Soricidae

 

Կարգավիճակը: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Վտանգված»` EN B1a+2a:

Տարածվածությունը: Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպա, Առաջավոր, Միջին և Կենտրոնական Ասիա` դեպի արևելք` մինչև Օխոտյան ծով, Կովկաս, Անդրկովկաս, Իրան, Թուրքիա:

Տարածվածությունը Հայաստանում: Սյունիքի, Վայոց ձորի, Կոտայքի, Տավուշի, Լոռու, Արագածոտնի և Գեղարքունիքի մարզեր:

Ապրելավայրերը: Գետերի և գետակների ափերը` ինչպես բարձրադիր գոտիներում (մինչև 2500 մ ծ.մ.բ. բարձրություններ), այնպես էլ կիսաանապատներում և անտառային զանգվածներում: Գերադասում են գետասահանքներով, մացառուտներով հատվածները և նոսր բուսածածկով մերկացած, քարքարոտ ափերը:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: Ակտիվ են օրվա տարբեր ժամերին և տարվա տարբեր եղանակներին: Կարող են արագ վազել ջրավազանի հատակով, սուզվել և լողալ: Բազմանում են վաղ գարնանից մինչև ամռան վերջը: Բերում են 4-10 ձագ: Սնվում են տարբեր հոդվածոտանիներով, որդերով, փափկամարմիններով, մանրաձկներով, շերեփուկներով, ձկնկիթով և գորտնկիթով, ինչպես նաև մանր կրծողներով: Հայաստանում կուտորայի էկոլոգիան ուսումնասիրված չէ:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: Մեծ կուտակումներ չի առաջացնում: Ավելի հաճախ ապրում է առանձին կամ 2-5 առանձնյակներից կազմված փոքր խմբերով: Ջրավազանների աղտոտման և բնական ապրելավայրերի քայքայման պատճառով մի շարք շրջաններում (Հանքավան, Դիլիջան, Իջևան և այլն) թվաքանակը զգալիորեն կրճատվել է:

Վտանգման հիմնական գործոնները: Ջրավազանների աղտոտումը և մարդու տնտեսական գործունեությունը:

Պահպանության միջոցառումները: «Շիկահող» արգելոցում, «Դիլիջան» և «Արևիկ» ազգային պարկերում:

Անհրաժեշտ է ազգային պարկերում, արգելոցներում և պահպանվող այլ տարածքներում կուտորայի ապրելավայրերին տալ հատուկ կարգավիճակ` արգելելով այդ տեղամասերում զբոսաշրջիկների հանգստի կազմակերպումը և ձկնորսությունը:

 

127. Պստիկ սպիտակատամ, Suncus etruscus Savi, 1822

Կարգ` ՄԻՋԱՏԱԿԵՐՆԵՐ, INSECTIVORA

 

Ընտանիք` Գետնափորներ, Soricidae

 

Կարգավիճակը: Հազվադեպ հանդիպող տեսակ է: Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Least Concern» կարգավիճակով: Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Խոցելի»` VU B2a (ii):

Տարածվածությունը: Արեալն ընդգրկում է Հարավային Եվրոպան, Արաբական թերակղզին, Իրաքը, Միջին Ասիան, Չինաստանը, Հնդկաստանը և Հարավային Աֆրիկան (?):

Տարածվածությունը Հայաստանում: Հայտնաբերված է Գեղարքունիքի մարզի գգ. Վարդենիսի և Այգուտի մոտակայքում

Ապրելավայրերը: Կիսաանապատներ և լեռնային մարգագետնատափաստաններ, մինչև 2150 մ ծ.մ.բ. բարձրությունը, նոսր բուսականությամբ: Կարող են բնակվել բանջարանոցներում և բնակելի շինություններում:

Կենսաբանության առանձնահատկությունները: ՈՒսումնասիրված չէ:

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները: 1915 թ.-ին Հայաստանում հայտնաբերվել է մեկ առանձնյակ, որից հետո` 2000 թ.-ին` 11 առանձնյակ:

Վտանգման հիմնական գործոնները: ՈՒսումնասիրված չէ:

Պահպանության միջոցառումները: Արեալի մի մասը գտնվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում:

Անհրաժեշտ է հետազոտել տեսակի կենսաբանության առանձնահատկությունները և տարածումը հանրապետությունում:

 

------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
29.01.2010
N 71-Ն
Որոշում