Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ԶԲԱՂՎԱԾՈՒԹՅԱՆ 2013-2018 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ ԶԲԱՂՎԱԾՈՒԹՅԱՆ 2013-2018 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆԸ ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՆԵՐԳՐԱՎՎԱԾՈՒ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆԻՍՏԻ
ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՔԱՂՎԱԾՔ

 

8 նոյեմբերի 2012 թվականի N 45

 

9. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԶԲԱՂՎԱԾՈՒԹՅԱՆ 2013-2018 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆԸ ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՆԵՐԳՐԱՎՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ԶԵԿՈՒՅՑԻՆ ՀԱՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՏԱԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

1. Հավանություն տալ`

1) Հայաստանի Հանրապետության զբաղվածության 2013-2018 թվականների ռազմավարությանը` համաձայն N 1 հավելվածի.

2) սոցիալական ներգրավվածության մասին զեկույցին` համաձայն N 2 հավելվածի:

2. Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարին` երկամսյա ժամկետում ապահովել Հայաստանի Հանրապետության զբաղվածության 2013-2018 թվականների ռազմավարության և սոցիալական ներգրավվածության մասին զեկույցի թարգմանությունը:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2012 ԹՎԱԿԱՆԻ ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 15-ԻՆ

 

Հավելված N 1

ՀՀ կառավարության

2012 թ. նոյեմբերի 8-ի

նիստի

N 45 արձանագրային որոշման

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԶԲԱՂՎԱԾՈՒԹՅԱՆ 2013-2018 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

 

Բովանդակություն

 

Ներածություն

1.  Տնտեսական զարգացումներ ու մարտահրավերներ

1.1. Մակրոտնտեսական իրավիճակը և ազդեցությունը զբաղվածության ոլորտի

վրա

1.2. Տնտեսական քաղաքականություն և բարեփոխումներ

1.3. Տնտեսական մարտահրավերներ

2.  Աշխատանքի շուկա. զարգացումներ և մարտահրավերներ

2.1. Աշխատաշուկայի իրավիճակային վերլուծություն

2.2. Աշխատանքի պայմաններ և վարձատրություն

2.3. Կրթական միտումներ

2.4. Աշխատաշուկայի մարտահրավերներ

3.  Զբաղվածության քաղաքականություն. զարգացումներ և մարտահրավերներ

3.1. Աշխատաշուկա և կրթական համակարգ

3.2. Աշխատավարձի քաղաքականություն և սոցիալ-աշխատանքային երաշխիքներ

3.3. Զբաղվածության պետական կարգավորում

3.4. Սոցիալական գործընկերություն

3.5. Զբաղվածության քաղաքականության մարտահրավերներ

4.  Զբաղվածության քաղաքականության բարեփոխումները

4.1. Զբաղվածության քաղաքականության նոր մոդելը և դրա ներդրումից

ակնկալվող հիմնական արդյունքները

4.2. Զբաղվածության քաղաքականության բարեփոխումների հիմնական թիրախային

ցուցանիշները և ապահովման ֆինանսական գնահատումը

5.  Զբաղվածության ռազմավարության իրականացման միջոցառումների ծրագիր

 

Հապավումների ցանկ

 

    ԱԱՀ         ավելացված արժեքի հարկ

    ԱՀԿ         Առևտրի  համաշխարհային կազմակերպություն

    ԱՄԿ         Աշխատանքի միջազգային կազմակերպություն

    ԱՎԾ         ազգային վիճակագրական ծառայություն

    ԱՊՀ         Անկախ պետությունների համագործակցություն

    ԱՊՏ         աշխատանքի պետական տեսչություն

    ԱՍՀՆ        աշխատանքի և  սոցիալական հարցերի նախարարություն

    ԱՏԳ         ազատ տնտեսական գոտիներ

    ԲՍՓԳ        բժշկասոցիալական փորձաքննական գործակալություն

    ԳՆ          գյուղատնտեսության նախարարություն

    ԶԼՄ         զանգվածային լրատվության միջոցներ

    ԶՊԾԳ        «Զբաղվածության պետական ծառայություն» գործակալություն

    ԷՆ          էկոնոմիկայի նախարարություն

    ՍԱՊԾ        սոցիալական ապահովության պետական ծառայություն

    ՀՀ          Հայաստանի Հանրապետություն

    ՀԱՄԿ        Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիա

    ՀԳՀՄ        Հայաստանի գործատուների հանրապետական միություն

    ՀՆԱ         Համախառն ներքին արդյունք

    ԿԳՆ         կրթության և  գիտության նախարարություն

    ՏԿՆ         տարածքային կառավարման նախարարություն

    ՖՆ          ֆինանսների նախարարություն

    ՄԱԿ         Միացյալ ազգերի կազմակերպություն

    ՄԿՈՒ        Մասնագիտական կրթություն և  ուսուցում

    ՄՊԾ         Միգրացիոն պետական ծառայություն

«Նորք» ՏՎԿ  «Նորք» տեղեկատվավերլուծական կենտրոն ՓԲԸ

    ՊՈԱԿ        պետական ոչ առևտրային  կազմակերպություն

    ՏԿՄ         տարածքային կառավարման մարմիններ

    ՏԻՄ         տեղական ինքնակառավարման մարմիններ

    ՓԲԸ         փակ բաժնետիրական ընկերություն

    ՓՄՁ         փոքր և  միջին ձեռնարկություններ

    ՓՄՁ ԶԱԿ     Փոքր և  միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ազգային կենտրոն

         

                              Ներածություն

                                           

1. Տնտեսության ընթացիկ և հեռանկարային զարգացման մակարդակից անկախ` զբաղվածության ոլորտը համարվում է երկրի սոցիալ-տնտեսական կայունության ապահովման առաջնահերթ այն ուղղություններից, որի պետական կարգավորումն ու կառավարումն ունեն օբյեկտիվ անհրաժեշտություն: Այստեղ պետք է կարևորել «աշխատանքային ռեսուրսի ընտրություն - աշխատանքի շուկա - բնակչության զբաղվածություն» շրջապտույտը, որի արդյունքում ոչ միշտ է պահպանվում արդյունավետ հավասարակշռությունը աշխատանքի շուկայում: ՈՒստի, պետության հիմնական թիրախն այս ոլորտում պետք է լինի լրացուցիչ գործադրումների միջոցով նշված հավասարակշռության ապահովումը:

2. Այլ կերպ ասած, զբաղվածության քաղաքականությունը պետք է մշտապես ուղղված լինի մի կողմից` տնտեսության կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ աշխատուժի ձևավորման, մյուս կողմից` աշխատուժի առաջարկի ներուժային և արդյունավետ իրացման համար պայմանների ապահովմանը:

3. Պետական կարգավորման վերը նկարագրված խնդիրն առավել ընդգծված է զարգացող տնտեսությամբ երկրներում, այդ թվում` Հայաստանի Հանրապետությունում: Դա հիմնականում պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ զարգացող երկրների տնտեսական համակարգերին, ընդհանուր առմամբ, հատուկ է աշխատանքի շուկայի քանակական և որակական քրոնիկ անհավասարակշռությունը: Այս պայմաններում էապես կարևորվում են զբաղվածության պետական կարգավորումը և այդ գործընթացների համակողմանի բարեփոխումների շարունակական անհրաժեշտությունը:

4. Զբաղվածության ոլորտի նպատակադրված պետական քաղաքականությունն իր ուղղակի ազդեցությունն է ունենում երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացումների և վերջին հաշվով` հասարակության բոլոր սոցիալական խմբերի կյանքի որակի բարձրացման վրա:

5. Զբաղվածության ոլորտի համակարգված ու նպատակային բարեփոխումների արդյունավետ իրականացման նպատակով մշակվել է Հայաստանի Հանրապետության զբաղվածության 2013-2018 թթ. ռազմավարությունը և իրականացման միջոցառումների ծրագիրը (այսուհետ` զբաղվածության ռազմավարություն):

6. Զբաղվածության ռազմավարության մեջ ներկայացված են զբաղվածության քաղաքականության միջնաժամկետ (2013-2018 թթ.) թիրախներն ու դրանց իրագործման լուծումները: Դիտարկված են զբաղվածության խթանման հնարավորությունները, տրված են դրանց ապաբևեռացման և համակարգման սկզբունքները, իրականացման մեխանիզմները, ռազմավարական բարեփոխումների ապահովման ֆինանսական գնահատականը:

7. Զբաղվածության ռազմավարությունը մշակվել է` հիմք ընդունելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, ոլորտի իրավական կարգավորումը, ինչպես նաև Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության զբաղվածության ոլորտին վերաբերող կոնվենցիաներն ու հանձնարարականները, Եվրոպական սոցիալական խարտիայի պահանջները, Եվրամիության եվրոպական հարևանության քաղաքականության ծրագիրը:

 

1. Տնտեսական զարգացումներ ու մարտահրավերներ

 

1.1. Մակրոտնտեսական իրավիճակը և ազդեցությունը զբաղվածության

ոլորտի վրա

 

8. Հայաստանում 1994-2001 թթ. ՀՆԱ միջին տարեկան աճի տեմպը կազմել է 5.9%: Երկրում տնտեսական աճի ակտիվացում է նկատվել 2000 թ. հետո (Գծ. 1), մասնավորապես` 2000-2011 թթ. ՀՆԱ միջին տարեկան աճի ցուցանիշը հասավ 7.8%, իսկ մինչև համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը` 2000-2007 թթ. կազմելով 11.75%: ՀՆԱ աճի հիմնական շարժիչ ուժը դիտվել է ներքին պահանջարկի ավելացումը:

 

Գծանկար 1. ՀՆԱ բացարձակ մեծությունը 2000-2011 թթ.

 

____________________________

ԻՐՏԵԿ - գծանկարը չի բերվում

 

9. Մյուս կողմից, երկրում ներքին և արտաքին աղբյուրներից կատարված ներդրումների ծավալները դեռևս հուսադրող չեն, ինչը բացասաբար է անդրադառնում կապիտալի համարժեքության և, հետևապես, նոր աշխատատեղերի ստեղծման գործընթացների վրա:

10. 2010-2011 թթ. ՀՆԱ առանձին ճյուղերում հիմնականում աճ է գրանցվել (Գծ. 2): Գյուղատնտեսության տեսակարար կշիռը ՀՆԱ 2010 թ. 17.1%-ից 2011 թ. աճել է մինչև 20.2%, արդյունաբերությունը` 15.4%-ից մինչև 16.3%, առևտուրը` 12.9%-ից մինչև 13.4%: Նշված ժամանակահատվածում ծառայությունների առանձին ճյուղերում նույնպես աճ է արձանագրվել, առողջապահությունը 3.2%-ից մինչև 3.8%, ֆինանսական գործունեությունը` 3.7%-ից մինչև 4.0%, անշարժ գույքի գործառնությունները` 4.9%-ից մինչև 5.2%: Իրենց դիրքերը զիջել են շինարարությունը` 17.3%-ից մինչև 12.8%, տրանսպորտը և կապը` 6.5%-ից մինչև 6.3%:

 

Գծանկար 2. ՀՀ ՀՆԱ կառուցվածքը 2010-2011 թթ.

 

____________________________

ԻՐՏԵԿ - գծանկարը չի բերվում

 

11. Սկսած 2002 թ.-ից ՀՆԱ միտումները էապես կորելացված են երկրում զբաղվածների թվաքանակի միտումներին (Աղյուսակ 1): Այլ կերպ ասած, գծանկարից երևում է, որ երկրում զբաղվածության մակարդակը էապես զգայուն է ՀՆԱ փոփոխությունների նկատմամբ:

12. Համանման պատկեր է արձանագրվել նաև ՀՆԱ առանձին ճյուղերի և տնտեսության մեջ զբաղվածների թվաքանակի միջև (Գծ. 4):

 

Գծանկար 3. ՀՆԱ և զբաղվածության մակարդակի աճի տեմպերը 2003-2011 թթ.

 

Գծանկար 4. ՀՆԱ և զբաղվածների թվաքանակը 2008-2011 թթ.

 

________________________________

ԻՐՏԵԿ - գծանկարները չեն բերվում

 

13. Հատկանշական է նաև, որ 2004-2011 թթ. ՀՀ միջին աշխատավարձի աճի միջին տարեկան տեմպը ավելի ցածր է` 110.5%, քան աշխատանքի արտադրողականության աճի միջին տարեկան տեմպը` 120% (Գծ. 6):

14. Մյուս կողմից, 2006-2011 թթ. ՀՀ զբաղվածության ոլորտին վերաբերող մի շարք ցուցանիշներ, եռամսյակային դիտարկմամբ, էապես կորելացված են ՀՆԱ: Այս արդյունքը թույլ է տալիս եզրահանգել, որ երկրի զբաղվածության ոլորտը փաստացի զգայուն է մակրոտնտեսական զարգացումների նկատմամբ (Աղյուսակ 1):

Օրինաչափ է նաև, որ գործազրկության մակարդակն ու աշխատանք փնտրողների թիվը ՀՆԱ հետ ունեն բացասական կորելացիա:

 

Աղյուսակ 1. ՀՀ 2006-2011 թթ. ՀՆԱ և զբաղվածության ոլորտին առնչվող եռամսյակային ցուցանիշների կորելացիաները

 

.__________________________________________________.

|                                         |   ՀՆԱ  |

|_________________________________________|________|

|Զբաղվածների թվաքանակ                     |   0.82 |

|_________________________________________|________|

|Տնտեսապես ակտիվ բնակչություն, հազ. մարդ  |   0.59 |

|_________________________________________|________|

|Միգրացիա, սալդո                          |   0.48 |

|_________________________________________|________|

|Գործազրկության մակարդակ, %               | - 0.43 |

|_________________________________________|________|

|Աշխատանք փնտրողների թվաքանակ, հազ. մարդ  | - 0.57 |

|_________________________________________|________|

|Թափուր աշխատատեղեր, աշխ. պահանջարկ, մարդ |   0.27 |

|_________________________________________|________|

|Նպաստի միջին չափը, դրամ                  |   0.34 |

|_________________________________________|________|

|Միջին աշխատավարձ                         |   0.47 |

.__________________________________________________.

 

1.2. Տնտեսական քաղաքականություն և բարեփոխումներ

 

15. Հայաստանում ձեռնարկատիրության զարգացմանն են միտված տնտեսական քաղաքականության հիմնական ուղղություններն ու ծրագրերը, այդ թվում` առանձին տարածաշրջանների սոցիալ-տնտեսական զարգացման և դրանց մակարդակների համահարթեցման ծրագրերը:

16. ՀՀ կառավարությունը գործարար և ներդրումային միջավայրի բարելավումը դիտարկում է որպես տնտեսական զարգացման կարևորագույն ուղղություններից մեկը և նպատակ ունի Հայաստանում ստեղծել ձեռնարկատիրական գործունեության պետական կարգավորումների, ծառայությունների և ընթացակարգերի պարզ, թափանցիկ և քիչ ծախսատար համակարգ, հավասար մրցակցային պայմաններ, գործարարությանը օժանդակող զարգացած շուկայական ենթակառուցվածքներ:

17. Համաշխարհային բանկի «Doing Business» ծառայության տվյալներով, վերջին տարիներին Հայաստանում գործարար միջավայրի ընդհանրական ցուցանիշը գրեթե կայուն աճել է: Այսպես, Հայաստանին վերաբերող «Doing Business 2012» վերլուծության համաձայն (1), Հայաստանը բիզնեսի հիմնադրման ցուցանիշով 183 երկրների շարքում 10-րդ տեղում է և առաջ է անցել 10 կետով: Համաշխարհային բանկի Հայաստանին վերաբերող հետազոտության մեջ նշվում է, որ բիզնեսի ֆորմալ հիմնադրման գործընթացը ստեղծում է մի շարք ուղղակի դրական հնարավորություններ նաև զբաղվածների համար (2):

 

______________________________

1) Doing Business in Armenia, 2012, The World Bank, 2012, main indexes- http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/armenia

2) «Doing Business 2012 Armenia, Doing Business in a More Transaprent World. The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank, 2012», էջ 14 - http://www.doingbusiness.org/~/media/fpdkm/doing%20business/documents/ profiles/country/ARM.pdf

 

18. Տնտեսության իրական հատվածի պետական աջակցության շրջանակներում ներկայացվող հիմնական խնդիրների շարքում է արդյունաբերության զարգացող ճյուղերը բարձրակարգ մասնագետներով ապահովումը: Այս ուղղությամբ կարևորվում է գործատուների և աշխատողների միջև սոցիալական նոր հարաբերությունների զարգացումը:

Շարունակվում են հարկային և մաքսային բարեփոխումները, տնտեսության առանձին ոլորտներին տրամադրվող արտոնությունները, որոնք հիմնականում սկիզբ են առել համաշխարհային ճգնաժամի հաղթահարման ծրագրերի շրջանակներում և նպատակադրված են նաև առկա աշխատատեղերի պահպանմանը, գյուղական բնակավայրերում ոչ գյուղատնտեսական` նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը, ինչպես նաև փոքր և միջին ձեռնարկատիրության ու ինքնազբաղվածության խթանմանը:

Հայաստանի գյուղի և գյուղատնտեսության 2010-2020 թթ. կայուն զարգացման ռազմավարությամբ կարևորվում է գյուղատնտեսության և գյուղին պետական ակտիվ աջակցությունը: Այն առավելապես ուղղված է գյուղատնտեսությունում տնտեսվարողների համար գործունեության և ներդրումների բարենպաստ պայմանների ապահովմանը, գյուղատնտեսական զբաղվածության խթանմանը և այլն:

19. Կարևորելով ՓՄՁ դերը երկրի հեռավոր և սահմանամերձ բնակավայրերի զարգացման, նոր աշխատատեղերի ստեղծման, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման, հասարակության միջին խավի ձևավորման, երկրում սոցիալական և քաղաքական կայունության ապահովման, ինովացիաների խթանման գործում` ՓՄՁ համարվում է երկրի տնտեսական զարգացման քաղաքականության ռազմավարական և գերակա ուղղություններից մեկը:

ՓՄՁ սկսնակ գործարարների ձեռներեցության աջակցության ծրագրում շահառուների ներգրավման նպատակով ՓՄՁ ԶԱԿ-ը համագործակցում է ԶՊԾԳ հետ: Այս տեսանկյունից հատկանշական է, որ զբաղվածության ամենամյա պետական կարգավորման ծրագրերի շրջանակներում ևս գործազուրկներին և հաշմանդամներին տրամադրվում է ֆինանսական աջակցություն` ձեռնարկատիրական գործունեության պետական գրանցման նպատակով: Այս ծրագրում ընդգրկվող անձանց տրամադրվում է նաև անվճար խորհրդատվություն, անհրաժեշտության դեպքում կազմակերպվում է մասնագիտական ուսուցում:

20. Համայնքներում զբոսաշրջության զարգացման, զբոսաշրջության ոլորտում և զբոսաշրջության հետ առնչվող ոլորտներում նոր աշխատատեղեր ստեղծելու նպատակով մշակվել և իրականացվում են մի շարք ծրագրեր, այդ թվում` տարեկան: Զբոսաշրջության ոլորտը Հայաստանում հանդիսանում է նաև տարածքային համաչափ զարգացման ներուժային հիմնական ուղղություններից:

21. Տարածքային զարգացման հայեցակարգով, որպես հիմնական ուղղություն, սահմանված է մրցունակ և գրավիչ տարածքների (զարգացման կենտրոններ) որոշումը, որոնք կարող են ապահովել նաև շրջակա տարածքների տնտեսական զարգացումը: Հայեցակարգով սահմանված նպատակներից են հանդիսանում ձեռներեցության խթանման համալիր պայմանների ապահովումը, բնակչության սոցիալական խնդիրների լուծումը և արդյունավետ զբաղվածության ապահովումը:

22. Ինովացիոն տնտեսության ձևավորման մեկնարկային ռազմավարության հայեցակարգի հիմքում դրվել են ազգային ինովացիոն համակարգի ձևավորումն ապահովող իրավական դաշտի, բիզնես կարողությունների, կրթության, ինովացիոն և ֆինանսական ենթակառուցվածքի զարգացմանն ու բարեփոխմանն ուղղված նախագծերը: Այս շրջանակներում նախատեսված` արտադրողականության բարձրացման և հմտությունների զարգացման նախագծերում ամրագրված է աշխատողների պարբերաբար ուսուցանման և վերապատրաստման անհրաժեշտությունը:

23. Երկրի տնտեսական զարգացման և աճի ապահովման նախապայմաններից է ենթակառուցվածքների զարգացումը, ինչի ապահովման նպատակով արդի աշխարհում լրացուցիչ միջոցներ են ներգրավում պետական-մասնավոր գործընկերության սկզբունքով: Հայաստանում ևս պետական-մասնավոր գործընկերությունն ունի ընդլայնման և զարգացման լայն հեռանկարներ և անհրաժեշտություն:

 

1.3. Տնտեսական մարտահրավերներ

 

24. Հայաստանում զբաղվածության ոլորտի հեռանկարային զարգացումների տեսանկյունից առանձնացվում են տնտեսական հետևյալ հիմնական մարտահրավերները`

1) պետության կողմից տնտեսական ներդրումների խթանման հիմնական գործոնների շարքում` կայուն զբաղվածության ապահովման դիտարկումը.

2) համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի հաղթահարմանն ուղղված` ձեռնարկատիրության զարգացման խթանման նոր մոտեցումների և գործիքակազմի խորացման և կիրառման շարունակականության հետևողական ապահովում.

3) ՓՄՁ ոլորտի հետագա զարգացման, բնակչության արդյունավետ ինքնազբաղվածության և զբաղվածության խթանման նպատակով` ՓՄՁ սուբյեկտներին տրամադրվող պետական աջակցության և զբաղվածության ամենամյա պետական ծրագրերի պլանավորման և իրականացման գործընթացներում ներգրավված պետական մարմինների միջև հստակ մեխանիզմներով մշտական կապի ապահովումը.

4) իրականացվող տնտեսական բազմակողմանի բարեփոխումների և զարգացման պետական աջակցության ծրագրերի արդյունքում արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտներում ստեղծվող նոր աշխատատեղերի, գյուղատնտեսության ոլորտի նախընտրելի մասնագիտացմամբ պայմանավորված` աշխատանքային ռեսուրսներով ամբողջական և արդյունավետ ապահովումը.

5) աշխատանքի արտադրողականության` միջին աշխատավարձի նկատմամբ դրսևորած առաջանցիկ աճի միջին տարեկան տեմպի պահպանման անհրաժեշտությունը, միևնույն ժամանակ` խթանելով աշխատավարձերի մակարդակների բարձրացումը.

6) Համաշխարհային բանկի «Doing Business» ծառայության կողմից Հայաստանում աշխատանքային իրավահարաբերությունների արդյունավետության վարկանշված ցուցանիշի հետևողական բարելավումը` ՀՀ աշխատանքային օրենսդրության և դրա կատարման նկատմամբ վերահսկողության իրավական հիմքերի ամբողջականացման ճանապարհով.

7) պետական-մասնավոր գործընկերության շրջանակներում սոցիալ-աշխատանքային ոլորտի ամբողջական ներառումը, որի արդյունավետ զարգացման հիմնական պայմաններից պետք է հանդիսանա սոցիալական գործընկերությունը:

 

2. Աշխատանքի շուկա. զարգացումներ և մարտահրավերներ

 

2.1. Աշխատաշուկայի իրավիճակային վերլուծություն

 

25. Աշխատաշուկայի իրավիճակի նկարագրության համար հիմք են հանդիսացել ՀՀ ԱՎԾ, ԶՊԾԳ կողմից ներկայացվող պաշտոնական վիճակագրությունը, այդ թվում` «Գործ» տեղեկատվական համակարգի միջոցով, ինչպես նաև, որպես այլընտրանքային տեղեկատվություն, նշված ժամանակահատվածում տարբեր կազմակերպությունների կողմից իրականացված աշխատաշուկայի և զբաղվածության ոլորտի հետազոտությունների և վերլուծությունների արդյունքները: Աշխատաշուկայի իրավիճակի նկարագրության համար հիմնական ժամանակահատված է առանձնացվել 2008-2011 թթ.:

26. Աշխատաշուկայի հիմնական ցուցանիշներն ամփոփ ներկայացվում են Հայաստանի վիճակագրական տեղեկագրքերում, մասնավորապես` աշխատանքային ռեսուրսներ, տնտեսապես ակտիվ բնակչություն, տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակչություն, ոչ ֆորմալ զբաղվածություն, միգրացիայի հաշվեմնացորդ:

27. Ժողովրդագրական միտումների տեսանկյունից հատկանշական է այն հանգամանքը, որ ըստ մարզային բաշխվածության` բնակչության թվաքանակի, աշխատանքային ռեսուրսների ցուցանիշների համադրումից պարզվում է. աշխատանքային ռեսուրսները, առանձին բացառություններով, ավելի քիչ չափով են կենտրոնացված Երևան քաղաքում, քան բնակչությունը: Նույն պատկերն է նաև տնտեսապես ակտիվ բնակչություն - աշխատանքային ռեսուրսներ, զբաղվածներ - տնտեսապես ակտիվ բնակչություն, զբաղվածներ - աշխատանքային տարիքի հաշմանդամներ հարաբերակցության մեջ: Նշված ընդհանրական պատկերից շեղումներ են արձանագրված ՀՀ Լոռու, Շիրակի, Կոտայքի, Սյունիքի և Տավուշի մարզերում: Բնականաբար, նշված մարզերում միջին հանրապետականից բարձր է նաև պաշտոնապես գրանցված գործազրկության մակարդակը:

28. Մյուս կողմից, 2008 թ. հետ համեմատ 2011 թ. աշխատանքային ռեսուրսների աճը շուրջ 4 անգամ գերազանցել է բնակչության թվաքանակի աճին: Թեև տնտեսապես ակտիվ բնակչության թվաքանակն աճել է, սակայն զբաղվածության ցուցանիշը հիմնականում դրսևորել է նվազման միտում: Նվազել է նաև տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակչության թվաքանակը:

29. Զբաղվածության կրճատման տեմպը 2008-2011 թթ. ավելի քան 1.3 անգամ գերազանցում է ոչ ֆորմալ զբաղվածության կրճատման տեմպին: Միևնույն ժամանակ, առանձին մարզերում էական շեղումներ են արձանագրվել զբաղվածության և ոչ ֆորմալ զբաղվածության փոփոխությունների ցուցանիշներում:

30. Աշխատանքային միգրացիայի գործոնը ևս կարևորվում է աշխատաշուկայի արդյունավետ հավասարակշռության ձևավորման շրջանակներում: Հայաստանը կարելի է համարել գերակտիվ արտաքին միգրացիոն միտումներ ունեցող երկիր:

Ոչ առևտրային նպատակներով Հայաստան փոխանցված դրամական միջոցների վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ այն ունի հստակ աճի միտում վերջին տասնամյակում, բացառությամբ 2008-2009 թթ.:

ՀՀ սահմանային անցման կետերով իրականացվող ուղևորափոխադրումների հաշվեկշիռը 2008-2011 թթ., ըստ սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական համակարգով ստացված տվյալների, կազմել է 138.6 հազար: Հատկանշական է, որ 2008-2009 թթ. ուղևորափոխադրումների հաշվեկշիռը շուրջ 2 անգամ փոքր է եղել, քան 2010-2011 թթ. ցուցանիշը (Գծ. 5):

Ըստ փորձագիտական գնահատումների այս միտումը հիմնականում պայմանավորված է 2008 թ. սկիզբ առած համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամով, որի արդյունքում Հայաստանից աշխատանքային միգրանտներ ընդունող հիմնական երկրներում 2008-2009 թթ. տնտեսական վիճակի կտրուկ վատացման պատճառով էապես կրճատվեց նաև Հայաստանից արտագնա աշխատանքային միգրանտների թիվը:

 

Գծանկար 5. ՈՒղևորափոխադրումների հաշվեկշիռը Հայաստանի Հանրապետությունում 2000-2011 թթ.

 

____________________________

ԻՐՏԵԿ - գծանկարը չի բերվում

 

31. Մյուս կողմից, դիտարկվող ժամանակահատվածում, չնայած որոշակի բարելավման, առկա են քանակական և որակական անհամապատասխանություններ` ըստ սեռատարիքային կազմի, կրթության մակարդակի, մարզային բաշխվածության, զբաղվածության պետական ծառայությունում հաշվառված շահառուների առանձին խմբերի ցուցանիշների և շահառուների յուրաքանչյուր խմբի գծով աշխատանքի տեղավորվածների ցուցանիշների դրսևորած միտումներում:

2008-2011 թթ. զբաղվածության պետական ծառայությունում հաշվառված աշխատանք փնտրողների թվաքանակը նվազել է, իսկ գործազուրկների և աշխատանք փնտրող չզբաղված հաշմանդամների թվաքանակներն աճել են:

01.01.2009 թ. հետ համեմատ` 01.01.2012 թ. դրությամբ պաշտոնապես գրանցված գործազրկության մակարդակը կրճատվել է, իսկ գործազրկության մակարդակը` հաշվարկված ՀՀ ԱՎԾ կողմից տնային տնտեսությունների հետազոտության արդյունքներով (3), աճել է: Տնային տնտեսությունների հետազոտության արդյունքներով հաշվարկված գործազրկության մակարդակը պաշտոնապես գրանցված գործազրկության մակարդակին գերազանցել է 3 անգամ:

 

_________________________________

3) Գործազրկության մակարդակի ցուցանիշը ներկայումս գնահատվում է երկու տարբեր եղանակներով: Առաջինը, հիմնված է ԶՊԾԳ գրանցված և վարչական հաշվառմամբ ստացվող տեղեկատվության վրա, երկրորդը` ՀՀ ԱՎԾ կողմից տնային տնտեսություններում իրականացվող աշխատուժի ընտրանքային հետազոտության արդյունքների հիման վրա` հաշվարկված Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության մեթոդաբանությամբ: Առաջին դեպքում գյուղատնտեսական նշանակության հողի սեփականատերերին համարում են զբաղված, ինչն էլ էականորեն ազդում է գործազրկության մակարդակի ցուցանիշների մեծության վրա: Նշված մակարդակների տարբերության վրա որոշակի ազդում է նաև այն հանգամանքը, որ այս կամ այն պատճառներով գործնականում ոչ բոլոր շահառուներն են դիմում ԶՊԾԳ:

 

2011 թ. ընթացքում ԶՊԾԳ կողմից հաշվառումից հանված աշխատանք փնտրողների, գործազուրկների, աշխատանք փնտրող չզբաղված հաշմանդամների թվաքանակներն ունեցել են էական աճ 2008 թ. հետ համեմատ, որը միջինում կազմել է շուրջ 35%: Այս իմաստով, որպես դրական միտում է գնահատվում այն, որ այդ նույն ժամանակահատվածում հաշվառումից հանված անձանցից աշխատանքի տեղավորվածների թվաքանակն աճել է շուրջ 80%-ով:

32. Աշխատաշուկայի պետական կարգավորման տեսանկյունից դեռևս մտահոգիչ է այն փաստը, որ 2011 թ. ԶՊԾԳ հաշվառված անձանցից աշխատանքի տեղավորվածների մեջ շուրջ 20% տեսակարար կշիռ են ունեցել անձինք, որոնք տեղավորվել են աշխատանքի զբաղվածության ամենամյա պետական ծրագրերի կամ ԶՊԾԳ միջնորդությամբ ԶՊԾԳ գրանցված թափուր աշխատատեղերը լրացնելու արդյունքում: Խնդիրն առավել է ընդգծվում, եթե նկատի ունենանք, որ աշխատանքի տեղավորման նշված ցուցանիշը 2008 թ. հետ համեմատ դրսևորել է նվազման միտում:

33. Աշխատաշուկայի իրավիճակային զարգացումների տեսանկյունից էապես կարևորվում են զբաղվածության ամենամյա պետական ծրագրերի արդյունքները, որոնք վերլուծվել են 01.01.2008-01.01.2012 թթ.` որպես մեկ միասնական ժամանակահատված: Վերլուծության մեջ չեն ներառված «Առնվազն մեկ տարվա ապահովագրական ստաժ ունեցող գործազուրկի թաղման նպաստի վճարում» ծրագիրը և «Վարձատրվող հասարակական աշխատանքների կազմակերպում» ծրագիրը (4), որը դադարեցվել է 01.05.2011 թ.: «Մասնագիտություն ունեցող, սակայն աշխատանքային փորձ չունեցող գործազուրկների և աշխատանք փնտրող չզբաղված հաշմանդամների աշխատանքային պրակտիկայի կազմակերպումը գործատուի մոտ» և «Աշխատանք փնտրող չզբաղված հաշմանդամների համար աշխատատեղերի հարմարեցումը գործատուի մոտ» ծրագրերը ներդրվել են 2011 թ. և առանձին վերլուծված չեն:

 

_____________________________

4) Աշխատանքի տեղավորման ցուցանիշներում չեն ներառվել վարձատրվող հասարակական աշխատանքներում ընդգրկվածների թիվը:

 

Գործազրկության նպաստի վճարում ծրագրում ընդգրկված գործազուրկների տարեկան միջին թվաքանակը կազմել է 28713 անձ: Մասնագիտական ուսուցման ծրագրերում ընդգրկված անձանց միջին տարեկան թվաքանակը կազմել է 1446, այդ թվում` գյուղատնտեսական նշանակության հողի սեփականատեր հանդիսացող աշխատանք փնտրող անձինք` 180: Մասնագիտական ուսուցման ծրագրեր կազմակերպվել են նաև միջազգային կազմակերպությունների ֆինանսավորմամբ, որի շրջանակներում ներգրավված շահառուների ընդհանուր թիվը կազմել է 795: Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց աշխատանքի ընդունելիս աշխատավարձի մասնակի փոխհատուցում գործատուին ծրագրում ընդգրկված անձանց տարեկան միջին թվաքանակը կազմել է 139, որից հաշմանդամ` 60: Այլ վայր աշխատանքի գործուղման կապակցությամբ գործազուրկների և աշխատանք փնտրող չզբաղված հաշմանդամների նյութական ծախսերի հատուցում ծրագրում ընդգրկված անձանց միջին տարեկան թվաքանակը կազմել է 8, ընդ որում` ծրագրում հաշմանդամներ չեն ընդգրկվել: Ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու նպատակով պետական գրանցման համար գործազուրկներին և աշխատանք փնտրող չզբաղված հաշմանդամներին տրամադրվող ֆինանսական աջակցություն ծրագրում ընդգրկված անձանց միջին տարեկան թվաքանակը կազմել է 60, որից հաշմանդամ` 3:

Ըստ տարիքային խմբերի` ծրագրերում ընդգրկման ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է 31-54 տարիքային խմբում, ինչը կարելի է գնահատել դրական միտում` նկատի ունենալով նաև երիտասարդների շրջանում արձանագրվող միջինից էապես բարձր գործազրկության մակարդակը:

34. Աշխատաշուկայի ամենամյա պետական կարգավորման ծրագրերի գնահատման ամբողջական համակարգ դեռևս ներդրված չէ, ինչն այդ ծրագրերը վերլուծելու առումով օբյեկտիվ դժվարություններ է հարուցում:

Այս իրավիճակում ծրագրերի վերջնական նպատակի առումով` որպես արդյունավետության որոշարկման ընդհանրական կողմնորոշիչ ցուցանիշներ են առաջարկվում. ծրագրերի արդյունքում կայուն զբաղվածության քանակական ցուցանիշը (Թկ.զ), ծրագրերի արդյունքում կայուն զբաղվածության ապահովման գործակիցը (Զկ.գ) և ծրագրերի արդյունքում կայուն զբաղվածության ապահովման նպատակով պետական բյուջեից փաստացի ծախսված ֆինանսական միջոցների միավոր արժեքը (ՄԱկ.զ):

 

Զկ.գ = Թկ.զ / Թծ.շ X 100%,

 

որտեղ`

 

Թծ.շ` բոլոր ծրագրերում ընդգրկված շահառուների թվաքանակների հանրագումարը.

Թկ.զ = ծրագրերը (մասնագիտական ուսուցում և աշխատանքային պրակտիկայի կազմակերպում) ավարտելուց հետո 3 ամսվա ընթացքում աշխատանքի տեղավորվածների և ձեռնարկատիրական գործունեություն սկսածների թվաքանակ + ծրագրերի (այլ վայր աշխատանքի գործուղում, ձեռնարկատիրական գործունեության պետական գրանցման համար ֆինանսական աջակցության տրամադրում, գործատուի աշխատավարձի մասնակի փոխհատուցում, գործատուի մոտ աշխատատեղի հարմարեցում) արդյունքում աշխատանքի տեղավորվածների և ձեռնարկատիրական գործունեություն սկսածների թվաքանակ + ծրագիրը (գործազրկության նպաստի վճարում) սկսվելուց հետո 12 ամսվա ընթացքում աշխատանքի տեղավորվածների և ձեռնարկատիրական գործունեություն սկսածների թվաքանակ - բոլոր նշված ծրագրերը (բացի գործազրկության նպաստի վճարման ծրագրից) ավարտելուց հետո 6 ամսվա ընթացքում աշխատանքից ազատվածների և ձեռնարկատիրական գործունեությունը դադարեցրածների թվաքանակ.

ՄԱկ.զ = բոլոր ծրագրերի գծով պետական բյուջեից փաստացի ֆինանսական ծախսերի հանրագումար / Թկ.զ:

 

35. Դիտարկվող ժամանակահատվածում Թկ.զ-ն կազմել է շուրջ 3189 անձ, Զկ.գ-ն` շուրջ 10.5%, իսկ ՄԱկ.զ-ն` շուրջ 1.31 մլն դրամ, որոնք ծրագրերի ոչ ֆինանսական և ֆինանսական արդյունավետության տեսանկյունից, որպես ռազմավարական թիրախային ցուցանիշներ, ենթակա են հետևողական բարելավման:

Այս ցուցանիշները` առանձին ծրագրերի արդյունավետության գնահատման առումով ևս կարող են կողմնորոշիչ լինել: Դիտարկվող ժամանակահատվածում վերջիններս, ոչ էական շեղումներով, ունեցել են գրեթե նույն պատկերը:

36. Ինչպես երևում է աշխատաշուկայի ամենամյա պետական կարգավորման ծրագրերի ցուցանիշների ամփոփ վերլուծությունից, ռազմավարական կարգավորման առումով դեռևս առկա են արդյունավետության և հասցեականության տեսանկյունից անցանկալի շեղումներ` ըստ սեռատարիքային կազմի, կրթության մակարդակի, մարզային բաշխվածության ծրագրերում ընդգրկված շահառուների առանձին խմբերի ցուցանիշների և աշխատաշուկայի իրավիճակային զարգացումներով պայմանավորված` ծրագրերի ներուժային շահառուների ցուցանիշների դրսևորած միտումներում:

 

2.2. Աշխատանքի պայմաններ և վարձատրություն

 

37. 2003-2007 թթ. ինչպես համաշխարհային տնտեսությունում, այնպես էլ Հայաստանում գրանցվել է տնտեսական վերելքի ժամանակաշրջան: Հայաստանում շուկայական տնտեսությանն անցման դժվարին գործընթացներից հետո ձեռք բերվեց որոշակի սոցիալական բարեկեցություն` վարձու աշխատողների և հասարակության մյուս խմբերի համար: Սակայն 2008 թ. սկիզբ առած համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը էապես ցնցեց նաև Հայաստանի տնտեսությունը, որն առավելապես արտահայտվեց 2009 թ. առաջին եռամսյակից:

38. Հայաստանում 2008-2009 թթ. շարունակվեց նվազագույն աշխատավարձի բարձրացումը, մասնավորապես` նախորդ տարվա համեմատ 2008 թ. նվազագույն աշխատավարձն աճել է 25%-ով, իսկ 2009 թ.` 20%-ով: 2010 թ. նվազագույն աշխատավարձի աճ չգրանցվեց, իսկ 2011 թ.` աճեց 8.3%-ով:

39. ՀՀ պաշտոնական վիճակագրության համաձայն, միջին անվանական աշխատավարձի նախնական գնահատականը 2011 թ. հունվար-դեկտեմբերին կազմել է 115451 դրամ (5), որը 2008 թ. նկատմամբ աճել է շուրջ 26.1%-ով: 01.01.2012 թ. դրությամբ նվազագույն աշխատավարձը կազմել է 2011 թ. հունվար-դեկտեմբեր ամիսների դրությամբ ձևավորված միջին ամսական աշխատավարձի 28.2%-ը:

 

________________________

5) Ցուցանիշում ներառված չեն փոքր և գերփոքր կազմակերպությունների տվյալները: Դրանց ներառմամբ հաշվարկները պաշտոնական վիճակագրությամբ կամփոփվեն 2012 թ. սեպտեմբեր ամսին:

 

40. Մյուս կողմից, եթե 2008 թ. ընդունենք որպես բազային տարի, ապա սպառողական գների ինդեքսը 2008-2011 թթ. կազմել է 120.5%, իսկ նվազագույն աշխատավարձն աճել է 30%-ով:

41. Փաստորեն, նկատի ունենալով վերը նկարագրված աշխատավարձերի մակարդակների և սպառողական գների ինդեքսի 2008-2011 թթ. դինամիկաները` իրական աշխատավարձն, ընդհանուր առմամբ, նշված ժամանակահատվածում դանդաղ աճել է:

42. Աշխատանքի արտադրողականության ցուցանիշների գծով ՀՀ առանձին վիճակագրություն չի վարվում: Աշխատանքի արտադրողականության ընդհանրական դիտարկման համար հաշվարկվել են հետևյալ ցուցանիշները` երկրում ՀՆԱ մեծության և զբաղվածների փաստացի ընդհանուր աշխատաժամանակի հարաբերությունը, ինչպես նաև աշխատանքի տարեկան արտադրողականությունը (մեկ աշխատողի հաշվով ավելացված արժեքը), որը կազմում է ՀՆԱ և զբաղվածների թվաքանակի հարաբերությունը:

Ինչպես երևում է գծանկարներ 6-ից և 7-ից, 2004-2011 թթ. ընթացքում աշխատանքի տարեկան արտադրողականությունն աճել է 191.0%-ով: Նշված տարիների ընթացքում նվազում է արձանագրվել միայն 2009-2010 թթ.` շուրջ 10%-ով:

 

Գծանկար 6. ՀՀ աշխատանքի տարեկան արտադրողականությունը, 2004-2011 թթ.

 

Գծանկար 7. ՀՀ աշխատանքի տարեկան արտադրողականությունն ըստ տնտեսության ոլորտների, 2010 թ.

 

________________________________

ԻՐՏԵԿ - գծանկարները չեն բերվում

 

43. Հայաստանում սոցիալ-աշխատանքային նվազագույն երաշխիքներն ու պայմանները ներկայացված են հետևյալ հիմնական ցուցանիշներով և դրանց միտումներով:

ՀՀ պետական բյուջեից 2011 թ. աշխատողների հղիության և ծննդաբերության նպաստի վճարմանն ուղղված ֆինանսական միջոցները 2008 թ. համեմատ աճել են շուրջ 46.3%, իսկ նպաստառուների թվաքանակը` շուրջ 23%-ով: 2011 թ. ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստի վճարմանն ուղղված միջոցները նվազել են շուրջ 7%-ով, իսկ նպաստառուների թվաքանակը` շուրջ 29%-ով: Մինչև 2 տարեկան երեխայի խնամքի նպաստի վճարման համար նախատեսված միջոցները 2011 թ. աճել են շուրջ 13 անգամ, իսկ նպաստ ստացողների միջին ամսական թվաքանակը` շուրջ 2.3 անգամ:

Կարելի է նկատել, որ 2008-2011 թթ. վերը նկարագրված նպաստների ֆինանսական և ոչ ֆինանսական ցուցանիշները, բացառությամբ ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստառուների թվաքանակը, ունեցել են կայուն աճի միտում, ինչը գնահատվում է որպես դրական զարգացում` նկատի ունենալով նաև համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի մակրոտնտեսական բացասական ազդեցություններն այդ նույն ժամանակահատվածում:

44. ՀՀ պաշտոնական վիճակագրությունում առկա տեղեկատվության համաձայն, 2008 թ. դժբախտ դեպքերի թիվը հանրապետությունում կազմել է 76, իսկ 2010 թ.` 59: Մասնագիտական հիվանդությունների թիվը 2008-2010 թթ. եղել է 0: Դժբախտ դեպքերից տուժածների թվաքանակը 2008 թ. կազմել է 76, իսկ 2010 թ.` 59: Աշխատանքի վայրում դժբախտ դեպքերի հետևանքով մահացածների թիվը 2008 թ. կազմել է 12, իսկ 2010 թ.` 8: 2008 թ. ընթացքում դժբախտ պատահարների հետևանքով հաշմանդամ են դարձել 8 աշխատողներ, իսկ 2010 թ.` 6:

Աշխատողների անվտանգությունը և առողջությունը բնութագրող ներկայացված ցուցանիշներից ակնհայտ է, որ ՀՀ պաշտոնական վիճակագրության մեջ այս գծով տեղեկատվությունը խիստ ընդհանրական է, որի արդյունքում հնարավոր չէ խորքային գնահատումներ իրականացնել:

45. Աշխատանքային օրենսդրության խախտումները բնութագրող ցուցանիշների միտումները ևս կարևորվում են աշխատանքի պայմանների նկարագրության համատեքստում:

Համաձայն ՀՀ աշխատանքի պետական տեսչության կողմից ներկայացվող և հրապարակվող տարեկան հաշվետվությունների` տեսչության կողմից իրականացված ստուգումների և ուսումնասիրությունների արդյունքում արձանագրվել է հետևյալ պատկերը. 2011 թ. չգրանցված աշխատողների արձանագրված թվաքանակը կազմել է 1260, որի աճը 2008 թ. հետ համեմատ` 7.4 անգամ: 2011 թ. արձանագրվել է շուրջ 842 մլն ՀՀ դրամի չափով գործատուների կողմից չվճարված աշխատավարձ, որի աճը 2008 թ. հետ համեմատ` շուրջ 5 անգամ: 2011 թ. արձանագրվել են ՀՀ աշխատանքային օրենսդրության 15119 այլ խախտումներ, աճը` շուրջ 2.3 անգամ:

Փաստորեն, ՀՀ ԱՊՏ կողմից իրականացված վերահսկողության արդյունքները ընդհանրական բնութագրող ցուցանիշներում անցած չորս տարիների ընթացքում գրանցվել է զգալի աճ, ինչը հիմնականում ձեռք է բերվել վարչարարության բարելավման, իրականացվող գործառնական բարեփոխումների, այլ ոչ թե իրավախախտումների ավելացման հետևանքով: Նշված ժամանակահատվածում այս առումով հատկանշական է նաև, որ կրճատվել է ոչ ֆորմալ զբաղվածության ցուցանիշը:

ՀՀ դատական դեպարտամենտից ստացված տեղեկատվության համաձայն, 01.01.2008 թ.-ից մինչև 01.04.2011 թ. ընկած ժամանակահատվածում ՀՀ դատարաններում աշխատանքային վեճերի վերաբերյալ քննված գործերով դատական ակտերի ուսումնասիրության արդյունքում, ընդհանուր առմամբ, արձանագրվել է հետևյալ պատկերը. աշխատանքային վեճերի վերաբերյալ ներկայացվել է 920 հայց, որից բավարարվել է 529-ը:

Այլ կերպ ասած, ըստ աշխատանքային վեճերի ներկայացված վիճակագրության, շուրջ 60% են կազմել աշխատանքային իրավունքի փաստացի խախտումների դեպքերը, ինչը բարձր ցուցանիշ է: Այս առումով հատկանշական է նաև ՀՀ ԱՊՏ կողմից 2008-2011 թթ. բացահայտված աշխատանքային օրենսդրության խախտման դեպքերի վիճակագրությամբ արտացոլվող հիմնական ցուցանիշների արձանագրած զգալի աճը:

 

2.3. Կրթական միտումներ

 

46. Հայաստանում բավական բարձր է գրագիտության մակարդակը, որը 2001 թ. մարդահամարի արդյունքներով` 7 և բարձր տարիքի բնակչության շրջանում կազմել է 99.4%, ունի կայուն միտում և չի զիջում զարգացած երկրների համապատասխան ցուցանիշին: Հիմնական կրթության համակարգում պահպանվել է բարձր ընդգրկվածությունը, որը 2011 թ. կազմել է 91.8%: Սակայն համեմատաբար ցածր է եղել միջնակարգ դպրոցի բարձր դասարաններում (ավագ դպրոցում) ընդգրկվածության աստիճանը` շուրջ 72.8%:

2000-2011 թթ. ընկած ժամանակահատվածում ՀՀ յուրաքանչյուր տարի աշխատաշուկա են մտել շուրջ 68 հազար շրջանավարտներ:

Վերջին տարիներին կրճատվել է մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների թիվը, դրան զուգընթաց աճել է դրանցում սովորողների թիվը: Վերջինս հիմնականում պայմանավորված է կրթության ոլորտում իրականացված բարեփոխումների արդյունքներով, մասնավորապես` կրթական եռաչափ համակարգի ներդրում, ինչպես նաև թվով 12 տարածաշրջանային բազմագործառութային քոլեջների կազմավորում և գործարկում: Նախնական մասնագիտական (արհեստագործական) ծրագրեր իրականացնող պետական ուսումնական հաստատությունների թիվը նվազել է 21.4%-ով, սակայն 24.8%-ով ավելացել է այդ հաստատություններում սովորողների թվաքանակը: Միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների թիվը նվազել է 3.8%-ով, իսկ ուսանողների թվաքանակը աճել է 3.1%-ով: Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ընդհանուր թիվը նվազել է 17.7%-ով, միաժամանակ` 82.8%-ով աճել է ուսանողների թվաքանակը:

ՀՀ ԿԳՆ կողմից «ՀՀ լրացուցիչ և շարունակական կրթության մասին ազգային զեկույցի» շրջանակներում կատարված հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ Հայաստանում ոչ ֆորմալ կրթություն իրականացնում են ավելի քան 245 կազմակերպություններ (Երևանում` 155), որոնք ունեն տարբեր իրավական-կազմակերպական ձևեր: 2010 թ. տվյալներով ոչ ֆորմալ ուսուցում են ստացել շուրջ 11 հազար մարդ, որից Երևանում` 3150 (կանայք 62%), մարզերում` 7850 (կանայք` 61%):

47. Վերը նկարագրված կրթական միտումներում վերջին տարիներին արձանագրված սովորողների և ուսանողների քանակական կայուն աճը որոշակի դրական ազդեցություն է ունեցել նաև գործատուների որակական պահանջների բավարարման, կրթական համակարգի կարողությունների հզորացման ուղղություններով:

Մյուս կողմից, հիմնվելով աշխատաշուկայի իրավիճակային վերլուծության արդյունքների վրա` կարելի է օբյեկտիվորեն փաստել, որ կրթական մակարդակի և զբաղվածության մակարդակի միջև առկա է դրական փոխկապվածություն:

 

2.4. Աշխատաշուկայի մարտահրավերներ

 

48. Հայաստանի աշխատաշուկայի իրավիճակային վերլուծության արդյունքներով առանձնացվում են հետևյալ հիմնական մարտահրավերները`

1) աշխատաշուկայի հիմնական ցուցանիշների և դրանց միտումների հետևողական բարելավումը` աշխատաշուկայի համակողմանի և խորքային իրավիճակից բխող նոր սկզբունքներով և համապատասխան գործիքակազմով ճկուն պետական կարգավորման պլանավորման և իրականացման ճանապարհով.

2) գործատուների հետ զբաղվածության պետական ծառայության համագործակցության խթանումը, ինչպես նաև այս ուղղությամբ նոր մոտեցումների, ժամանակակից մեթոդների համալիր ապահովման անհրաժեշտությունը.

3) աշխատաշուկայի պետական կարգավորման ծրագրերում ընդգրկված և աշխատաշուկայի իրավիճակային զարգացումներից բխող` ծրագրերի ներուժային շահառուների ցուցանիշների արդյունավետության և հասցեականության տեսանկյունից անցանկալի շեղումների բացառումը.

4) աշխատանքի վայրում դժբախտ դեպքերի և աշխատողների ձեռք բերած մասնագիտական հիվանդությունների, աշխատանքային իրավունքի փաստացի խախտումների դեպքերի` գործնականում լիարժեք գրանցման և հաշվառման համալիր հիմքերի ապահովումը.

5) անցումային շրջանին բնորոշ երևույթներով պայմանավորված և աշխատաշուկայի առաջարկի ու պահանջարկի ներկայիս անհավասարակշռության հիմնական պատճառներից հանդիսացող` աշխատաշուկայի և կրթական համակարգի միջև առկա քանակական խզման հետևողական կրճատումը:

 

3. Զբաղվածության քաղաքականություն. զարգացումներ և մարտահրավերներ

 

3.1. Աշխատաշուկա և կրթական համակարգ

 

49. Կրթական համակարգը դեռևս գտնվում է կառուցվածքային, բովանդակային և կառավարչական բարեփոխումների փուլում` միտված տնտեսության և աշխատանքի շուկայի կարիքներին համահունչ մասնագիտական կրթության և ուսուցման համակարգի ապահովմանը:

50. ՀՀ կրթության զարգացման 2011-2015 թթ. պետական ծրագրի համաձայն, բարեփոխումներն ուղղված են լինելու կրթությունը տնտեսության, գիտության և հասարակության արդի պահանջներին համապատասխանեցնելուն: Նախատեսվում է ստեղծել մասնագիտական կրթական հաստատությունների և տնտեսության համագործակցության և երկխոսության արդյունավետ մեխանիզմներ, որոնք հնարավորություն կտան կրթական ծրագրերը, մասնագետների պատրաստումն առավել ներդաշնակ դարձնել տնտեսության առաջնային ճյուղերի պահանջարկին:

ՄԿՈՒ 2012-2016 թվականների բարեփոխումների ծրագիրն ուղղված է ոլորտում արձանագրված ձեռքբերումների և տարածաշրջանային բազմագործառութային քոլեջների ներկայիս փորձի աստիճանական զարգացմանը և ընդլայնմանը: ՄԿՈՒ ոլորտի զարգացումը պայմանավորող հիմնական գործոններից առանձնացվում է աշխատաշուկայի պահանջարկը:

51. Բոլոնիայի և Կոպենհագենի գործընթացների սկզբունքներին համապատասխան իրականացվում են մի շարք նախաձեռնություններ` ուղղված մասնագիտական կրթության որակի բարելավմանը, աշխատաշուկայի պահանջներին և եվրոպական ստանդարտներին համապատասխան կադրերի պատրաստման կարողությունների հզորացմանը:

52. Չնայած գրանցված առաջընթացին, կրթության բոլոր մակարդակներում որակը շարունակում է մնալ գլխավոր հիմնախնդիրը: Բարձրագույն և հետբուհական կրթության ոլորտում նախատեսվում է եվրոպական որակավորումների շրջանակին համապատասխան ներդնել որակավորումների ազգային շրջանակ, ստեղծել և զարգացնել որակի ապահովման ազգային համակարգ, խթանել բուհերի և գործատուների փոխադարձ կապը, նպաստել սովորողների մասնագիտական կողմնորոշման և աշխատանքի տեղավորման խնդիրների լուծմանը:

53. Որակավորումների ազգային շրջանակը հանդիսանում է տնտեսություն-աշխատաշուկա-կրթություն կապն ապահովող հիմնական գործիքներից մեկը, որի հիման վրա որակավորումների յուրաքանչյուր մակարդակում մշակվում են` ըստ մասնագիտությունների որակավորումների բնութագրերը, որից էլ բխում են մասնագիտական կրթական չափորոշիչները և ուսումնական ծրագրերը:

Այս շղթայի յուրաքանչյուր փուլ ենթադրում է շահակից բոլոր կողմերի ակտիվ ներգրավվածությունը, որը պետք է դիտվի զբաղվածության ռազմավարական բարեփոխումների առանցքում:

54. Աշխատաշուկայի ընթացիկ հավասարակշռության ապահովման տեսանկյունից լրացուցիչ կրթական ծրագրերը ևս ունեն զարգացման իրատեսական ներուժ, հատկապես` աշխատաշուկայում անմրցունակ խմբերի ներգրավման առումով:

55. Աշխատաշուկայի և կրթական համակարգի փոխադարձ կապի ապահովման համատեքստում, որպես բնակչության զբաղվածության, աշխատաշուկայի արդյունավետ հավասարակշռության երկարաժամկետ ապահովման հեռանկարային միջոց, մեծ նշանակություն է ստանում նաև մասնագիտական կողմնորոշումը: Հայաստանում մասնագիտական կողմնորոշման գործուն և կայացած համակարգ երբևէ չի եղել:

56. Տնտեսական և կրթական համակարգերում իրականացվող բարեփոխումների հիմնական նպատակների և գերակայությունների ընդհանրական համադրումից և վերլուծությունից կարելի է առանձնացնել տնտեսություն - աշխատաշուկա - կրթություն որակական մշտական կապի և արդյունավետ հավասարակշռության բացակայությունը:

 

3.2. Աշխատավարձի քաղաքականություն և սոցիալ-աշխատանքային

երաշխիքներ

 

57. Աշխատանքն աշխատողի համար ունի ներքին արժեք, որը նրա ինքնիրացման և աշխատանքային կարիերայում ձեռքբերումների հնարավորությունն է, սակայն անձի աշխատելու հիմնական դրդապատճառը մնում է ստացած եկամուտի միջոցով հասարակությունում առավել բարենպաստ սոցիալական կարգավիճակի ձեռքբերումը, իր և իր ընտանիքի անդամների բարեկեցության ապահովումը:

58. Հայաստանում աշխատավարձի պետական կարգավորման հիմնական գործիքը նվազագույն աշխատավարձն է, որը սահմանվում է օրենքով Հայաստանի ողջ տնտեսության համար:

Նվազագույն աշխատավարձի պետական կարգավորման վերլուծության արդյունքներով կարելի է փաստել, որ Հայաստանում նվազագույն աշխատավարձի սահմանման մեխանիզմներն անհրաժեշտ է համապատասխանեցնել միջազգային չափանիշներին (ԱՄԿ թիվ 131 կոնվենցիայով և Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիայով ՀՀ ստանձնած պարտավորություններին համապատասխան)` աստիճանաբար բարձրացնելով դրա չափը, նկատի ունենալով երկրում ձևավորված մակրոտնտեսական իրավիճակն ու միտումները:

59. Աշխատանքի վարձատրության և արտադրողականության կարգավորման հարցերի շրջանակներում հատկանշական է, որ սոցիալական որոշակի ռիսկերի դեպքում տրվող նպաստներից զատ, աշխատողների համար սահմանված են նաև վարձատրության այլ երաշխիքներ` հավելման նվազագույն չափեր ծանր, վնասակար, առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար, արտաժամյա, հանգստյան, տոնական օրերին և գիշերային ժամերին աշխատանքներ կատարելու համար:

60. Աշխատաշուկայի ամբողջական բնութագրման առումով անհրաժեշտ է դիտարկել նաև պետության կողմից սահմանված նվազագույն սոցիալական երաշխիքներն ու պայմանները, այդ թվում` առանձին սոցիալական և տարիքային խմբերին վերաբերող, որոնցով կարգավորման են ենթարկվում աշխատաշուկայում տեղի ունեցող սոցիալ-տնտեսական օբյեկտիվ երևույթներն ու գործընթացները: Մասնավորապես, օրենքով սահմանված են աշխատանքային և հանգստի ռեժիմների առավելագույն և նվազագույն չափերը, ինչպես նաև աշխատանքի նորմալ պայմաններից շեղումների դեպքում, գիշերային և արտաժամյա, հաշմանդամների, 14-ից մինչև 18 տարեկան, հղի և մինչև 3 տարեկան երեխա խնամող աշխատողների աշխատանքի ներգրավման սահմանափակումներն ու երաշխիքները: Ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստի միջոցով մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ փոխհատուցվում է անձանց ժամանակավոր անաշխատունակության հետևանքով կորցրած աշխատավարձը (եկամուտը), որն անձը ստանում էր կամ կարող էր ստանալ: Գործազուրկներին պետական բյուջեի միջոցների հաշվին վճարվում է նաև գործազրկության նպաստ:

61. Աշխատանքի վարձատրության և սոցիալական երաշխիքների այլ համակարգ է սահմանված հանրային ծառայության ոլորտում:

62. Նկատի ունենալով հանրային ծառայության համակարգում աշխատանքի պայմանների ու վարձատրության ցուցանիշների վերլուծության արդյունքները` կարելի է փաստել. հանրային ծառայության համակարգում աշխատավարձի բաշխման, վերարտադրողական, խթանիչ, գնողունակ պահանջարկի ձևավորման, կարգավիճակային և սոցիալական կուտակման հիմնական գործառույթները դեռևս լիարժեք իրացված չեն, մասնավորապես`

1) բացակայում է կապը հանրային ծառայողի աշխատավարձի չափի և աշխատուժի վերարտադրության համար անհրաժեշտ ծախսերի, աշխատանքի վերջնական արդյունքների, ինչպես նաև աշխատավարձերի և գների մակարդակների փոփոխության միջև,

2) պաշտոնների դասակարգման հիերարխիկ համակարգում իրար հաջորդող պաշտոնների համար նախատեսված աշխատավարձերի չափերը տնտեսագիտական հիմնավորում չունեն,

3) տարբեր ծառայությունների համար նախատեսված բազային աշխատավարձերի չափերը հիմնականում սահմանվում են` ելնելով պետական բյուջեի հնարավորություններից,

4) առկա է աշխատավարձերի կառուցվածքների անհամապատասխանություն,

5) գործում են պարգևատրումների և սոցիալական երաշխիքների ոչ արդարացի համակարգեր,

6) աշխատավարձի ցածր մակարդակով պայմանավորված առկա են բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների ներգրավման իրական խոչընդոտներ և դեպի մասնավոր հատված արտահոսքի ռիսկ:

63. Սոցիալ-աշխատանքային կարևոր երաշխիքներից է աշխատողների անվտանգության ապահովումը և առողջության պահպանումը: Այս համակարգի արդյունավետ գործարկումն ուղղակիորեն առնչվում է աշխատանքի վայրում դժբախտ դեպքերի և մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման, նվազման, ինչպես նաև աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման ու գործատուի կողմից նշված դեպքերի արդյունքում առաջացող լրացուցիչ ծախսերի կրճատման գործընթացներին:

Ներկայումս աշխատանքի անվտանգության ոլորտում կիրառվում են «Հայաստանի Հանրապետության բնակչության սանիտարահամաճարակային անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքից բխող ՀՀ առողջապահության նախարարի շուրջ 16 հրամաններով հաստատված սանիտարական կանոնները և նորմերը, հիգիենիկ նորմատիվները, որոնց կատարման նկատմամբ հսկողությունն իրականացնում է ՀՀ ԱՆ պետական հիգիենիկ և հակահամաճարակային տեսչությունը: Ոլորտում կիրառվում են նաև «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքից բխող աշխատանքի անվտանգության վերաբերյալ նորմատիվ ակտեր` տեխնիկական կանոններ, որոնց նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է օրենքով սահմանված լիազոր պետական մարմինը` ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը:

Մյուս կողմից, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի համաձայն, աշխատողների առողջության պահպանման և անվտանգության ապահովման հիմնական կանոններն ու նորմերը պետք է սահմանվեն աշխատանքային օրենսդրությամբ: Աշխատողների անվտանգության ապահովման և առողջության պահպանման կանոնների և նորմերի` աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանման պահանջն ամրագրված է նաև ԱՄԿ կոնվենցիաների (թիվ 17, 18, 81, 94), Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիայի (3-րդ, 22-րդ հոդվածներ) համապատասխան դրույթներով, որոնք վավերացվել են Հայաստանի կողմից:

64. Նոր տեսչական համակարգի նախագծի մշակման համատեքստում նախատեսվում է աշխատողների առողջության պահպանման և անվտանգության ապահովման հիմնական կանոններն ու նորմերը` ՀՀ աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանելու և դրանց պահպանման նկատմամբ պետական վերահսկողության հարցերի քննարկում, որով էլ կտրվեն անհրաժեշտ լուծումները:

65. Աշխատանքի անվտանգության ապահովման բնագավառը բնութագրվում է նաև աշխատանքի վայրում դժբախտ դեպքերից և մասնագիտական հիվանդություններից` աշխատողի կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի հատուցման հարցերով: Գործող օրենսդրությանը համապատասխան` կազմակերպությունները, անկախ սեփականության ձևից, նյութական պատասխանատվություն են կրում իրենց մեղքով աշխատողների աշխատանքային պարտականությունների կատարման հետ կապված խեղման, մասնագիտական հիվանդության և առողջության այլ վնասման համար: Քաղաքացու կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի համար պատասխանատու ճանաչված իրավաբանական անձի լուծարման դեպքում համապատասխան վճարները սահմանված կարգով կապիտալացվում են` դրանք տուժողին վճարելու համար:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով իրավահաջորդի բացակայության դեպքում վնասի հատուցում կատարելու պարտականություն կրող կազմակերպություն չի նախատեսված:

66. 2004 թ. կատարված օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում, կարգավորումից դուրս է մնում աշխատանքի վայրում դժբախտ դեպքերի և մասնագիտական հիվանդությունների հետևանքով անձի կյանքին և առողջությանը պատճառված վնասի հատուցում ստացող այն անձանց խնդիրները, որոնց պատճառված վնասի համար պատասխանատու ճանաչված կազմակերպությունները լուծարվել են 2004 թ. օգոստոսի 11-ից հետո: Մինչև նշված օրենսդրական փոփոխությունը` այդ անձանց վնասի փոխհատուցումը շարունակվում էր վճարվել ՀՀ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին:

67. Խնդրի համակարգային լուծման նպատակով 2011 թ. ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից մշակվել է ՀՀ արտադրական դժբախտ պատահարներից և մասնագիտական հիվանդություններից պարտադիր ապահովագրության համակարգի ներդրման հայեցակարգի նախագիծը, որը գտնվում է շահագրգիռ քննարկումների փուլում:

68. Սոցիալ-աշխատանքային նվազագույն երաշխիքների և պայմանների գործնական կիրառման տեսանկյունից առանցքային գործոն է այդ հարաբերությունների նկատմամբ պետական վերահսկողության ապահովումը:

69. ՀՀ ԱՊՏ ստեղծվել է 2004 թ.` ԱՄԿ «Արդյունաբերության և առևտրի մեջ աշխատանքի տեսչության մասին» թիվ 81 կոնվենցիայի պահանջներին համապատասխան, հանդիսանում է ՀՀ ԱՍՀՆ աշխատակազմի առանձնացված ստորաբաժանում և իրականացնում է վերահսկողական գործառույթներ և կիրառում պատասխանատվության միջոցներ աշխատանքային իրավահարաբերությունների բնագավառում:

70. ՀՀ ԱՊՏ իրականացվող տեսչական բարեփոխումների շրջանակներում ներդրվում է ռիսկի վրա հիմնված ստուգումների համակարգ, որը գործնականում հնարավորություն կտա աշխատանքի պետական տեսչությանը վերլուծել և գնահատել վերահսկման ենթակա կազմակերպությունները` ըստ դրանց աշխատանքային հարաբերություններում գործատուի ռիսկի գործոնների, ձևավորել տվյալների բազա` գնահատվող օբյեկտներն ըստ ռիսկայնության դասակարգելու նպատակով և բարձրացնել իրականացվող տեսչական գործառույթների արդյունավետությունը:

 

3.3. Զբաղվածության պետական կարգավորում

 

71. ՀՀ կառավարությունը բնակչության զբաղվածության քաղաքականության շրջանակներում համապատասխան լիազոր մարմինների միջոցով իրականացնում է աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի հաշվեկշռության և կառուցվածքային համապատասխանության կարգավորում: Այս նպատակին են միտված աշխատաշուկայի պետական կարգավորման, աշխատանքի և աշխատավարձի, ձեռնարկատիրական, ֆինանսավարկային, տարածքային զարգացման, ներդրումային, հարկային, կրթական, ժողովրդագրական, աշխատուժի միգրացիայի քաղաքականությունները: Նշված բնագավառներում լիազոր պետական մարմիններն են` ՀՀ ԱՍՀՆ, ՀՀ ԷՆ, ՀՀ ԿԳՆ, ՀՀ ՏԿՆ:

Աշխատաշուկայի պետական կարգավորման ինստիտուցիոնալ հիմքն ունի հետևյալ պատկերը` ՀՀ ԱՍՀՆ և իր կառուցվածքում գործող զբաղվածության պետական ծառայությունը, երիտասարդների մասնագիտական կողմնորոշման կենտրոնը, հաշմանդամների մասնագիտական կողմնորոշման և աշխատանքային վերականգնողական կենտրոնը:

72. Զբաղվածության ռազմավարական կարգավորման տեսանկյունից էապես կարևորվում են ժողովրդագրական իրավիճակը և միտումները: Ժողովրդագրական քաղաքականությունն ուղղված է առկա դրական միտումների պահպանմանը և հետագա խորացմանը, որի ապահովման նպատակով հաստատվել է Հայաստանի ժողովրդագրական քաղաքականության ռազմավարությունը և դրա հիման վրա իրականացվում են ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման ամենամյա պետական ծրագրերը:

73. Զբաղվածության ռազմավարական բարեփոխումների տեսանկյունից առանցքային նշանակություն ունի Հայաստանում աշխատանքային միգրացիայի պետական կարգավորման բնագավառը:

ՀՀ միգրացիայի պետական կարգավորման քաղաքականության հիմնական նպատակը ազգային անվտանգության ու կայուն մարդկային զարգացման պահանջներին համապատասխանող միգրացիոն իրավիճակի ձևավորումն է և միգրացիոն հոսքերում ներառված անձանց իրավունքների ու շահերի պաշտպանության ապահովումը:

«Օտարերկրացիների մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված է օտարերկրացիների աշխատանքի թույլտվության դրույթը, որը գործնականում կարող է կիրառվել միայն օրենքով նախատեսված համապատասխան ենթաօրենսդրական ակտերի ընդունումից հետո:

ՀՀ օրենսդրությամբ դեռևս սահմանված չեն օտարերկրացիների աշխատանքի և զբաղվածության բնագավառում լիազորված պետական կառավարման մարմինը, օտարերկրացիներին աշխատանքի թույլտվության տրամադրման կարգը:

Օտարերկրացիները, քաղաքացիություն չունեցող անձինք կարող են օգտվել գործազրկության դեպքում սոցիալական աջակցության բոլոր ծրագրերից` օրենքով և միջազգային պայմանագրերով սահմանված կարգով:

Արտագնա աշխատանքի պետական կարգավորման շրջանակներում ՀՀ ԱՍՀՆ, որպես բնակչության զբաղվածության պետական կարգավորումն իրականացնող լիազորված մարմին, կնքում է միջազգային պայմանագրեր արտագնա աշխատանքների կազմակերպման, ինչպես նաև աշխատանքային միգրանտների շահերի պաշտպանության հարցերով:

Գործնականում ընդլայնվել են օրինական աշխատանքային միգրացիայի հնարավորությունները` 2011 թ. Լյուքսեմբուրգում ստորագրված Հայաստան - Եվրոպական Միություն «Շարժունակության շուրջ գործընկերություն» հռչակագրի շրջանակներում:

Միգրանտների հարցերին անմիջականորեն առնչվում է նաև ՀՀ ՏԿՆ կառավարման ոլորտում գործող ՄՊԾ, որի լիազորություններից են` միգրացիոն գործընթացների պետական կարգավորման քաղաքականության մշակումը և իր իրավասությունների սահմաններում դրա իրականացումը, միգրացիոն գործառույթներ ունեցող մարմինների համակարգումը:

Աշխատանքային միգրացիայի կարգավորման նպատակը, գերակա ուղղությունները, ինչպես նաև իրականացման միջոցառումները ներկայացված են Հայաստանի միգրացիայի պետական կարգավորման քաղաքականության, Հայաստանից սկիզբ առնող անկանոն միգրացիայի երևույթի ուսումնասիրության և դրա կանխարգելման վերաբերյալ հայեցակարգերում:

74. Աշխատաշուկայի իրավիճակային վերլուծության արդյունքներով բացահայտված են աշխատաշուկայի պետական կարգավորման առանցքային այն խնդիրները, որոնց գործառնական, ինստիտուցիոնալ և իրավական լուծումները հանգուցային նշանակություն ունեն զբաղվածության քաղաքականության համակարգային բարեփոխումների ապահովման տեսանկյունից:

 

----------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
08.11.2012
N 45
Արձանագրային որոշում