Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ Մ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (9-ՐԴ ՄԱՍ)

 

 

040.0072.290110

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

29 հունվարի 2010 թվականի N 72-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(9-րդ մաս)

 

225. Astragalus karabaghensis Bunge

Գազ ղարաբաղի

(Աստռագալ կառաբախսկիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Վտանգված տեսակ: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Թուփ փշոտ, բարձանման ճյուղավորված, 20-30 սմ բարձր.: Տերևները 4-6 սմ երկ.: Տերևիկները 6-9-ական զույգ, 2-6 մմ երկ., 1-2 մմ լայն., համարյա մերկ: Ծաղիկները փնջերով հավաքված խիստ մոտեցած տերևների անութներում, առաջացնելով գլխիկանման ծաղկաբույլ 2,5-3 սմ տրամագծով: Բաժակը երկար չռված, խավոտ, ատամիկները խոզանաձև, երկար թարթիչավոր, խողովակից բավականին շատ երկար: Պսակը բաժակին չգերազանցող, վառ-վարդագույն; դրոշի թիթեղը առանց ականջուկների, աստիճանաբար ձգվող լայն եղունգիկի:

Տարածում. Աճում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Այարի կիրճ, Խաչիկ և Գնիշիկ գյուղերի միջև): EOO 70. քառ. կմ է, AOO` 12 քառ. կմ, լոկալիտետները` 2: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Ղարաբաղում, Արևելյան Անատոլիայում և Հյուսիս-արևմտյան Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին լեռնային գոտում, ծ. մ. 1800-2300 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ կավային լանջերին, տափաստանում և մարգագետնատափաստանում: Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում` օգոստոս-սեպտեմբերին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Չի պահպանվում: Անհրաժեշտ է Այարի կիրճում ԲՀՊՏ-ի ստեղծում, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

226. Astragalus karakuschensis Gontsch.

Գազ կարակուշի

(Աստռագալ կառակուշսկիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս: Աճում է հողերի ինտենսիվ յուրացման զոնայում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա ստորգետնյա փայտացող ընձյուղներով բույս, 5-10 սմ բարձր.` խիտ ծածկված կարճ չռված պարզ մազիկներով: Տերևները 1,5-3 սմ երկ.: Տերևիկները 8-10-ական զույգ, 3,5-5 մմ երկ., 2-3 մմ լայն., էլիպսաձև: Ծաղկակիրները 3-5 սմ երկ.: Ծաղկաբույլը 5-8 ծաղիկներով, նոսր: Բաժակը ծաղկելիս փքվող, ծիրանագույն ջղավորված: Պսակը սկզբում բաց գույնի, հետո կարմրող:

Տարածում. Աճում է Երևանի (գյուղ Չաթմա) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ, Գնիշիկ, Մոզրով գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 740 քառ. կմ է, AOO` 24 քառ. կմ, լոկալիտետները` 4: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 1600-2700 մ բարձրությունների վրա. կրաքարային քարքարոտ լանջերին: Ծաղկում է հունիս ամսին: Բնական պոպուլյացիանների վրա կատարված դիտողությունները և Երևանի բուսաբանական այգում աճեցված բույսերի բազմամյա ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ տեսակը կորցրել է գեներատիվ բազմացման ունակությունը, իսկ վեգետատիվ բազմացումը ընթանում է չափազանց/դանդաղ:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, վերարտադրության ցածր ունակություն, աճելավայրի կորուստ/դեգրադացիա` հողերի յուրացում գյուղատնտեսական գործունեության ինտենսիվացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

227. Astragalus karjaginii Boriss.

Գազ կարյագինի

(Աստռագալ Կարյագինա)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Վտանգված տեսակ: Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է: Աճում է ինտենսիվ գյուղատնտեսական գործունեության զոնայում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Թուփ փշոտ, համարյա մերկ, բարձիկանման ճյուղավորված, 30-40 սմ բարձր.: Տերևները 3-12 սմ երկ.: Տերևիկները 4-7-ական զույգ, կաշեկերպ, թխակապույտ-կանաչ, 10-35 մմ երկ., 4-8 մմ լայն.: Ծաղկաբույլը տափակած-գնդաձև, 3-5 սմ տրամագծով: Պսակը դեղին, հազվադեպ կարմրավուն, դրոշը 17-22 մմ երկ.:

Տարածում. Աճում է Երևանի (Գառնի, Գողթ, Չաթմա, Բայբուրդ գյուղերի շրջակայք, ՈՒղտուակունք գետի կիրճ, ՈՒրծի լեռնաշղթա) և Գեղամի (Գելայսոր) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 370 քառ. կմ է, AOO` 36 քառ. կմ, լոկալիտետները` 4: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում և Հյուսիս-արևմտյան Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 900-2200 մ բարձրությունների վրա. քարափլվածքների վրա, չոր քարքարոտ և խճաքարոտ լանջերին, գիհու նոսրանտառում: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մեծ մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

228. Astragalus kirpicznikovii Grossh.

Գազ Կիրպիչնիկովի

(Աստռագալ Կիռպիչնիկօվա)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ: Անդրկովկասի էնդեմիկ է: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա անցողուն բույս ծածկված պարզ մազիկներով: Տերևները կենտ փետրաձև, 8-35 սմ երկ.: Տերևիկները 8-21-ական զույգ, վերևից մերկ, տակից խավոտ, էլիպսաձև, 5-20 մմ երկ., 2-10 մմ լայն.: Ծաղկակիրները 0,5-1 սմ երկ., սակավածաղիկ.: Ծաղիկները կարճացած, փնջաձև, համարյա արմատամերձ ողկույզներում: Պսակը դեղին: Դրոշը 18-23 մմ երկ.: Սռնակը սպիի տակ մերկ: ՈՒնդերը 10-20 մմ երկ., խավոտ, երկար չռված:

Տարածում. Հանդիպում է Զանգեզուրի (Անգեղակոթ գյուղի շրջակայք, Գորիս քաղաքի և Տեղ գյուղի միջև) և Մեղրու (Շվանիձոր և Նյուվադի գյուղերի միջև) ֆլորիստիկական շրջաններում:

EOO 1460 քառ. կմ է, AOO` 16 քառ. կմ, լոկալիտետները` 4: Հայաստանից բացի աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 650-1850 մ բարձրությունների վրա. չոր քարքարոտ լանջերին, թփուտների մեջ, գիհու նոսրանտառում, ֆրիգանանման բուսականության մեջ: Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման և արածեցման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի կառուցվածքի և ծավալի ուսումնասիրություններ, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ: Ստեղծել ԲՀՊՏ Նյուվադի և Շվանիձոր գյուղերի շրջակայքում:

 

229. Astragalus lunatus Pall.

Գազ կիսալուսնաձև

(Աստռագալ պօլուլուննիյ)

 

Կատեգորիա. CR B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ: Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 քառ. կմ-ից պակաս է: Աճում է ինտենսիվ տնտեսական գործունեության զոնայում: Հայաստանի տարածքում հայտնաբերվել է վերջերս (2001 թ.):

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմայա բույս, ծածկված երկծայր մազիկներով: Ցողունները ճյուղավորված, մինչև 60 սմ բարձր.: Տերևիկները 9-15-ական զույգ, 5-13 մմ երկ., 1,5-2,5 մմ լայն.: Ծաղկաբույլը խիտ, ծաղկելիս փխրացող: Պսակը կարմիր: ՈՒնդերը կախվող, երկարավուն-գծային, խիտ թավամազ, ուղիղ կամ թեթևակի աղեղնաձև կորացած, աննկատելի անցնող երկար և թավամազ կտուցի:

Տարածում. Հանդիպում է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Վանաձորի շրջակայք): AOO 4 քառ. կմ է, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Դաղստանում և Իրանում (լեռնագագաթ Էլբուրս):

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է միջին լեռնային գոտում, ծ. մ. 1400 մ բարձրության վրա. խճաքարոտ լանջերին, ժայռերի միջև: Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա`հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի կառուցվածքի և ծավալի ուսումնասիրություն, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

230. Astragalus massalskyi Grossh.

Գազ Մասսալսկու

(Աստռագալ Մասսալյսկօգօ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Վտանգված տեսակ: Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է,: Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս: Աճում է ինտենսիվ տնտեսական գործունեության գոտում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա անցողուն բույս` ծածկված երկծայր մազիկներով: Տերևները 5-20 սմ երկ.: Տերևիկները 6-9-զույգ, նշտարաձև: Ծաղկակիրները տերևներից կարճ, 2-10 սմ երկ., 3-5 ծաղիկներով: Պսակը դեղին, 22-27 մմ երկ.: ՈՒնդը գնդաձև փքված, կաշենման, 13-20 մմ տրամագծով:

Տարածում. Հանդիպում է Շիրակի (Կոշավան և Խարկով գյուղերի միջև) և Երևանի (Երախի և ՈՒրծի լեռնաշղթա, Գոռավան գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 1540 քառ. կմ է, AOO` 40 քառ. կմ, լոկալիտետները` 6: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 700-1500 մ բարձրությունների վրա. կրաքարային լանջերին, կավոտ և ավազոտ հողերում, ֆրիգանոիդներում, տրագականտնիկներում, ավազային անապատում: Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է ստեղծել ԲՀՊՏ Երասխի լեռնաշղթայի վրա, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

231. Astragalus montis-aquilis Grossh.

Գազ արծվասարային

(Աստռագալ օռլնօգօռսկիյ)

Կատեգորիա. EN B 1 ab(iii) + 2ab(iii)

Վտանգված տեսակ: Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է: Հայտնի է մեկ մասնատված պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա, անցողուն թխակապույտ բույս, մինչև 8 սմ բարձր.` ծածկված երկծայր մազիկներով: Տերևները բազմաթիվ: Տերևիկները 5-10 զույգ, 2-6 մմ երկ., 2-4 մմ լայն. երկու կողմից, հազվադեպ միայն տակից, առսեղմ մազոտ: Ծաղկակիրները տերևներից կարճ, 2-8 սմ երկ., 4-10 ծաղիկներով: Պսակը սպիտակավուն, նավակի ծայրը մանուշակագույն պուտերով: Դրոշը 20-26 մմ երկ.: ՈՒնդը գծային, կողքերից թեթևակի սեղմված, 12-24 մմ երկ.:

Տարածում. Աճում է Երևանի (ՈՒրծի լեռնաշղթա, Տիգրանաշեն և Զանգակատուն գյուղերի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 330 քառ. կմ է, AOO` 24 քառ. կմ, լոկալիտետները` 4: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին լեռնային գոտում, ծ. մ. 1600-2000 մ բարձրությունների վրա. կրաքարային լանջերին, ժայռերի ճեղքերում: Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, սահմանափակ էկոլոգիական հարմարվածություն, կլիմայի գլոբալ փոփոխություն:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է հետազոտական աշխատանք` պոպուլյացիայի կառուցվածքը և ծավալը ճշտելու համար, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

232. Astragalus ordubadensis Grossh.

Գազ օրդուբադի

(Աստռագալ օռդուբադսկիյ)

 

Կատեգորիա. CR B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ: Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 քառ. կմ-ից պակաս է: Աճում է ինտենսիվ լեռնահանքային արդյունաբերության և հողերի յուրացման տարածքում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա անցողուն բույս, 10-20 սմ բարձր.` ծածկված երկծայր մազիկներով: Նախորդ տարիների տերևաթիթեղները և կոթերը ամուր, պահպանվող: Տերևիկները 5-8-ական զույգ, միմյանցից հեռացած, երկարավուն-նշտարաձև, 4-15 մմ երկ., 1-4 մմ լայն.: Ծաղկակիրները տերևին հավասար, 5-20 մմ երկ., թույլ, բարակ: Ծաղկաբույլերը 3-11 ծաղիկներով, ծաղիկները միմյանցից հեռացած: Պսակը վարդա-մանուշակագույն, դրոշը 18-20 մմ երկ.: ՈՒնդը 20-40 մմ երկ., սկզբում վերև և հորիզոնական ուղղված, հետագայում կախված:

Տարածում. Հայաստանում հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում, Կարչևան և Ագարակ գյուղերի միջև: AOO 8 քառ. կմ է, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 600-1000 մ բարձրությունների վրա. չոր քարքարոտ, խճաքարոտ, կրաքարային լանջերին, ֆրիգանանման բուսականության մեջ: Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` լեռնա-արդյունահանող արդյունաբերության զարգացման և գյուղատնտեսական հանդակների համար` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է ԲՀՊՏ-ի ստեղծում Ագարակ ավանի շրջակայքում, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

233. Astragalus paradoxus Bunge

Գազ տարօրինակ

(Աստռագալ ստռաննիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1ab (i,ii,iii,iv) + 2ab (i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ, խիստ մասնատված արեալով: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս: Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 1 կարգավիճակով` ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա համարյա մերկ բույս: Ցողունները խիստ կարճացած, ստորգետնյա, խիտ փաթաթված մահացած տերևների թելանման մնացորդներով: Տերևները 4-20 սմ երկ., տերևիկները 5-6-ական զույգ: Ծաղկակիրները շատ կարճ, 2-3 ծաղիկներով: Պսակը սպիտակավուն մանուշակագույն երանգով, նավակը ավելի մուգ: Դրոշը 20-52 մմ երկ.: Նավակը և թևերը մինչև երկարության կեսը միաձուլված առէջի խողովակի հետ: ՈՒնդերը ձգված-գնդաձև:

Տարածում. Հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում. Գոռավան, Ենգիջա, Զվարթնոց, Երախ: EOO 1040 քառ. կմ է, AOO` 24 քառ. կմ, լոկալիտետները` 5: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Արևելյան Անատոլիայում և Հյուսիս-արևմտյան Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 800-1000 մ բարձրությունների վրա. ավազոտ տեղերում` անապատում և կիսաանապատում: Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, նեղ էկոլոգիական հարմարվածություն: Աճելավայրերի դեգրադացիան կապված է ավազուտների յուրացման հետ:

Պահպանության միջոցառումներ. Աճելավայրերից մեկը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրի տարածքում: Անհրաժեշտ է տեսակի հատուկ ուշադրություն, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

234. Astragalus prilipkoanus Grossh.

Գազ Պրիլիպկոյի

(Աստռագալ Պրիլիպկօ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ: Աճում է հողերի ինտենսիվ յուրացման զոնայում: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա անցողուն բույս, ծածկված երկծայր մազիկներով: Տերևիկները 7-16-ական զույգ, 10-27 մմ երկ., 3-9 մմ լայն.: Ծաղկակիրները ամուր, ուղիղ, զգալիորեն տերևները գերազանցող, ծաղկաբույլի հետ միասին 20-40 սմ երկ.: Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ, պտուղի ժամանակ խիստ երկարացող: Պսակը կարմրա-մանուշակագույն: ՈՒնդերը գծային, 2,5-4 սմ երկ.:

Տարածում. Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Աչատինի կիրճ, Կապանի և Քաջարանի միջև, Կաթնառատ գյուղի շրջակայք): EOO 40 քառ. կմ է, AOO` 12 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում և Հյուսիսային Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է միջին, վերին և ենթալպյան գոտիներում, ծ. մ. 1000-2500 մ բարձրությունների վրա. լեռնային գետերի ափերին, հղկված գլաքարերի միջև, խոտածածկ խճաքարոտ լանջերին, նոսրանտառում: Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման և գերարածեցման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի կառուցվածքի և ծավալի ուսումնասիրություն, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

235. Astragalus refractus C. A. Mey.

Գազ բեկված

(Աստռագալ պրելօմլեննիյ)

 

Կատեգորիա. CR B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ: Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա` 10 քառ. կմ-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա անցողուն բույս` ծածկված երկծայր մազիկներով: Ծաղկակիրները դուրս են գալիս տերևների արմատամերձ վարդակի կենտրոնից, ամուր, ուղիղ կանգնած, 20-40 սմ բարձր.: Ծաղկաբույլը 20-30 ծաղիկներով, խիտ, պտղի ժամանակ շատ երկարացած: Պսակը դեղին: ՈՒնդերը գծային, կախված:

Տարածում. Հայտնի է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանից (Աշոտավան գյուղի շրջակայք, ջրվեժ Շաքի): AOO 8 քառ. կմ է, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում և Հյուսիսային Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է միջին լեռնային գոտում, ծ. մ. 1500-1700 մ բարձրությունների վրա. չոր մարգագետիններում, մարգագետնա-տափաստանում: Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` գյուղատնտեսական հանդակների համար հողերի յուրացման և ինտենսիվ արածեցման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

236. Astragalus saganlugensis Trautv.

Գազ սողանլուղի

(Աստռագալ սագանլուգսկիյ).

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii iii)

Վտանգված տեսակ: Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ, որոնց միջև հեռավորություն 80 կմ-ից ավելի է: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա կոճղարմատավոր, ճիմ առաջացնող բույս` խիտ ծածկված պարզ մազիկներով: Ցողունները փռված: Տերևները 2-4 սմ երկ.: Տերևիկները 6-7 մմ երկ.: Ծաղկաբույլը գլխիկավոր, 12-18 ծաղիկներով: Պսակը կարմրավուն: ՈՒնդը բաժակին հավասար:

Տարածում. Հանդիպում է Դարեղեգիսի (Ջերմուկի շրջակայք) և Զանգեզուրի (լեռնագագաթ Կապուտջուղ) ֆլորիստիկական շրջաններում: AOO 24 քառ. կմ է, լոկալիտետները` 2: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Ղարաբաղում և Անատոլիայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին և ենթալպյան լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 1800-2700 մ բարձրությունների վրա. խճաքարոտ լանջերին, մարգագետիններում: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման և գերարածեցման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ են հետազոտական աշխատանքներ` պոպուլյացիայի ծավալը և ներկա վիճակը ճշտելու համար:

 

237. Astragalus sangezuricus Boriss.

Գազ զանգեզուրի

(Աստռագալ զանգեզուրսկիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Վտանգված տեսակ: Հայաստանի էնդեմիկ է: Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Տրագականտային թփիկ 10-15 սմ բարձր., խիստ ճյուղավորված: Տերևները մինչև 6 սմ երկ., գագաթին փոքրիկ փշիկով: Տերևիկները 5-9-ական զույգ, համարյա մերկ: Ծաղիկները նստած տերևների անութներում, 3-5-ական: Ծաղկակիրները մինչև 8 մմ երկ.: Բաժակը ծածկված չռված կամ հետ թեքված մազիկներով 0,5-1 մմ երկ.: Պսակը երկնագույն-մանուշակագույն:, դրոշը 16-23 մմ երկ.: ՈՒնդերը երկարավուն-ձվաձև, կարճ և առսեղմ մազոտ:

Տարածում. Աճում է Զանգեզուրի (լեռնագագաթներ Սարիդարա և Կապուտջուղ) և Մեղրու (Բուղաքար, Լիճք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 200 քառ. կմ է, AOO` 24 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանի էնդեմիկ է:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին լեռնային գոտուց մինչև ալպյան գոտի, ծ. մ. 2100-3500 մ բարձրությունների վրա. չոր խճաքարոտ լանջերին, քարափլվածքների վրա, մարգագետիններում, կաղնուտներում: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, կլիմայի գլոբալ փոփոխություն:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

238. Astragalus schelkovnikovii Grossh.

Գազ Շելկովնիկովի

(Աստռագալ Շելկօվնիկօվա)

 

Կատեգորիա. CR B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ: Աճում է Արարատյան հարթավայրում, ինտենսիվ տնտեսական գործունեության զոնայում: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա ճյուղավորված բույս` ծածկված երկծայր խիստ անհավասարաչափ մազիկներով: Տերևիկները նեղ-գծային: Ծաղկաբույլը նոսր, երկարացած, փոքրաթիվ ծաղիկներով: Պսակը կարմիր: ՈՒնդերը կախված կամ հորիզոնական ուղղված, ցայտուն ուրվագծված սերմերով և ձգվածքով դրանց միջև:

Տարածում. Աճում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արտաշատի շրջակայք, Գոռավան գյուղ): AOO 8 քառ. կմ է, լոկալիտետները` 2, որոնց միջև հեռավորությունը 19 կմ է: Հայաստանից բացի աճում է Արևելյան Անատոլիայում և Հյուսիս-արևմտյան Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 900-1200 մ բարձրությունների վրա. չոր տեղերում` փուխր և ավազոտ մակերեսով, անապատում, կիսաանապատում: Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, սահմանափակ էկոլոգիական հարմարողականություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` գյուղատնտեսական հանդակների համար հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի` «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի կառուցվածքի և ծավալի ճշտում, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

239. Astragalus schuschaensis Grossh.

Գազ շուշիի

(Աստռագալ շուշինսկիյ)

 

Կատեգորիա. CR B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ: Անդրկովկասում` էնդեմիկ տեսակ: Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա` 10 քառ. կմ-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով: Տեսակին սպառնում է անհետացում` լեռնա-արդյունահանող արդյունաբերության գործունեության ինտենսիվացման հետևանքով:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 1 կարգավիճակով` ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա ճիմ առաջացնող, անցողուն բույս` ծածկված երկծայր մազիկներով: Ծաղկակիրները բազմաթիվ, բարակ, գետնատարած: Ծաղկաբույլը խիտ: Ծաղկակիցները նշտարաձև, ձգված-սրացած, համարյա բաժակին հավասար: Դրոշը 21-24 մմ երկ., դեղին, նավակը` մանուշակագույն: ՈՒնդերը ձվաձև, կողքերից սեղմված, համարյա բաժակին հավասար:

Տարածում. Հանդիպում է Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Սոտք գյուղի շրջակայք): AOO 4 քառ. կմ է, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Շուշի քաղաքի շրջակայքում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին լեռնային գոտում, ծ. մ. 2100-2200 մ բարձրությունների վրա. ժայռոտ տեղերում, քարաթափվածքների վրա: Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում` հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` լեռնա-արդյունահանող արդյունաբերության զարգացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի պահպանական գոտում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

240. Astragalus sukaczevii Derv. et Jelenevsky

Գազ Սուկաչովի

(Աստռագալ Սուկաչեվա)

 

Կատեգորիա. VU * B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Խոցելի տեսակ: Հարավային Անդրկովկասում` էնդեմիկ է: Արեալը խիստ մասնատված է: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս: Նկատի ունենալով Հայաստանում տեսակի համեմատաբար լայն տարածումը, սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է մինչև VU:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա անցողուն բույս` ծածկված երկծայր մազիկներով: Տերևները հիմնականում պարզ, հազվագյուտ 1-2 (3-4) զույգ, մոխրա-կանաչ տերևիկներով, երկու կողմից խիտ ծածկված առսեղմ մազիկներով, չթափվող` ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում: Ծաղկակիրները դուրս են գալիս տերևների արմատամերձ վարդակից, 4-20 սմ երկ.: Ծաղկաբույլը 5-20 ծաղիկներով: Պսակը ծաղկման սկզբում դեղին, հետագայում` դեղնա-դարչնագույն: ՈՒնդերը գծային:

Տարածում. Աճում է Սևանի (Դարանակ և Արտանիշ գյուղերի շրջակայք) և Երևանի (լեռնաշղթա Երանոս, Արտաշատի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 3030 քառ. կմ է, AOO` 28 քառ. կմ, լոկալիտետները` 4: Հանդիպում է նաև Նախիջևանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 1200-2000 մ բարձրությունների վրա. կրաքարային և խճաքարոտ լանջերին` կիսաանապատային բուսականության կազմում, կաղնու և գիհու նոսրանտառներում: Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` գյուղատնտեսական հանդակների համար հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

241. Astragalus vedicus Takht. (= Astragalus karabaghensis Bunge subsp. vedicus (Takht.) Takht.)

Գազ վեդու

(Աստռագալ վեդինսկիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ: Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է: Աճում է հողերի յուրացման զոնայում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Թուփ` քիչ ճյուղավորված, 15-35 սմ բարձր.:Տերևների առանցքը բարակ, սովորաբար նարնջա-կարմիր, փոքրիկ փշիկով վերջացող: Տերևիկները հաստավուն, հետ թեքված առանցքներով, 4-6-ական զույգ, խավոտ, էլիպսաձև, 4-10 մմ երկ., 2-4,5 մմ լայն.: Ծաղիկները հավաքված խիստ մոտեցած տերևների անութներում, 2-3 մմ տրամագծով` գնդաձև ծաղկաբույլ առաջացնող: Բաժակը երկար չռված խավոտ, ատամիկները խողովակից բավական շատ երկար, խոզանաձև, երկար թարթիչավոր: Պսակը դժգույն-վարդագույն: Դրոշը բաժակին չգերազանցող, առանց ականջուկների, աստիճանաբար ձգված լայն եղունգիկի:

Տարածում. Աճում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Երանոս, Քաղցրաշեն, Երասխ, Վեդի, ՈՒրծի լեռնաշղթա): EOO 120 քառ. կմ է, AOO` 16 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 800-1000 մ բարձրությունների վրա. քարաթափվածքների, կրաքարային և տրավերտինային տեղերում:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է ստեղծել ԲՀՊՏ Երասխի լեռնաշղթայի վրա, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

242. Astragalus xerophylus Ledeb.

Գազ չորասեր

(Աստռագալ սուխօլյուբիվիյ)

 

Կատեգորիա. VU * B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Խոցելի տեսակ է: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս: Նկատի ունենալով Հայաստանում տեսակի համեմատաբար լայն տարածումը, սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է մինչև VU:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Ցածր կիսաթփիկ 5-20 սմ բարձր., ծածկված երկծայր մազիկներով: Ցողունները գետնատարած կամ ուղիղ: Ծաղկակիրները 1-10 սմ երկ.: Ծաղկաբույլը փոքրաթիվ ծաղիկներով: Պսակը կապույտ, պտղի ժամանակ պահպանվող: ՈՒնդերը 5-8 մմ երկ., պարզորոշ կտուցի անցնող, գորտնուկավոր` խիտ ծածկված երկար, չռված գորտնուկների վրա նստած մազիկներով:

Տարածում. Հանդիպում է Վերին Ախուրյանի (Աշոցքի շրջակայք) և Սևանի (Արեգունի լեռնաշղթա, Նորադուզի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 3000 քառ. կմ է, AOO` 24 քառ. կմ, լոկալիտետները` 6: Հայաստանից բացի աճում է Արևելյան Անատոլիայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ենթալպյան գոտում, ծ. մ. 2000-2300 մ բարձրությունների վրա. չոր խճաքարոտ լանջերին: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, մասնատված արեալ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` գյուղատնտեսական հանդակների համար հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում: Անհրաժեշտ են հետազոտական աշխատանքներ` պոպուլյացիայի ծավալը և կառուցվածքը ճշտելու համար, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

243. Astragalus xiphidium Bunge

Գազ թրաձև

(Աստռագալ մեչեվիդնիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ: Անդրկովկասի էնդեմիկ է: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս: Աճում է հողերի ինտենսիվ յուրացման զոնայում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Կիսաթուփ` 30-60 սմ բարձր., մոխրա-կանաչ, ոչ բարձր փայտացող ճյուղավորված բնիկով` խիտ ծածկված առսեղմ երկար մազիկներով: Տերևները 3-6 սմ երկ.: Տերևիկները 3-5-ական զույգ, նեղ-գծային, 6-20 մմ երկ.: Ծաղկակիրները տերևներից բավական երկար: Ծաղկաբույլը նոսր: Բաժակը խողովակաձև, 13-15 մմ երկ., ատամները խողովակից բավական կարճ: Պսակը 20-25 մմ երկ., պսակաթերթերի վերին կեսը սպիտակ, ներքևինը` վարդա-բաց-մանուշակագույն: ՈՒնդերը բզաձև-գծային, 3-6,5 սմ երկ., հորիզոնական չռված կամ հետ թեքված, ուղիղ կամ կորացած:

Տարածում. Աճում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Դարբասի կիրճ, Զորաց Քարեր, Շամբ գյուղի շրջակայք): EOO 20 քառ. կմ է, AOO` 12 քառ. կմ, լոկալիտետները` 2: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է միջին լեռնային գոտում, ծ. մ. 1300-1800 մ բարձրությունների վրա. տափաստանում, չոր քարքարոտ լանջերին: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է ԲՀՊՏ-ի ստեղծում Սիսիանի շրջանում, տեսակի հատուկ ուշադրություն և պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

244. Cicer anatolicum Alef.

Սիսեռ անատոլիական

(Նուտ անատօլիյսկիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Վտանգված տեսակ խիստ մասնատված արեալով: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս: Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 1 կարգավիճակով` ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Կիսաթփիկ 25-70 սմ բարձր., գեղձային թավոտությամբ, ուժեղ ճյուղավորված ցողուններով: Տերևները զույգ փետրաձև, բեղիկով վերջացող: Տերևիկները 4-9-ական զույգ, կեսից վերև ատամնավոր եզրերով: Ծաղկակիրները 1-2-ական ծաղիկներով: Պսակը մուգ կապտա-մանուշակագույն, 17-21 մմ երկ.: Առէջաթելերը գագաթի մոտ լայնացող: ՈՒնդերը էլիպսաձև, 18-33 մմ երկ., 7-13 մմ լայն., փքված, 2-3 սև կնճռոտ սերմերով:

Տարածում. Հանդիպում է Գեղամի (ՈՒղտուակունք), Դարեղեգիսի (Մարտիրոս, Գնդևազ) և Մեղրու (Բուղաքար, Վահրավար) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 1775 քառ. կմ է, AOO` 28 քառ. կմ, լոկալիտետները` 7: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Անատոլիայում, Իրաքում, Արևմտյան և Հյուսիս-արևմտյան Իրանում

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին և ենթալպյան գոտիներում, ծ. մ. 1800-2550 մ բարձրությունների վրա. ժայռոտ տեղերում, քարքարոտ լանջերին, քարաթափվածքների վրա, թփուտներում: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման, լեռնա-արդյունահանող արդյունաբերության, արածեցման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում և «Բողաքարի» պետական արգելավայրում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

245. Colutea komarovii Takht.

Պայթակենի Կոմարովի

(Պուզիռնիկ Կօմառօվա)

 

Կատեգորիա. CR B 1 ab(i,ii,iii,iv,v) + 2 ab(i,ii,iii,iv,v); C 2a; D

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ: Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա` 10 քառ. կմ-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 1 կարգավիճակով` ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Թխակապույտ թուփ 0,5-1 մ բարձր.: Տերևները 12-20 մմ երկ.: Տերևիկները 1-3-ական զույգ, համարյա կլորավուն, 2-6 մմ երկ., 2-4 մմ լայն., ծայրային տերևիկը մյուսներից ավելի մեծ: Ծաղկաբույլը 1-3 ծաղիկներով: Պսակը մուգ-կարմիր-դարչնագույն, դրոշը լայն-կլորավուն, 10-12 մմ երկ., 9-11 մմ լայն.: ՈՒնդերը փքված, օվալ, մերկ, 15-25 մմ երկ., 15 մմ լայն., 2-6 սերմերով:

Տարածում. Հայաստանում հայտնի պոպուլյացիան աճում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Կարչևան և Մեղրի բնակավայրերի միջև, Ծիրանի Ձոր կիրճ): AOO 4 քառ. կմ է, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, վերջերս հայտնաբերվել է Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 700-1000 մ բարձրությունների վրա. ֆրիգանանման բուսականության մեջ` չոր խճաքարոտ լանջերին: Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին: Տեսակը հարմարված է խիստ արիդային պայմաններին, որի մասին վկայում են ընձյուղների անատոմիական կառուցվածքը և արտաքին մորֆոլոգիական առանձնահատկությունները: Այն մանրատերև թուփ է, բարդ տերևներով: Տերևիկները թափվում են ամռան սկզբում, իսկ ֆոտոսինթեզը դեռ երկար ժամանակ շարունակում է կատարել տերևի առանցքը:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանություն չի իրականացվում: Անհրաժեշտ է ԲՀՊՏ-ի ստեղծում Մեղրու շրջանի Ագարակ ավանի շրջակայքում, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

246. Coronilla cretica L.

Քարառվույտ կրետեական

(Վյազելյ կրիտսկիյ)

 

Կատեգորիա. EN * B 1ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Վտանգված տեսակ, 10 քառ. կմ-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով: Նկատի ունենալով տեսակի ընդհանուր լայն տարածվածությունը, սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է մինչև EN:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Միամյա բույս ճյուղավորված ցողուններով, 10-20 սմ բարձր.: Տերևները կենտ փետրաձև: Տերևիկները 2-6-ական զույգ, երկարավուն-սեպաձև: Ծաղկաբույլերը 1-4 ծաղիկներով: Պսակը վարդագույն, 3-5 մմ երկ.: ՈՒնդերը նեղ-գծային, ուղիղ, վերև ուղղված:

Տարածում. Հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, Ներքին Հանդ գյուղի շրջակայքում: AOO` 4 քառ. կմ, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Անդրկովկասի այլ շրջաններում, Ղրիմում, Հարավ-արևելյան Եվրոպայում, Անատոլիայում և Արևմտյան Սիրիայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 1000 մ բարձրության վրա. շիբլյակի չոր քարքարոտ լանջերին: Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

247. Glycyrrhiza echinata L.

Մատուտակ խոզանավոր

(Սօլօդկա շետինիստայա)

 

Կատեգորիա. VU * B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv).

Խոցելի տեսակ: Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է: Նկատի ունենալով տեսակի շատ մեծ ընդհանուր տարածումը սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է մինչև VU:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 0 կարգավիճակով` անհետացած տեսակ, սակայն վերջին տարիներին հայտնաբերվել են նոր պոպուլյացիաներ: CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ:

Նկարագրություն. Բազմամյա խոտաբույս 80-100 սմ բարձր.: Ցողունը ճյուղավորված: Տերևները 5-12 սմ երկ.: Տերևիկները 3-6 զույգ, էլիպսաձև, 2-4 սմ երկ., 1-2 սմ լայն., տակի կողմից բազմաթիվ գեղձերով: Ծաղկաբույլը խիտ, գնդաձև կամ օվալ: Պսակը բաց-մանուշակագույն, 5-7 մմ երկ.: ՈՒնդերը վերին մասում խիտ և երկար խոզանաձև-գեղձային, հիմքի մոտ` մերկ, 1-3 սերմերով:

Տարածում. Հանդիպում է միայն Երևանի (Զեյվա, Սիս գյուղերի և Էջմիածին քաղաքի շրջակայք) և Մեղրու (Լեհվազ գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 490 քառ. կմ է, AOO` 12 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Կովկասը, Միջին Եվրոպան, Միջերկրածովյան ավազանի երկրները, Անատոլիան, Իրանը, Արևմտյան Սիբիրի հարավ-արևմտյան մասը և Միջին Ասիայի հյուսիս-արևմտյան մասը:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 800-900 մ բարձրությունների վրա. գետերի և առուների ափերին: Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

248. Hedysarum elegans Boiss. et Huet. (= H. bordzylowskyi Grossh.)

Կուրկուրան հիասքանչ

(Կօպեեչնիկ իզյաշնիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(iii) + 2 ab(iii)

Վտանգված տեսակ: Աճում է ինտենսիվ տնտեսական գործունեության զոնայում: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 1 կարգավիճակով` ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ: CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ:

Նկարագրություն. Բազմամյա անցողուն բույս 6-25 սմ բարձր.: Տերևիկները 1-4 զույգ, երկու կողմից արծաթավուն-մազոտ, ձվաձև-էլիպսաձև: Ծաղկաբույլը խիտ, բազմածաղիկ: Պսակը ծիրանագույն-մանուշակագույն, 14-20 մմ երկ.: ՈՒնդը 3-6 մասերից; մասերը առանց խոզանաձև փշերի, սպիտակ-թաղիքավոր, թմբիկավոր:

Տարածում. Հանդիպում է միայն Շիրակի (Ջաջուր, լեռնագագաթ Մեծ Սարիար), Լոռու (Սպիտակ քաղաքի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ, Գնիշիկ, Մոզրով գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 2370 քառ. կմ է, AOO` 20 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Հյուսիս-արևելյան Անատոլիայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում, ծ. մ. 1800-2700 մ բարձրությունների վրա. տափաստաններում, քարքարոտ և խճաքարոտ լանջերին, ժայռերի ճեղքերին: Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման և ինտենսիվ արածեցման հետևանքով, կլիմայի գլոբալ փոփոխություն:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ է ԲՀՊՏ-ի ստեղծում Շիրակի լեռնաշղթայի վրա, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

249. Hedysarum micropterum Bunge

Կուրկուրան կարճաթև

(Կօպեեչնիկ մելկօկռիլիյ)

 

Կատեգորիա. VU * B 1 ab(i, ii, iii) + 2ab (i,ii,iii)

Խոցելի տեսակ: Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է: Նկատի ունենալով տեսակի ընդհանուր մեծ տարածումը սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է մինչև VU:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 2 կարգավիճակով` հազվագյուտ տեսակ: CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ:

Նկարագրություն. Բազմամյա թխակապույտ առսեղմ թավոտ բույսեր 10-30 սմ բարձր.: Ցողունները ճյուղավորված: Տերևիկները 4-9 զույգ, գծային, վերևից մերկ, ներքևից` թավոտ, 15-40 մմ երկ., 1,5-2 մմ լայն.: Ծաղկաբույլը սակավածաղիկ: Պսակը վարդագույն, 10-11 մմ երկ.: ՈՒնդը 1-3 մասերով: Մասերը խիտ ալյուրանման-խավոտ և խոզանավոր-ասեղնաձև:

Տարածում. Հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (ՈՒրծի լեռնաշղթա, Զովաշեն, Դվին, Երանոս, Վեդի, Երասխ, ՈՒրցաձոր գյուղերի շրջակայք): EOO 240 քառ. կմ է, AOO` 28 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Կենտրոնական Անդրկովկասում, Արևմտյան Իրանում, Հյուսիսային Թուրքմենիայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 700-1800 մ բարձրությունների վրա. չոր քարքարոտ, կավային և ավազային հողերի վրա: Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ է ԲՀՊՏ-ի ստեղծում Երասխի լեռնաշղթայի վրա, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

250. Lathyrus cassius Boiss.

Տափոլոռ կասսիայի

(Չինա կասսիյսկայա)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii)

Վտանգված տեսակ: Արեալը խիստ մասնատված է: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Միամյա բույս նեղ-թևավոր ճյուղավորված ցողուններով 30-90 սմ երկ.: Տերևը կազմված 1 զույգ գծային տերևիկներից 30-70 մմ երկ., 2-5(8) մմ լայն. Տերևի առանցքը ճյուղավորված բեղիկով վերջացող: Ծաղկակիրները 1,5-20 (8) մմ երկ., 1(2) ծաղկով, գեղձերով պատված: Բաժակը գեղձերով պատված, լայն-եռանկյուն-ձվաձև ատամիկներով: Պսակը 11-13 մմ երկ., ծաղկման սկզբում դեղին, հետագայում դրոշը դառնում է վարդա-մանուշակագույն` մուգ ջղերով: ՈՒնդերը 30-40 մմ երկ., 5-6 մմ լայն., հատկապես ոչ հասունները, ծածկված ոսկեգույն նստադիր գեղձերով: Սերմերը թմբիկավոր:

Տարածում. Հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Գորիսի շրջակայք, «Շիկահող» պետական արգելոց, Ագարակ և Եղվարդ գյուղերի շրջակայք): EOO 380 քառ. կմ է, AOO` 24 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Հարավային և Հարավ-արևելյան Անատոլիայում, Կիպրոսում, Լիբանանում, Արևմտյան Սիրիայում, Պաղեստինում, Հյուսիսային Իրաքում, Արևմտյան Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 750-1400 մ բարձրությունների վրա. կաղնու-բոխու անտառներում, շիբլյակում: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

251. Lathyrus setifolius L.

Տափոլոռ խոզանատերև

(Չինա Շետինօլիստնայա)

 

Կատեգորիա. VU * 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab i,ii,iii)

Խոցելի տեսակ: Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է: Տեսակի լայն ընդհանուր տարածման պատճառով սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է մինչև VU:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Միամյա բույս թույլ, ճյուղավորված ցողուններով մինչև 60 սմ երկ.: Տերևիկները 1 զույգ, գծային-նշտարաձև, 2-10 սմ երկ., 1-3 մմ լայն: Տերևի առանցքը ճյուղավորված բեղիկով վերջացող: Ծաղկակիրները 10-30 մմ երկ., 1 ծաղկով: Պսակը վարդա-մանուշակագույն, դրոշը 8-10 մմ երկ.: ՈՒնդերը երկարավուն-օվալ, 20-30 մմ երկ., 8-10 մմ լայն., հիմքում նեղացող ոտիկով, 2(3) մեծ, գորտնուկավոր սերմերով:

Տարածում. Հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, Որոտանի լեռնանցքի լանջերին և «Շիկահող» արգելոցում: EOO 400 քառ. կմ է, AOO` 20 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Ղարաբաղում, Հարավային Եվրոպայում, Անատոլիայում, Արևմտյան Սիրիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 650-1000 մ բարձրությունների վրա. անտառում, շիբլյակում, խճաքարոտ լանջերին: Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում` մայիս-հունիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

252. Lathyrus sylvestris L.

Տափոլոռ անտառային

(Չինա լեսնայա)

 

Կատեգորիա. EN * B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ: Հայտնի է միայն մեկ պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 քառ. կմ-ից պակաս է: Նկատի ունենալով տեսակի շատ մեծ ընդհանուր տարածումը սպառնալիքի կարգավիճակը իջեցվել է մինչև EN:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա խոտաբույս թույլ լայն-թևավոր ցողուններով 50-200 սմ երկ.: Տերևիկները 1 զույգ, ռոմբաձև-էլիպսաձև կամ լայն-նշտարաձև, 6-14 սմ երկ., 1-4,5 սմ լայն.: Ծաղկակիրները տերևներից երկար 3-10 ծաղիկներով: Պսակը բազմերանգ, դրոշը 13-17 մմ երկ.: ՈՒնդերը գծային, 5-8 սմ երկ.: Սերմերը ցանցա-թմբիկավոր:

Տարածում. Հայտնի է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանից, «Շիկահող» պետական արգելոցից: AOO 4 քառ. կմ է, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Կովկասի այլ շրջաններում, Եվրոպայում, Հյուսիսային Անատոլիայում, Հյուսիս-արևմտյան Աֆրիկայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 1000 մ բարձրության վրա. անտառում: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` ճանապարհաշինության հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

253. Lens ervoides (Brign.) Grande

Ոսպ ոսպնյականման

(Չեչեվիցա լինզօվիդնայա)

 

Կատեգորիա. VU * B 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Խոցելի տեսակ: Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ: Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ. կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը` 500 քառ. կմ-ից պակաս: Տեսակի ընդհանուր լայն տարածման պատճառով սպառնալիքի կարգավիճակը իջեցվել է մինչև VU:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր 1 կարգավիճակով` ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ: CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ:

Նկարագրություն. Միամյա բույս, բարակ թույլ ցողունով, 10-55 սմ երկ.: Արմատային վզիկի շուրջը առաջանում են բազմաթիվ ցողունիկներ, որոնք ծաղկում են և առաջացնում ստորգետնյա պտուղներ, վերգետնյաների նման: Տերևիկները 2-4 զույգ: Ծաղկակիրները տերևներից երկար, 1(2) ծաղիկներով: Բաժակը 3 մմ երկ.: Պսակը բաժակին գերազանցող, բաց-երկնագույն: ՈՒնդերը կարճ-մազոտ, կլոր-ռոմբաձև, 6-7 մմ տրամագծով:

Տարածում. Հանդիպում է Դարեղեգիսի (Հերհեր) և Զանգեզուրի (Կապան) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 620 քառ. կմ է, AOO` 24 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Ղրիմում, Հարավային Եվրոպայում, Անատոլիայում, Կիպրոսում, Արևմտյան Սիրիայում և Հյուսիս-արևմտյան Աֆրիկայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 750-1800 մ բարձրությունների վրա. շիբլյակում, նոսրանտառներում, թփուտներով ծածկված լանջերին: Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-հուլիսին: Կուլտուրական ոսպի վայրի ազգակիցն է:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման և արածեցման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

254. Medicago arabica (L.) Huds.

Առվույտ արաբական

(Լյուցեռնա արավիյսկայա)

 

Կատեգորիա. VU * B 1 ab(iii) + 2 ab(iii)

Խոցելի տեսակ: Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է: Տեսակի լայն ընդհանուր տարածման պատճառով սպառնալիքի կարգավիճակը իջեցվել է մինչև VU:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Միամյա համարյա մերկ բույսեր, բարակ թույլ ցողուններով 20-60 սմ բարձր.: Տերևակիցները խոր-ատամնավոր: Տերևիկները սրտաձև, շատ հաճախ վերևից կենտրոնում դարչնագույն-կարմիր պուտով: Ծաղկակիրները ծածկող տերևից կարճ: Ծաղկաբույլը 1-5 ծաղիկներով: Պսակը դեղին: ՈՒնդը գնդաձև-գլանաձև, 5-8 մմ տրամագծով, 4-5 պտույտներով, մանր փշիկներով ծածկված:

Տարածում. Հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում («Շիկահող» պետական արգելոց, Վահանավանքի շրջակայք): AOO 12 քառ. կմ է, լոկալիտետները` 2, որոնց միջև հեռավորությունը 25 կմ է: Հայաստանից բացի աճում է Արևմտյան Նախակովկասում, Դաղստանում, Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում, համարյա ամբողջ Եվրոպայում, Հարավ-արևմտյան Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծ. մ. 700-1100 մ բարձրությունների վրա. խոնավ տեղերում, մարգագետիններում, բացատներում, անտառների եզրերին, թփերի մացառուտներում: Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում` մայիս-հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, նեղ էկոլոգիական հարմարվածություն:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

255. Onobrychis hajastana Grossh.

Կորնգան հայաստանի

(Էսպարցետ այաստանսկիյ)

 

Կատեգորիա. EN B 1 ab(i,ii,iii,iv) + 2 ab(i,ii,iii,iv)

Վտանգված տեսակ: Հայտնի է մեկ մասնատված պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա խոտաբույս, բարակ ցողուններով 25-70 սմ բարձր.: Տերևիկները 4-8 զույգ, նեղ-գծային, 10-30 մմ երկ., 1-2 մմ լայն.: Ծաղկակիրները ծաղկաբույլի հետ միասին 7-20 սմ երկ.: Ծաղկաբույլը ծաղկելուց հետո երկարացող: Բաժակը առսեղմ մազոտ, ատամիկները բզաձև, 2,5-5 անգամ բաժակի խողովակից երկար: Պսակը վարդագույն-սպիտակից մինչև կարմիր-վարդագույն: Դրոշը մերկ, 6-10 մմ երկ.: ՈՒնդերը նստադիր, կիսակլոր կամ հակաեռանկյուն, առսեղմ թավոտ, կատարը և սկավառակը երկարափշոտ:

Տարածում. Հանդիպում է Գեղամի (Գեղարդ, Զառ, Քյանքան, Գելայսոր գյուղերի շրջակայք) և Երևանի (Ջրվեժ, Ողջաբերդ, Զովաշեն, Գառնի գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում: EOO 340 քառ. կմ է, AOO` 20 քառ. կմ, լոկալիտետները` 3: Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում, Հյուսիս-արևելյան Անատոլիայում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծ. մ. 800-1850 մ բարձրությունների վրա. տափաստանում, ֆրիգանանման բուսականության մեջ, չոր խճաքարոտ և կավոտ լանջերին: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցների տարածքում: Անհրաժեշտ է պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

256. Onobrychis major (Boiss.) Hand.-Mazz.

Կորնգան խոշոր

(Էսպարցետ կռուպնիյ)

 

Կատեգորիա. CR 1 ab(i,ii,iii) + 2 ab(i,ii,iii)

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ: Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա: Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 քառ. կմ-ից պակաս է:

Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր: Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում:

Նկարագրություն. Բազմամյա խոտաբույս, 50-90 սմ բարձր.: Տերևները 10-35 սմ երկ.: Տերևիկները 6-11 զույգ, երկարավուն-էլիպսաձև, 10-30 մմ երկ., 2-7 մմ լայն.: Ծաղկակիրները 15-30 սմ երկ.: Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ, պտղի ժամանակ երկարացող, մինչև 6-12 սմ երկ.: Դրոշը մերկ: ՈՒնդերը նստադիր, թեթևակի տափակած, կիսակլոր, խիտ առսեղմ թավոտ, 7-9 մմ երկ., փշավոր; փշերը մանուշակագույն ծայրերով:

Տարածում. Հայտնի է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանից (Սելիմի լեռնանցք): AOO 4 քառ. կմ է, լոկալիտետը` 1: Հայաստանից բացի աճում է Հարավ-արևելյան Անատոլիայում, Արևմտյան և Կենտրոնական Իրանում:

Կենսաբանական, էկոլոգիական և ֆիտոցենոլոգիական առանձնահատկություններ. Աճում է վերին լեռնային գոտում, ծ. մ. 2200 մ բարձրության վրա. մարգագետնա-տափաստանում: Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում` հուլիսին:

Սահմանափակող գործոններ. Սահմանափակ տարածման և բնակության շրջաններ, պոպուլյացիայի փոքր խտություն, աճելավայրերի կորուստ\դեգրադացիա` հողերի յուրացման, արածեցման և ռեկրեացիոն ազդեցության հետևանքով:

Պահպանության միջոցառումներ. Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում: Անհրաժեշտ են հետազոտական աշխատանքներ` պոպուլյացիայի ծավալի և կառուցվածքի բացահայտման համար, պոպուլյացիայի վիճակի մոնիթորինգ:

 

------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
29.01.2010
N 72-Ն
Որոշում