Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶԻ 2011-2014 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶԻ 2011-2014 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵ ...

 

 

040.0353.140410

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

25 մարտի 2010 թվականի N 353-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶԻ 2011-2014 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.

1. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի 2011-2014 թվականների սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագիրը (այսուհետ` ծրագիր)` համաձայն հավելվածի:

2. Հայաստանի Հանրապետության համապատասխան հանրապետական գործադիր իշխանության մարմիններին և Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզպետին` հաշվի առնելով առկա տնտեսական միտումները և ելնելով մակրոտնտեսական ցուցանիշների փոփոխություններից` անհրաժեշտության դեպքում Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն ներկայացնել առաջարկություն սույն որոշման հավելվածում համապատասխան ճշտումներ կատարելու վերաբերյալ:

3. Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզպետին`

1) յուրաքանչյուր տարվա մինչև փետրվարի 10-ը մշակել Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի զարգացման ծրագրի իրականացման տարեկան աշխատանքային պլանը և այն ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության փոխվարչապետ, Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման նախարարին` հաստատման.

2) սույն որոշմամբ հաստատված ծրագրի իրականացման ամբողջ ընթացքում ապահովել համայնքների, հասարակական կազմակերպությունների և անկախ փորձագետների ակտիվ մասնակցությունը:

4. Սույն որոշման կատարման նկատմամբ վերահսկողությունը դնել Հայաստանի Հանրապետության փոխվարչապետ, Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման նախարարի վրա:

5. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2010 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՊՐԻԼԻ 14-ԻՆ

 

Հավելված

ՀՀ կառավարության

2010 թվականի մարտի 25-ի

N 353-Ն որոշման

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶԻ 2011-2014 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԾՐԱԳԻՐ

 

ԱՐՏԱՇԱՏ 2010

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

 

ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶՊԵՏԻ ՈՒՂԵՐՁԸ

ՀԱՊԱՎՈՒՄՆԵՐԻ ՑԱՆԿ

 

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ 2. ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ 3. ԱՂՔԱՏՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶՈՒՄ 4. ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ, ՓՄՁ ԵՎ ՄԱՍՆԱՎՈՐ ՀԱՏՎԱԾԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ

4.1.  Արդյունաբերության ներկա իրավիճակի վերլուծություն

4.2.  Արդյունաբերության ոլորտի զարգացման նպատակները և

ռազմավարությունը

4.3.  ՓՄՁ ոլորտի իրավիճակի վերլուծություն

4.4.  Ծրագրի արդյունքները և հետագա խնդիրները

4.5.  ՓՄՁ ոլորտի զարգացման հիմնախնդիրները

4.6.  Մասնավոր հատվածի զարգացման առաջնահերթությունները 5. ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՈԼՈՐՏՆԵՐ

5.1.  Կրթություն

5.1.1. Կրթության ոլորտի իրավիճակի վերլուծություն

5.1.2. Կրթության ոլորտի զարգացման նպատակները և ռազմավարությունը

5.2.  Մշակույթ

5.2.1 Մշակույթի ոլորտի իրավիճակի վերլուծություն

5.2.2. Մշակույթի ոլորտի ռազմավարություն

5.3.  Սպորտ և երիտասարդության հարցեր

5.3.1. Սպորտի և երիտասարդության հարցերի ոլորտի իրավիճակի

վերլուծություն

5.3.2. Սպորտի և երիտասարդության հարցերի ոլորտի ռազմավարություն

5.4.  Առողջապահություն

5.4.1. Առողջապահության ոլորտի իրավիճակի վերլուծություն.

5.4.2. Առողջապահության ոլորտի զարգացման նպատակները և ռազմավարությունը

5.5.  Սոցիալական պաշտպանություն

5.5.1. Սոցիալական պաշտպանության ոլորտի իրավիճակի վերլուծություն

5.5.2. Սոցիալական պաշտպանության ոլորտի զարգացման նպատակները և

ռազմավարությունը

5.6.  Երեխաների իրավունքների պաշտպանություն 6. ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

6.1.  Գյուղատնտեսության ոլորտի իրավիճակի վերլուծությունը

    6.2    Գյուղատնտեսության զարգացման ծրագրի նպատակները և

           ռազմավարությունը և ֆինանսավորումը

7.  ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

7.1.  Ոլորտի իրավիճակի վերլուծություն (օրենսդրական դաշտ,

ինստիտուցիոնալ համակարգ)

7.2.  Բնապահպանության ոլորտի խնդիրները և ռազմավարությունը 8. ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ

8.1.  Զբոսաշրջության ոլորտի իրավիճակի վերլուծությունը

8.2.  Զբոսաշրջության ոլորտի զարգացման ռազմավարությունը 9. ՔԱՂԱՔԱՇԻՆՈՒԹՅՈՒՆ

9.1.  Բնակավայրերի տարածական պլանավորում

9.2.  Հանրակրթական դպրոցների շինարարություն և հիմնանորոգում

9.3.  Նախադպրոցական հաստատությունների հիմնանորոգում

    9.4    Մշակութային օբյեկտների հիմնանորոգում

    9.5    Առողջապահական օբյեկտների հիմնանորոգում

9.6.   Մարզական օբյեկտների հիմնանորոգում

    9.7    Բազմաբնակարան բնակելի շենքեր և  բնակելի տներ,

           բնակարանաշինություն և քաղաքաշինական այլ խնդիրներ

9.8.   Քաղաքացիական պաշտպանության կառույցների հիմնանորոգում

9.9.  Հրշեջ փրկարարական ջոկատների կառույցների հիմնանորոգում 10. ՄԱՐԶԱՅԻՆ ԵՎ ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ԵՆԹԱԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔՆԵՐ

10.1. Ենթակառուցվածքների ոլորտի իրավիճակի վերլուծություն

10.2. Ճանապարհաշինություն

10.3  Ջրամատակարարում

10.4. Գազամատակարարում 11. ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ, ՏԵՂԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

11.1. Տարածքային կառավարում

11.1.1 Վարչատարածքային բաժանում

11.1.2 Գերակայություններ և հիմնախնդիրներ

11.1.3 Մարզպետարանի կառավարում

11.1.4 Քաղաքացիական ծառայություն

11.1.5 Էլեկտրոնային կառավարում

11.2. Տեղական ինքնակառավարում

11.2.1 Համայնքային խնդիրներ

11.2.2 Համայնքային ծառայություն

11.2.3 Տեխնիկական ապահովվածություն

11.2.4 Համայնքների զարգացում

11.3. Քաղաքացիական հասարակություն 12. ԱՐՏԱԿԱՐԳ ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻՑ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

12.1  Մարզի առավել վտանգավոր տարածքներ

12.2  Բնական աղետներ

12.3  Տեխնածին աղետներ

12.4  Բնական և տեխնածին աղետների ռիսկի նվազեցում 13. ՄՈՆԻՏՈՐԻՆԳԻ ԵՎ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ 14. ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԾՐԱԳՐԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄԸ 15. ՀԱՎԵԼՎԱԾՆԵՐ

 

ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶՊԵՏԻ ՈՒՂԵՐՁԸ

 

Արարատի մարզը իր զարգացած գյուղատնտեսությամբ, արդյունաբերությամբ և իր տնտեսական ներուժով Հայաստանի Հանրապետության կարևորագույն մարզերից է: Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող Արարատի մարզի զարգացումը միշտ էլ կարևորվել է ՀՀ նախագահի, ՀՀ կառավարության կողմից:

Արարատի մարզի տնտեսական զարգացման հեռանկարները, Արարատի մարզի տարբեր համայնքներում ՀՀ նախագահի նախընտրական հանդիպումների ժամանակ բարձրացված հիմնախնդիրները և նրանց լուծման ուղիները ներառվել են ՀՀ նախագահի 2008 թ. հուլիսի 30-ի կարգադրությամբ հաստատված միջոցառումների ժամանակացույցում: Դրանց զգալի մասն իրենց լուծումը ստացել են, իսկ չլուծված խնդիրները ընդգրկվել են Արարատի մարզի զարգացման սույն ծրագրում:

Ծրագիրը համահունչ է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարությանը, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2008 թվականի հոկտեմբերի 30-ի N 1207-Ն որոշմամբ հաստատված Կայուն զարգացման ծրագրին: Արարատի մարզի զարգացման ծրագիրը կազմվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2008 թվականի սեպտեմբերի 18-ի N 38 արձանագրային որոշմամբ հաստատված հայեցակարգի համաձայն:

Հավատարիմ մնալով` «Հայացքով դեպի գյուղական համայնքներ» կարգախոսին` ծրագրի իրականացումը կնպաստի մարզի 93 գյուղական համայնքների մարտահրավերներին դիմակայելուն և նրանց կողմից առաջնահերթության սկզբունքներով ներկայացրած հիմնախնդիրների լուծմանը:

Արարատի մարզի զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունեցող սույն ծրագրի մշակման ընթացքում օգտագործվել է «2008-2012 թթ. Արարատի մարզի սոցիալ - տնտեսական զարգացման ծրագրի» հիմնական ուղղությունները, ինչպես նաև մարզային զարգացման հանձնաժողովում, ոլորտային աշխատանքային խմբերում ընդգրկված մասնագետների հարուստ փորձը:

Ծրագրի կազմման աշխատանքների համակարգման գործում զգալի աջակցություն է ցուցաբերել ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարությունը, ինչպես նաև համագործակցությունը ճյուղային նախարարությունների, հանրապետական գործադիր և պետական կառավարման այլ մարմինների, հասարակական կազմակերպությունների հետ:

Մասնակցային գործընթացի ապահովման համատեքստում, ծրագրի մշակման ընթացքում հաշվի են առնվել բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի, գործարարների, հասարակական և այլ կազմակերպությունների առաջարկություններն ու դիտողությունները:

Մարզի զարգացման ծրագիրը Արարատի մարզում ներդրումներ կատարելու առաջարկ է նաև` ուղղված միջազգային, դոնոր կազմակերպություններին, գործարարներին, շահագրգիռ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց: Արարատի մարզպետարանն ակնկալում է, որ ծրագրում ընդգրկված խնդիրներն ու առաջարկությունները հետաքրքրություն կներկայացնեն նշված շահագրգիռ անձանց ու կազմակերպությունների համար և պատրաստ է բոլոր ներդրողների հետ փոխշահավետ համագործակցության` հանուն Արարատի մարզի կայուն զարգացման:

Համոզված եմ, որ այս և նմանատիպ այլ ծրագրերի հետևողական և արդյունավետ իրականացման շնորհիվ կապահովվի Արարատի մարզի տնտեսության զարգացման հզոր և կայուն առաջընթաց:

Ծրագրի մշակմանն աջակցած պետական կառավարման մարմիններին, Արարատի մարզի խորհրդի անդամներին, Մարզային զարգացման հանձնաժողովին, ստեղծված ոլորտային աշխատանքային խմբերին, աշխատանքների հաջող իրականացման գործում կարևոր ներդրում ունեցած բոլոր անձանց Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզպետարանի անունից հայտնում եմ իմ խորին շնորհակալությունը:

 

ՀԱՊԱՎՈՒՄՆԵՐԻ ՑԱՆԿ

 

ԱԱՀՀՀ Առավել աղքատ համայնքների համալիր հետազոտություն

    ԱԽ    Աշխատանքային խումբ

ԱՄԳ   Աղքատության մասնակցային գնահատում

ԱՎԾ  Ազգային վիճակագրական ծառայություն

ԿԶԾ  Կայուն զարգացման ծրագիր

    ՀԿ    Հասարակական կազմակերպություն

ՀԶՆ   Հազարամյակի զարգացման նպատակներ

ՀՏԶԾ «Հայաստանի տարածքային զարգացման ծրագիր»

    ՀՍՆՀ    «Հայաստանի սոցիալական ներդրումների» հիմնադրամ

ՄԱԿ ԶԾ  ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագիր

    ՄԺԾԾ    Միջին ժամկետ ծախսային ծրագիր

    ՄԱՄՀ    Մարդկային աղքատության մոդիֆիկացված համաթիվ

ՄԱԿ ՀՊԾ ՄԱԿ-ի համաշխարհային պարենի ծրագիր

    ՄԱԶՀ    Մարդկային զարգացման ազգային հետազոտություն

    ՄԶԳ     Մարզային զարգացման գործակալություն

    ՄԶՄԿ    Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոն

ՄՄՈՒՀ   Միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություն

    ՄՎ      Մոնիտորինգ և  վերլուծություն

    ՆԴՀ     Նախադպրոցական հաստատություն

    ՍԾՏԳ    Սոցիալական ծառայությունների տարածքային գործակալություն

    ՍՄՎ     Սոցիալական մոնիտորինգ և  վերլուծություն

    ՄԶԾ     Մարզային զարգացման ծրագիր

    ՏԻՄ     Տեղական ինքնակառավարման մարմին

    ՏԻ      Տեղական ինքնակառավարում

    ՏՀԻ     Տնտեսագիտական հետազոտությունների ինստիտուտ

    ՏՀՏ     Տարածքային հարկային տեսչություն

    ՏՀԶԿ    Տնտեսական համագործակցության և  զարգացման կազմակերպություն

    ՓՄՁ     Փոքր և  միջին ձեռնարկություններ

ՓՄՁ ԶԱԿ Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ազգային կենտրոն

 

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

 

1. Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2008թ. հոկտեմբերի 30-ի N 1207-Ն որոշմամբ հաստատվեց Կայուն զարգացման ծրագիրը: Ծրագրի հիմնական ռազմավարական գերակայությունները ներառում են կայուն և արագ տեմպերով տնտեսական աճի ապահովումը, նպատակային սոցիալական քաղաքականությունը և պետական կառավարման ոլորտի արդյունավետության բարձրացումը: ԿԶԾ-ը ըստ էության հանդիսանում է երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագիր և այստեղ կարևորվում է, ոչ միայն աղքատության հաղթահարումը, այլև երկրում տևական տնտեսական աճի քաղաքականության ապահովումը:

2. ԿԶԾ-ում ուշադրության են արժանացել նաև Հայաստանում տնտեսական աճի արագացմանը զուգընթաց խորացող տարածքային զարգացման անհամաչափությունների վերացման խնդիրները: Տնտեսական զարգացման անհամաչափությունների հետագա չվերահսկվող աճը խիստ անցանկալի է, քանի որ անհամաչափ տարածքային զարգացումը խնդիրներ է առաջ բերում ինչպես երկրի ներքին կայունության առումով, այնպես էլ նպաստում է տնտեսապես թույլ զարգացած տարածաշրջաններից բնակչության արտահոսքին ու մայրաքաղաքում անվերահսկելի կենտրոնացմանը:

3. ԿԶԾ-ի տարածքային զարգացումն իրականացնելու համար անհրաժեշտ կլինի էականորեն արագացնել մարզերի տնտեսական զարգացման տեմպերը, դրանք մոտեցնելով Երևանի զարգացման տեմպերին, իսկ 2015 թվականից սկսած այնպես անել, որ հասնեն և անցնեն Երևանի տնտեսական աճի տեմպերին: Նախատեսվում է նաև մարզերի զարգացման տեմպերի մոտեցում, որի արդյունքում կմեղմվեն նաև կենսամակարդակի միջմարզային տարբերությունները: Այդ տեմպերն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ կլինի իրականացնել մի շարք հիմնարար միջոցառումներ, որոնց մեջ էական դեր կխաղա ինչպես պետական, այնպես էլ, հատկապես մասնավոր ներդրումների վերաուղղումը Երևանից դեպի մարզեր, ինչպես նաև դրանց միջմարզային բաշխման հավասարեցման խրախուսումը: Համաձայն ԿԶԾ-ում ներկայացված փորձագիտական գնահատումների` 2000-2006 թթ. տնտեսական աճի միջին տարեկան տեմպը Երևանում կազմել է 16.8%` նույն ժամանակահատվածում երկրում արձանագրված միջին տարեկան 11.5% տնտեսական աճի պարագայում: Ըստ մարզերի մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ցուցանիշների վերլուծությունները վկայում են, որ տնտեսական զարգացման մակարդակների տարբերության խորացման միտումը Երևանի և մարզերի միջև բնորոշ է եղել գրեթե բոլոր մարզերին: Ինչ վերաբերում է Արարատի մարզին, ապա մարզի զարգացման աճի տեմպերը հետ չեն մնում միջին հանրապետական ցուցանիշներից: Չնայած Արարատի մարզը հանրապետությունում առանձնանում է իր զարգացած գյուղատնտեսությամբ և արդյունաբերությամբ և հանդիսանալով Հայաստանի Հանրապետության խոշոր տնտեսական միավորներից մեկը, ունի սակայն սոցիալ-տնտեսական զարգացման լուրջ հիմնախնդիրներ: Այս առումով Արարատի մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման սույն ծրագրի նպատակը մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացմանն ուղղված տևական և կայուն քաղաքականության իրականացման ապահովումն է:

4. Արարատի ՄԶԾ-ը կազմվել է համաձայն Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2008 թվականի սեպտեմբերի 18-ի թիվ 38 արձանագրային որոշմամբ հաստատված հայեցակարգի: Ծրագրի մշակման ընթացքում օգտագործվել է մարզպետարանի կողմից մշակված 2004 թ. «Արարատի մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման հիմնական ուղղությունների» և 2008 թ. «Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի 2008-2012 թթ. սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագրի» կազմման ժամանակ Արարատի մարզպետարանի կուտակած փորձը:

5. ՄԶԾ առանցքը մարզի բոլոր համայնքների հիմնախնդիրներն են, որոնց լուծման գործընթացը մշտապես գտնվել է Արարատի մարզպետի ուշադրության կենտրոնում: Մարզպետի դերը զգալի է եղել նաև մարզի զարգացման խնդիրների լուծման մեջ մասնակցության գործընթացի ապահովման ուղղությամբ: 2008-2009 թվականների ընթացքում Արարատի մարզպետը մարզի քաղաքային և գյուղական բոլոր համայնքներում անձամբ հանդիպել է բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի, գործարարների, հասարակական և այլ կազմակերպությունների հետ, լսել նրանց առաջարկությունները, դիտողությունները, դրանք հանձնարարականների տեսքով ներկայացրել մարզպետարանի աշխատակազմի համապատասխան կառուցվածքային ստորաբաժանումներին և պահանջել մշակել հիմնախնդիրների լուծման ծրագրեր: Բացի այդ, մարզում պարբերաբար կազմակերպվել են մարզպետարանի աշխատանքային խմբերի հանդիպումներ համայնքների բնակչության հետ, որոնց հիմնական նպատակն էր մարզի բնակչության իրական սոցիալ-տնտեսական վիճակի բացահայտումը, բնակիչներին մտահոգող և նրանց կողմից առաջ քաշված կարևորագույն հարցերի քննարկումը, հետադարձ կապի ապահովումը, ինչպես նաև մարզի զարգացման խնդիրների վերաբերյալ բնակչության իրազեկության մակարդակի բարձրացումը: Արդյունքում մարզի հիմնախնդիրները մարզպետի կողմից ներկայացվել են Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանը և եղել են Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն ղեկավարության ուշադրության կենտրոնում: Այսպես` ՀՀ Նախագահի 2008 թվականի հուլիսի 30-ի ՆԿ-128-Ն կարգադրությամբ հաստատված միջոցառումների ժամանակացույցում ներառվել են նաև Արարատի մարզի մի շարք համայնքներում Նախագահի նախընտրական հանդիպումների ժամանակ արծարծված հիմնախնդիրները, որոնք նույնպես ներկայացված են ՄԶԾ-ում:

6. Ծրագրի կազմման աշխատանքների համակարգման գործը կատարել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման նախարարությունը: Ոլորտային խնդիրները քննարկվել են ճյուղային նախարարություններում, հանրապետական գործադիր և պետական կառավարման մարմիններում:

7. Մարզի զարգացման ծրագրի կազմման աշխատանքներն ընթացել են հետևյալ հերթականությամբ` Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզպետի 2009 թ. ապրիլի 20-ի N 46 որոշմամբ ստեղծվել են Արարատի մարզային զարգացման հանձնաժողովը, մարզի զարգացման ծրագրի մոնիտորինգի և գնահատման աշխատանքային խումբը, ոլորտային աշխատանքային խմբերը:

8. Նշված ինստիտուցիոնալ կառույցները հետևյալներն են`

1) Արարատի մարզային զարգացման հանձնաժողով (կազմը 18 հոգի),

2) Արարատի ՄԶԾ մոնիտորինգի և գնահատման աշխատանքային խումբ (կազմը 10 հոգի),

3) Արարատի ՄԶԾ մասնավոր հատվածի ՓՄՁ զարգացման ոլորտային աշխատանքային խումբ (կազմը` 7 հոգի),

4) Արարատի ՄԶԾ տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման զարգացման աշխատանքային խումբ (կազմը` 10 - հոգի),

5) Արարատի ՄԶԾ գյուղատնտեսության, բնապահպանության և գյուղական համայնքների զարգացման աշխատանքային խումբ (կազմը` 8 հոգի),

6) Արարատի ՄԶԾ սոցիալական հատվածի և առողջապահության զարգացման աշխատանքային խումբ (կազմը` 12 հոգի),

7) Արարատի ՄԶԾ կրթության, մշակույթի և սպորտի զարգացման աշխատանքային խումբ (կազմը` 9 հոգի),

8) Արարատի ՄԶԾ-ի քաղաքաշինության զարգացման աշխատանքային խումբ (կազմը` 12 հոգի):

9. Աշխատանքային խմբերի գործունեության արդյունքում մշակված ոլորտային ռազմավարությունները քննարկվել են Մարզային զարգացման հանձնաժողովի կողմից, ընդգրկվել են ծրագրում և ծրագրի նախնական տարբերակը ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարարի միջոցով ներկայացվել է ճյուղային նախարարություններին ու պետական կառավարման այլ մարմիններին: Ծրագրի նախագծի նախնական տարբերակը քննարկման է դրվել ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության և հասարակայնության հետ: Նախարարություններից, պետական կառավարման մարմիններից և հասարակայնությունից ստացված դիտողությունների ու առաջարկությունների հիման վրա ծրագրի նախագիծը մարզպետարանում լրամշակվել է: ՄԶԾ-ի վերջնական տարբերակը հաստատվել է ՄԶՀ նախագահի` ՀՀ Արարատի մարզպետի կողմից և ներկայացվել ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարարին: Այս քննարկումներից և լրամշակումներից հետո ՄԶԾ վերջնական տարբերակը հաստատման է ներկայացվել ՀՀ կառավարություն:

10. Արարատի մարզի զարգացման ծրագրի կառուցվածքը: Մարզի ընդհանուր համառոտ բնութագրից հետո, 3-րդ գլխում տրվում է աղքատության գնահատականը, վերլուծվում են դրա հիմնական պատճառները, վերջին տարիների միտումները և նախանշվում են այն ոլորտները, որտեղ որոշ ներդրումային ծրագրերի իրականացումը հնարավորություն կտա առավել նպատակային և արդյունավետ ձևով կրճատել աղքատության մակարդակը:

11. Մարզի տնտեսական զարգացման և աղքատության հաղթահարման կարևորագույն ուղղությունը գործարար ակտիվության բարձրացումն է, մասնավորապես փոքր և միջին ձեռնարկատիրությանը աջակցության միջոցով (Գլուխ 4): Այս գլխում վերլուծվում է մարզի տնտեսության ներկայիս իրավիճակը, փոքր ու միջին ձեռնարկատիրության և մասնավոր հատվածի իրավիճակը, զարգացման նպատակները, հնարավորությունները, առաջնահերթությունները, ոլորտի զարգացման համար առաջարկվող միջոցառումները:

12. Մարզի սոցիալական ոլորտներում իրավիճակի վերլուծությունը, հիմնախնդիրները և զարգացման համար առաջարկվող միջոցառումները (Գլուխ 5) նպատակաուղղված են այդ ծառայությունների որակի և մատչելիության բարձրացմանը: Այս ուղղությամբ վերջին տարիներին բավականաչափ ծրագրեր են իրագործվել, սակայն ՄԶԾ-ով նախատեսված միջոցառումներն ամբողջությամբ իրագործելու համար զգացվում է լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների ներգրավման, կառավարության ու դոնորների առավել համակարգված գործունեության անհրաժեշտություն:

13. Մարզի գյուղատնտեսության իրավիճակը և ոլորտի ռազմավարությունը վերլուծված է գլուխ 6-ում: Այս ոլորտում կարևոր նպատակ է ֆերմերների եկամուտների ավելացումը և որպես արդյունք` գյուղական աղքատության կրճատումը, հիվանդությունների կանխարգելումը, գյուղական ենթակառուցվածքների զարգացումը, ֆերմերներին մատուցվող ուսուցողական-խորհրդատվական ծառայությունների բարելավումը, գյուղատնտեսական արտադրանքի արտադրության աճի ապահովումը:

14. 7-րդ գլխում ներկայացված է բնապահպանությունը, որտեղ առաջնային խնդիր է համարվում Արարատի մարզում արդյունաբերական և բնապահպանական ռազմավարությունների խորը, այլընտրանքային վերլուծությունը, դրանց համադրումը, միասնական արդյունաբերաբնապահպանական համալիր ծրագրի ընդունումը և իրականացումը, որը կնպաստի մարզի սոցիալ-տնտեսական հզորացմանը: Այստեղ ներկայացված են բնապահպանական իրավիճակը, ոլորտի խնդիրների լուծմանն ուղղված միջոցառումները, մասնավորապես` այլընտրանքային և էկոլոգիապես անվտանգ արդյունաբերության, բնապահպանական խնդիրների վերաբերյալ տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրազեկության բարձրացումը, արոտավայրերի վիճակի գնահատումը և նրանց բարելավման միջոցառումների մշակումը և այլն:

15. 8-րդ գլխում ներկայացված է քաղաքաշինությունը, որտեղ ընդգրկված են մարզի բնակավայրերի քաղաքաշինական ծրագրային փաստաթղթերի մշակման, հանրակրթական դպրոցների շինարարության և հիմնանորոգման, առողջապահական, մշակութային, մարզական օբյեկտների, բնակֆոնդի և վարչական շենքերի հիմնանորոգման, բնակարանաշինության, բարեկարգման, քաղաքային համայնքներում բազմաբնակարան շենքերի կառավարման գործի բարելավման և այլ քաղաքաշինական խնդիրներ:

16. 9-րդ գլխում ներկայացված է Արարատի մարզում դեռևս թույլ զարգացած, սակայն զարգացման ներուժ և հեռանկար ունեցող զբոսաշրջության ոլորտը: Այստեղ կարևորվել է մարզի զբոսաշրջության զարգացման համալիր ծրագրի մշակումը, որն իր մեջ կընդգրկի առկա ներուժի ամբողջական ուսումնասիրությունը, իրավիճակի գնահատականը և զարգացման ուղղությունների նախանշումը: Նշված է, որ արդյունավետ գործելու դեպքում մարզի տնտեսության մեջ զբոսաշրջության մասնաբաժինը կարելի է հասցնել ցանկալի արդյունքի և ոլորտը կարող է առաջնային տեղ զբաղեցնել արդյունաբերության և գյուղատնտեսության կողքին:

17. 10-րդ գլուխը նվիրված է մարզային և համայնքային ենթակառուցվածքներին: Այստեղ կարևորվել են մարզի և համայնքների ճանապարհային, ջրամատակարարման և գազամատակարարման ցանցերի զարգացումը, մարզի համայնքների գազիֆիկացման գործընթացի ավելի արագ շարունակումը և այլն:

18. Տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման արդյունավետության բարձրացմանն ու քաղաքացիական հասարակության զարգացմանն ուղղված խնդիրները ներկայացված են 11-րդ գլխում: Այստեղ կարևորվել է տարածքային կառավարման և ՏԻ բնագավառի օրենսդրության կատարելագործումը, համայնքների, ինչպես նաև մարզպետարանի կարողությունների հզորացումը, քաղաքացիական հասարակության հետ հարաբերություններում մասնակցային գործընթացի ապահովումը` մարզային և համայնքային մակարդակի որոշումների ընդունման, ծրագրերի կազմման և իրագործման գործընթացում:

19. 13-րդ գլուխը նվիրված է ՄԶԾ իրագործման ընթացքի մոնիտորինգին և գնահատմանը: Այստեղ հիմնավորված է այս գործառույթների անհրաժեշտությունը` զարգացման ծրագրի արդյունավետ կառավարման, հետագայում նրանում անհրաժեշտ շտկումներ և փոփոխություններ անելու առումով: Ծրագրի արդյունավետ իրագործման երաշխիքը այս գործառույթների գծով մարզպետարանի կարողությունների բարձրացումն է, ինչի ուղղությամբ նախատեսված են որոշակի միջոցառումներ: Այս գլխում առանձին աղյուսակով ներկայացված են ծրագրով նախատեսված բոլոր միջոցառումները, դրանց իրագործումից ակնկալվող արդյունքը և արդյունքի մոնիտորինգի ցուցանիշները, ինչպես նաև մարզի տնտեսական զարգացումը և աղքատությունը բնութագրող համալիր ցուցանիշները:

20. Ծրագրի բոլոր հիմնական բաժինները շարադրված են հետևյալ տրամաբանական կառուցվածքով.

1) Ոլորտի ներկա իրավիճակի վերլուծությունը

2) Ոլորտի զարգացման հիմնախնդիրների բացահայտումը

3) Ծրագրի նպատակները և ռազմավարությունը

4) Ծրագրի իրագործման համար անհրաժեշտ միջոցառումները:

21. Յուրաքանչյուր ոլորտի զարգացման համար պահանջվող ֆինանսական ռեսուրսների վերաբերյալ տեղեկատվությունն ամփոփված է 1-րդ գլխում: Ծրագրի իրականացման համար պահանջվող ընդհանուր գումարը կազմում է ավելի քան 143 մլրդ 721 մլն 169.2 հազ. դրամ:

22. Մարզի զարգացման ծրագրի գաղափարախոսությունը, ռազմավարությունը համահունչ են ԿԶԾ-ին, Հազարամյակի զարգացման նպատակներին և թիրախներին:

23. Ծրագրի նպատակը մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացմանն ուղղված տևական և կայուն քաղաքականության իրականացման ապահովման շնորհիվ մարզի կայուն զարգացումն է: Ծրագրի իրագործման ընթացքում ակնկալվում է ստանալ հետևյալ հիմնական արդյունքները`

1) Մարզի տնտեսության աճի տեմպերի արագացում և դրա հիման վրա շոշափելի արդյունքների արձանագրում.

2) Բնակչության զբաղվածության աճ և գործազրկության մակարդակի նվազում

3) Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացում

4) Բնակչության եկամուտների աճ և մարդկային աղքատության կրճատում

5) Ազգաբնակչության բնակարանային պայմանների բարելավում

6) Գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման ծավալների և ապրանքայնության մակարդակի բարձրացում

7) Մարզի բնապահպանական իրավիճակի բարելավում

8) Բնակչությանը տրամադրվող սոցիալական ծառայությունների որակի և մատչելիության աստիճանի էական բարձրացում

9) Մարզային և համայնքային ենթակառուցվածքների զարգացում

10) Տարածքային կառավարման արդյունավետության բարձրացում

11) Մարզպետարանի կարողությունների ուժեղացում

12) Կառավարման արդյունավետության բարձրացում` օպտիմալ ապակենտրոնացում

13) Տեղական ինքնակառավարման մարմինների հնարավորությունների և լիազորությունների հիմնավորված ընդարձակում

14) Հանրային կառավարման համակարգում հրապարակայնության, թափանցիկության և հաշվետվությունների ներկայացման սկզբունքների արմատավորում

15) Քաղաքացիական հասարակության մասնակցային գործընթացի ակտիվացում, մարզային և համայնքային գործընթացներին բնակչության իրազեկվածության աստիճանի բարձրացում

16) Տեղեկատվության ազատության աստիճանի բարձրացում:

 

2. ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

 

24. Արարատի մարզը կազմավորվել է 1995 թ. դեկտեմբերի 4-ին:

Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի տարածքը - 2096 քառ. կմ

Գյուղատնտեսական հողատարածքը - 156760 հա

այդ թվում` վարելահողեր - 2690053 հա

Մարզկենտրոնը - Արտաշատ քաղաք

Քաղաքային համայնքներ - 4

Գյուղական համայնքներ - 93

Բնակչությունը - 277.600 հազ. մարդ

(մշտական, 2009 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ)

այդ թվում`

քաղաքային - 81.700 հազ. մարդ (29.4%)

գյուղական - 195.900 հազ. մարդ (70.6%)

25. Արարատի մարզը գտնվում է հանրապետության հարավ-արևմտյան մասում: Մարզը հյուսիսից սահմանակից է մայրաքաղաքին, Արմավիրի և Կոտայքի մարզերին, արևելքից` Գեղարքունիքի մարզին, հարավ - արևմուտքից` Վայոց ձորի մարզին և հարավից պետական սահմանով սահմանակից է Թուրքիային:

26. Արարատի մարզի տարածքը բաժանված է հավասար մասերի` լեռնային և հարթավայրային: Արարատյան դաշտավայրը գրավում է մարզի տարածքի 40%-ը: Մարզն ընդգրկում է Ազատ և Վեդի գետի ջրավազանը, Գեղամա լեռնաշղթայի հարավ արևմտյան լանջերը` մինչև կատարային գոտին: Մարզի ամենաբարձր կետը Սպիտակասարի գագաթն է` 3555 մ բարձրությամբ, որը հավերժ պատված է ձյունով:

27. Մարզում են սկիզբ առնում Ազատ և Վեդի գետերը: Մարզի տարածքով են անցնում Արաքս և Հրազդան գետերը:

28. Արարատի մարզը ունի չոր և խիստ ցամաքային կլիմա: Ձմռանը համեմատաբար ցուրտ է, հունվարին օդի միջին ջերմաստիճանը 10 oC-ից 20 oC ցուրտ, իսկ ամռանը շոգ է լինում, հուլիս ամսին օդի միջին ջերմաստիճանը 28 oC-ից 33 oC է (առավելագույնը 41 oC):

29. Մարզի ընդհանուր տարածքը` 2096 քկմ է, կազմում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի 7%-ը, բնակչությունը` 277.6 հազ. մարդ կազմում է Հայաստանի Հանրապետության բնակչության 8.2%-ը:

30. Գյուղական բնակչությունը` 210.3 հազ. մարդ` ամբողջ բնակչության 70.6%, քաղաքայինը` 80.6 հազ. մարդ, 29.4%: Բնակչության խտությունը` 141 մարդ` 1 քկմ-ի վրա: Տնտեսությունների թիվը` 58228:

31. Մարզի տարածքով է անցնում հանրապետական նշանակության Երևան-Երասխ - Լեռնային Ղարաբաղ ավտոմայրուղին, և Երևան - Երասխ երկաթուղին:

32. Մարզում գործում է 112 հանրակրթական դպրոց, 6 քոլեջ, 1 բարձրագույն ուսումնական հաստատություն` «Արտաշատ» համալսարանը, 55 առողջապահական հիմնարկներ` 4 բժշկական կենտրոն, 1 ծննդատուն, 49 բուժամբուլատորիա, մշակույթի օջախներ, Արտաշատ քաղաքում Ամո Խարազյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնը, Պարույր Սևակի և Սպարապետ Վ. Սարգսյանի տուն թանգարանները, Շառլ Ազնավուրի անվան մշակույթի կենտրոնը: Մարզի տարածքը եղել է պատմական Հայաստանի Այրարատ նահանգի Ոստան Հայոց գավառի մի մասը: Այստեղ են գտնվում հին Հայաստանի Արտաշատ և Դվին մայրաքաղաքները:

33. ՈՒշագրավ է Խոր Վիրապ պատմաճարտարապետական հուշարձանը, որը գտնվում է Արարատի մարզի Փոքր Վեդի գյուղի մոտակայքում` բլրի վրա: Այստեղ է գտնվում հայոց հանրահայտ ուխտատեղիներից մեկը` կապված Ս. Գրիգոր Լուսավորիչի հետ:

34. Խոր Վիրապ պատմաճարտարապետական` XIII դ. վանք-ամրոց համալիրը, եղել է հայոց ուխտատեղիներից մեկը և հանդիսացել է դպրության կենտրոն: ՈՒնեցել է վարպետատուն, ուսուցչապետեր են եղել Վարդան Այգեկցին, Հովհաննես Երզնկացին, Ներսես Մշեցին: Հնում այստեղ է գտնվել պատմական Հայաստանի մայրաքաղաք Արտաշատը:

35. Մարզի տարածքում գտնվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցը /ծովի մակերևույթից 1600-2300 մ բարձրության վրա/, որը հիմնել է Արշակունի Խոսրով Բ Կոտակ թագավորը` 330-338 թթ-ին: «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցը ձևավորվել է 1958 թ-ին: Այն ունի 29.0 հազ. հա տարածք` 1800 տեսակ բարձրակարգ բուսատեսակներով, ձկների` 7, փափկամորթների` 60, սողունների` 30, թռչունների` 130, կաթնասունների 40 տեսակներով: «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքի 18%-ը անտառածածկ է:

36. Արարատի մարզի տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է` այն հիմնականում մասնագիտացած է պտղաբուծության, խաղողագործության, բանջարաբուծության մեջ:

37. Մարզի գյուղատնտեսության տեսակարար կշիռը հանրապետության ընդհանուր ծավալում կազմում է 16.6%:

38. Արարատի մարզը Հայաստանի Հանրապետության զարգացած արդյունաբերական մարզերից է: Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերության ծավալի 8.0%-ը կազմում է Արարատի մարզի արդյունաբերական ձեռնարկությունների արտադրանքը: Մարզի տնտեսության մեջ էական կշիռ ունեն գինու- կոնյակի 10-ից ավելի խոշոր գործարանները, «Արարատ-ցեմենտ», «Ոսկու կորզման ֆաբրիկան», Արտաշատի, Արարատի պահածոների, «Մասիս տոբակո», «Ինտերնեշնլ Մասիս տոբակո» գործարանները:

39. Մարզի բազմաճյուղ արդյունաբերության հիմնական և գլխավոր ուղղությունը մշակող արդյունաբերությունն է, որի մեջ առավել զարգացած են հետևյալ 3 ճյուղերը.

1) սննդամթերքի և ըմպելիքի արտադրություն (մրգերի, բանջարեղենի վերամշակում և պահածոյացում, թորած ալկոհոլային խմիչքների արտադրություն)

2) ծխախոտի արտադրություն (ծխախոտի խմորում` ֆերմենտացիա)

3) ոչ մետաղական հանքային արտադրանքի արտադրություն (ցեմենտի, կրի, ազբոցեմենտային իրերի արտադրություն, քարի կտրում և վերամշակում):

40. Մարզը ունի 4 քաղաքային /Արտաշատ, Արարատ, Վեդի և Մասիս/, 93 գյուղական համայնք:

41. Արտաշատ քաղաքը (25.3 հազ. բնակիչ) մարզկենտրոնն է: Քաղաքը գտնվում է Երևանից 30 կմ հեռավորության վրա (հայոց պատմական մայրաքաղաք Արտաշատից 10 կմ հյուսիս արևմուտք), զբաղեցնում է 800 հա տարածք:

42. Քաղաքի արդյունաբերության հիմնական ուղղությունը մշակող արդյունաբերությունն է, որի մեջ հատկապես առանձնանում են սննդամթերքի և ըմպելիքի արտադրությունը (մրգերի բանջարեղենի վերամշակում և պահածոյացում, թորած ալկոհոլային խմիչքներ), ինչպես նաև ոչ մետաղական հանքային այլ արտադրանքի արտադրությունը` կղմինդրի, աղյուսի և թրծված կավից շինարարական արտադրատեսակների, բնական քարերից երեսպատման նյութերի արտադրությունը: Քաղաքի տնտեսական կյանքում էական դեր ունի նաև գյուղատնտեսությունը, որի հիմնական ուղղությունը բուսաբուծությունն է:

43. Արարատ քաղաքը (20.7 հազ. բնակիչ) գտնվում է Երևանից 47 կմ հեռավորության վրա, հիմնադրվել է 1936 թ.: Հայտնի է որպես արդյունաբերական կենտրոն: Քաղաքի արդյունաբերության հիմնական ուղղությունը մշակող արդյունաբերություն է, որի մեջ գերակշիռ տեղն ունի ոչ մետաղական հանքային և այլ արտադրանքի արտադրությունը` ցեմենտի, կրի և ազբոցեմենտային իրերի արտադրությունը:

44. Վեդի քաղաքը (13.5 հազ. բնակիչ) գտնվում է Վեդի գետի աջ ափին, Երևանից 48 կմ հեռավորության վրա: Քաղաքի արդյունաբերության հիմնական ուղղությունը մշակող արդյունաբերություն է, որում կարևոր տեղ է զբաղեցնում բնական քարերից երեսապատման նյութերի, էլեկտրական և հսկիչ սարքերի ու սարքավորումների, պլաստմասսաներից պատրաստվող շինարարական իրերի արտադրությունը: Քաղաքի տնտեսական կյանքում էական դեր ունի նաև գյուղատնտեսությունը, որի հիմնական ուղղությունը բուսաբուծությունն է:

45. Մասիս քաղաքը (22.2 հազ. բնակիչ) գտնվում է Հրազդան գետի ձախ ափին, Երևանից 14 կմ հեռավորության վրա: Խոշոր երկաթուղային ապրանքային կայան է, որն ունի միջմարզային նշանակություն և սպասարկում է Երևան քաղաքին: Քաղաքի արդյունաբերության հիմնական ուղղությունը մշակող արդյունաբերություն է, որի մեջ գերակշիռ տեղ է զբաղեցնում սննդամթերքի արտադրությունը (մրգերի, բանջարեղենի վերամշակում և պահածոյացում), թղթից և ստվարաթղթից արտադրատեսակների արտադրություն և ծխախոտի արտադրություն (ծխախոտի խմորում` ֆերմենտացիա):

 

3. ԱՂՔԱՏՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԱՐԶՈՒՄ

 

46. Հայաստանի Հանրապետության առջև ինչպես ցանկացած նմանատիպ զարգացող պետության, ծառացած է երրորդ հազարամյակի կարևորագույն և հրատապ խնդրի լուծումը` աղքատության վերացումը: Այդ իսկ պատճառով դեռևս 2003թ. Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը նախաձեռնեց «Աղքատության հաղթահարման ռազմավարական ծրագրի» կազմումը և իրականացումը:

47. Հայաստանի Հանրապետության բնակչության բարեկեցությունը, կենսամակարդակի կայուն աճը և աղքատության դեմ ուղղված պայքարը մնում են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության գործունեության համար գերակա և հրատապ ուղղություններ, որոնք ամրագրված են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից 2008թ. հոկտեմբերի 30-ի թիվ 1207-Ն որոշմամբ ընդունված «Կայուն զարգացման ծրագրում»:

48. Աղքատության վերացման հիմնական ուղղությունները տեղ են գտել նաև, որպես գլոբալ նպատակներ` «Հազարամյակի զարգացման նպատակներ» ծրագրում, որի գլխավոր նպատակն է մինչև 2015թ. վերացնել ծայրահեղ աղքատությունն ու սովը:

49. Աղքատությունը կենսաբանական, սոցիալական, հոգևոր-մշակութային տարրական պահանջմունքները բավարարելու անհնարինությունն է`.

1) եկամուտների, սպառման և ծախսերի ցածր մակարդակ, անձնական գույքի անբավարարություն

2) կրթական ցածր ցենզ և առողջական խնդիրներ ունեցողներ

3) տարբեր ռիսկերի` (աշխատանքի կորուստ, հիվանդություն, բնական աղետներ/, նկատմամբ անվտանգության ցածր մակարդակ

4) ազդեցության (ձայնազրկություն) ցածր մակարդակ

50. Աղքատության հակված են.

1) կանայք և կանանց գլխավորությամբ տնային տնտեսությունները

2) բազմանդամ, շատ երեխաներից` հատկապես անչափահաս, բաղկացած տնային տնտեսությունները

3) միայն կենսաթոշակառուներից և հաշմանդամներից բաղկացած տնային տնտեսությունները

4) կրթություն, առողջություն չունեցողները

5) գործազուրկներն ու ցածր աշխատավարձով աշխատողները:

51. Աղքատությանը հակված են մայրաքաղաքից և քաղաքներից հեռու գտնվող, սահմանամերձ, ծովի մակերևույթից բարձր, մինչև 500 բնակիչ ունեցող, անբարենպաստ ժողովրդագրական (երեխաներ, ծերեր) կազմով, թերզարգացած ենթակառուցվածքներով համայնքները:

52. Ելնելով աղքատության հասկացության սահմանումից, Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի աղքատության գնահատումը կատարվել է երեք հիմնական ուղղություններով` մարզի բնակչության կենսաբանական, սոցիալական և հոգևոր-մշակութային պահանջմունքների բավարարման իրավիճակի վերլուծության միջոցով:

53. ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության (ՀՀ ԱՎԾ) տնային տնտեսությունների կենսամակարդակի վերաբերյալ իրականացված հետազոտությունների արդյունքների համաձայն աղքատության ցուցանիշներով Արարատի մարզը միջին աղքատության շրջանում է (աղյուսակ 3.1.): ՈՒսումնասիրության տվյալների վերլուծությամբ փաստվում է, որ աղքատ բնակչության թիվը` 24.9 բարձր է հանրապետական միջինից` 23.5: Արարատի մարզում աղքատության խորությունը` 3.6 զիջում է միայն Լոռու` 4.6, Կոտայքի` 4.5 և Շիրակի` 4.2 մարզերին, իսկ հանրապետական միջինը` 3.1 է: Նույնպիսի համեմատության դեպքում կարելի է արձանագրել, որ աղքատության սրացումը Արարատի մարզում 0.9 է, որը գերազանցում է հանրապետական միջինը` 0.8 և զիջում է միայն Շիրակի` 1.1 և Կոտայքի` 1.1 մարզերին:

 

Աղյուսակ 3.1. Աղքատության հիմնական ցուցանիշներն ըստ մարզերի և ք. Երևան, 2008 թ.

 

._________________________________________________________.

|Մարզեր     |Ծայրահեղ|Աղքատ|Տոկոսն|Տոկոսն |Աղքատու|Աղքատու|

|           |աղքատ   |     |աղքատ-|ընդհա- |թյան   |թյան   |

|           |        |     |ների  |նուր   |խորու- |սրացում|

|           |        |     |մեջ   |բնակչու|թյուն  |       |

|           |        |     |      |թյան   |       |       |

|           |        |     |      |մեջ    |       |       |

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|ք. Երևան   |     3.2| 19.7|  28.4|   33.9|    2.6|    0.7|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Արագածոտն  |     1.5| 20.7|   3.6|    4.1|    1.5|    0.3|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Արարատ     |     2.8| 24.9|   8.6|    8.2|    3.6|    0.9|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Արմավիր    |     2.6| 26.7|   9.7|    8.6|    3.2|    0.8|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Գեղարքունիք|     1.2| 24.8|   7.2|    6.8|    1.4|    0.2|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Լոռի       |     4.1| 25.1|  10.1|    9.5|    4.6|    1.4|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Կոտայք     |     3.2| 29.5|  12.3|    9.7|    4.5|    1.1|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Շիրակ      |     6.0| 30.6|  11.7|    9.0|    4.2|    1.1|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Սյունիք    |     1.7| 19.6|   3.6|    4.4|    1.8|    0.4|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Վայոց Ձոր  |     1.1| 16.6|   1.4|    1.9|    2.0|    0.5|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Տավուշ     |     2.6| 19.8|   3.4|    4.1|    1.9|    0.4|

|___________|________|_____|______|_______|_______|_______|

|Ընդամենը`  |     3.1| 23.5| 100  |  100  |    3.1|    0.8|

._________________________________________________________.

 

Աղբյուրը` «Հայաստանի սոցիալական պատկերը և աղքատությունը», 2009 թ., էջ 35

 

54. Աղքատության գործոնների վերլուծությունը արժեքավորելու նպատակով ներկայացվում է տեղական ինքնակառավարման և պետական կառավարման` տվյալ դեպքում ԱՎԾ-ի, միացյալ տեսակետը:

55. ԱՎԾ-ի 1998-2008 թթ. տնային տնտեսությունների ուսումնասիրության տվյալներով Արարատի մարզի և հանրապետության աղքատության համեմատությունն ունի հետևյալ միտումը:

56. Եթե 1998 թ. մարզի աղքատությունը ցածր է հանրապետական միջինից 3.8%-ով, ապա 2008 թ.` բարձր է 0.4%-ով:

57. Աղքատության երևույթի գլոբալ վերլուծությունները վկայում են, որ աշխարհի աղքատ բնակչությունը գլխավորապես գյուղաբնակ է: Աղքատների շուրջ 75%-ը գյուղական բնակչությունն է, ըստ որում գյուղական աղքատության կրճատումը համաշխարհային մակարդակով համարվում է հիմնախնդրային` կապված գյուղում տնտեսվարման բարձր ռիսկայնության, եկամուտների ու զբաղվածության սեզոնային բնույթի, ֆիզիկական ու սոցիալական ենթակառուցվածքների համեմատաբար ցածր հասանելիության և այլ առանձնահատկությունների հետ:

58. Ցանկացած երկրի մարդկային զարգացման մակարդակը գնահատվում է իր փոքր և միջին քաղաքների բարգավաճմամբ և դրանցում ապրող բնակչության բարեկեցությամբ: Այդ բացատրությամբ էլ քաղաքների աղքատությունը 2003 թ-ից 1.2 անգամ պակասեց գյուղականից: Դրան նպաստեց նաև քաղաքաբնակներին իրենց բնակարանների անվճար սեփականաշնորհումը: Այսպիսով կարելի է ասել, որ տեղի ունեցած տնտեսական աճը գյուղական բնակչության աղքատության կրճատման գործոն չի հանդիսացել:

 

Աղյուսակ 3.2. Արարատի մարզում մշտական բնակչության բաշխվածությունը` ըստ տարածաշրջանների 2009 թ. դրությամբ

 

._____________________________________________________.

|                |ք. Արարատ|Արտաշատ|Մասիս|Վեդի|Արարատի|

|                |         |       |     |    |մարզ   |

|________________|_________|_______|_____|____|_______|

|Բնակչության թիվը|     20.8|  103.4| 79.5|74.0|  277.7|

|________________|_________|_______|_____|____|_______|

|Տոկոսային       |      7.5|   37.2| 28.6|26.7|  100  |

|ցուցանիշը       |         |       |     |    |       |

|(ընդհանուր թվից)|         |       |     |    |       |

._____________________________________________________.

 

59. Մարզի եկամուտների հիմնական մասը առաջանում է գյուղատնտեսական գործունեությունից: Չնայած մարզի գյուղացիական տնտեսությունների 96.1%-ը ունի սեփական հող, 92.2%-ը` սեփական առանձնատուն և մարզի գյուղատնտեսական ուղղվածությանը` գյուղացիական տնտեսությունները ետ են մնում քաղաքային տնտեսություններից և՛ եկամտային, և՛ մարդկային աղքատության առումով: Վերը նշված հիմնական կապիտալների առկայությունը չի նպաստում աղքատության կրճատմանը:

60. Մարզի գյուղերը խիստ տարբերակված են աշխարհագրական դիրքով, կլիմայական պայմաններով, տարբեր կադաստրային գնահատականներ ունեցող հողերով, մի քանիսում ոռոգման ջրի բացակայությամբ, որոնք էլ հանգեցնում են նյութական կամ եկամտային աղքատության հակվածության տարբեր մակարդակների և հանրային ծառայությունների ոչ հավասար մատչելիության: Այդ տեսանկյունով բաժանվում են լեռնային` ծովի մակերևույթից 1200 մ-ից բարձր գտնվող գյուղեր և հարթավայրային: Վերջիններս իրարից տարբերվում են իրենց սահմանային, մայրաքաղաքին, հանրապետական նշանակություն ունեցող ճանապարհներին մոտ գտնվելու աշխարհագրական դիրքով: Լեռնային գյուղերում միջհամայնքային վատ վիճակում գտնվող ճանապարհները հիմնականում փակվում են համեմատաբար երկար տևող ձմռանը: Այս տարածքում տեղեկատվության աղբյուրները սուղ են, դժվար հասանելի, բնակիչները մեկ-երկու հեռուստաալիք դիտելու հնարավորություն ունեն, իսկ զանգվածային լրատվական միջոցներից միայն մարզային թերթ են ստանում, այն էլ համայնքապետարանները: Բնակչությունը զբաղված է միայն անասնապահությամբ: Սեփական արտադրանքի իրացման շուկան դժվար հասանելի է: Այդ տարածքում դեռևս տարածված է տնտեսության վարման բնամթերային կացութաձևը: Բարեբախտաբար մարզի գյուղերի 8.6%-ն է լեռնային, ցրված փոքր գյուղեր, որտեղ ապրում են գյուղական բնակչության 2.2%-ը:

61. Բոլորի գյուղերի համար, անկախ դիրքից, տեղից, բնութագրական է կոյուղագծեր չունենալը (աշխատող գործարանների կոյուղագծերին մոտ գտնվող որոշ տնային տնտեսություններ օգտվում են այդ ծառայությունից, որը մարզում տոկոս չի կազմում) և մշակույթի տների վատ շենքային պայմանները, որն էլ հիմնականում դրանց չգործելու պատճառ է հանդիսանում /մշակույթի տների վերանորոգումը մտել է հազարամյակի նպատակները իրականացնելու համար մարզից ներկայացված առաջարկությունների մեջ/:

62. Ընդհանրապես ՀՀ Արարատի մարզն ունի բոլոր անհրաժեշտ նախադրյալները բազմաճյուղ տնտեսություն ստեղծելու համար: Հանրապետության համախառն արտադրանքի ծավալում մեծ է Արարատի մարզի թե գյուղատնտեսական և թե արդյունաբերական ծավալների ցուցանիշները:

63. 2008 թվականին հանրապետությունում թողարկված արդյունաբերական արտադրանքի 8.0%-ը բաժին է ընկել Արարատի մարզի արդյունաբերական կազմակերպություններին: 2008 թ-ին 2006 թ.-ի նկատմամբ 0.9%-ով աճել է մարզի արդյունաբերական արտադրանքի տեսակարար կշիռը ընդհանուր հանրապետական ծավալում:

64. Մարզի արդյունաբերության ընդգծված առաջատար ճյուղը մշակող արդյունաբերությունն է, որը ապահովում է մարզի արդյունաբերական արտադրանքի ընդհանուր ծավալի 86.0%-ը (ՀՀ ծավալում` 85.6%):

65. Մարզի գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքը 2008 թ.-ին կազմել է 82.3 մլրդ. դրամ, որը կազմում է Հայաստանի Հանրապետության ծավալի 15.1%-ը:

 

Աղյուսակ 3.3. Մարզի արդյունաբերական և գյուղատնտեսական արտադրանքի բաժինը հանրապետության համախառն արտադրանքի ծավալներում, 2005-2008 թթ.

 

._________________________________________________________________________.

|Մարզի տեսակարար  |   2005 թ.   |   2006 թ.   |   2007 թ.   |   2008 թ.   |

|կշիռը            |_____________|_____________|_____________|_____________|

|                 |գումարը | %  |գումարը | %  |գումարը | %  |գումարը | %  |

|_________________|________|____|________|____|________|____|________|____|

|ՀՀ արդյունաբերա- |651919.6| 100|644862.5| 100|716549.3|100 |751251.3| 100|

|կան համախառն     |        |    |        |    |        |    |        |    |

|արտադրանքի ծավալը|        |    |        |    |        |    |        |    |

|(մլն. դրամ)      |        |    |        |    |        |    |        |    |

|_________________|________|____|________|____|________|____|________|____|

|ա. թ. Արարատի    | 46277.8| 7.1| 54015.8| 8.4| 52450.6| 7.3| 59431.7| 8.0|

|մարզ             |        |    |        |    |        |    |        |    |

|_________________|________|____|________|____|________|____|________|____|

|ՀՀ գյուղատնտեսա- |  493.0 | 100|   555.9| 100|   633.9| 100|   637.3| 100|

|կան համախառն     |        |    |        |    |        |    |        |    |

|արտադրանքի ծավալը|        |    |        |    |        |    |        |    |

|(մլրդ. դրամ)     |        |    |        |    |        |    |        |    |

|_________________|________|____|________|____|________|____|________|____|

|ա. թ. Արարատի    |    64.7|15.2|    72.3|  15|    82.4|15.2|    82.3|15.1|

|մարզ             |        |    |        |    |        |    |        |    |

._________________________________________________________________________.

 

66. Հարթավայրային գյուղերում հանրապետական ճանապարհներին և մայրաքաղաքին մոտ գտնվելը նպաստում է ոչ գյուղատնտեսական ինքնազբաղվածության տարածմանը` գյուղատնտեսությունից զատ զբաղվում են փայտամշակությամբ, կահույքագործությամբ, դեղաբույսերի մթերումով, ձկնաբուծությամբ: Տեղեկատվությունը որպես արտադրական ենթակառուցվածք, շուտ է հասնում այստեղ և օգնում է պահանջարկին համապատասխան ապրանք արտադրել: Սակայն բացի դրական գործոններից մարզի տնտեսության վրա ազդում են նաև որոշ բացասական երևույթներ: Բացի տնտեսության վրա ազդող բնակլիմայական ռիսկայնությունից, մարզի գյուղատնտեսությունը ունի հիմնահարցեր կապված ոռոգման համակարգի, պարարտանյութերի, մեխանիզացիոն պարկի մաշվածության, կտրտված հողերի փոքր չափերի հետ և այլն:

67. Աղքատության թիրախներից են բնակչության խոցելի խմբերը, որոնք չունեն մնացած մարդկանց հետ հավասար մեկնարկային պայմաններ և սոցիալական պաշտպանվածության առավել կարիք ունեն: Երբ մարդու աշխատանքի հնարավորությունները պակաս են, կարողությունները չեն վերարտադրվում, չի վերարտադրվում նաև նրա հասարակական դիրքը` մարդը դառնում է խոցելի: Թե որքանով և ինչ գործոններով է պայմանավորված մարզի խոցելիությունը, երևում է աղյուսակ 3.4-ում:

 

Աղյուսակ 3.4

 

._____________________________________________________________________.

|  |Որքանով է մարզի խոցելիությունը       |փորձա-  |ՄԶԱՀ-ի տվյալները   |

|  |պայմանավորված հետևյալ                |գետների |                   |

|  |գործոններով                          |միջին   |                   |

|  |                                     |գնահատ.+|                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|1 |Բազմանդամ ընտանիքների առկայություն   |2.8     |տ/տ-ի 33.6%        |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|2 |Բազմազավակ ընտանիքների առկայություն  |2.9     |տ/տ-ի 12.6%        |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|3 |Կին գլխավոր ունեցող ընտանիքների      |3.35    |տ/տ-ի 24.8%        |

|  |առկայություն (տղամարդկանց միգրացիա)  |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|4 |Նորաստեղծ երիտասարդ ընտանիքների      |4.4     |---                |

|  |առկայություն                         |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|5 |Աշխատունակ կամ աշխատանքային տարիքի   |4.4     |տնտ. միջին թիվ-4.7 |

|  |անդամ չունեցող ընտանիքների           |        |աշխ. տարիքը - 3.0  |

|  |առկայություն                         |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|6 |Հաշմանդամ և/կամ  երեխա հաշմանդամ     |3.05    |բնակչության 6.2%   |

|  |ունեցող ընտանիքների առկայություն     |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|7 |Փախստականների ու ներքին              |2.15    |---                |

|  |տեղահանվածների առկայություն          |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|8 |Ժամանակավոր շինություններում         |2.9     |տնտ-ի 6.0%-ը  իր   |

|  |բնակվողների, տնազուրկների            |        |սեփականությունում  |

|  |առկայություն                         |        |չի ապրում          |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|9 |Միայնակ տարեցների առկայություն       |2.95    |առկա բնակչ. 13.2%  |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|10|Երիտասարդների միգրացիա               |4.9     |--                 |

|  |                                     |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|11|Սահմանամերձ տարածքների առկայություն  | 2.55   | ---               |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|12|Բարձր լեռնային ու լեռնային           | 2.9    | առկա բնակչ. 2.0%  |

|  |տարածքների առկայություն              |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|13|Բնական աղետների, կամ դրանց վտանգի    | 5.05   | --                |

|  |առկայություն                         |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|14|Էկոլոգիական աղետների, կամ դրանց      |3.8     |--                 |

|  |վտանգի առկայություն                  |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|15|Ծնողազուրկ երեխաների առկայություն    |2.9     |--                 |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|16|Աշխատատեղերի պակաս                   |6.15    |զբաղված է 16-ից    |

|  |                                     |        |բարձր տարիքի 53.9% |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|17|Տեղեկատվական մեկուսացվածություն      |4.35    |տնտ-ի 48%-ը ունի   |

|  |(հեռախոս, հեռուստատեսություն,        |        |հեռախոս, 1.4%-ը`   |

|  |մամուլ, ինտերնետ, փոստ և  այլն)      |        |համակարգիչ, 85%-ը  |

|  |                                     |        |հեռուստացույց,     |

|  |                                     |        |2.4%-ը` բջջային    |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|18|Ֆիզիկական մեկուսացվածություն         |4       |--                 |

|  |(տրանսպորտային խնդիրներ, ճանապարհների|        |                   |

|  |բացակայություն կամ վատ վիճակ)        |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|19|Ազգային փոքրամասնությունների         |1       |բնակչ. 3.2%-ը      |

|  |առկայություն                         |        |եզդի, ասորի,       |

|  |                                     |        |այլ                |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|20|Հողազրկություն                       |2.85    |տնտ.-ի 2.9%        |

|  |                                     |        |                   |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|21|Ոռոգման հիմնախնդիրների առկայություն  |4.8     |ոռոգվում է         |

|  |                                     |        |հողերի 86.5%-ը     |

|__|_____________________________________|________|___________________|

|22|Կրթական ծառայությունների             |4.35    |դպրոցական տարիքի   |

|  |անմատչելիություն                     |        |13.0%-ի 18-22      |

|  |                                     |        |տարեկանների`       |

|  |                                     |        |40.9%-ի 23-29      |

|  |                                     |        |տարեկանների`       |

|  |                                     |        |42.0%-ի համար      |

._____________________________________________________________________.

 

68. Խոցելի են խմելու մաքուր ջրից զրկվածները (Մասիսի տարածաշրջանում, հիմնականում, որպես խմելու ջուր օգտագործում են արտեզյան ջուրը), մշտական բնական աղետների ենթարկվող տարածքների բնակիչները (գյուղական տնտեսությունների 46%-ի համար մշտապես վտանգավոր են բնական աղետների առկայությունը, որոնց համար գյուղատնտեսությունը որպես եկամտի հիմնական աղբյուր է), տրանսֆերտներով ապրողները, իսկ տնտեսությունների 6.3%-ի համար տրանսֆերտները հիմնական եկամուտ են, առողջության պահպանման խնդիր ունեցողները, օրենքների անկատարությունից և երկակիությունից տուժածները, այն գյուղերի բնակչությունը, որոնք զրկված են կոմունալ պայմաններից (այստեղ պետք է ավելացնել, որ Մասիս, Վեդի քաղաքներում կենտրոնացված ջրահեռացումից օգտվում են տնտեսությունների 80%-ը) ֆիլտրացիոն կայաններ չունեցող գործարանների հարևանությամբ ապրողները (Արարատ քաղաքի ցեմենտի, ոսկու գործարանները):

69. Խոցելիության վրա ազդող գործոններից է նաև բնակչության անբարենպաստ կազմը: Տարեցների տեսակարար կշիռը մարզում 2008 թ. կազմել է 11.4% (քաղաքային բնակչության մեջ այն կազմել է 9.9%, գյուղական բնակչության մեջ` 14.8%): Ընդ որում 2005-2008 թթ. ընկած ժամանակաշրջանում և հանրապետությունում և Արարատի մարզում, մոտ 3%-ով նվազել է մինչև 19 տարեկանների թիվը, հավասարապես թե քաղաքային և թե գյուղական համայնքներում:

 

Աղյուսակ 3.5. Կենսաթոշակառուների թիվը ՀՀ Արարատի մարզում

 

._________________________________________________.

|Հ/Հ|Տարածաշրջան         |2006 թ.|2007 թ. |2008 թ.|

|___|____________________|_______|________|_______|

|1  |Արարատի մարզ        | 44005 |  41796 |41769  |

|___|____________________|_______|________|_______|

|   |1000 բնակչի հաշվով  | 152.9 |  151.5 |150.7  |

|___|____________________|_______|________|_______|

|2  |Ընդամենը ՀՀ         | 527496|  522662|522060 |

|___|____________________|_______|________|_______|

|   |1000 բնակչի հաշվով  | 163.8 |  162.0 |161.6  |

._________________________________________________.

 

Աղբյուրը` «Հայաստանի Հանրապետության մարզերը թվերով» 2009 թ. էջ 101

 

70. Աղյուսակից երևում է, որ ինչպես ամբողջ հանրապետությունում, այնպես էլ ՀՀ Արարատի մարզում կենսաթոշակառուների թիվը տարեցտարի նվազում է: Ընդ որում ժողովրդագրության տեսակետից մարզում ամենացավոտ հարցերից է բնակչության «ծերացումը»: Մարզի բնակչության 15.07%-ը կենսաթոշակառուներն են:

71. Նպաստառուների թիվը 2008թ.-ի տվյալներով կազմում է մարզի բնակչության 3.4%-ը: Աղյուսակ 3.4-ի տվյալները վկայում են, որ 2006-2008 թվականներին նպաստառուների թիվը ընդհանուր բնակչության թվի համեմատ նվազել է 1.2%-ով, որը պայմանավորված է բնակչության կենսապայմանների բարելավման և սոցիալական աջակցության համակարգում տեղի ունեցող փոփոխություններով: Նպաստառու ընտանիքների ներկայացվածությունը էապես ավելի մեծ է քաղաքային ընտանիքների շրջանում: Նպաստառու է քաղաքային տնային տնտեսությունների 7,3%-ը, գյուղական տնային տնտեսությունների` ընդամենը 5.9%-ը:

 

Աղյուսակ 3.6. Նպաստառու ընտանիքների թիվը ՀՀ Արարատի մարզում

 

._____________________________________________________.

|N/N|Տարածաշրջան              |2006 թ.|2007 թ.|2008 թ.|

|___|_________________________|_______|_______|_______|

|1  |Արարատի մարզ             |  8799 |  8429 |  8293 |

|   |աղքատության ընտանեկան    |       |       |       |

|   |նպաստ ստացող             |       |       |       |

|___|_________________________|_______|_______|_______|

|2  |Ընդամենը ՀՀ աղքատության  |130406 |123792 |111918 |

|   |ընտանեկան նպաստ ստացող   |       |       |       |

._____________________________________________________.

 

Աղբյուրը` «Հայաստանի Հանրապետության մարզերը թվերով» 2008 թ. էջ 99, «Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական վիճակը» 2008 թ., էջ 137

 

72. Ի տարբերություն քաղաքային տնային տնտեսությունների` գյուղական տնային տնտեսություններն ավելի բազմանդամ են: Ընտանիքի բազմանդամությունը նպաստում է աղքատության ռիսկի ավելացմանը: Բազմանդամ ընտանիքները, որոնք բաղկացած են մեծ թվով երեխաներից և ավելի քիչ կերակրողներից, ավելի աղքատ են, քան փոքր ընտանիքները: Երեք և ավելի երեխաներ ունեցող ընտանիքները կազմում են գյուղական տնային տնտեսությունների թվի 18.9%-ը, որը 0.5%-ով ավելի է հանրապետության միջին ցուցանիշից:

73. Տնային տնտեսությունների միջին չափի, տարիքային կառուցվածքի, ծանրաբեռնվածության պատկերը երևում է աղյուսակ 3.5-ում: Ընդ որում գյուղում ծանրաբեռնվածությունը 1.4 անգամ բարձր է քաղաքայինից:

 

Աղյուսակ 3.7. ժողովրդագրական պատկերը

 

._____________________________________________________________.

|Արարատի մարզ                                     |քաղաք|գյուղ|

|_________________________________________________|_____|_____|

|տ/տ միջին չափը (մարդ)                            | 4.4 | 4.8 |

|_________________________________________________|_____|_____|

|նպաստ ստացող տ/տ միջին թիվը (մարդ)               | 3.6 | 5.1 |

|_________________________________________________|_____|_____|

|տ/տ-ում երեխաների միջին թիվը 0-15 (մարդ)         | 0.9 | 1.2 |

|_________________________________________________|_____|_____|

|տ/տ-ում աշխատունակ անձանց միջին թիվը 16-64 (մարդ)| 3.0 | 2.9 |

|_________________________________________________|_____|_____|

|տ/տ-ում ծերերի միջին թիվը 65+ (մարդ)             | 0.4 | 0.7 |

|_________________________________________________|_____|_____|

|ընդհանուր ծանրաբեռնվածությունը %                 |45.1 |63.5 |

._____________________________________________________________.

 

-------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
25.03.2010
N 353-Ն
Որոշում