28.03.2026 -
118.0974.260112
ԳՐԱՆՑՎԱԾ Է
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ
«26» 01 2012 Թ.
ՊԵՏԱԿԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԹԻՎ 11812042
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ՆԱԽԱՐԱՐ
ՀՐԱՄԱՆ
8 դեկտեմբերի 2011 թվականի թիվ 974-Ն
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ
ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՑՈՒՑՈՒՄՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
(1-ին մաս)
Հիմք ընդունելով «Ներքին աուդիտի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետը,
ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ`
1. Հաստատել «Հայաստանի Հանրապետության ներքին աուդիտի մասնագիտական գործունեության ստանդարտների կիրառման մեթոդական ցուցումները» համաձայն հավելվածի:
Հավելված
ՀՀ ֆինանսների նախարարի
2011 թվականի դեկտեմբերի 8-ի
N 974-Ն հրամանի
ՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՑՈՒՑՈՒՄՆԵՐ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ
ԲԱԺԻՆ 1
ՏԻՐՈՒՅԹ II. ԷԹԻԿԱ ԵՎ ՊՐՈՖԵՍԻՈՆԱԼԻԶՄ
ԳԼՈՒԽ 1
ՍԿԶԲՈՒՆՔ 1 ԲԱՐԵՎԱՐՔՈՒԹՅԱՆ ՑՈՒՑԱԲԵՐՈՒՄ
Ստանդարտ 1.1 Ազնվություն և մասնագիտական համարձակություն
1. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են բարձրացնել իրենց տեղեկացվածության աստիճանը, և ազնվության ու մասնագիտական համարձակության մասին պատկերացումները` էթիկայի հետ կապված շարունակական մասնագիտական կրթություն ստանալու համար փնտրելով հնարավորություններ:
2. Եթե ներքին աուդիտորները բախվում են իրավիճակների, որոնք մարտահրավեր են նետում նրանց ազնվությանը կամ մասնագիտական համարձակությանը, նրանք պարտավոր են քննարկել հանգամանքները ղեկավարի հետ` որոշելու լավագույն գործողությունները:
3. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է կազմակերպել կրթության և վերապատրաստման հնարավորություններ, ինչպես նաև հիպոթետիկ և իրական իրավիճակների քննարկումներ, որոնք պահանջում են էթիկայի տեսանկյունից ընտրություն կատարել:
4. Ներքին աուդիտի արդյունավետ կառավարումը ներառում է աշխատանքի պատշաճ վերահսկողություն և ներքին աուդիտորների կատարողականի պարբերական վերանայումներ:
1) Մեկնաբանություն. Աշխատանքային ծրագրերը հաստատելիս կամ աուդիտորական առաջադրանքի աշխատանքային փաստաթղթերն ուսումնասիրելիս, աուդիտորական առաջադրանքի պատասխանատուն կարող է համապատասխան ուղեցույց տրամադրել ներքին աուդիտորներին` օգնելու լուծել հնարավոր կամ հանդիպող իրավիճակները, որոնք կարող են վտանգ ներկայացնել նրանց ազնվության և բարեվարքության համար: Որպես ներքին աուդիտորների գործունեության գնահատման մաս` ներքին աուդիտի ղեկավարը կարող է վերջիններիս ազնվության և մասնագիտական համարձակության վերաբերյալ հետադարձ կապ ստանալ այն շահառուներից, որոնց հետ ներքին աուդիտորները փոխգործակցում են:
5. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Վերապատրաստման ծրագիր, որը ներառում է էթիկայի վերաբերյալ ուսուցում:
2) Փաստաթղթեր, որոնք վկայում են ներքին աուդիտորների ներկայությունը կամ մասնակցությունը էթիկայի վերաբերյալ ուսուցմանը կամ վերապատրաստմանը:
3) Կատարողականի գնահատում, որի նպատակն է գնահատել աուդիտորների ազնվությունն ու մասնագիտական համարձակությունը:
4) Հետադարձ կապ հիմնական շահառուներից` ներքին աուդիտորների ազնվության և մասնագիտական համարձակության վերաբերյալ:
Ստանդարտ 1.2 Կազմակերպության էթիկական ակնկալիքները
6. Կազմակերպության էթիկական ակնկալիքները փաստաթղթավորված են էթիկայի կանոնագրքում, վարքագծի կանոններում կամ մասնագիտական վարքագծին և էթիկական վարվելակերպին առնչվող քաղաքականություններում, որոնք էթիկան և արժեքները խթանելու կազմակերպության նպատակների և գործընթացների հետ մեկտեղ, հիմք են ստեղծում էթիկական մշակույթի համար:
7. Ներքին աուդիտի ծրագիրը կարող է ներառել կազմակերպության էթիկայի հետ կապված ռիսկերի գնահատումներ` որոշելու, թե արդյոք առկա քաղաքականությունները և հսկողական գործընթացները համարժեք և արդյունավետ կերպով լուծում են այդ ռիսկերը:
8. Կազմակերպության քաղաքականությունները կարող են հստակեցնել էթիկայի հետ կապված խնդիրների լուծման և հաղորդակցման չափանիշներն ու գործընթացը, կողմերին, որոնք պետք է ստանան հաղորդագրությունը և չլուծված զարգացող խնդիրների արձանագրությունը:
9. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է սահմանել էթիկական խնդիրների լուծման մեթոդաբանությունը և քննարկել մեթոդաբանությունը ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի և կազմակերպության ղեկավարության հետ` ապահովելու մոտեցումների համապատասխանեցումը:
10. Առանձին աուդիտորական առաջադրանքի ընթացքում ներքին աուդիտորները պարտավոր են հաշվի առնել էթիկայի հետ կապված ռիսկերը և հսկողությունները:
11. Եթե ներքին աուդիտորները կազմակերպության ներսում հայտնաբերում են վարքագիծ, որը չի համապատասխանում կազմակերպության էթիկական ակնկալիքներին, նրանք պարտավոր են տեղեկացնել մտահոգությունների մասին` համաձայն ներքին աուդիտի ղեկավարի կողմից հաստատված մեթոդաբանության, որը հաշվի է առնում կազմակերպության քաղաքականություններն ու գործընթացները, ինչպես նաև կանոնակարգերը:
12. Եթե ներքին աուդիտորները պարզում են, որ կազմակերպության ղեկավարության անդամն իրեն պահել է այնպես, որ չի համապատասխանում կազմակերպության էթիկական ակնկալիքներին, անկախ այն բանից, թե դրանք փաստաթղթավորված են վարքագծի կանոնագրքում, էթիկայի կանոնագրքում կամ այլ կերպ, թե ոչ, ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է խախտման մասին զեկուցել ներքին աուդիտի կոմիտեին և կազմակերպության ղեկավարին:
13. Եթե էթիկայի հետ կապված մտահոգությունը վերաբերում է ներքին աուդիտի կոմիտեի նախագահին կամ կազմակերպության ղեկավարին, ապա ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է զեկուցել մտահոգության մասին ողջ ներքին աուդիտի կոմիտեին և կազմակերպության ղեկավարին:
14. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են հետևել էթիկայի հետ կապված հարցերին, որոնք առնչվում են ներքին աուդիտի կոմիտեին կամ կազմակերպության ղեկավարին կամ կազմակերպության ղեկավարությանը, և հաստատել, որ ձեռնարկվել են համապատասխան գործողություններ մտահոգությունը վերացնելու համար:
15. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Ներքին աուդիտորների մասնակցության գրառումները սեմինարներին, վերապատրաստման միջոցառումներին կամ հանդիպումներին, որտեղ քննարկվել են էթիկական ակնկալիքներն ու հարցերը:
2) Ներքին աուդիտորների կողմից անհատապես ստորագրված ձևաթղթեր, որոնք հաստատում են կազմակերպության էթիկայի կանոնները և ընթացակարգերը ընդունելու և դրանց հետևելու նրանց պարտավորությունը:
3) Ներքին աուդիտի ծրագիրը, աշխատանքային ծրագիրը կամ աշխատանքային փաստաթղթերը, որոնք ցույց են տալիս կազմակերպության էթիկայի հետ կապված նպատակները, ռիսկերը և հսկողական գործընթացները:
4) Փաստաթղթեր, որոնք ցույց են տալիս, որ էթիկական խնդիրների մասին հաղորդվել են ներքին աուդիտի կոմիտեին կամ կազմակերպության ղեկավարին, կազմակերպության ղեկավարությանը և կարգավորող մարմիններին` համաձայն կազմակերպության քաղաքականությունների և համապատասխան օրենքների կամ կանոնակարգերի:
Ստանդարտ 1.3 Իրավական և էթիկական վարքագիծ
16. Եթե կազմակերպության քաղաքականությունները բավարար չափով հստակ չեն ներքին աուդիտի առջև ծառացած իրավիճակները լուծելու համար, ապա ներքին աուդիտի ղեկավարը կարող է մշակել և կիրառել մեթոդաբանություն, որը սահմանում է գործողություններ, որոնք ակնկալվում է, որ ներքին աուդիտորները կձեռնարկեն` ի պատասխան իրենց հայտնի դարձած խախտումների (օրենսդրական կամ կարգավորման):
17. Մեթոդաբանությունը կարող է ներառել ընթացակարգ, որով կհաստատվի խախտումը վերացնելու համար ձեռնարկված համապատասխան գործողությունները:
18. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է մշակել մեթոդաբանություն` ապահովելու, որ ներքին աուդիտորները պատշաճ կերպով վերահսկվեն, համապատասխանեն Հայաստանի Հանրապետության ներքին աուդիտի մասնագիտական գործունեության ստանդարտներին (այսուհետ` Ստանդարտներ) և վարվեն էթիկական և մասնագիտական արժեքներին համահունչ:
19. Վարկաբեկելի վարքագծի օրինակները ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում հետևյալով.
1) նշավակում, ոտնձգություն կամ խտրականություն,
2) ստել, խաբել կամ դիտավորյալ մոլորեցնել ուրիշներին, ներառյալ` անհարգալից վերաբերմունքը անձանց կոմպետենտության և որակավորումների նկատմամբ (օրինակ` որակավորում ունենալու մասին պնդումը կամ լիազորությունների ցուցադրումը, երբ դրանք ժամկետանց կամ անվավեր են, չեղյալ են հայտարարվել կամ երբեք դրանք չեն ստացվել)
3) դիտավորյալ կեղծ հաշվետվություններ կամ հաղորդագրություններ հրապարակելը կամ թույլ տալ կամ խրախուսել ուրիշներին դա անել, ներառյալ` ներքին աուդիտի դիտարկումները, եզրակացությունները կամ գնահատականները նվազագույնի հասցնելը, թաքցնելը կամ բաց թողնելը աուդիտորական առաջադրանքի հաշվետվություններից կամ ընդհանուր գնահատականներից,
4) անտեսել անօրինական գործողությունները, որոնք կազմակերպությունը կարող է հանդուրժել կամ ներել,
5) զգայուն կամ գաղտնի տեղեկատվության պահանջում կամ բացահայտում առանց համապատասխան լիազորության,
6) ներքին աուդիտի ծառայությունների մատուցում առանց հայտնելու կամ հայտարարելու անաչառության կամ անկախության խախտումները,
7) հայտարարել, որ ներքին աուդիտի գործառույթը գործում է Ստանդարտներին համապատասխան, երբ պնդումը հիմնավորված չէ,
8) սխալների համար պատասխանատվություն ստանձնման ձախողում:
20. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Օրենքների, կանոնակարգերի և էթիկական ու մասնագիտական վարքագծի վերաբերյալ վերապատրաստումներին ներքին աուդիտորների մասնակցության հիմնավորում, հիմքեր:
2) Ներքին աուդիտորների գիտակցումը և պարտավորությունը համապատասխան իրավական և մասնագիտական ակնկալիքներին համապատասխան գործելու:
3) Ներքին աուդիտորների կողմից ապօրինի կամ վարկաբեկիչ վարքագծի և կազմակերպության ներսում ֆիզիկական անձանց իրավախախտումների (օրենսդրական կամ կարգավորման) դեմ պայքարի համար փաստաթղթավորված մեթոդաբանություններ:
4) Ներքին աուդիտորների և նրանց ղեկավարների կամ իրավախորհրդատուների միջև փաստաթղթավորված հաղորդակցություն, որն անդրադառնում է անօրինական կամ ոչ պրոֆեսիոնալ գործողությունների վերաբերյալ մտահոգություններին:
5) Ստորագրությամբ հաստատում, որ աշխատանքային փաստաթղթերն ստուգվել են:
6) Աուդիտորական առաջադրանքի եզրափակիչ հաղորդում, եթե կիրառելի է:
ԳԼՈՒԽ 2
ՍԿԶԲՈՒՆՔ 2 ՕԲՅԵԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄ
Ստանդարտ 2.1 Անհատական օբյեկտիվություն
21. Օբյեկտիվությունը ներքին աուդիտորների կողմից իրենց աշխատանքը կատարելիս փոխզիջման չգնալը կամ այլոց դատողություններին չենթարկվելն է:
22. Ստանդարտները, ներքին աուդիտի ղեկավարի կողմից հաստատված քաղաքականությունների և կազմակերպված վերապատրաստումների հետ մեկտեղ, աջակցում են օբյեկտիվությանը` ներկայացնելով պահանջներ, ընթացակարգեր և ուղեցույցներ, որոնք տեղեկատվության հավաքման և գնահատման համար սահմանում են համակարգված և կանոնակարգված մոտեցում` ապահովելու աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի հավասարակշռված գնահատական:
23. Վերապատրաստումը կարող է օգնել ներքին աուդիտորներին ավելի լավ հասկանալ օբյեկտիվությանը խաթարող իրավիճակները և լավագույն կերպով արձագանքել դրանց:
24. Օբյեկտիվ գնահատումը պահանջում է օբյեկտիվ մտածելակերպ` զերծ կողմնակալությունից և անտեղի ազդեցությունից, ինչն էական է ներքին աուդիտի կոմիտեին, կազմակերպության ղեկավարին և կազմակերպության ղեկավարությանը օբյեկտիվ հավաստիացում և խորհրդատվություն տրամադրելու համար:
25. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են զարգացնել գիտելիքներն այն մասին, թե իրավիճակները, գործողությունները և հարաբերությունները ինչպես կարող են ազդել նրանց օբյեկտիվ լինելու ունակության վրա:
26. Ներքին աուդիտորները պետք է հաշվի առնեն տեղեկատվությունը սխալ մեկնաբանելու կամ ենթադրություններ կամ սխալներ անելու մարդկային հակումը, ինչը խոչընդոտում է տեղեկատվությունը և ապացույցները անաչառ գնահատելու կարողությանը:
27. Կողմնակալության օրինակները ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում հետևյալով`
1) Իր գործունեության վերանայման կողմնակալություն - սեփական աշխատանքը գնահատելիս քննադատական մոտեցման բացակայություն, ինչը կարող է հանգեցնել սխալների կամ թերությունների անտեսման:
2) Ծանոթ լինելու կողմնակալություն - ենթադրություններ անել` հիմնված անցյալի փորձի վրա, որը կարող է վտանգել մասնագիտական թերահավատությունը:
3) Նախապաշարմունք կամ անգիտակցական կողմնակալություն - տեղեկատվության սխալ մեկնաբանում, որը հիմնված է մշակույթի, էթնիկ պատկանելության, սեռի, գաղափարախոսության, ռասայի կամ այլ հատկանիշների մասին նախատրամադրված պատկերացումների վրա, որոնք կարող են առաջացնել ոչ ճշգրիտ դատողություններ:
28. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Ներքին աուդիտի կանոնակարգում հղումներ ներքին աուդիտորների օբյեկտիվության պահպանման պատասխանատվության վերաբերյալ:
2) Օբյեկտիվության հետ կապված քաղաքականություններ և ընթացակարգեր:
3) Օբյեկտիվության թեմայով վերապատրաստման պլանավորված և ավարտված լինելու վերաբերյալ գրառումներ, ներառյալ մասնակիցների ցուցակ:
4) Ատեստավորման ձևեր, որոնք հաստատում են ներքին աուդիտորների իրազեկությունը օբյեկտիվության կարևորության և հնարավոր խաթարումները բացահայտելու պարտավորության մասին:
5) Հնարավոր շահերի բախման կամ օբյեկտիվության այլ խաթարումների փաստաթղթավորված բացահայտումներ:
6) Ծանոթագրություններ իրականացված որակի ներքին գնահատման գործընթացից` ներքին աուդիտորների անհատական օբյեկտիվության պահպանման հիմնավորմամբ:
Ստանդարտ 2.2 Օբյեկտիվության պահպանում
29. Օբյեկտիվությունը խաթարվում է, երբ իրավիճակները, գործողությունները կամ հարաբերությունները կարող են ազդել ներքին աուդիտորների դատողությունների և որոշումների վրա այնպես, որ կարող են փոխել ներքին աուդիտի դիտարկումները և եզրակացությունները:
30. Օբյեկտիվության խաթարումները կարող են լինել իրական կամ թվացյալ, նույնիսկ երբ դրանք չկանխատեսված են: Օբյեկտիվությունը կարող է ընկալվել այլոց կողմից որպես խախտված նույնիսկ այն դեպքում, երբ իրականում որևէ խախտում չի եղել: Ներքին աուդիտորները պետք է դատողություններ անեն լրացուցիչ հանգամանքների վերաբերյալ, որոնք կարող են իրականում ազդեցություն ունենալ օբյեկտիվության վրա կամ ընկալվել որպես այդպիսին:
31. Շահերի բախումն այնպիսի իրավիճակ է, երբ ներքին աուդիտորի մոտ առկա է մասնագիտական (պաշտոնական) և անձնական շահերի հակասություն: Նման հակասական շահերը կարող են դժվարություն առաջացնել նրա պարտականությունների անկողմնակալ իրականացման գործում: Շահերի բախում կարող է լինել նույնիսկ այն դեպքում, երբ տեղի չի ունենում վարքագծի կանոնների խախտում կամ ոչ պատշաճ գործողություն: Շահերի բախումը կարող է ստեղծել անհարկի տպավորություն, որը կարող է խաթարել վստահությունը ներքին աուդիտորի, ներքին աուդիտի գործառույթի և ներքին աուդիտի մասնագիտության նկատմամբ:
32. Շահերի բախման օրինակները ներառում են իրավիճակներ, գործողություններ և հարաբերություններ, որոնք կարող են իրականում լինել կամ ընկալվել որպես`
1) կազմակերպության շահերին հակառակ կամ դրանց հետ մրցակցող,
2) անհարկի ֆինանսական կամ այլ անձնական շահի հնարավորություն ստեղծող,
3) հնարավոր կամ իրական կորստից կամ վնասից բացառապես իրեն պաշտպանելու համար ստեղծված,
4) որոշակի անձանց (բարեկամական կամ ընկերական) շահերը սպասարկող կամ արտոնյալ վերաբերմունք ցուցաբերող:
33. Ներքին աուդիտի մեթոդաբանությունը պետք է հստակեցնի ներքին աուդիտորների ակնկալիքներն ու պահանջները, որոնք վերաբերում են`
1) նվերներ, բարեհաճություններ և պարգևներ ստանալուն,
2) իրավիճակների բացահայտմանը, որոնք կարող են խաթարել օբյեկտիվությունը,
3) խաթարումների մասին տեղեկանալուց հետո անմիջապես համապատասխան արձագանքմանը:
34. Կազմակերպությունները կարող են ունենալ նվերների, պարգևների և բարեհաճություն ընդունման հետ կապված քաղաքականություն, օրինակ` ընդունելի նվերների արժեքը սահմանափակող քաղաքականություն, սակայն ելնելով ներքին աուդիտի գործելակերպում օբյեկտիվության կարևորությունից ներքին աուդիտի ղեկավարը կարող է սահմանել ավելի սահմանափակող քաղաքականություն, քան կազմակերպության քաղաքականությունն է:
35. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են հետևել ավելի խիստ սահմանափակող քաղաքականությանը և ուշադիր դիտարկել, թե արդյոք նվեր, պարգև կամ բարեհաճություն ընդունելը կարող է ընկալվել որպես ազդեցություն նրանց դատողության վրա կամ հանդիսանալ ներքին աուդիտի նախընտրելի դիտարկումների, եզրակացությունների կամ արդյունքների դիմաց փոխհատուցում:
36. Կազմակերպության կամ ներքին աուդիտի քաղաքականությունները կարող են արգելել հատուկ գործողություններ կամ հարաբերություններ, որոնք կարող են շահերի բախում առաջացնել:
37. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են տեղյակ լինել, որ սերտ անձնական հարաբերությունները աշխատանքից դուրս և ֆինանսական կապեր պարունակող հարաբերությունները, ինչպիսիք են ներդրումները, կարող են հանդիսանալ կամ մեկնաբանվել որպես շահերի բախում:
38. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է նախազգուշական միջոցներ ձեռնարկել` նվազեցնելու օբյեկտիվության վրա հավանական այն ազդեցությունը, որը կարող է առաջանալ ներքին աուդիտորների կատարողականի գնահատման, վարձատրության և խրախուսման այլ միջոցների պլանավորման արդյունքում:
39. Վարձատրությամբ պայմանավորված օրինակները, որոնք կարող են խախտել օբյեկտիվությունը, ներառում են`
1) կատարողականի գնահատում և վարձատրություն, պարգևատրումների տրամադրում` առավելապես հիմնվելով աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի ղեկավարությունից ստացված տեղեկատվության կամ հարցումների վրա,
2) կատարողականի չափում աուդիտորական առաջադրանքների ընթացքում արված դիտարկումների (խախտումների) քանակի, աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի եկամուտների աճի կամ աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի վրա կատարված ծախսերի խնայողության կամ աշխատատեղերի կրճատման վերաբերյալ տեղեկատվության հիման վրա,
3) թույլ տալ ղեկավարությանը տրամադրել անուղղակի փոխհատուցում` նվերների և պարգևների տեսքով:
40. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են կիրառել օբյեկտիվության և համապատասխան քաղաքականությունների ու ընթացակարգերի իրենց պատկերացումները` գնահատելու, թե արդյոք որևէ իրավիճակ, գործունեություն կամ հարաբերություն կարող է խաթարել կամ ենթադրաբար խաթարում է նրանց օբյեկտիվությունը` հաշվի առնելով այլ մարդկանց ընկալումները:
41. Աուդիտորական առաջադրանքում ընդգրկվող ներքին աուդիտորների ընտրության և նրանց աշխատանքի նկատմամբ հսկողության իրականացման պահանջները նպատակ ունեն ապահովելու ներգրավված ներքին աուդիտորների վերջերս պատասխանատվություն չկրելը աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի որևէ ասպեկտի համար, որը կարող է կողմնակալ դարձնել նրանց տեսակետը, տալ նրանց շահագրգռվածություն որոշակի արդյունքի նկատմամբ կամ ստեղծել ընկալում կամ տպավորություն, որ նրանց օբյեկտիվությունը խաթարված է:
42. Յուրաքանչյուր աուդիտորական առաջադրանքի համար աուդիտորական առաջադրանքն իրականացնող և հսկող ներքին աուդիտորները պետք է անկախ լինեն աուդիտորական առաջադրանքի առարկայից:
43. Աուդիտորական առաջադրանքի համար ռեսուրսներ պլանավորելիս, ներքին աուդիտի ղեկավարը կամ նշանակված պատասխանատուն պարտավոր է քննարկել այդ աուդիտորական առաջադրանքը ներքին աուդիտորների հետ` բացահայտելու օբյեկտիվության ցանկացած ընթացիկ կամ հնարավոր խաթարումներ: Քննարկումը պետք է ներառի նախկինում բացահայտված ցանկացած խախտման դիտարկում:
44. Որպես աուդիտորական առաջադրանքի հսկման գործընթացի մաս, աշխատանքային փաստաթղթերը վերանայվում են` համոզվելու, որ դիտարկումները և եզրահանգումները պատշաճ կերպով փաստաթղթավորված են:
45. Աուդիտորական առաջադրանքի հսկողությունը ավելի փորձառու ներքին աուդիտորներին հնարավորություն է տալիս մյուսներին տրամադրել հետադարձ կապ և մենթորություն` օբյեկտիվության հետ կապված հնարավոր մտահոգությունների վերաբերյալ (սույն հավելվածի 345-ից 360-րդ կետեր` Ստանդարտ 12.3 Վերահսկել և բարելավել աուդիտորական առաջադրանքի իրականացումը, և 413-ից 422-րդ կետեր` Ստանդարտ 13.5 Աուդիտորական առաջադրանքի ռեսուրսներ):
46. Եթե խաթարումն անխուսափելի է, այն պետք է բարձրաձայնվի և մեղմացվի, ինչպես նկարագրված է սույն հավելվածի 48-ից 53-րդ կետերում` Ստանդարտ 2.3 Օբյեկտիվության խաթարումների բարձրաձայնում:
47. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Հնարավոր խաթարումների հայտնաբերման քաղաքականություններ և ընթացակարգեր ու անհրաժեշտ երաշխիքներ:
2) Օբյեկտիվության վերաբերյալ վերապատրաստման մասին գրառումներ:
3) Փաստաթղթեր, որոնց միջոցով ներքին աուդիտորները հաստատում են, որ նրանք կամ չունեն օբյեկտիվության վրա ազդեցություն ունեցող հայտնի հանգամանք, կամ բացահայտել (բարձրաձայնել) են դրանք:
4) Ներքին աուդիտորների օբյեկտիվության ընկալման վերաբերյալ հետադարձ կապի աղբյուրներ, ինչպիսիք են ներքին աուդիտի վերաբերյալ շահառուների հարցումները:
5) Նշումներ հսկողական վերանայումներից:
6) Ներքին աուդիտի կոմիտեի նիստերի կամ կազմակերպության ղեկավարի հետ հանդիպումների արձանագրություններ, որտեղ քննարկվել են օբյեկտիվության խաթարումները:
7) Ծրագրեր, որոնք ցույց են տալիս այլընտրանքային դրույթներ ներքին աուդիտի ծրագրի գործողությունները կատարելու համար, այն դեպքերում երբ օբյեկտիվության խաթարումներն անխուսափելի էին:
8) Անկախ գնահատողի կողմից իրականացված որակի արտաքին գնահատումների արդյունքները:
Ստանդարտ 2.3 Օբյեկտիվության խաթարումների բարձրաձայնում
48. Օբյեկտիվության խաթարումների բացահայտման պահանջները սահմանվում են ներքին աուդիտի մեթոդաբանություններում և նկարագրում են այն գործողությունները, որոնք պետք է ձեռնարկվեն օբյեկտիվության յուրաքանչյուր խաթարումը վերացնելու համար:
49. Օբյեկտիվության խաթարումների բացահայտման և մեղմման ընդհանուր մոտեցումը որոշվում է ներքին աուդիտի ղեկավարի կողմից` համաձայնեցնելով ներքին աուդիտի կոմիտեի և կազմակերպության ղեկավարի կամ կազմակերպության ղեկավարության հետ:
50. Եթե օբյեկտիվության խաթարումից հնարավոր չէ խուսափել, ներքին աուդիտի ղեկավարը կարող է դիտարկել խաթարումը կառավարելու տարբերակներ, այդ թվում`
1) ներքին աուդիտորների փոխարինում` անաչառությունը խախտված ներքին աուդիտորին աուդիտորական առաջադրանքից մեկուսացնելու համար,
2) աուդիտորական առաջադրանքի ժամանակացույցի փոփոխում` ապահովելու, որ այն պատշաճ կերպով համալրված լինի,
3) աուդիտորական առաջադրանքի շրջանակի ճշգրտում,
4) աուդիտորական առաջադրանքի կատարման կամ հսկողության արտապատվիրակում:
51. Երբ աուդիտորական առաջադրանքի պլանավորման ընթացքում առաջանում է մտահոգություն, որը վերաբերում է բացառապես խաթարման ընկալմանը, ներքին աուդիտի ղեկավարը կարող է որոշել քննարկել այդ մտահոգությունը աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի ղեկավարության կամ կազմակերպության ղեկավարության հետ, բացատրել, թե ինչու է ռիսկի ենթարկվածությունը նվազագույն և ինչպես է այն կառավարվելու` փաստաթղթավորելով քննարկումն ու վերջնական որոշումը:
52. Լրացուցիչ պահանջները և տեղեկատվությունը, որը վերաբերում է ներքին աուդիտի ղեկավարին` ներքին աուդիտից դուրս դերեր կամ պարտականություններ ստանձնելուն սահմանվում է սույն հավելվածի 140-ից 158-րդ կետերում` Ստանդարտ 7.1 Կազմակերպական անկախություն:
53. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Օբյեկտիվության խաթարումների բացահայտման ներքին աուդիտի մեթոդաբանություններ:
2) Փաստաթղթեր, որոնք բացահայտում են օբյեկտիվության խաթարումների առկայությունը կամ հաստատում դրա բացակայությունը:
3) Օբյեկտիվության խաթարումների բացահայտման և համապատասխան կողմերի կողմից մեղմմանն ուղղված արձագանքի կամ հաստատման գրառումներ:
ԳԼՈՒԽ 3
ՍԿԶԲՈՒՆՔ 3 ԿՈՄՊԵՏԵՆՏՈՒԹՅԱՆ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄ
Ստանդարտ 3.1 Կոմպետենցիա
54. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են զարգացնել կոմպետենցիաներ կապված հետևյալ գործընթացների հետ`
1) հաղորդակցություն և համագործակցություն,
2) կազմակերպության ռիսկերի կառավարման, հսկողության ու կառավարչական գործընթացներ,
3) գործառույթներ, ինչպիսիք են ֆինանսական կառավարումը և տեղեկատվական տեխնոլոգիաները,
4) տարածված ռիսկեր, ինչպիսին է խարդախությունը կամ զեղծարարությունը,
5) տվյալների հավաքագրման, վերլուծության և գնահատման համար գործիքներ և տեխնիկա,
6) տարբեր տնտեսական, շրջակա միջավայրի, իրավական, քաղաքական և սոցիալական պայմանների ռիսկեր ու հնարավոր ազդեցություններ,
7) կազմակերպությանը, ոլորտին և ճյուղին առնչվող օրենքներ, կանոնակարգեր և գործելակերպ,
8) կազմակերպությանն ու ներքին աուդիտին առնչվող միտումներ և ի հայտ եկող խնդիրներ,
9) վերահսկողություն և առաջնորդություն:
55. Կոմպետենցիաները զարգացնելու և դրսևորելու համար ներքին աուդիտորները կարող են`
1) ձեռք բերել համապատասխան մասնագիտական հավատարմագրեր, հավաստագրեր և այլ դիպլոմներ, օրինակ` Որակավորված ներքին աուդիտորի (Certified Internal Auditor(R)) հավաստագիր,
2) պարզել բարելավման հնարավորությունները և զարգացման կարիք ունեցող կոմպետենցիաները` հիմնվելով շահառուների, գործընկերների և ղեկավարների կողմից տրամադրված հետադարձ կապի վրա,
3) փնտրել համապատասխան վերապատրաստում ոչ միայն ներքին աուդիտի մեթոդաբանությունների, այլ նաև կազմակերպությանն առնչվող բիզնես գործընթացների վերաբերյալ.
ա. վերապատրաստման հնարավորությունները կարող են ներառել դասընթացներում ընդգրկվելը, մենթորի հետ աշխատելը կամ աուդիտորական առաջադրանքի ընթացքում հսկողության ներքո նոր առաջադրանքի նշանակումը:
56. Ներքին աուդիտորները պատասխանատու են իրենց անհատական մասնագիտական զարգացման համար և կարող են գնահատել իրենց հմտություններն ու զարգացման հնարավորությունները, սակայն ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է աջակցել ներքին աուդիտորների մասնագիտական զարգացմանը:
57. Ներքին աուդիտի ղեկավարը կարող է սահմանել մասնագիտական զարգացման նվազագույն ակնկալիքներ և պարտավոր է խրախուսել մասնագիտական որակավորումների ձեռք բերման ձգտումը:
58. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է վերապատրաստման և մասնագիտական զարգացման ֆինանսավորումը ներառել ներքին աուդիտի բյուջեում և ստեղծել հնարավորություններ ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին` շարունակական մասնագիտական կրթության, վերապատրաստման և համաժողովների միջոցով (սույն հավելվածի 261-ից 267-րդ կետեր` Ստանդարտ 10.1 Ֆինանսական ռեսուրսների կառավարում, և 268-ից 281-րդ կետեր` Ստանդարտ 10.2 Մարդկային ռեսուրսների կառավարում):
59. Ներքին աուդիտի գործառույթի իրականացնողի կողմից ներքին աուդիտի ծառայությունների իրականացման համար անհրաժեշտ կոմպետենցիաներին կոլեկտիվ տիրապետումն ապահովելու նպատակով, ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է`
1) իրազեկ լինել ներքին աուդիտորների այն կոմպետենցիաներին, որոնք պետք է օգտագործվեն աուդիտորական առաջադրանքում ընդգրկվելիս, վերապատրաստման կարիքները բացահայտելիս և ներքին աուդիտորներին թափուր հաստիքներ զբաղեցնելու համար հավաքագրելիս,
2) մասնակցել ներքին աուդիտորների անհատական գործունեության արդյունքների գնահատումներին,
3) բացահայտել այն ոլորտները, որտեղ ներքին աուդիտի գործառույթն իրականացնողների կոմպետենցիաները պետք է բարելավվեն,
4) խրախուսել ներքին աուդիտորների հետաքրքրասիրությունը և աջակցել վերապատրաստման ու ներքին աուդիտի կատարողականը բարելավելու այլ հնարավորությունների իրացմանը,
5) հասկանալ այլ հավաստիացում և խորհրդատվական ծառայություններ մատուցողների կոմպետենցիաները և ապավինել վերջիններիս աշխատանքին որպես լրացուցիչ կամ մասնագիտացված կոմպետենցիաների աղբյուր, որոնք առկա չեն ներքին աուդիտի գործառույթի շրջանակներում,
6) դիտարկել պայմանագրի կնքումն անկախ, արտաքին ծառայություններ մատուցողի հետ, երբ ներքին աուդիտը չունի պահանջվող ծառայություններն իրականացնելու կոմպետենցիաներ,
7) արդյունավետորեն իրականացնել որակի երաշխավորման և բարելավման ծրագիր:
60. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Ներքին աուդիտորների հավաստագրերը, կրթությունը, փորձառությունը, աշխատանքային փորձը և այլ որակավորումները հավաստող փաստաթղթեր:
2) Ներքին աուդիտորների կոմպետենցիաների ինքնագնահատումներ և մասնագիտական զարգացման ծրագրեր:
3) Ներքին աուդիտորների կողմից շարունակական մասնագիտական կրթության մասին փաստաթղթեր, ինչպիսիք են դասընթացները, կոնֆերանսները, աշխատաժողովները և սեմինարները:
4) Ներքին աուդիտորների կատարողականի փաստաթղթավորված ստուգում:
5) Աուդիտորական առաջադրանքների փաստաթղթավորված հսկողական վերանայումներ, ներքին աուդիտի շահառուների կողմից աուդիտից հետո լրացված հարցաշարեր և հետադարձ կապի այլ ձևեր, որոնք մատնանշում են առանձին ներքին աուդիտորների և ներքին աուդիտի թիմի կողմից դրսևորած կոմպետենցիաները:
6) Որակի ներքին և արտաքին գնահատումների արդյունքներ:
7) Ներքին աուդիտի ծրագիրը կատարելու համար անհրաժեշտ համապատասխան կոմպետենցիաների փաստաթղթավորում, ռեսուրսների բացերի վերլուծություն և բացերը լրացնելու համար անհրաժեշտ վերապատրաստման և բյուջեի սահմանում:
8) Փաստաթղթեր, որոնք ցույց են տալիս հավաստիացում և խորհրդատվական ծառայություններ մատուցողների կոմպետենցիաները, որոնց վրա կարող է հենվել ներքին աուդիտը:
Ստանդարտ 3.2 Շարունակական մասնագիտական զարգացում
61. Շարունակական մասնագիտական զարգացումը կարող է ներառել ինքնուսուցում, աշխատավայրում վերապատրաստում, հատուկ հանձնարարություններով նոր հմտություններ ձեռք բերելու հնարավորություններ (օրինակ` ռոտացիոն ծրագրեր), մենթորություն, վերահսկողական հետադարձ կապ և անվճար ու վճարովի կրթություն:
62. Ներքին աուդիտի ծառայությունների կատարողականի որակը բարելավելու համար ներքին աուդիտորները պարտավոր են հնարավորություններ փնտրել սովորելու միտումների և լավագույն փորձի, ինչպես նաև առաջացող թեմաների, ռիսկերի, միտումների և փոփոխությունների մասին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ տվյալ կազմակերպության և ներքին աուդիտի մասնագիտության վրա:
63. Ներքին աուդիտորները պատասխանատու են իրենց կոմպետենցիաները զարգացնելու համար և պարտավոր են որոնել ունակությունները զարգացնելու հնարավորություններ, ինչպես նաև փնտրել և ներգրավել հսկողական և մենթորության հնարավորությունները, որոնց միջոցով նրանք կարող են ստանալ արժեքավոր հետադարձ կապ, ուղղորդումներ և պատկերացումներ:
64. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պատասխանատու է ներքին աուդիտի գործառույթի կոմպետենցիաների համար և պարտավոր է նախատեսել և պլանավորել ներքին աուդիտի անձնակազմի վերապատրաստումն ու ուսուցումը:
65. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է սահմանել և ապահովել շարունակական մասնագիտական կրթության այնպիսի ծրագիր, որը ներքին աուդիտորներից պահանջում է սահմանված ժամանակահատվածում ձեռք բերել մասնագիտական որակավորումը պահպանելու համար անհրաժեշտ շարունակական կրթության համապատասխան տեսակներն ու քանակները:
66. Ներքին աուդիտորները, որոնք ունեն հավաստագրեր, ինչպես, օրինակ` Որակավորված ներքին աուդիտոր (Certified Internal Auditor(R)) կամ ՀՀ հանրային հատվածի ներքին աուդիտոր, պարտավոր են տեղյակ լինել հավաստագրող մարմնի քաղաքականության հատուկ պահանջներին` իրենց հավաստագրերը պահպանելու համար. նման պահանջները չկատարելը կարող է հանգեցնել հետևանքների, այդ թվում` վտանգի ենթարկել ներքին աուդիտորների` հավաստագրերն օգտագործելու թույլտվությունը կամ հանգեցնել դրանց գործունեության դադարեցման:
67. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են մշակել ծրագիր և ժամանակացույց` ընթացիկ վերապատրաստման և կրթության համար:
68. Բոլոր ներքին աուդիտորները պետք է կանոնավոր կերպով ստանան էթիկայի վրա կենտրոնացած շարունակական մասնագիտական կրթություն կամ վերապատրաստում:
69. Մասնագիտական զարգացման նախաձեռնությունները պետք է ներառեն ներքին աուդիտորների կարիերայի ուղիների և մասնագիտական զարգացման կարիքների կանոնավոր վերանայում և գնահատում:
70. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է ապահովել, որ վերապատրաստման ծրագրերն արտացոլեն հավասարակշռությունը ներքին աուդիտի կոմպետենցիաների զարգացման մեջ ներդրումներ կատարելու և ներքին աուդիտորներին մասնագիտական աճի իրենց անհատական նպատակներին հասնելու հնարավորություններ տալու միջև:
71. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Վերապատրաստման միջոցառումների, մասնագիտական կոնֆերանսների և այլ շարունակական մասնագիտական կրթության մասնակցության փաստաթղթավորված ծրագրեր:
2) Ներքին աուդիտորների ավարտած շարունակական մասնագիտական կրթության և ստացված հավաստագրերի մասին գրառումներ:
3) Ներքին աուդիտորների կատարողականի ուսումնասիրում կամ մասնագիտական զարգացման ծրագրեր:
4) Ներքին աուդիտորների ինստիտուտում և այլ համապատասխան մասնագիտական կազմակերպություններում ակտիվ ներգրավվածության ապացույցներ, ինչպիսիք են կամավորական ծառայությունը:
ԳԼՈՒԽ 4
ՍԿԶԲՈՒՆՔ 4 ԴՐՍԵՎՈՐԵԼ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՊԱՏՇԱՃ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ
Ստանդարտ 4.1 Համապատասխանություն Ստանդարտներին
72. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է ուսումնասիրել Ստանդարտները և փոփոխությունների դեպքում համապատասխանաբար թարմացնել ներքին աուդիտի մեթոդաբանությունները:
73. Եթե առկա են անհամապատասխանություններ Ստանդարտների և այլ մարմինների կողմից թողարկված պահանջների միջև, ապա ներքին աուդիտորները կարող են որոշել ընդունել դրանցից ավելի խիստը:
74. Ներքին աուդիտի ղեկավարը կամ աուդիտորական առաջադրանքի նշանակված պատասխանատուն պարտավոր է ապահովել, որ աուդիտի աշխատանքային ծրագրերը համապատասխանեն Ստանդարտների պահանջներին, և որ ներքին աուդիտի աուդիտորական առաջադրանքները կատարվեն Ստանդարտների պահանջներին համապատասխան:
75. Երբ ներքին աուդիտի թիմը չի կարողանում համապատասխանել որևէ պահանջի պայմանավորված կոնկրետ ոլորտներով, ճյուղերով և օրենսդրական դաշտով, սակայն առկա են այլընտրանքային գործողություններ, որոնց ձեռնարկման հնարավոր է հասնել տվյալ պահանջի իրականացմանը, ապա ներքին աուդիտի ղեկավարը, փաստաթղթավորելով հանգամանքները, ձեռնարկված այլընտրանքային գործողությունները, ազդեցությունը և հիմնավորումը, տեղեկատվություն է տրամադրում որակի արտաքին գնահատման համար, որպեսզի ներքին աուդիտը կարողանա հասնել սկզբունքի համապատասխանության, նույնիսկ այն դեպքում, երբ համապատասխանությունը Ստանդարտին հնարավոր չէ:
76. Եթե ներքին աուդիտորները չեն կարողանում համապատասխանել ստանդարտին ներքին աուդիտի աուդիտորական առաջադրանքը կատարելիս, նրանք պարտավոր են քննարկել անհամապատասխանության պատճառը և աուդիտորական առաջադրանքի վրա ազդեցությունը ներքին աուդիտի ղեկավարի կամ նշանակված պատասխանատուի հետ, իսկ ներքին աուդիտի ղեկավարը կամ պատասխանատուն պարտավոր են ուղղորդել, թե ում և ինչպես հաղորդել անհամապատասխանությունը (սույն հավելվածի 477-ից 484-րդ կետեր` Ստանդարտ 15.1 Աուդիտորական առաջադրանքի վերջնական հաշվետվության ներկայացում):
77. Օրենքները, կանոնակարգերը, ներքին աուդիտի մեթոդաբանությունները և կազմակերպական քաղաքականությունները կարող են հստակեցումներ պարունակել` որոշելու, թե երբ և ինչպես բացահայտվի անհամապատասխանությունը:
78. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Ներքին աուդիտի մեթոդաբանությունների փաստաթղթավորում և նշում, թե երբ են դրանք վերջին անգամ թարմացվել:
2) Աուդիտորական առաջադրանքի եզրափակիչ ներկայացումներ և անհամապատասխանության բացահայտման վերաբերյալ հաղորդակցություն ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի և կազմակերպության ղեկավարության հետ (եթե կիրառելի է):
3) Փաստաթղթեր, որոնք վկայակոչում են այն օրենքները կամ կանոնակարգերը, որոնց ներքին աուդիտորներից պահանջվում էր հետևել և որոնք խոչընդոտում էին նրանց համապատասխանությանը Ստանդարտներին:
4) Փաստաթղթեր, որոնք հղում են կատարում այլ պահանջների, որոնց վրա հենվում է ներքին աուդիտը` ի լրումն Ստանդարտներին:
5) Որակի երաշխավորման և բարելավման ծրագրի արդյունքներ:
Ստանդարտ 4.2 Պատշաճ մասնագիտական ուշադրություն
79. Մասնագիտական պատշաճ ուշադրությամբ ծառայություններն իրականացնելու համար ներքին աուդիտորներից պահանջվում է դիտարկել և հասկանալ Ներքին աուդիտի նպատակը և ներքին աուդիտի կողմից իրականացվող գործառույթների բնույթը:
80. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են առաջին հերթին ուսումնասիրել ներքին աուդիտի կանոնակարգը, ներքին աուդիտի ծրագիրը և այն գործոնները, որոնք օգնում են որոշել, թե որ աուդիտորական առաջադրանքներն են ներառված ծրագրում:
81. Ներքին աուդիտի ծառայությունները պլանավորելիս և իրականացնելիս ներքին աուդիտորները հաշվի են առնում կազմակերպության շահառուների (ներառյալ հանրության) շահերը, որոնց վրա ազդում են կազմակերպության գործողությունները: Նման շահերը ներառում են շահառուների ակնկալիքները (օրինակ` արդար և ազնիվ գործելակերպ), կարիքները (օրինակ` անվտանգությունը) և հիմքում ընկած ռիսկերի հնարավոր ազդեցությունը, որոնք կարող են ակնհայտորեն կապված չլինել կազմակերպության ռազմավարության և նպատակների հետ:
82. Մասնագիտական պատշաճ ուշադրության նկատառումները ներառում են ռիսկի այն հանգամանքները և ասպեկտները, որոնք ներքին աուդիտի ծրագիրը կազմելու համար ռիսկերի գնահատումն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնի ներքին աուդիտի ղեկավարը:
83. Ռիսկի հանգամանքների և ասպեկտների շրջանակում ներառվում են կազմակերպության ռազմավարություններն ու նպատակները, ինչպես նաև կազմակերպության ռիսկերի կառավարման, հսկողության ու կառավարչական գործընթացների համարժեքությունն ու արդյունավետությունը:
84. Ներքին աուդիտորները հաշվի են առնում աշխատանքի պլանավորման ընթացքում աուդիտորական առաջադրանքի առարկային վերաբերող հանգամանքները, ինչպես նկարագրված է սույն հավելվածի 361-ից 489-րդ կետերում` Տիրույթ V Ներքին աուդիտի իրականացում:
85. Ռիսկերի բարդության, էականության և նշանակալիության գնահատումը հարաբերական է. ռիսկը կարող է էական կամ նշանակալի չլինել կազմակերպության համար, բայց կարող է էական կամ նշանակալի լինել աուդիտորական առաջադրանքի կամ աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի համար:
86. Համապատասխան ռիսկերը ճիշտ գնահատելու համար անհրաժեշտ է հասկանալ համակարգի ընդհանուր բարդությունը, էականությունը և նշանակալիությունը և որոշել, թե որ ռիսկերը պետք է առաջնահերթ լինեն հետագա գնահատման համար:
87. Մասնագիտական պատշաճ ուշադրությունը պահանջում է ներքին աուդիտի գործառույթի ծախսերը համեմատել այն օգուտների հետ, որոնք կարող են առաջանալ:
88. Աուդիտորական առաջադրանքի պատշաճ վերահսկողությունը և որակի երաշխավորման և բարելավման ծրագիրը նպաստում են մասնագիտական պատշաճ ուշադրությանը (սույն հավելվածի 182-ից 184-րդ կետեր` Ստանդարտ 8.3 Որակ, 185-ից 196-րդ կետեր` Ստանդարտ 8.4 Որակի արտաքին գնահատում, և 320-ից 360-րդ կետեր` Սկզբունք 12 Որակի բարձրացում):
89. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Պլանավորման փաստաթղթեր, որոնք փաստում են Կազմակերպության և աուդիտորական առաջադրանքի առարկայի ռազմավարությունն ու նպատակներն ուսումնասիրելու վերաբերյալ պլանավորված գործողությունների մասին գրառումներ կամ նշումներ:
2) Կազմակերպության ռիսկերի կառավարման, հսկողության ու կառավարչական գործընթացների փաստաթղթավորված գնահատումներ:
3) Նշումներ, որոնք ցույց են տալիս ռիսկերի գնահատումը, ներառյալ` սխալները, անհամապատասխանությունը և խարդախությունը կամ զեղծարարությունը:
4) Նշումներ ներքին աուդիտի գործառույթի հնարավոր ծախսերի և օգուտների, ինչպես նաև աուդիտորական առաջադրանքի աշխատանքի ծավալի և ժամանակին վերաբերող հանդիպումներից կամ քննարկումներից:
5) Աշխատանքային փաստաթղթեր, որոնք փաստում են աուդիտորական առաջադրանքների վերահսկման (այլ աուդիտորի կամ աուդիտի ղեկավարի կողմից) տակ լինելու հանգամանքը:
6) Ներքին աուդիտորների կատարողականի ստուգում:
7) Նշումներ մասնագիտական պատշաճ ուշադրության վերաբերյալ հանդիպումներից, վերապատրաստումից կամ այլ քննարկումներից:
8) Հետադարձ կապ շահառուներից` հարցումների կամ այլ գործիքների միջոցով:
9) Ներքին և արտաքին գնահատումները, որոնք կատարվել են, որպես ներքին աուդիտի որակի երաշխավորման և բարելավման ծրագրի մի մաս:
Ստանդարտ 4.3 Մասնագիտական թերահավատություն
90. Մասնագիտական թերահավատությունը ներքին աուդիտորներին հնարավորություն է տալիս անաչառ դատողություններ անել` հիմնվելով փաստերի, տեղեկատվության և տրամաբանության վրա, այլ ոչ թե վստահության կամ հավատի վրա:
91. Մասնագիտական թերահավատությունը պնդումների, հայտարարությունների և այլ տեղեկությունների վավերականությունն ու ճշմարտացիությունը միշտ հարցականի տակ դնելը կամ կասկածելն է:
92. Ներքին աուդիտորները կիրառում են մասնագիտական թերահավատություն, երբ նրանք ապացույցներ են փնտրում աուդիտի ենթակա միավորի ղեկավարության կողմից արված հայտարարություններն ընդունելու և դրանք վավերացնելու համար:
93. Մասնագիտական թերահավատությունը պահանջում է հետաքրքրասիրություն և տվյալ թեմայի մակերեսային մակարդակից ավելի խորը ուսումնասիրելու պատրաստակամություն:
94. Տեղեկատվություն հավաքելիս և վերլուծելիս ներքին աուդիտորները պարտավոր են մասնագիտական թերահավատություն կիրառել` որոշելու, թե արդյոք տեղեկատվությունը տեղին է, հավաստի և բավարար:
95. Եթե ներքին աուդիտորները պարզում են, որ տեղեկատվությունը թերի է, անհամապատասխան, կեղծ կամ ապակողմնորոշող, նրանք պարտավոր են լրացուցիչ վերլուծություններ կատարել` բացահայտելու ճիշտ և ամբողջական տեղեկատվությունը, որն անհրաժեշտ է աուդիտորական առաջադրանքի արդյունքներին նպաստելու համար:
96. Լրացուցիչ վավերացումն արվում է աուդիտի ղեկավարի կամ աուդիտորական առաջադրանքի նշանակված պատասխանատուի կողմից` աշխատանքային փաստաթղթերի կամ աուդիտորական առաջադրանքի հաշվետվության վերանայմամբ և հաստատմամբ:
97. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է օգնել ներքին աուդիտորներին զարգացնել իրենց մասնագիտական թերահավատության հետ կապված կոմպետենցիաները:
98. Աշխատաժողովները և վերապատրաստման այլ հնարավորությունները կարող են օգնել ներքին աուդիտորներին զարգացնել և սովորել կիրառել մասնագիտական թերահավատություն և հասկանալ կողմնակալությունից խուսափելու և բաց ու հետաքրքրասեր մտածելակերպ պահպանելու կարևորությունը: Ներքին աուդիտորները կարող են սովորել ճանաչել անհամապատասխան, թերի, կեղծ կամ ապակողմնորոշող տեղեկատվությունը:
99. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Մասնագիտական թերահավատության թեմայով վերապատրաստման պլանավորված և ավարտված լինելու վերաբերյալ գրառումներ, ներառյալ մասնակիցների ցուցակ:
2) Աշխատանքային փաստաթղթեր, որոնք ցույց են տալիս ներքին աուդիտորի մոտեցումը` աուդիտորական առաջադրանքի ընթացքում հավաքված տեղեկատվությունը գնահատելու և վավերացնելու հարցում:
3) Փաստաթղթեր այն մասին, որ կեղծ կամ ապակողմնորոշող տեղեկատվությունը դիտարկվել է, որպես աուդիտորական առաջադրանքի ընթացքում բացահայտված դիտարկում:
4) Աշխատանքային փաստաթղթեր և աուդիտորական առաջադրանքի հաշվետվություններ, որոնք աուդիտորական առաջադրանքի պատասխանատուն ստուգել և հաստատել է իր ստորագրությամբ կամ որևէ այլ ձևով:
ԳԼՈՒԽ 5
ՍԿԶԲՈՒՆՔ 5 ԳԱՂՏՆԻՈՒԹՅԱՆ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄ
Ստանդարտ 5.1 Տեղեկատվության օգտագործում
100. Տեղեկատվության պատշաճ օգտագործումն ու պահպանումը յուրաքանչյուր ներքին աուդիտորի պարտականությունն է:
101. Գաղտնի, օրենքով պահպանվող տեղեկատվությունների, կամ անձի անհատական տվյալները բացահայտող տեղեկությունների ոչ պատշաճ օգտագործումը և պահպանումը կարող է հանգեցնել անցանկալի հետևանքների, ինչպիսիք են հեղինակության վնասը և օրենքների կամ կանոնակարգերի խախտման դեպքում նախատեսված իրավական համապատասխան հետևանքները:
102. Կազմակերպության և ներքին աուդիտի քաղաքականություններն ու ընթացակարգերը կարգավորում են ներքին աուդիտորների կողմից տեղեկատվության պահպանումն ու օգտագործումը դրա գոյության ամբողջ ցիկլի ընթացքում` սկսած դրա մուտքի կետից մինչև հավաքագրումը, փոխանցումը, պահպանումը կամ ոչնչացումը:
103. Ներքին աուդիտորները պարտավոր են տեղյակ լինել և հետևել բոլոր այն քաղաքականություններին և ընթացակարգերին, որոնք վերաբերում են երրորդ կողմի տեղեկատվությանը, որին նրանք կարող են հասանելիություն ունենալ:
104. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է ներքին աուդիտորների հետ քննարկել իրենց հասանելի քաղաքականությունների, ընթացակարգերի և ակնկալիքների հետ կապված տեղեկատվության պատշաճ օգտագործումը և կարող է պահանջել, որ ներքին աուդիտորներն հաստատեն այս հարցերի վերաբերյալ իրենց ընկալումները ստորագրված հայտարարագրերի կամ այլ ձևաչափերի միջոցով:
105. Զգայուն կամ անձնական տվյալների տիրապետելիս ներքին աուդիտորը պետք է կիրառի թվային անվտանգության համապատասխան միջոցներ (օրինակ` ավտոմատացված հսկողություններ, ինչպիսիք են գաղտնաբառերը և կոդավորումը):
106. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Տեղեկատվության հասանելիության և օգտագործման վերաբերյալ նախագծված և արդյունավետորեն գործող հսկողություններ:
2) Համապատասխան քաղաքականությունների, ընթացակարգերի և տեղեկատվության պատշաճ օգտագործման հետ կապված վերապատրաստման նյութեր:
3) Հանդիպումների արձանագրություններ, որոնց ընթացքում քննարկվել է տեղեկատվության պատշաճ օգտագործումը:
4) Տեղեկատվության օգտագործման վերաբերյալ վերապատրաստման մասնակցության հիմքեր:
5) Փաստաթղթեր, որոնց միջոցով ներքին աուդիտորները հաստատում են, որ իրենք ընդունում են տվյալ քաղաքականությունները, ընթացակարգերը, օրենքները և կանոնակարգերը և պարտավորվում են հետևել դրանց:
6) Կատարողականի վերանայում, որը վկայում է, որ պահպանվում են համապատասխան քաղաքականությունները, ընթացակարգերը, օրենքներն ու կանոնակարգերը:
Ստանդարտ 5.2 Տեղեկատվության պաշտպանություն
107. Ներքին աուդիտի կողմից ձեռք բերված, օգտագործված և ստեղծված տեղեկատվությունը պաշտպանված է օրենքներով, կանոնակարգերով, կազմակերպության և ներքին աուդիտի քաղաքականություններով և ընթացակարգերով, որոնք ներառում են ֆիզիկական և թվային անվտանգությունը և տեղեկատվության հասանելիությունը, պահպանումը և վերացումը:
108. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է խորհրդակցել իրավախորհրդատուի հետ` ավելի լավ հասկանալու իրավական կամ կարգավորման պահանջների և պաշտպանությունների ազդեցությունը:
109. Կազմակերպության քաղաքականություններն ու ընթացակարգերը կարող են պահանջել, որ կոնկրետ մարմինները վերանայեն և հաստատեն առանձին տեղեկատվությունները մինչև դրա հրապարակումը:
110. Տեղեկատվության հասանելիությունը կարող է վերահսկվել` ստուգելու մեթոդաբանություններին համապատասխանությունը:
111. Տեղեկատվությունը կարող է պաշտպանված լինել միտումնավոր կամ ոչ միտումնավոր հրապարակումից հսկողության միջոցներով, ինչպիսիք են`
1) տվյալների գաղտնագրում,
2) գաղտնաբառով պաշտպանություն,
3) էլ. փոստով տարածում,
4) սոցիալական լրատվամիջոցների օգտագործման սահմանափակումներ,
5) ֆիզիկական հասանելիության սահմանափակումներ:
112. Երբ ներքին աուդիտորներն այլևս տվյալներին հասանելիության կարիք չունեն, թվային թույլտվությունները պետք է չեղարկվեն և տպագիր պատճենները պետք է մշակվեն սահմանված մեթոդաբանությունների համաձայն:
113. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է պարբերաբար գնահատել և հաստատել ներքին աուդիտորների` տեղեկատվության հասանելիության կարիքները, և հասանելիության հսկողությունների արդյունավետորեն գործելը:
114. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Փաստաթղթեր, որոնք ցույց են տալիս համապատասխան մեթոդաբանությունների կիրառումը:
2) Տեղեկատվության հասանելիությունը սահմանափակող և հսկողությունները շրջանցելու վտանգը մեղմացնող մեխանիզմների ներդրման վերաբերյալ փաստաթղթեր:
3) Տեղեկատվության պաշտպանության թեմայով վերապատրաստման վերաբերյալ գրառումներ:
4) Փաստաթղթեր, որոնց միջոցով ներքին աուդիտորները հաստատում են, որ իրենք հասկանում են համապատասխան քաղաքականությունները, ընթացակարգերը, օրենքները և կանոնակարգերը:
5) Աշխատանքային փաստաթղթերի տարածման և վերջնական ներկայացման սահմանափակումների փաստաթղթավորում:
6) Օրենքով պահանջվող կամ իրավախորհրդատուի կամ, եթե կիրառելի է, ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի և կազմակերպության ղեկավարության կողմից հաստատված բացահայտումների գրառումներ:
7) Ստորագրված համաձայնագրեր տեղեկատվության կոնֆիդենցիալության պահպանման կամ չհրապարակման վերաբերյալ:
8) Համապատասխան փաստաթղթեր, որոնք ցույց են տալիս, որ հետևում են տեղեկատվության պաշտպանության և բացահայտման հետ կապված քաղաքականություններին և ընթացակարգերին:
ԲԱԺԻՆ 2
ՏԻՐՈՒՅԹ III. ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒՄ
ԳԼՈՒԽ 6
ՍԿԶԲՈՒՆՔ 6 ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՂԵԿԱՎԱՐԻ ԿԱՄ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ԿՈՄԻՏԵԻ ԿՈՂՄԻՑ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՄԱՆԴԱՏԻ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄ
Ստանդարտ 6.1 Ներքին աուդիտի մանդատ
115. Ներքին աուդիտի ղեկավարը ներքին աուդիտի կոմիտեին կամ կազմակերպության ղեկավարին և կազմակերպության ղեկավարությանը տեղեկացնում է ներքին աուդիտի արդյունավետ գործառույթի բնութագրիչների մասին` կիսվելով ստանդարտների, համապատասխան օրենքների կամ կանոնակարգերի մասին գիտելիքներով և ներքին աուդիտների առաջավոր գործելակերպի վերաբերյալ հետազոտությունների արդյունքներով:
116. Ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի և կազմակերպության ղեկավարության հետ քննարկել ներքին աուդիտի մանդատը և ներքին աուդիտի կանոնակարգի այլ հիմնական նկատառումները` կենտրոնանալով ներքին աուդիտի կոմիտեին կամ կազմակերպության ղեկավարին և կազմակերպության ղեկավարությանն օգնելու հասկանալ`
1) Լիազորություն - Ներքին աուդիտի լիազորությունը ձևավորվում է ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի հետ նրա անմիջական հաշվետվողականությամբ: Նման լիազորությունները թույլ են տալիս ազատ և անսահմանափակ հասանելիություն ունենալ ներքին աուդիտի կոմիտեին կամ կազմակերպության ղեկավարին, ինչպես նաև կազմակերպության բոլոր գործողություններին (օրինակ` գրառումները, անձնակազմը և ֆիզիկական գույքը):
2) Դեր(եր)-Ներքին աուդիտի առաջնային դերը ներքին աուդիտն է: Կարող են լինել իրավիճակներ, երբ ներքին աուդիտից դուրս դերերը հանդիսանում են ներքին աուդիտի ղեկավարի պարտականությունների մի մաս, ինչպիսիք են ռիսկերի կառավարումը կամ համապատասխանությունը: Այս ոչ աուդիտորական դերերը հետագայում ներկայացված են սույն հավելվածի 140-ից 158-րդ կետերում` Ստանդարտ 7.1 Կազմակերպական անկախություն:
3) Պարտականություններ-Ներքին աուդիտի պարտականությունները ներառում են վերջինիս հաշվետվողականությունը և դեր(եր)ն իրականացնելու պարտավորությունները, ինչպես նաև հիմնական շահառուների հատուկ ակնկալիքները: Օրինակ, պարտականությունները սովորաբար ներառում են ակնկալիքներ` կապված աուդիտորական ծառայությունների կատարման հետ, հաղորդակցություններ, օրենքների, կանոնակարգերի և քաղաքականությունների համապատասխանություն, Ներքին աուդիտի միջազգային ստանդարտներին համապատասխանություն և դերին բնորոշ այլ գործառույթներ:
4) Շրջանակ-Ներքին աուդիտի շրջանակն ընդգրկում է ամբողջ կազմակերպությունը, որտեղ ներքին աուդիտորը պատասխանատու է աուդիտ իրականացնել: Շրջանակը կարող է ներառել կազմակերպության ամբողջ գործունեությունը, ակտիվները և անձնակազմը կամ կարող է սահմանափակվել ենթախմբով` ըստ աշխարհագրության կամ կազմակերպաիրավական ձևի: Շրջանակը կարող է սահմանել ներքին աուդիտի ծառայությունների բնույթը (օրինակ` միայն հավաստիացում կամ հավաստիացում և խորհրդատվություն, կենտրոնացում ֆինանսական հաշվետվությունների վրա, համապատասխանություն օրենքներին կամ կանոնակարգերին), կամ կարող է սահմանել ներքին աուդիտի ծածկույթի այլ դրսևորումներ:
5) Ներքին աուդիտի ծառայություններ-Ներքին աուդիտի ծառայությունները կարող են պարզապես սահմանվել որպես հավաստիացում և խորհրդատվական ծառայություններ կամ կարող են ավելի կոնկրետ սահմանվել, ինչպիսիք են կատարողականի աուդիտը, ֆինանսական հաշվետվությունների ներքին հսկողությունների և ուսումնասիրությունների վերաբերյալ հավաստիացումը:
117. Որոշ հանգամանքներ կարող են հանգեցնել ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի և կազմակերպության ղեկավարության հետ ներքին աուդիտի մանդատի կամ ներքին աուդիտի կանոնակարգի այլ ասպեկտների վերաբերյալ լրացուցիչ քննարկումների անհրաժեշտության:
118. Նշված հանգամանքները կարող են ներառել, բայց չեն սահմանափակվում հետևյալով`
1) ներքին աուդիտի միջազգային ստանդարտների էական փոփոխություն,
2) կազմակերպության ներսում նշանակալի փոփոխություն կամ վերակազմակերպում,
3) ներքին աուդիտի կոմիտեի կազմում կամ կազմակերպության ղեկավարի կամ կազմակերպության ղեկավարության կազմում փոփոխություններ,
4) կազմակերպության ռազմավարության, նպատակների, ռիսկի պրոֆիլի կամ այն միջավայրի էական փոփոխություններ,
5) նոր օրենքներ կամ կանոնակարգեր, որոնք կարող են ազդել ներքին աուդիտի ծառայությունների բնույթի կամ շրջանակի վրա:
119. Նշված հանգամանքները կարող են առաջանալ ժամանակի ցանկացած պահին, այնուամենայնիվ, ներքին աուդիտի ղեկավարը պարտավոր է պաշտոնապես քննարկել նման փոփոխությունները առնվազն տարեկան կտրվածքով:
120. Ներքին աուդիտի ղեկավարը կոորդինացնում է կազմակերպության հավաստիացում տրամադրողներին և տեղեկացնում է ներքին աուդիտի կոմիտեին կամ կազմակերպության ղեկավարին, թե ինչպես կարող են այլ ստորաբաժանումները նպաստել ներքին աուդիտի մանդատին:
121. Օգնելով ներքին աուդիտի կոմիտեին կամ կազմակերպության ղեկավարին հասկանալ այլ ներքին և արտաքին հավաստիացում տրամադրողների և կարգավորողների դերերն ու պարտականությունները` ներքին աուդիտի ղեկավարը կարող է հստակություն ապահովել ներքին աուդիտի համապատասխան մանդատի վերաբերյալ (սույն հավելվածի 245-ից 260-րդ կետեր` Ստանդարտ 9.5 Կոորդինացում և ապավինում):
122. Համապատասխանության ապացույցների օրինակներ`
1) Ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի հետ նիստերի արձանագրություններ, որտեղ քննարկվել է մանդատը, որը կարող է լինել ներքին աուդիտի կանոնակարգի ավելի լայնամասշտաբ հաստատման մի մաս:
2) Ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի նիստերի արձանագրություններ, որոնց ընթացքում ներքին աուդիտի կանոնակարգի ցանկացած փոփոխություն քննարկվում և հաստատվում է ներքին աուդիտի կոմիտեի կամ կազմակերպության ղեկավարի կողմից:
------------------------------------------------------
ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում