Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՀԱՏՎԱԾԻ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՁԵ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Գրանցման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՀԱՏՎԱԾԻ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՁԵՌՆԱՐԿՆԵՐԻ ԵՎ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԻ ՄՇԱ ...

 

 

118.0143.140312

ԳՐԱՆՑՎԱԾ Է
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ

                                      «14»        03            2012 Թ.

                                        ՊԵՏԱԿԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԹԻՎ 11812148

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՀՐԱՄԱՆ

 

17 փետրվարի 2012 թվականի թիվ 143-Ն

 

i

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՀԱՏՎԱԾԻ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՁԵՌՆԱՐԿՆԵՐԻ ԵՎ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԻ ՄՇԱԿՄԱՆ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ԵՎ ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐԻ 2002 ԹՎԱԿԱՆԻ ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 30-Ի ԹԻՎ 934-Ն ՀՐԱՄԱՆՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԱԾ ՃԱՆԱՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

Հիմք ընդունելով «Ներքին աուդիտի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետը և «Իրավական ակտերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 71-րդ հոդվածի 5-րդ մասը`

 

ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ`

 

1. Հաստատել «Հայաստանի Հանրապետության ներքին աուդիտի ձեռնարկների և ներքին աուդիտի կանոնակարգի մշակման ուղեցույցները»` համաձայն հավելվածի:

1.1. (1.1-ին կետն ուժը կորցրել է 18.03.2019 թիվ 262-Ն հրաման)

i

(1.1-ին կետը լրաց. 15.01.14 թիվ 45-Ն հրաման)

1.2. (1.2-րդ կետն ուժը կորցրել է 18.03.2019 թիվ 262-Ն հրաման)

(1.2-րդ կետը լրաց. 15.01.14 թիվ 45-Ն հրաման)

1.3. (1.3-րդ կետն ուժը կորցրել է 18.03.2019 թիվ 262-Ն հրաման)

(1.3-րդ կետը լրաց. 15.01.14 թիվ 45-Ն հրաման)

i

2. ՈՒժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարարի 2002 թվականի դեկտեմբերի 30-ի «Հայաստանի Հանրապետության պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, ինչպես նաև վերջիններիս ենթակա հիմնարկներում ներքին աուդիտի անցկացման կարգը հաստատելու մասին» թիվ 934-Ն հրամանը:

3. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող տասներորդ օրվանից:

 

Հավելված

ՀՀ ֆինանսների նախարարի

2012 թ. փետրվարի 17-ի

N 143-Ն հրամանի

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՀԱՏՎԱԾԻ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ՁԵՌՆԱՐԿՆԵՐԻ ԵՎ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏԻ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԻ ՄՇԱԿՄԱՆ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐ

 

Բաժին 1. Ներքին աուդիտի կազմակերպական հիմքերը

 

ԳԼՈՒԽ 1. ՈՒՑ 1000. Առնչվող ներքին աուդիտի մասնագիտական ստանդարտների կիրառման մեթոդական ցուցումներ

 

._____________________________________________________________________.

|1.   ԿՑ 1000-1:     Ներքին աուդիտի կանոնակարգը                       |

|     ԿՑ 1010-1:     Ներքին աուդիտի ստանդարտների և  վարքագծի կանոնների|

|                    ճանաչումը ներքին աուդիտի կանոնակարգով            |

|     ԿՑ 1100-1:     Անկախություն և  օբյեկտիվություն                  |

|     ԿՑ 1110-1:     Կազմակերպական անկախությունը                      |

|     ԿՑ 1111-1:     Անմիջական փոխհարաբերություններ կազմակերպության   |

|                    ղեկավարի և  ներքին աուդիտի կոմիտեի հետ           |

|     ԿՑ 1120-1:     Անհատական օբյեկտիվությունը                       |

|     ԿՑ 1130-1:     Անկախության կամ օբյեկտիվության խախտումը          |

|     ԿՑ 1200-1:     Կարողունակությունը և  պատշաճ մասնագիտական        |

|                    վերաբերմունքը                                    |

|     ԿՑ 1210-1:     Կարողունակությունը                               |

|     ԿՑ 1210.Հ1-1:  Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման գործունեությանը     |

|                    աջակցող կամ լրացնող ծառայությունների ձեռքբերում  |

|     ԿՑ 1220-1:     Պատշաճ մասնագիտական վերաբերմունքը                |

|     ԿՑ 1230-1:     Շարունակական մասնագիտական վերապատրաստում         |

|     ԿՑ 2070-1:     Ներքին աուդիտի իրականացման համար հրավիրված անձինք|

|                    և  նրանց կազմակերպական պատասխանատվությունը       |

._____________________________________________________________________.

 

ԳԼՈՒԽ 2. ՈՒՑ 1100. Ներքին աուդիտի ձեռնարկների և ներքին աուդիտի կանոնակարգի մշակման ուղեցույցների նպատակը

 

2. Հանրային հատվածի ներքին աուդիտի ձեռնարկների և ներքին աուդիտի կանոնակարգի մշակման ուղեցույցները (այսուհետև` ուղեցույցը) նախատեսված են ՀՀ հանրային հատվածի կազմակերպությունների` ՀՀ Սահմանադրությամբ և ՀՀ օրենքներով նախատեսված պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, պետության կամ համայնքների հիմնարկներում, պետական ու համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպություններում և հիսուն տոկոս և ավելի պետական կամ համայնքային մասնակցությամբ կազմակերպություններում (այսուհետև` կազմակերպություն) ներքին աուդիտի գործընթացում ներգրավված աշխատակիցների համար և նպատակ ունեն օժանդակել նրանց` այդ կազմակերպություններում ներքին աուդիտի համակարգի ներդրման, աշխատանքների կազմակերպման, աուդիտի իրականացման և գնահատման աշխատանքներում: Ինչպես նաև, սույն ուղեցույցով նախատեսված դրույթները ենթակա են կատարման նաև այն դեպքում, երբ կազմակերպության ներքին աուդիտն իրականացվում է մասնավոր կազմակերպության կողմից:

3. Ներքին աուդիտի սույն ուղեցույցը սահմանում է կանոններ և ընթացակարգեր, որոնք պետք է պահպանվեն աուդիտի պլանավորման սկզբնական փուլից մինչև աուդիտի իրականացումը և աուդիտի եզրակացությունների ներկայացումը, ինչպես նաև այդ եզրակացությունների գծով վերստուգման աշխատանքների կատարումը:

4. Ներքին աուդիտի սույն ուղեցույցը տրամադրում է հանրային ոլորտում ներքին աուդիտի մշակման և իրականացման ընդհանուր ցուցումներ, սակայն այն չի կարող տեխնիկական և մեթոդական առումով ընդգրկել ողջ հանրային ոլորտում հանդիպող բոլոր դեպքերը: Այդ նպատակով յուրաքանչյուր կազմակերպություն իր ներքին աուդիտի կանոնակարգով պետք է հաստատի կազմակերպությունում ներքին աուդիտի իրականացման կարգը և կիրառման եղանակները: Յուրաքանչյուր դեպքի բնորոշ գծերը և առանձնահատկությունները հաշվի առնելու համար աուդիտի ծրագրերը պետք է կազմվեն այնպես, որ բավարարեն յուրաքանչյուր կազմակերպության կարիքները:

 

ԳԼՈՒԽ 3. ՈՒՑ 1200. Հանրային հատվածի ներքին աուդիտի ստանդարտները և կիրառման ցուցումները

 

5. ՈՒղեցույցը հիմնվում է հանրային հատվածում ներքին աուդիտի գործունեությունը կանոնակարգող օրենքների և այլ իրավական ակտերի վրա («Ներքին աուդիտի մասին» ՀՀ օրենք, ՀՀ ներքին աուդիտի մասնագիտական գործունեության ստանդարտներ, այսուհետ` ստանդարտներ, ՀՀ ներքին աուդիտորների վարքագծի կանոններ, այսուհետ` վարքագծի կանոններ, ՀՀ ներքին աուդիտի ստանդարտների կիրառման ցուցումներ, այսուհետ` կիրառման ցուցումներ) և համապարփակ ձևով ներկայացնում է հանրային հատվածում ներքին աուդիտի գործընթացի կազմակերպական և գործնական խնդիրները: Գործնականում, հիմնվելով սույն ուղեցույցում ներկայացված օրինակների վրա, ներքին աուդիտի ոլորտում կարգավորում իրականացնող Լիազոր մարմինը (ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը) կարող է սահմանել ներքին աուդիտի գործընթացում կիրառվող ձևաչափերի, հարցաշարերի ու ստուգաթերթերի օրինակելի ձևեր:

 

ԳԼՈՒԽ 4. ՈՒՑ 1300. Ներքին աուդիտի նպատակը և շրջանակները

 

6. Ներքին աուդիտը հանդիսանում է անկախ և օբյեկտիվ հավաստիացման և խորհրդատվական գործառույթ, որն ուղղված է կազմակերպության գործունեության բարելավմանը և կազմակերպության համար հավելյալ արժեքի ստեղծմանը: Կազմակերպության կառավարչական գործընթացների, ներքին հսկողության համակարգի, ռիսկերի կառավարման գործընթացների համակարգված և կարգավորված գնահատման ու դրանց բարելավման միջոցով ներքին աուդիտն աջակցում է կազմակերպությանը վերջինիս նպատակների արդյունավետ իրականացման գործում:

7. Ներքին աուդիտի գործունեության նպատակներից է կազմակերպության ղեկավարին և ներքին աուդիտի կոմիտեին հավաստիացնել, որ կազմակերպության ստորաբաժանումների ղեկավարները պատշաճորեն կատարում են իրենց վրա դրված պարտականությունները (ներքին հսկողության, ռիսկերի կառավարման և կառավարչական գործընթացների համակարգերի ներդնումը և պահպանումը):

8. Հանրային հատվածի կազմակերպություններում ներքին աուդիտի գործունեության նպատակներն են.

1) օժանդակել հանրային հատվածի կազմակերպություններին լինել հաշվետու ողջ հանրության առջև` գնահատելով վերջիններիս կողմից օրենքներով և այլ իրավական ակտերով սահմանված պահանջների կատարումը և իրականացված գործառույթների օգտավետությունը և արդյունավետությունը,

2) տրամադրել վերահսկող մարմիններին կազմակերպության ղեկավարի կողմից ներկայացված ֆինանսական գործունեության և այլ կատարողականի վերաբերյալ հաշվետվությունների արժանահավատության և հավաստիության վերաբերյալ օբյեկտիվ կարծիք,

3) օժանդակել հանրային ոլորտի կազմակերպությունների ղեկավարներին հասնել իրենց առջև դրված նպատակներին` բարելավելով կազմակերպության համակարգերը և ծառայությունները,

4) իր ներկայությամբ նվազեցնել խարդախության, վատնումների և այլ չարաշահման դեպքերի տեղի ունենալու հավանականությունը,

5) ապահովել աշխատակիցների վարքագծի համապատասխանությունը սահմանված վարքագծի կանոններին:

9. Ներքին աուդիտն ընդգրկում է կազմակերպության գործունեությանն առնչվող բոլոր գործառույթները և կազմակերպության գործունեության արդյունքները, այսինքն` կազմակերպության ներքին հսկողության ողջ համակարգը` ներառյալ բոլոր գործառնությունները, ռեսուրսները, ծառայությունները:

10. Ներքին աուդիտի ընդգրկման շրջանակները սահմանվում են ներքին աուդիտի կանոնակարգով և պետք է ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարին հնարավորություն տան կազմակերպության ղեկավարությանը ներկայացնել կազմակերպության ներքին հսկողության համակարգի համապատասխանության, հուսալիության և արդյունավետության մասին պատշաճ գնահատական:

11. Ի լրումն կազմակերպության ներսում իրականացվող աուդիտի` ՀՀ պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներքին աուդիտորները պետք է տրամադրեն նաև համապատասխան եզրակացություն.

1) ենթակա միավորների (ենթակա հիմնարկներ և պետական կամ համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպություններ) նկատմամբ հսկողության վերաբերյալ,

2) ենթակա միավորների և ստորաբաժանումների ներքին աուդիտի կազմակերպման համապատասխանության վերաբերյալ,

3) կազմակերպության կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների մակարդակով և ընդհանուր համակարգի հսկողության վերաբերյալ,

4) կապալառուների կամ ծառայություն մատուցողների հսկողության համակարգերի վերաբերյալ, եթե այդ հսկողությունն էական է կազմակերպության նպատակների իրագործման համար:

12. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարն աուդիտի ենթակա միավորների վերաբերյալ աուդիտորական եզրակացությունը կազմելիս կարող է որոշում կայացնել` աուդիտի եզրակացությունն ինքնուրույն կազմելու մասին, կամ այն կազմելիս հիմնվել ենթակա միավորների վերաբերյալ արտաքին աուդիտորների կամ ստուգում իրականացնողների տրամադրած կարծիքների վրա:

13. Որոշ դեպքերում կազմակերպության ղեկավարը կարող է հանձնարարել ներքին աուդիտի ստորաբաժանմանը` ստորաբաժանումների ֆինանսական կառավարման ու քաղաքականության վերաբերյալ խորհրդատվական ծառայություն մատուցել: Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է հետևի, որ նման աշխատանքների իրականացման ժամանակ ներքին աուդիտի ստորաբաժանումը որևէ գործառնական պատասխանատվություն չկրի:

14. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանումը պատասխանատու է նաև պետական կառավարման մարմինների և համայնքների համակարգում գործող մասնաճյուղերի, պետական կամ համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպությունների, հիմնարկների, հիսուն տոկոսից ավելի պետական կամ համայնքային մասնակցությամբ կազմակերպությունների, կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների ներքին աուդիտի իրականացման համար: Այդ գործառույթների շրջանակներում, ներքին աուդիտի ստորաբաժանումը պարտավոր է.

1) ապահովել կազմակերպությունների միջև գործող բոլոր համակարգերի և կապերի նախանշումը,

2) գործուղել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման աշխատակցին կամ աշխատակիցներին պետական կառավարման մարմինների կամ համայնքների համակարգում գործող պետական և համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպություններ, հիմնարկներ, հիսուն տոկոսից ավելի պետական կամ համայնքային մասնակցությամբ կազմակերպություններ օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերում,

3) ապահովել, որ սույն կետի 2-րդ ենթակետում նշված գործուղումները հաշվի առնվեն աուդիտի աշխատանքների ծրագրման ժամանակ, իսկ գործուղված աշխատակիցների գործունեությունը համապատասխանի ներքին աուդիտի կանոնակարգում սահմանված դրույթներին:

15. Պետական կառավարման մարմինների և համայնքների համակարգում գործող մասնաճյուղերի, պետական կամ համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպությունների, հիմնարկների, հիսուն տոկոսից ավելի պետական կամ համայնքային մասնակցությամբ կազմակերպությունների, կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների ներքին աուդիտի ժամանակ սահմանված աշխատանքներն իրականացվում են պետական կառավարման մարմնի կամ համայնքի ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ներքին աուդիտի կանոնակարգի դրույթներին համապատասխան և վերահսկվում են պետական կառավարման մարմնի կամ համայնքի ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարի կողմից: Այն դեպքում, երբ ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը, ելնելով իր իրավասությունների սահմանափակումներից, ի վիճակի չէ կազմակերպության ղեկավարին գնահատական ներկայացնել միջգերատեսչական համակարգերի վերաբերյալ, ապա նա պարտավոր է այդ մասին զեկուցել կազմակերպության ղեկավարին` հիմնավորելով պատճառները:

16. Ներքին աուդիտը չի հանդիսանում կազմակերպության կառավարչական գործընթացի մաս կամ ռիսկերի կառավարման համար պատասխանատու, ուստի կազմակերպությունում կառավարչական և ռիսկերի կառավարման գործընթացների, ինչպես նաև ներքին հսկողության համակարգի համար պատասխանատվությունը, ներառյալ խարդախության կանխումը, բացահայտումը և ուսումնասիրումն ամբողջովին հանդիսանում է կազմակերպության ղեկավարի և ներքին աուդիտի կոմիտեի պատասխանատվությունը, որոնք պարտավոր են ապահովել աշխատանքների և գործընթացների պատշաճ իրականացումը: Ներքին աուդիտի ստորաբաժանումը չպետք է կրի գործառնական բնույթի որևէ պատասխանատվություն: Կազմակերպության ղեկավարը և ներքին աուդիտի կոմիտեն իրավունք ունեն ընդունել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման եզրակացությունները և կատարել տրված առաջարկությունները, կամ, հակառակ դեպքում, ընդունել այն ռիսկերը, որոնք բխում են դրանց չկատարումից:

17. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման աշխատանքները կարող են ընդգրկել հետևյալ գործողությունները.

1) նշանակալի ռիսկի սահմանում և գնահատում,

2) ռիսկերի կառավարման համակարգի բարեփոխմանը նպաստում,

3) ռիսկերը չեզոքացնող հսկողության գործընթացների գնահատում,

4) հսկողության արդյունավետ ու օգտավետ գործընթացների և շարունակական բարեփոխումների խրախուսում,

5) ֆինանսական և գործառնական տեղեկատվության հավաստիությունն ու հուսալիությունն ապահովող ընթացակարգերի գնահատում և շեշտադրում,

6) հսկողության համակարգի բարեփոխումների առաջարկում, որոնք օժանդակում են կազմակերպության կառավարչական գործընթացների հետևյալ նպատակներին.

ա. կազմակերպության ներսում վարքագծի կանոնների և ձևավորված արժեքների խթանում,

բ. կազմակերպության ստորաբաժանումների գործունեության արդյունավետ կառավարման և հաշվետվողականության ապահովում,

գ. ռիսկերի և հսկողության գործընթացների վերաբերյալ կազմակերպության համապատասխան ստորաբաժանումներին տեղեկացման ապահովում:

 

ԳԼՈՒԽ 5. ՈՒՑ 1400. Ներքին աուդիտի կանոնակարգը

 

18. Ներքին աուդիտի գործունեության նպատակը, լիազորությունները և պարտականությունները սահմանվում են տվյալ կազմակերպության ներքին աուդիտի կանոնակարգով: Ներքին աուդիտի կանոնակարգը` տվյալ կազմակերպության ներքին աուդիտի աշխատանքներն իրականացնելու հիմնական աշխատանքային փաստաթուղթն է:

19. Ներքին աուդիտի կանոնակարգը և դրանում փոփոխությունները մշակվում են ներքին աուդիտի ստորաբաժանման կողմից և ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարի կողմից ներկայացվում են ներքին աուդիտի կոմիտեի և կազմակերպության ղեկավարի քննարկմանը: Քննարկման արդյունքում լրամշակված տարբերակը համաձայնեցվում է ներքին աուդիտի կոմիտեի հետ և ներկայացվում կազմակերպության ղեկավարի հաստատմանը: Ներքին աուդիտի կանոնակարգը պետք է սահմանի.

1) ներքին աուդիտի ստորաբաժանման լիազորությունները` Լիազոր մարմնի կողմից սահմանված ներքին աուդիտի ստորաբաժանմանը ներկայացվող հիմնական պահանջների և սույն ուղեցույցի շրջանակներում անհրաժեշտ է նկարագրել տվյալ կազմակերպության ներսում ներքին աուդիտի ստորաբաժանման աշխատանքների իրականացման համար վերապահվող լիազորությունները, պատասխանատվության աստիճանը: Անհրաժեշտ է նաև սահմանել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման լիազորությունները կազմակերպությունից դուրս,

2) ներքին աուդիտի ստորաբաժանման պարտականությունները` անհրաժեշտ է սահմանել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման աշխատանքների նկատմամբ կազմակերպության ղեկավարի և ներքին աուդիտի կոմիտեի ներկայացվող պայմանները և պահանջները: Այստեղ անհրաժեշտ է նաև սահմանել Լիազոր մարմնի կողմից իրականացվող արտաքին գնահատումների ընթացքում ներքին աուդիտի ստորաբաժանման կողմից տեղեկատվության տրամադրման մեխանիզմները և աջակցությունը: Պետք է սահմանվի առաջադրանքների կատարման համար պատասխանատվությունը, այդ թվում ընթացակարգերի բնույթը, ժամկետները և ծավալը,

3) ներքին աուդիտի դիրքը բաժնում նկարագրվում են ներքին աուդիտի ստորաբաժանման առաքելությունը և դերը կազմակերպությունում,

4) ներքին աուդիտի շրջանակը բաժնում նկարագրվում են ներքին աուդիտի իրականացման հիմնական ոլորտները, աուդիտի ենթակա ստորաբաժանումների մասնակցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև աջակցությունը: Այստեղ անհրաժեշտ է նշել այլ ներքին և արտաքին հավաստիացում տրամադրողների աշխատանքից օգտվելու ներքին աուդիտի ստորաբաժանման իրավունքի մասին, ինչպես նաև արտաքին աուդիտորներին տրամադրման ենթակա տեղեկությունների ներկայացման մասին,

5) ներքին աուդիտի առաջադրանքի կատարման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի, աշխատակազմի և գույքի հետ կապված հարցերը բաժնում նկարագրվում են այն տեղեկությունները և փաստաթղթերը, որոնք անհրաժեշտ են կազմակերպության ռիսկերի գնահատման և աուդիտի առաջադրանքի կատարման համար: Այս բաժնում պետք է հստակ նշվեն այն ստորաբաժանումները, որոնք պարտավոր են ներքին աուդիտի ստորաբաժանմանը ներկայացնել տեղեկատվություն (հաշվետվություններ) և դրանց ներկայացման ժամկետներն ու ձևաչափերը: Անհրաժեշտ է սահմանել նաև կազմակերպության ղեկավարին և ներքին աուդիտի կոմիտեին ներկայացվող հաշվետվությունների և այլ փաստաթղթերի բնույթը, ձևաչափերը և ներկայացման առանձնահատկությունները: Անհրաժեշտ է ներքին աուդիտի կանոնակարգում նկարագրել անձնական տեղեկատվության պաշտպանության ընթացակարգերն այն դեպքերի համար, երբ ներքին աուդիտորին հայտնի է դառնում որևէ անձնական տվյալ: Ներքին աուդիտի կանոնակարգը պետք է հստակեցնի առաջադրանքի փաստաթղթերի բովանդակությունն ու ձևաչափը, և ուղղորդի ներքին աուդիտորներին աշխատանքային փաստաթղթերի վերանայման ընթացքում առաջացած, արդեն լուծված թերություններին և բացթողումներին ուղղված հետագա գործողություններում: Բացի այդ` կանոնակարգը պետք է սահմանի աուդիտի փաստաթղթերի պահպանման տևողությունը: Ժամանակային այս սահմանափակումները պետք է որոշվեն` ելնելով կազմակերպության կարիքներից, ինչպես նաև օրենսդրական պահանջներից: Ներքին աուդիտի կանոնակարգը պետք է սահմանի ներքին աուդիտի ստորաբաժանման գրանցումների հսկողության և ապահովության համար կազմակերպության ներսում պատասխանատու անձանց, առաջադրանքի գրանցումներից օգտվելու իրավունք ստացող հնարավոր անձանց և նման հասանելիության ստացման նպատակով տրված դիմումների կառավարման առանձնահատկությունները:

20. Ներքին աուդիտի կանոնակարգը հիմք է հանդիսանում ներքին աուդիտի ստորաբաժանման պարբերական գնահատումների համար: Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է պարբերաբար գնահատի, թե գործող կանոնակարգով սահմանված նպատակները, լիազորությունները և պարտականությունները շարունակում են արդյոք նպաստել կազմակերպության նպատակների իրականացմանը: Նշված պարբերական գնահատումների արդյունքները պետք է ներկայացվեն կազմակերպության ղեկավարի և ներքին աուդիտի կոմիտեի քննարկմանը և հաստատվեն կազմակերպության ղեկավարի կողմից:

 

ԳԼՈՒԽ 6. ՈՒՑ 1500. Ներքին աուդիտի տեսակները

 

21. «Ներքին աուդիտի մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն ներքին աուդիտի ստորաբաժանումն իրականացնում է երկու կարևորագույն գործառույթ` հավաստիացման տրամադրում և խորհրդատվություն (սույն ուղեցույցի 32-ից 34-րդ կետեր):

22. Ներքին աուդիտի համակարգային մոտեցումը նախատեսում է աուդիտորական առաջադրանքի իրականացման ընթացքում աուդիտորական ապացույցների ձեռքբերման տարբեր մեթոդների համալիր կիրառում:

23. Հավաստիացման ծառայությունների համար նշանակված աուդիտորական առաջադրանքը համակարգային մոտեցմամբ իրականացվում է աուդիտի հետևյալ տեսակների միջոցով.

1) համապատասխանության աուդիտ,

2) կատարողականի աուդիտ,

3) համապատասխանության և կատարողականի աուդիտի տեսակների համակցություն:

i

23.1 Գնման գործընթացների դեպքում հավաստիացման ծառայությունների միջոցով, հետ հսկողության շրջանակում, աուդիտի է ենթարկվում պատվիրատուի կարիքների համար տվյալ տարվա ընթացքում գնումների բազային միավորի քսանապատիկը չգերազանցող գին ունեցող, ինչպես նաև «Գնումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 20-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 1-ին ենթակետի հիման վրա իրականացված պետական, ծառայողական և բանկային գաղտնիք պարունակող գնումների առնվազն 30 տոկոսը և գնումների բազային միավորի քսանապատիկը գերազանցող գնումները: Աուդիտի արդյունքներով կազմակերպության ղեկավարին է ներկայացվում իրականացված աուդիտի մասին գրավոր հաշվետվություն`

1) գնման ընթացակարգի մասին` գնման ընթացակարգի արձանագրությունը հաստատվելու օրվանից երկու ամսվա ընթացքում: Գնման ընթացակարգի աուդիտն իրականացվում է գնման ընթացակարգերի արձանագրությունների (փաստաթղթերի) և դրանցում տեղ գտած տեղեկությունների գնահատման միջոցով,

2) պայմանագրի կատարման մասին` պայմանագրի կատարման արդյունքն ընդունվելու օրվանից չորս ամսվա ընթացքում: Պայմանագրի կատարման աուդիտն իրականացվում է պայմանագրով կողմերի ստանձնած պարտավորությունների` պայմանագրին համապատասխան կատարված լինելը գնահատելու միջոցով:

(23.1-ին կետը լրաց. 01.04.15 թիվ 178-Ն, 10.12.15 թիվ 856-Ն հրամաններ)

24. Համապատասխանության աուդիտը կամ իրավական աուդիտը նախատեսված է օրենքներին, այլ իրավական ակտերին, ինչպես նաև կազմակերպության գործունեությանն առնչվող այլ պայմաններին (պայմանագրերին, գերատեսչական նորմատիվ ակտերին և այլնին) կազմակերպության գործունեության համապատասխանությունն ուսումնասիրելու համար: Այս դեպքում, շեշտը դրվում է ոչ միայն ներքին հսկողության տարբեր գործընթացների արդյունավետության գնահատման, այլ նաև օրենքներին, այլ իրավական ակտերին և այլ պայմաններին կազմակերպության գործունեության համապատասխանության վերաբերյալ ղեկավարությանը հավաստիացման տրամադրման վրա:

25. Կատարողականի աուդիտը նախատեսված է գործընթացները գնահատել տնտեսելու, օգտավետության և արդյունավետության տեսանկյունից: Կատարողականի աուդիտն ուսումնասիրում է ծառայության մատուցումը այս երեք հատկանիշների տեսանկյունից: Այն կարող է նաև ընդգրկել ծառայությունների համեմատումը համանման կազմակերպությունների կողմից մատուցված ծառայությունների հետ` որակի և ծախսերի տեսանկյունից:

26. Համապատասխանության և կատարողականի աուդիտի տեսակների համակցության տարատեսակներից են` համակարգի գնահատման, ֆինանսական, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և այլ աուդիտները:

27. Աուդիտի ամենատարածված տեսակները ներկայացված են հաջորդ բաժիններում:

 

ԳԼՈՒԽ 7. ՈՒՑ 1510. Համակարգի գնահատման աուդիտ

 

28. Համակարգի գնահատման աուդիտն ընդգրկում է ֆինանսական կառավարման համակարգերի և ղեկավարության կողմից ներդրված ներքին հսկողության համակարգերի մանրակրկիտ գնահատում` դրանց արդյունավետությունը և օգտավետությունը ուսումնասիրելու և դիտարկելու նպատակով:

29. Համակարգի գնահատման աուդիտը հանդիսանում է ներքին աուդիտի տեսակներից ամենաարդյունավետը, քանի որ, եթե հսկողության գործընթացները գործում են այնպես, ինչպես նախատեսված է, ապա և՛ ներքին աուդիտորները, և՛ կազմակերպության ղեկավարն ու ներքին աուդիտի կոմիտեն կարող են հավաստիացած լինել հսկողության համակարգի պատշաճության մեջ:

 

ԳԼՈՒԽ 8. ՈՒՑ 1520. Ֆինանսական աուդիտ

 

30. Ֆինանսական աուդիտի նպատակն է գնահատել ֆինանսական հաշվետվությունների արժանահավատությունը, ինչպես նաև վերջիններիս համապատասխանությունը ֆինանսական հաշվետվությունների ստանդարտների կիրառելի հիմունքներին, հարկային և այլ օրենսդրության պահանջներին: Ֆինանսական աուդիտի ընթացքում օգտագործվում են վերլուծական ընթացակարգեր և մանրամասների ստուգման ընթացակարգեր:

 

ԳԼՈՒԽ 9. ՈՒՑ 1530. Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների աուդիտ

 

31. Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների աուդիտի ընթացքում կազմակերպությունում իրականացվում է գործող տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հսկողության գործընթացների կազմակերպության պահանջներին համապատասխանությունը, դրանց կիրառելիությունը և արդյունավետությունը: Այս աուդիտը կարող է ներառել ինչպես կազմակերպությունում առկա բոլոր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կամ առանձին ոլորտի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հսկողության գործընթացները, այնպես էլ դրանց նախագծերը կամ առանձին փուլերը: Հաճախ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների աուդիտն իրականացվում է այն ժամանակ, երբ կազմակերպության որևէ բնագավառում ներդրվում է համակարգչային նոր համակարգ:

 

ԳԼՈՒԽ 10. ՈՒՑ 1540. Խորհրդատվական ծառայություններ

 

32. Խորհրդատվական ծառայությունները ներքին աուդիտորների կողմից մատուցվող այն ծառայություններն են, որոնց ընթացքում նրանք գնահատում են կազմակերպության կառավարչական և ներքին հսկողական գործընթացները կամ դրանց մի մասը` արդյունքում տալով դրանց թույլ կողմերի բարելավման անհրաժեշտ ուղղությունները և հնարավոր լուծումները:

33. Խորհրդատվական ծառայությունների մատուցման համար նշանակված առաջադրանքը բաղկացած է կազմակերպության որոշակի ոլորտի ներքին հսկողության գործընթացների, ռիսկերի կառավարման բարելավման նպատակով խորհրդատվության տրամադրման, կարծիքի ներկայացման, ուսուցման և այլ ծառայություններից: Ի տարբերություն համակարգի գնահատման աուդիտի` այս դեպքում ուսումնասիրվում է ոչ թե ներքին հսկողական տարրերի գործունեության արդյունավետությունը, այլ տվյալ ոլորտի հետագա հնարավոր նախագծումը:

34. Խորհրդատվական ծառայություններ մատուցելիս ներքին աուդիտի կողմից տրամադրված առաջարկությունների և խորհուրդների իրագործման վերջնական որոշման կայացումը և պատասխանատվությունն ընկած է կազմակերպության ղեկավարի վրա: Ներքին աուդիտորները պետք է ցուցաբերեն զգուշավորություն ղեկավարության պարտականություններ չստանձնելու համար, ինչի հետևանքով կարող է խախտվել ներքին աուդիտորի անկախությունը և օբյեկտիվությունը: Նման ծառայությունները կարող են ներառել.

1) խորհրդատվության մատուցում ղեկավարության որևէ մի գործառույթի իրականացման ընթացքում,

2) օժանդակություն նման գործընթացների իրականացման ընթացքում,

3) տարբեր բնույթի ուսուցողական և վերապատրաստման դասընթացների կազմակերպում և այլն:

 

ԳԼՈՒԽ 11. ՈՒՑ 1600. Խարդախության դեմ պայքարի և հակակոռուպցիոն միջոցառումներ

 

35. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանումը պատասխանատվություն չի կրում խարդախության դեմ պայքարի և հակակոռուպցիոն միջոցառումների ծրագրերի (կանխարգելում, բացահայտում, քննություն և այլն) համար, սակայն կարող է դեր ունենալ դրանց իրագործման ընթացքում: Կորուստներից, չարաշահումներից և վնասներից ակտիվների պահպանման հուսալիության վերաբերյալ ներքին աուդիտի ստորաբաժանման բացահայտումները, ինչպես նաև խարդախության դեմ պայքարի և հակակոռուպցիոն միջոցառումների ծրագրերի իրականացման վերաբերյալ խորհրդատվական ծառայությունների մատուցումն օգտավետ է կազմակերպության համար: Ներքին աուդիտորները պետք է տիրապետեն անհրաժեշտ գիտելիքների, հմտությունների և այլ ունակությունների խարդախության հատկանիշների հայտնաբերման համար, որոնք կարող են էականորեն աջակցել կազմակերպության գործառույթների իրականացման հարցում:

36. Վճռորոշ դեր կարող են ունենալ նաև աուդիտի ընթացքում խարդախության բացահայտումների վերաբերյալ ժամանակին և ճշգրիտ հաղորդումները:

 

ԳԼՈՒԽ 12. ՈՒՑ 1700. Կազմակերպությունում առկա տեղեկատվության հասանելիությունը ներքին աուդիտորներին

 

37. Ներքին աուդիտորներն իրավունք ունեն օգտվելու աուդիտի իրականացման համար անհրաժեշտ կազմակերպության ողջ էլեկտրոնային տեղեկատվությունից և գրանցումներից, այդ թվում գաղտնի տեղեկատվությունից` համաձայն ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված գաղտնի տվյալների հասանելիության կարգի: Սակայն զգայուն կամ գաղտնի տեղեկատվությունից օգտվելու իրավունքը չի նախատեսում այդ տեղեկատվության պատճենահանումը կամ այլ կերպ կրկնօրինակումը ներքին աուդիտորների կողմից: Ներքին աուդիտորներն իրավունք չունեն հրապարակել կամ այլ անձանց տրամադրել աուդիտի ընթացքում ձեռք բերված կամ հայտնի դարձած տեղեկատվությունը` բացառությամբ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերի:

38. Ներքին աուդիտորներն առաջադրանքների իրականացման ընթացքում իրավունք ունեն հաղորդակցվել աուդիտի ենթարկվող միավորների ղեկավարների և աշխատակիցների հետ` ստանալով վերջիններիս աջակցությունը: Այս իրավունքների սահմանափակումը կարող է հանգեցնել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման աշխատանքների շրջանակների սահմանափակմանը, որի մասին պետք է հայտնել աուդիտի ենթարկվող միավորի ղեկավարին: Չհիմնավորված սահմանափակումները չվերացնելու դեպքում այդ մասին պետք է անմիջապես տեղեկացնել կազմակերպության ղեկավարին և ներքին աուդիտի կոմիտեին:

 

ԳԼՈՒԽ 13. ՈՒՑ 1800. Վարքագծի կանոններ

 

39. Ներքին աուդիտորներն իրենց աշխատանքային պարտականությունների իրականացման ընթացքում պարտավոր են պահպանել վարքագծի կանոնները, ցուցաբերել անաղարտ, օբյեկտիվ և կարողունակ պատշաճ մասնագիտական վերաբերմունք և պահպանել գաղտնիությունը:

 

ԳԼՈՒԽ 14. ՈՒՑ 1810. Անկախություն

 

40. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարն իր պարտականությունների պատշաճ կատարման նպատակով պետք է հաշվետու լինի կազմակերպության ղեկավարին և ներքին աուդիտի կոմիտեին: Կազմակերպության ղեկավարը միջոցներ է ձեռնարկում ներքին աուդիտորների անկախությունը խթանելու և աուդիտի լիազորությունների շրջանակի, ինչպես նաև առաջադրանքի առաջարկությունների գծով համապատասխան գործողությունների ապահովման համար:

41. Ներքին աուդիտի կոմիտեի հիմնական գործառույթներից մեկն է հսկողություն իրականացնել կազմակերպության ներքին աուդիտի ստորաբաժանման գործունեության նկատմամբ, ինչպես նաև կոորդինացնել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման և այլ ստորաբաժանումների փոխհարաբերություններն արտաքին աուդիտորների հետ:

42. Անկախությունը ենթադրում է, որ ներքին աուդիտի ստորաբաժանումն անկախ է աուդիտի ենթարկվող միավորից առաջադրանքի աշխատանքները պլանավորելիս, իրականացնելիս և ստացված արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվություններ ներկայացնելիս: Ներքին աուդիտի կոմիտեն պետք է ապահովի ներքին աուդիտի անկախությունը: Կարևոր է ուղղակի կապի ապահովումը վերջինիս հետ, որը ենթադրում է հանդիպումներ, քննարկումներ, երկխոսություններ փոխադարձ կարևորություն ներկայացնող հարցերի շուրջ: Մասնակցությունը հանդիպումներին և քննարկումներին հնարավորություն է տալիս գնահատել կազմակերպության ռազմավարական նպատակների իրականացումը և գործառնական զարգացումները, ինչպես նաև վաղ փուլում բարձրացնել ռիսկերի, համակարգերի, ընթացակարգերի և հսկողության հետ կապված հարցերը: Այն թույլ է տալիս միմյանց միջև փոխանակել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ծրագրերի ու գործունեությանը վերաբերող տեղեկատվությունը:

43. Անկախությունը մոտեցում է, որը բնութագրվում է աուդիտի գործընթացների նկատմամբ անաղարտ և օբյեկտիվ վերաբերմունքով: Հետևաբար, անկախությունը կարելի է դիտարկել որպես վարքագծի կանոնների երկու հիմնական սկզբունքների` օբյեկտիվության և անաղարտության ամբողջություն:

44. Անկախությունն անհրաժեշտ է ներքին աուդիտորներին` իրենց աշխատանքն օբյեկտիվ կատարելու նպատակով: Անկախությունը նաև ներքին աուդիտորների` իրենց պարտականություններն անկողմնակալ կատարելուն սպառնացող պայմաններից ազատությունն է: Անաղարտության և օբյեկտիվության նկատմամբ սպառնալիքները պետք է բացառվեն ներքին աուդիտորի, առաջադրանքի, գործառութային և կազմակերպական մակարդակներում: Գոյություն ունեն հետևյալ վտանգները, որոնք սպառնում են ներքին աուդիտորի անկախությանը.

 

Աղյուսակ 1

 

._____________________________________________________________________.

| N|Վտանգի անվանումը|       Սահմանումը     |Վտանգի առկայության        |

|  |                |                      |օրինակ                    |

|__|________________|______________________|__________________________|

|1.|Անձնական շահի   |Այն տեղի է ունենում,  |Աուդիտորը համաձայնել է    |

|  |վտանգ           |երբ ներքին            |առաջադրանքի աշխատանքային  |

|  |                |աուդիտորները կարող են |ծրագրում չներառել որոշակի |

|  |                |ունենալ տնտեսական կամ |աշխատանք կամ              |

|  |                |այլ խթան, որի         |հաշվետվությունում         |

|  |                |արդյունքում կարող է   |արտահայտել ընդգծված դրական|

|  |                |փոխվել նրանց վարքագիծը|կարծիք: Նշվածի շարժառիթ   |

|  |                |և  խախտվել            |կարող է հանդիսանալ        |

|  |                |անկախությունը կամ     |հետագայում այլ աշխատանքի  |

|  |                |նրանց դատողությունների|տեղափոխվելու և/կամ  ավելի |

|  |                |օբյեկտիվությունը:     |բարձր պաշտոն զբաղեցնելու  |

|  |                |                      |նպատակով` աուդիտի         |

|  |                |                      |ենթարկվող միավորի ղեկավարի|

|  |                |                      |կողմից ներքին աուդիտորի   |

|  |                |                      |մասնագիտական և/կամ  այլ   |

|  |                |                      |կարողությունների          |

|  |                |                      |վերաբերյալ դրական արձագանք|

|  |                |                      |հայտնելու                 |

|  |                |                      |երաշխավորությունը:        |

|__|________________|______________________|__________________________|

|2.|Ինքնաստուգման   |Այն տեղի է ունենում,  |Ներքին աուդիտորը նախկինում|

|  |վտանգ           |երբ ներքին            |աշխատել է կազմակերպության |

|  |                |աուդիտորները կարող են |գնումների ծառայությունում |

|  |                |ուսումնասիրել         |և  պատասխանատու է եղել    |

|  |                |կազմակերպության       |գնումների հսկողության     |

|  |                |աուդիտի ենթարկվող     |գործընթացների նախագծման   |

|  |                |միավորի ներսում իրենց |համար, իսկ ներկայումս     |

|  |                |կամ իրենց             |աուդիտի առաջադրանքի       |

|  |                |գործընկերների կողմից  |շրջանակներում գնահատում է |

|  |                |կատարված աշխատանքը:   |այդ հսկողության           |

|  |                |                      |գործընթացների             |

|  |                |                      |արդյունավետությունը:      |

|__|________________|______________________|__________________________|

|3.|Կառավարման վտանգ|Այն տեղի է ունենում,  |Ներքին աուդիտորն ակտիվորեն|

|  |                |երբ ներքին աուդիտորն  |ներգրավված է              |

|  |                |իրականացնում է այնպիսի|կազմակերպության ռիսկերի   |

|  |                |աշխատանք, որի         |կառավարման գործընթացում,  |

|  |                |արդյունքները կամ      |որն աուդիտի առաջադրանքի   |

|  |                |որոշումները կարող են  |շրջանակում պետք է գնահատի:|

|  |                |առաջացնել             |                          |

|  |                |ղեկավարության         |                          |

|  |                |պատասխանատվություն:   |                          |

|__|________________|______________________|__________________________|

|4.|Մտերմության     |Այն կարող է տեղի      |Ներքին աուդիտորը մի քանի  |

|  |վտանգ           |ունենալ, երբ ներքին   |տարի շարունակ իրականացնում|

|  |                |աուդիտորի և           |է աուդիտի առաջադրանքներ   |

|  |                |կազմակերպության       |քաղաքապետարանի` տուրքերի  |

|  |                |աուդիտի ենթարկվող     |հավաքագրման բաժնում և     |

|  |                |միավորի աշխատակիցների |ղեկավարի հետ հաստատել է   |

|  |                |հարաբերություններն    |մտերիմ հարաբերություններ: |

|  |                |այնքան են լավացել, որ |                          |

|  |                |առաջադրանքի           |                          |

|  |                |շրջանակներում արված   |                          |

|  |                |դատողությունները ճիշտ |                          |

|  |                |չեն կարող կատարվել:   |                          |

|__|________________|______________________|__________________________|

|5.|Ինքնապաշտպանու- |Այն տեղի է ունենում,  |Ներքին աուդիտորը          |

|  |թյան վտանգ      |երբ ներքին աուդիտորը  |ներգրավված է              |

|  |                |դառնում է             |կազմակերպության դեմ       |

|  |                |կազմակերպության կամ   |ներկայացված դատական       |

|  |                |աուդիտի ենթարկվող     |հայցում, որտեղ նաև        |

|  |                |միավորի շահերը        |աշխատում է որպես ներքին   |

|  |                |պաշտպանող կամ         |աուդիտոր:                 |

|  |                |վերջիններիս մեղադրող  |                          |

|  |                |կողմ:                 |                          |

|__|________________|______________________|__________________________|

|6.|Ճնշման վտանգ    |Այն տեղի է ունենում,  |Ներքին աուդիտորը          |

|  |                |երբ ներքին            |ներգրավված է նախարարության|

|  |                |աուդիտորները ճնշված են|աշխատակազմի               |

|  |                |սպառնացող վտանգի,     |ստորաբաժանումներից մեկի   |

|  |                |իշխող բնավորություն   |աուդիտում, սակայն         |

|  |                |ունեցող անձի կամ այլ  |աշխատակազմի ղեկավարի      |

|  |                |փաստացի կամ հնարավոր  |չափազանց իշխող գործելաոճը |

|  |                |ճնշումների պատճառով:  |ճնշում է գործադրում ներքին|

|  |                |Նման ճնշումը կարող է  |աուդիտորի աշխատանքի վրա:  |

|  |                |դրդել ներքին          |                          |

|  |                |աուդիտորին վարքագծի   |                          |

|  |                |փոփոխության` խախտելով |                          |

|  |                |օբյեկտիվությունը և    |                          |

|  |                |անկախությունը, ինչը   |                          |

|  |                |կարող է առաջանալ      |                          |

|  |                |աուդիտի ենթարկվող     |                          |

|  |                |միավորից կամ մեկ այլ  |                          |

|  |                |շահառուից:            |                          |

._____________________________________________________________________.

 

45. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարն ամբողջական պատասխանատվություն է կրում ներքին աուդիտորի անկախության պահպանման համար անհրաժեշտ գործողությունները որոշելու հարցում: Որոշ դեպքերում այդ գործողությունները կարող են ներառել այնպիսի որոշումների կայացում, որոնք խրախուսելի չեն աշխատակիցների կողմից կամ կարող են առաջացնել գործառնական դժվարություններ: Սակայն այդ որոշումներն անհրաժեշտ են ներքին աուդիտի ստորաբաժանման անկախությունը պահպանելու համար: Ստորև ներկայացված են անկախությանը սպառնացող վտանգների օրինակներ և համապատասխան ռիսկերը մեղմացնող գործողություններ.

 

Աղյուսակ 2

 

._____________________________________________________________________.

|N |             Վտանգ           |Հնարավոր մեղմացնող գործողություն    |

|__|_____________________________|____________________________________|

|1.|Ներքին աուդիտորը տեղական     |Անհրաժեշտություն չկա կիրառել որևէ   |

|  |հարկերը վճարում է            |գործողություն, քանի որ ներքին       |

|  |քաղաքապետարանին:             |աուդիտորի և  քաղաքապետարանի միջև    |

|  |                             |փոխհարաբերությունները որևէ  կերպ չեն|

|  |                             |տարբերվում այլ քաղաքացու և          |

|  |                             |քաղաքապետարանի միջև                 |

|  |                             |փոխհարաբերություններից:             |

|__|_____________________________|____________________________________|

|2.|Ներքին աուդիտորն աուդիտի     |Նշված հանգամանքներում ներքին        |

|  |ենթարկվող միավորի ղեկավարի   |աուդիտորը չպետք է իրականացնի        |

|  |մտերիմ ընկերն է:             |աուդիտորական գործունեություն տվյալ  |

|  |                             |կազմակերպությունում:                |

|__|_____________________________|____________________________________|

|3.|Ներքին աուդիտորը             |Ներքին աուդիտորը չպետք է իրականացնի |

|  |կազմակերպության աուդիտի      |աուդիտորական գործունեություն այն    |

|  |ենթարկվող միավորի կրտսեր     |բաժնում, որտեղ աշխատում է այդ       |

|  |աշխատակցի մտերիմ ընկերն է:   |աշխատակիցը:                         |

|__|_____________________________|____________________________________|

|4.|Ներքին աուդիտորը խարդախության|Նշված հանգամանքներում ներքին        |

|  |մեղադրանքով հայց է           |աուդիտորը չպետք է իրականացնի        |

|  |ներկայացնում կազմակերպության |աուդիտորական գործունեություն տվյալ  |

|  |դեմ:                         |կազմակերպությունում:                |

|__|_____________________________|____________________________________|

|5.|Կազմակերպության դեմ          |Նշված հանգամանքներում ներքին        |

|  |ներկայացված դատական քննության|աուդիտորը չպետք է իրականացնի        |

|  |ընթացքում ներքին աուդիտորը   |աուդիտորական գործունեություն տվյալ  |

|  |ներգրավված է, որպես          |կազմակերպությունում:                |

|  |կազմակերպության շահերը       |                                    |

|  |պաշտպանող կողմի              |                                    |

|  |ներկայացուցիչ:               |                                    |

|__|_____________________________|____________________________________|

|6.|Ներքին աուդիտորը աուդիտորական|Նա կարող է իրականացնել այդ          |

|  |առաջադրանքի իրականացման      |աշխատանքները, իսկ ներքին աուդիտի    |

|  |շրջանակներում պետք է         |ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է       |

|  |ուսումնասիրի այնպիսի         |վերահսկի այդ գործընթացը, որպեսզի    |

|  |աշխատանք, որը նախկինում      |աուդիտորի անկախությունը չխախտվի:    |

|  |իրականացրել է աուդիտի        |                                    |

|  |ստորաբաժանման կրտսեր         |                                    |

|  |աշխատակիցներից մեկը:         |                                    |

._____________________________________________________________________.

 

46. Անկախությունը չխախտելու նպատակով ներքին աուդիտորները չպետք է ներառվեն կառավարչական այնպիսի գործընթացներում (օրինակ` հաշվապահական հաշվառման ընթացակարգերի ներդրում կամ գրանցումների իրականացում), որոնք հետագայում ենթադրում են վերջիններիս կողմից գնահատումներ:

47. Եթե աուդիտի աշխատանքներում ժամանակավոր ներգրավվում են փորձագետներ, ապա նրանց չպետք է հանձնարարվի այն աշխատանքների աուդիտի իրականացումը, որոնք կատարվել են նրանց կողմից աուդիտի ժամանակաշրջանին նախորդող առնվազն մեկ տարի առաջ: Համարվում է, որ նման աշխատանքները բացասաբար են անդրադառնում օբյեկտիվության վրա, և այս հանգամանքին պետք է հատուկ ուշադրություն դարձվի աուդիտի աշխատանքների վերահսկման և արդյունքների ներկայացման ժամանակ:

48. Ներքին աուդիտորները պետք է ցուցաբերեն անկախություն` լրացնելով աուդիտորի անկախության հայտարարագիր, որի օրինակելի ձևը ներկայացված է սույն ուղեցույցի 1-ին հավելվածում:

 

ԳԼՈՒԽ 15. ՈՒՑ 1820. Կարողունակություն

 

49. Ներքին աուդիտի աշխատանքներն արդյունավետ իրականացնելու համար ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է ապահովի, որ ներքին աուդիտի գործընթացում ներգրավված անձինք, իրենց առջև դրված խնդիրների իրականացման համար, տիրապետեն որոշակի գիտելիքների և հմտությունների: Ստորև ներկայացվում են ներքին աուդիտորների կարողունակությանը ներկայացվող մի քանի ընդհանուր պահանջներ.

1) ներքին աուդիտի աշխատանքներն իրականացնելիս ներքին աուդիտորներից պահանջվում է ցուցաբերել ստանդարտների, ընթացակարգերի և մեթոդների կիրառման կարողունակություն: Կարողունակությունը նշանակում է հնարավոր իրավիճակներում գիտելիքները կիրառելու և այդ իրավիճակներում առանց ծավալուն տեխնիկական հետազոտության և աջակցության գործելու կարողություն,

2) այն աուդիտորներից, ովքեր հիմնականում գործ ունեն ֆինանսական գրանցումների և հաշվետվությունների հետ, պահանջվում է ցուցաբերել ֆինանսական հաշվետվությունների պատրաստման և ներկայացման հիմունքների և հաշվապահական քաղաքականության, ինչպես նաև ֆինանսական հաշվետվությունների համապատասխան ստանդարտների իմացություն,

3) ներքին աուդիտորներից պահանջվում է կառավարման սկզբունքների ընկալում` կազմակերպության պատշաճ գործելակերպից շեղումների էականությունը և նշանակալիությունը որոշելու և գնահատելու համար: Ըմբռնում նշանակում է հնարավոր իրավիճակներում լայն գիտելիքները կիրառելու, նշանակալի շեղումները բացահայտելու, ինչպես նաև հիմնավորված որոշումների կայացման համար անհրաժեշտ ուսումնասիրություն կատարելու ունակություն,

4) ներքին աուդիտորներից պահանջվում է այնպիսի բնագավառների հիմնարար սկզբունքների իմացություն, ինչպիսիք են հաշվապահական հաշվառումը, տնտեսագիտությունը, առևտրային իրավունքը, հարկերը, ֆինանսները, վերլուծական, քանակական մեթոդները և տեղեկատվական տեխնոլոգիաները: Ներքին աուդիտորները պետք է կարողանան հասկանալ խնդրի առկայությունը և որոշել, թե հետագա ինչ ուսումնասիրություն կամ աջակցություն է անհրաժեշտ:

50. Ներքին աուդիտորները պետք է կարողանան հաղորդակցվել աուդիտի ենթարկվող միավորի ղեկավարի և այդ ստորաբաժանման աշխատակիցների հետ և աշխատանքային հարաբերությունների ընթացքում բավարար կապեր պահպանել այդ անձանց հետ: Ներքին աուդիտորները պետք է տիրապետեն գրավոր և բանավոր խոսքի հմտություններին, որպեսզի կարողանան հստակորեն ներկայացնել այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են առաջադրանքի նպատակները, շրջանակները, գնահատումները, եզրակացությունները և առաջարկությունները:

 

ԳԼՈՒԽ 16. ՈՒՑ 1830. Պատշաճ մասնագիտական վերաբերմունք

 

51. Յուրաքանչյուր ներքին աուդիտոր պետք է պատասխանատու լինի իր աշխատանքային վարքագծի համար և ապահովի, որ այն ցուցաբերվի պատշաճ մասնագիտական վերաբերմունքով: Այս կապակցությամբ աուդիտորը պարտավոր է.

1) լինել անաղարտ և թույլ չտալ օբյեկտիվության սկզբունքների խախտում կամ շեղում,

2) հայտնել շահերի բախման դեպքերի մասին,

3) չընդունել նվերներ, չենթարկվել գայթակղությունների, կամ այլ օգուտներ ստանալ աշխատակիցներից կամ այլ կողմնակի անձանցից,

4) ուսումնասիրել և փաստաթղթավորել (փաստաթղթերով հիմնավորել) աուդիտորական առաջադրանքի աշխատանքները,

5) աուդիտորական առաջադրանքի արդյունքների գնահատման համար ուսումնասիրել և կանոնակարգել ղեկավարության կողմից կիրառվող աշխատանքների չափանիշները,

6) խնամքով և բավարար կերպով հավաքել այն բոլոր փաստերը, որոնք առնչվում են և հուսալի հիմք են հանդիսանում աուդիտորական առաջադրանքի եզրակացությունների համար,

7) զգոն լինել բոլոր իրավախախտումների, սխալների և բացթողումների, պարապուրդի, տնտեսման չարաշահումների, անարդյունավետության, թերացումների նկատմամբ, որոնք կարող են բերել տրված առաջադրանքի ձախողմանը և հանգեցնել շահերի բախման,

8) ունենալ բավարար գիտելիքներ, հմտություններ և այլ ունակություններ բացահայտելու համար այն հայտանիշները, որոնց միջոցով կարելի է բացահայտել խարդախությունը,

9) հայտնել այն հայտանիշների մասին, որոնք ցույց են տալիս խարդախության կատարման փաստը և առաջարկել այն ենթարկել համապատասխան ուսումնասիրության,

10) բացահայտել ներքին աուդիտորներին հայտնի բոլոր հիմնավոր փաստերը, որոնց չբացահայտման դեպքում կարող են վտանգվել նրանց հաշվետվությունների հավաստիությունը կամ քողարկվել անօրինականությունները,

11) աուդիտորական առաջադրանքի հաշվետվությունում ներառել ստանդարտների հետ հայտնաբերված բոլոր անհամապատասխանությունները,

12) աուդիտի ընթացքում ձեռքբերված տեղեկատվությունը չօգտագործել անձնական կամ շահադիտական նպատակներով:

52. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պարտավոր է ստեղծել անհրաժեշտ բոլոր պայմանները կազմակերպության ներքին աուդիտորների պատշաճ մասնագիտական վերաբերմունքն ապահովելու համար: Այդ նպատակով պետք է ապահովվի ստանդարտներով նախատեսվող աուդիտի որակի երաշխավորմանը համապատասխան ներքին աուդիտի համակարգի առկայություն:

53. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պարտավոր է նպաստավոր պայմաններ ստեղծել ինչպես ներքին աուդիտորների, այնպես էլ նրանց շարունակական մասնագիտական վերապատրաստումն ապահովելու համար: Ներքին աուդիտորները պետք է ստանան շարունակական մասնագիտական կրթություն, որը կվերաբերի կազմակերպության գործունեությանն ու բնագավառին և ուղղված կլինի կառավարչական գործընթացների, ռիսկերի և հսկողության գործընթացների գծով կարողունակության պահպանմանը:

 

ԳԼՈՒԽ 17. ՈՒՑ 1900. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանումը

 

54. Սույն ուղեցույցում ներկայացված է ներքին աուդիտի ստորաբաժանում, որը կազմված է երեք տեսակ հիերարխիկ պաշտոններից` ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավար, առաջադրանքի աշխատանքային խմբի ղեկավարներ և այլ աշխատակիցներ:

 

ԳԼՈՒԽ 18. ՈՒՑ 1910. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը

 

55. ՀՀ օրենսդրության պահանջների համաձայն` կազմակերպության ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը հանդիսանում է կազմակերպության ներքին աուդիտի կազմակերպման և իրականացման համար պատասխանատու պաշտոնատար անձ:

56. Ներքին աուդիտի գործառույթների կազմակերպման և իրականացման շրջանակներում կազմակերպության ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարն իրականացնում է հետևյալ աշխատանքները.

1) մշակում և կազմակերպության ղեկավարի ու ներքին աուդիտի կոմիտեի քննարկմանն է ներկայացնում ներքին աուդիտի կանոնակարգը, ռազմավարական և տարեկան ծրագրերը և դրանցում փոփոխությունները,

2) գնահատում է ներքին աուդիտի ռեսուրսների անհրաժեշտությունը և կազմակերպության ղեկավարին ու ներքին աուդիտի կոմիտեին է ներկայացնում առաջարկություններ` աուդիտի գործընթացում փորձագետների ներգրավման վերաբերյալ,

3) մշակում և իրականացնում է ներքին աուդիտորների մասնագիտական ուսուցման և վերապատրաստման ծրագրեր` երաշխավորելով ներքին աուդիտորների շարունակական մասնագիտական վերապատրաստումը և անհրաժեշտ գիտելիքների ու փորձի առկայությունը,

4) ուղղորդում է ներքին աուդիտի աշխատանքների իրականացումն, այդ թվում` աուդիտորական առաջադրանքի աշխատանքային ծրագրերի կազմումը, աշխատանքների կազմակերպումը, առաջադրանքի իրականացումը և առաջադրանքի նկատմամբ վերահսկումը,

5) ապահովում է աուդիտորական առաջադրանքի հաշվետվությունների, եզրակացությունների և առաջարկությունների ներկայացումը կազմակերպության ղեկավարին և ներքին աուդիտի կոմիտեին,

6) գնահատում է աուդիտորական առաջադրանքի արդյունքներով ձեռնարկված միջոցառումները և մոնիթորինգի է ենթարկում դրանց ընթացքը,

7) կազմակերպում է ներքին աուդիտի ստորաբաժանման որակի երաշխավորման և բարելավման ծրագրի իրականացումն, այդ թվում` իրականացնում է ներքին աուդիտի ստորաբաժանման որակի ներքին գնահատումներ,

8) նախանշում է կազմակերպության ներքին աուդիտի ստորաբաժանման առջև ծառացած խնդիրները և ղեկավարության քննությանը ներկայացնում դրանց կարգավորմանն ուղղված համապատասխան առաջարկությունները,

9) ապահովում է ժամանակավորապես իրեն տրամադրված փաստաթղթերի անվնաս պահպանումը և աուդիտի ենթարկվող միավորին վերադարձնում դրանց բնօրինակները,

10) ապահովում է ներքին աուդիտի ստորաբաժանմանն առնչվող փաստաթղթերի պահպանումը և դրանց արխիվացումը,

11) իրականացնում է ներքին աուդիտի օրենսդրությամբ և ստանդարտներով նախատեսված այլ գործառույթներ և պարտականություններ:

 

ԳԼՈՒԽ 19. ՈՒՑ 1920. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման առաջադրանքի աշխատանքային խմբի ղեկավարները և աշխատակիցները

 

57. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման կողմից իրականացվող աուդիտորական առաջադրանքի աշխատանքների պատասխանատուները հանդիսանում են ներքին աուդիտի առաջադրանքի աշխատանքային խմբի ղեկավարները, որոնք պատասխանատու են առանձին աուդիտորական առաջադրանքների ուղղորդման և վերահսկման համար: Ներքին աուդիտի առաջադրանքի աշխատանքային խմբի ղեկավարների պարտականություններն են.

1) ուղղորդել ներքին աուդիտի առաջադրանքի աշխատանքային խմբի անդամների աշխատանքները` անհրաժեշտության դեպքում ցուցաբերելով աջակցություն,

2) հաղորդել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարին հայտնաբերված խնդիրները և մտահոգությունները,

3) ապահովել աուդիտորական առաջադրանքների աշխատանքային ծրագրերին համապատասխան աուդիտի պատշաճ կատարումը,

4) քննարկել ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարի և ներքին աուդիտորների հետ աուդիտորական առաջադրանքների իրականացման ավելի արդյունավետ և օգտավետ մոտեցումներ,

5) մասնակցել աուդիտորական առաջադրանքների արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվությունների կազմման աշխատանքներին:

58. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման աշխատակիցները կատարում են աուդիտորական առաջադրանքների ծրագրով սահմանված աշխատանքներ: Ներքին աուդիտորները աուդիտորական առաջադրանքի աշխատանքային խմբի ղեկավարի հետ մշտապես պետք է քննարկեն իրականացված աշխատանքների և դրանց կատարման ընթացքում առաջացած խոչընդոտների, սահմանափակումների ու առաջադրանքի աշխատանքային ծրագրից շեղումների հետ կապված հարցերը:

 

ԳԼՈՒԽ 20. ՈՒՑ 1930. Փորձագետների կամ խորհրդատուների մասնակցությունը ներքին աուդիտի ստորաբաժանման աշխատանքներին

 

59. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը ռեսուրսների գնահատման արդյունքում կարող է դիմել կազմակերպության ղեկավարին և ներքին աուդիտի կոմիտեին այլ ոլորտների փորձագետների ներգրավման համար, ինչը թույլ կտա ամբողջապես իրականացնել աշխատանքի այն ուղղությունները, որտեղ աուդիտորների կարողունակությունը բավարար չէ:

60. Փորձագետները կամ խորհրդատուները կարող են լինել ապահովագրական ընկերությունների վիճակագիրները (ակտուարներ), հարկային և ֆինանսական ոլորտի մասնագետները, գնահատողները, բնապահպանները, խարդախության դեպքերի բացահայտման փորձագետները, իրավաբանները, ճարտարագետները, երկրաբանները, անվտանգության մասնագետները, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետները և այլն: Աուդիտի աշխատանքներում նման փորձագետները կարող են ներգրավվել կազմակերպության ղեկավարի որոշմամբ:

61. Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է հավաստիանա, որ փորձագետը տիրապետում է տվյալ աշխատանքի կատարման համար պահանջվող գիտելիքներին, հմտություններին, ինչպես նաև փորձագետի անկախության մեջ: Փորձագետի կարողունակությունը որոշելիս ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է հաշվի առնի հետևյալը.

1) տվյալ բնագավառում փորձագետի մասնագիտացման մասին վկայող որակավորման հավաստագիրը, լիցենզիան և այլն,

2) համապատասխան մասնագիտական մարմնին անդամակցումը և տվյալ մարմնի վարքագծի կանոնների հետ համապատասխանության պահպանումը,

3) հեղինակությունը, որը, անհրաժեշտության դեպքում, ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը կարող է գնահատել` տվյալ փորձագետի աշխատանքին ծանոթ այլ անձանց հարցում կատարելու միջոցով,

4) նախկինում համանման աշխատանքների կատարման, ինչպես նաև այն ոլորտում փորձը, որտեղ գործունեություն է ծավալում կազմակերպությունը,

5) տվյալ աշխատանքի համար պահանջվող կրթությունը և վերապատրաստումը:

62. Աշխատանքի կատարման ողջ ընթացքում փորձագետի անկախությունը և օբյեկտիվությունն ապահովելու համար ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է նախապես գնահատի տվյալ փորձագետի կապը կազմակերպության և ներքին աուդիտի ստորաբաժանման հետ: Գնահատումը կատարելիս ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ղեկավարը պետք է պարզի ֆինանսական, կազմակերպական կամ անձնական այն կապերի առկայությունը, որոնք կարող են խոչընդոտել ծառայություն մատուցողի կողմից օբյեկտիվ եզրակացություններ և կարծիքներ տալուն:

63. Փորձագետների և/կամ խորհրդատուների հետ անհրաժեշտ է կնքել ծառայությունների մատուցման պայմանագիր: Պայմանագրում պետք է ներառել այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են աշխատանքների շրջանակները, նպատակները, տրամադրվող հաշվետվությունների կազմը, ժամկետները, փորձագետների իրավունքները (օրինակ` կազմակերպության գրանցումներից օգտվելու գծով գաղտնիության պահպանման պարտավորությունը և պատասխանատվությունը այն հրապարակման կամ այլ անձանց փոխանցման համար) և այլն:

 

Բաժին 2. Աուդիտի ռազմավարական և տարեկան պլանավորում

 

ԳԼՈՒԽ 21. ՈՒՑ 2000. Առնչվող ներքին աուդիտի մասնագիտական ստանդարտների կիրառման մեթոդական ցուցումներ

 

._____________________________________________________________________.

|64.  ԿՑ 2000-1:   Ներքին աուդիտի գործունեության կառավարումը          |

|     ԿՑ 2010-1:   Աուդիտի ծրագրի կապը ռիսկերի և  դրանց տեղի          |

|                  ունենալու հավանականության հետ                      |

|     ԿՑ 2010-2:   Ներքին աուդիտի պլանավորման ընթացքում ռիսկերի       |

|                  կառավարման գործընթացի կիրառումը                    |

|     ԿՑ 2020-1:   Ծրագրերի ներկայացումը և  հաստատումը                |

|     ԿՑ 2030:     Ռեսուրսների կառավարումը                            |

|     ԿՑ 2040-1:   Քաղաքականությունը և  ընթացակարգերը                 |

|     ԿՑ 2100-1:   Աշխատանքի բնույթը                                  |

|     ԿՑ 2110-1:   Կառավարչական գործընթացներ. սահմանում               |

|     ԿՑ 2110-2:   Կառավարչական գործընթացներ. կապը ռիսկի և            |

|                  հսկողության հետ                                    |

|     ԿՑ 2110-3:   Կառավարչական գործընթացներ. գնահատումներ            |

|     ԿՑ 2120-1:   Ռիսկերի կառավարման գործընթացների պատշաճության      |

|                  գնահատում                                          |

|     ԿՑ 2120-2:   Ներքին աուդիտի ստորաբաժանման ռիսկի կառավարումը     |

|     ԿՑ 2130-1:   Հսկողության գործընթացների պատշաճության գնահատում   |

._____________________________________________________________________.

 

-------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
Ֆինանսների (նախկին Ֆինանս. և էկոն.
17.02.2012
N 143-Ն
Հրաման