Սեղմել Esc փակելու համար:
ՍԵՎԱՆԱ ԼՃՈՒՄ ԻՇԽԱՆԻ ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ ՎԵՐԱԿԱՆ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՍԵՎԱՆԱ ԼՃՈՒՄ ԻՇԽԱՆԻ ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ԵՎ ՁԿՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ Ծ ...

 

 

040.1442.251213

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

19 դեկտեմբերի 2013 թվականի N 1442-Ն

 

ՍԵՎԱՆԱ ԼՃՈՒՄ ԻՇԽԱՆԻ ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ԵՎ ՁԿՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ ԾՐԱԳՐԻ ՆԱԽԱԳԾԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ՈՒ ԱՆԿԱԽ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՆՑԿԱՑՄԱՆ ԵՎ ՍԵՎԱՆԻ ԻՇԽԱՆԻ ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ԵՎ ՁԿՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ ՍՏԵՂԾԵԼՈՒ, ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ԿԱՆՈՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԴՐԱ ԿԱԶՄԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(2-րդ մաս)

 

1.5.3. Բելառուսի Հանրապետության ձկնամթերքի շուկան

 

Բելառուսում բուծվող հիմնական ձկնատեսակը ծածանն է, որը կազմում է ընդհանուր ձկնաբուծության մոտ 79,7%: Ավազանային ձկնաբուծությունն արտադրության հիմնական մեթոդն է: Ձկնաբուծական արտադրանքը հիմնականում վաճառվում է տեղական շուկայում: Սպառման հիմնական կենտրոնը խոշոր քաղաքներն են, ինչպես նաև ձկնաբուծական տարածքին մոտ շրջանները: Ձկնաբուծական արտադրանքի մոտ 90%-ը վաճառվում է կենդանի, մնացած մասը վերամշակվում է (հիմնականում ծխեցված ու պահածոյացված): Ձուկը վաճառվում է խանութներում կամ ուղղակիորեն արտադրողների կողմից (13):

_________________________

13) http://www.fao.org/fisherv/countrvsector/naso belarus/en

 

2011 թ.-ին Բելառուսի Հանրապետության ձկնամթերքի արտադրությունը հասել է 17 415 տ-ի (որից ձկնաբուծությունը` 16 293 տ), որը 2008 թ.-ի համեմատ աճել է մոտ 12%-ով (2008 թ.-ին գրանցվել է 15 445 տ ձկնարտադրանք, որից ձկնաբուծության արտադրանքը 14 636 տ): Ձկնաբուծական արտադրանքի մեջ մեզ հետաքրքրող ձկնատեսակներից կարելի է առանձնացնել ծիածանափայլ իշխանը` 2011 թ.-ին մոտ 150 տ և թառափը` 2010 թ.-ին 65 տ, իսկ 2011 թ.-ին` 107 տ: Հիմնական բուծվող ձուկը ծածանն է (որը 2010 թ.-ին արտադրվել է 13 475 տ քանակությամբ, իսկ 2011 թ.-ին 13 390 տ): Ընդ որում, նշենք, որ Բելառուսում թառափը, իշխանը և լոքոն համարվում են թանկարժեք ձկնատեսակներ և նախատեսվում է այդ ձկնատեսակների արտադրությունն ընդհանուր արտադրական ծավալում ունեցած 1%-ից հասցնել մինչև 15%-ի (14):

_________________________

14) http://www.belta.by/ru/all news/economics/Proizvodstvo-ryby-v- Belarusi-k-2016-godu-vozrastet-v-17-raza i 591433.html

 

2011 թ. Բելառուսի Հանրապետություն ներմուծվել է.

 

.__________________________________________________________________.

|Արտադրանք                     |Ընդհանուր        |Սաղմոն  |Իշխան   |

|                              |ներմուծում       |        |        |

|                              |_________________|________|________|

|                              |Ներմուծ- |Աճը    |Ներմուծ-|Ներմուծ-|

|                              |ված քանակ|նախորդ |ված     |ված     |

|                              |(տ)      |տարվա  |քանակ   |քանակ   |

|                              |         |համեմատ|(տ)     |(տ)     |

|                              |         |(%)    |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0304-Ձկան ֆիլե և  կտորներ     |    23541| -14.39|     172|     176|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0302-Ձուկ թարմ, ամբողջական    |     3941|   3.71|    2154|    1745|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0303-Ձուկ սառեցված, ամբողջական|    78675| -14.05|    2796|     389|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0305-Ձուկ պահածոյացված կամ    |      823|  -31.5|       1|       -|

|ծխեցված                       |         |       |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0301-Ձուկ կենդանի             |        1|      -|       -|       -|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|Ընդամենը                      |   106980|      -|    5123|    2310|

.__________________________________________________________________.

 

Առաջնային ներմուծող երկրներն են Նորվեգիան (2011 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 32 867 տ), Իսլանդիան (2011 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 14 535 տ), Ռուսաստանը (2011 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 26 754 տ):

Ձուկն ու ձկնամթերքը ավանդաբար զբաղեցնում են երրորդ տեղը մսամթերքից ու թռչնամսից հետո: Ձկնաբուծական արտադրությունը մեծ դեր չունի երկրում սննդի մատակարարման մեջ: Բելառուսի Հանրապետությունում ձկան առավելագույն սպառումը 1980-ականներին կազմում էր մոտ 19.7 կգ մեկ շնչի հաշվով, որից հետո կտրուկ նվազեց բնակչության կողմից սպառման ծավալների կրճատման հաշվին: Իսկ 2012 թ.-ին կազմում է մոտ 15 կգ:

 

1.5.4. ՈՒկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության ձկնամթերքի շուկան

 

ՈՒկրաինայի տնտեսական համակարգը աստիճանաբար վերականգնվում է ճգնաժամից հետո: Այսօր, առավել կայուն են համարվում այն արդյունաբերական ճյուղերը, որոնք ուղղված են բավարարելու ներքին շուկայի սպառողի կարիքները: Այս տեսանկյունից սննդի արդյունաբերությունը այդ թվում ձկնամթերքը և առհասարակ ձուկը մեծ պահանջարկ ունեն ՈՒկրաինայում:

ՈՒկրաինայում ձկնարտադրությունը և ձկան պաշարները բավականին հեռու են հագեցած լինելուց: 2011 թ.-ին ՈՒկրաինայի ձկնամթերքի արտադրությունը հասել է 203 637 տ-ի (որից ձկնաբուծությունը` 23 653 տ), որը 2008 թ.-ի համեմատ նվազել է մոտ 20%-ով (2008 թ.-ին գրանցվել է 245975 տ. ձկնարտադրանք, որից ձկնաբուծության արտադրանքը` 24 337 տ): Ձկնաբուծական արտադրանքի մեջ հիմնական բուծվող տեսակը ծածանն է, որը 2010 թ.-ին արտադրվել է 20 011 տ քանակությամբ, իսկ 2011 թ.-ին` 20 005 տ:

Ըստ վերոնշյալ ցուցանիշների` կարելի է փաստել, որ ներքին ջրային ռեսուրսները և ՈՒկրաինայի ծովային գոտին ապահովում են տարեկան առավելագույնը 203 000 տ ձուկ, մինչդեռ 2013 թ.-ի տվյալներով ձկնամթերքի պահանջարկը մոտ 900 000 տ է: Դա է պատճառը, որ ՈՒկրաինայի ձկնամթերքի մեծ մասը` մոտավորապես 70% ներմուծվում է: ՈՒկրաինա հիմնականում ներմուծվում են սկումբրիա, ծովատառեխ, սաղմոն, իշխան:

2012 թ. ՈՒկրաինայի Հանրապետություն ներմուծվել է`

 

.__________________________________________________________________.

|Արտադրանք                     |Ընդհանուր        |Սաղմոն  |Իշխան   |

|                              |ներմուծում       |        |        |

|                              |_________________|________|________|

|                              |Ներմուծ- |Աճը    |Ներմուծ-|Ներմուծ-|

|                              |ված քանակ|նախորդ |ված     |ված     |

|                              |(տ)      |տարվա  |քանակ   |քանակ   |

|                              |         |համեմատ|(տ)     |(տ)     |

|                              |         |(%)    |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0304-Ձկան ֆիլե և  կտորներ     |    42516|  -0.59|       -|       -|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0302-Ձուկ թարմ, ամբողջական    |    25786|  82.16|   22199|    2660|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0303-Ձուկ սառեցված, ամբողջական|   302567|  10.76|   11442|     835|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0305-Ձուկ պահածոյացված կամ    |     1251| -42.15|      35|       -|

|ծխեցված                       |         |       |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0301-Ձուկ կենդանի             |       12|    200|       -|       3|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|Ընդամենը                      |   372132|      -|   33676|    3498|

.__________________________________________________________________.

 

Առաջնային ներմուծող երկրներն են Նորվեգիան (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 128 564 տ), Իսլանդիան (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 56 156 տ) և ԱՄՆ-ը (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 27 826 տ):

2000-2008 թ.-ի ընթացքում մեկ շնչի հաշվով ձկնամթերքի սպառումը աճել է` 8.4 կգ-ից հասնելով 17.5 կգ: Վերջին տարիներին, սակայն, այդ ցուցանիշը փոքր ինչ նվազել է. 2009 թ.-ին` 15.1 կգ, 2010 թ.-ին` 14,5 կգ, 2011 թ.-ին` 13.4 կգ, և 2012 թ.-ին` 16 կգ: Սպառման անկումը հիմնականում կապված է ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքով ձկնամթերքի ներմուծման կրճատման, արժույթի արժեզրկման և ցածր եկամուտների հետ:

Վերջին տարիների վերլուծությունների հիման վրա կարելի է նշել, որ տեղական սպառողը գերադասում է ծովատառեխ և այն համարվում է ամենավաճառվող ձկնատեսակը, այնուամենայնիվ նկատվում է սաղմոնի և իշխանի պահանջարկի բարձրացում:

 

1.5.5. Վրաստանի Հանրապետության ձկնամթերքի շուկան

 

2011 թ.-ին Վրաստանի ձկնամթերքի արտադրությունը հասել է 27 147 տ-ի (ձկնաբուծությունը կազմում է 650 տ), որը 2008 թ.-ի համեմատ նվազել է մոտ 44.5%-ով (2008 թ.-ին գրանցվել է 48 909 տ ձկնարտադրանք, որից ձկնաբուծության արտադրանքը` 466 տ):

Ձկնաբուծական արտադրանքի մեջ մեզ հետաքրքրող ձկնատեսակներից կարելի է առանձնացնել ծիածանափայլ իշխանը (2010 թ.-ին` 60 տ քանակությամբ, իսկ 2011 թ.-ին` 100 տ) և թառափը (2010 թ.-ին 15 տ, իսկ 2011 թ.-ին 30 տ):

Ձկնապաշարի մնացած մասը ներմուծվում է: Առաջարկվող ձկնատեսակներն են հիմնականում` սարդինա, սկումբրիա, սաղմոն, թառափ, ծածան, իշխան, կարպ և այլն: Ձկնամթերքի ընդհանուր վաճառքը ամռան ամիսներին կազմում է 5-6 տոննա 1 օրում, իսկ ձմռան ամիսներին օրվա կտրվածքով սպառումը հասնում է մինչև 10-12 տոննա: Ավելի թանկ ձկնատեսակները` թառափ, սաղմոն, իշխան, հաճախ ուղղակիորեն վաճառվում են մեծ ռեստորաններում: Վրաստանում ձկնամթերքի գները տատանվում են` ձուկն ավելի թանկ է սուպերմարկետներում, քան մասնագիտացված խանութներում և շուկաներում: Մասնավորապես Թիֆլիսի հարուստ խավը ավելի հակված է գնելու ներմուծված և փաթեթավորված ձուկ` համարելով դրանք ավելի լավ որակի: Նաև մեծ է կենդանի ձկան պահանջարկը: Ձկնամթերքի գինն ամբողջ տարվա ընթացքում տատանվում է: Թարմ ձկան գինն ավելի էժան է ձմռանը, քան ամռանը, հետևաբար ձմռանը թարմ ձկան պահանջարկը ավելի բարձր է, մինչդեռ ամռան ամիսներին լավ վաճառվում է պահածոյացված ձկնամթերքը:

2012 թ.-ին Վրաստանի Հանրապետություն ձկան ներմուծումն ունի հետևյալ պատկերը.

 

.__________________________________________________________________.

|Արտադրանք                     |Ընդհանուր        |Սաղմոն  |Իշխան   |

|                              |ներմուծում       |        |        |

|                              |_________________|________|________|

|                              |Ներմուծ- |Աճը    |Ներմուծ-|Ներմուծ-|

|                              |ված քանակ|նախորդ |ված     |ված     |

|                              |(տ)      |տարվա  |քանակ   |քանակ   |

|                              |         |համեմատ|(տ)     |(տ)     |

|                              |         |(%)    |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0304-Ձկան ֆիլե և  կտորներ     |     1207|   1576|      89|      25|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0302-Ձուկ թարմ, ամբողջական    |       72|      -|       7|       6|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0303-Ձուկ սառեցված, ամբողջական|    17328|   1212|    2282|     148|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0305-Ձուկ պահածոյացված կամ    |      152|  -39.9|       7|       -|

|ծխեցված                       |         |       |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0301-Ձուկ կենդանի             |       18|  38.46|       -|       1|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|Ընդամենը                      |    18777|      -|    2385|     180|

.__________________________________________________________________.

 

Առաջնային ներմուծող երկրներն են Նորվեգիան (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 4561 տ), Նոր Զելանդիան (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 2109 տ) և Իսպանիան (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 2071 տ):

Ձկնամթերք ներմուծվում է նաև Հայաստանից` (թարմ, աղ դրած, սառեցված և ծխեցված իշխան), Ադրբեջանից (սառեցված և ծխեցված թառափ), Թուրքիայից (ապխտած սկումբրիա) և Ռուսաստանից (տարբեր ձկնամթերք սառեցված, աղ դրած և պահածոյացված):

Մեկ շնչի հաշվով ձկան սպառումը տարեկան 7 կգ է: Հիմնականում նախընտրում են սաղմոն, թառափ, խեցգետին:

 

1.5.6. Իրանի Իսլամական Հանրապետության ձկնամթերքի շուկան

 

Իրանը կամ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը Մերձավոր Արևելքի երկրներից է: Հարևան երկրներն են Հայաստանը, Ադրբեջանը և Թուրքմենստանը: Երկրի տարածքով կլիմայական պայմանները մեծապես տարբերվում են, ինչը թույլ է տալիս ձկնաբուծության տարբեր տեխնոլոգիաներ կազմակերպել: Հիմնական բուծվող ձկնատեսակը ծածանն է: 2009 թ. Իրանի ընդհանուր ձկնարտադրության մեջ ծածանի արտադրությունը կազմում էր 48,43%, ծիածանափայլ իշխանի արտադրությունը` 35,52%, ծովախեցգետնի արտադրությունը` 2,47%, թառափի արտադրությունը` 0,32%, իսկ ձկնորսությունը` 13,26%: Ընդհանուր արտադրության մոտ 88,43% սպառվում է տեղական շուկայում, իսկ արտահանման մոտ 50% կազմում է ծովախեցգետինը և ձկնկիթը:

Ձկնաբուծական արտադրությունը 1978 թ. 3219 տոննայից 2009 թ.-ին արագորեն աճեց` հասնելով 207 353 տոննայի` կազմելով ընդհանուր ձկնարտադրության մոտ 34,6%-ը, իսկ 2011 թ. արդեն` 42%:

2008 թ.-ին Իրանում գրանցվել է 562 568 տ ձկնարդյունաբերական արտադրանք, որից 154 726 տ ձկնաբուծության արտադրանքն է, իսկ 2011 թ.-ին այդ ցուցանիշը հասել է 735 079 տ-ի, որից 247 262 տ եղել է ձկնաբուծության արտադրանք` գրանցելով ձկնարտադրանքի մոտ 30% աճ: Ձկնաբուծական արտադրանքի մեջ մեզ հետաքրքրող ձկնատեսակներից կարելի է առանձնացնել ծիածանափայլ իշխանը, որը 2010 թ.-ին արտադրվել է 91 519 տ քանակությամբ, իսկ 2011 թ.-ին` 106 409 տ, թառափի արտադրությունը 2010 թ.-ին եղել է 251 տ, իսկ 2011 թ-ին արտադրանքը հասել է մոտ 312 տ-ի:

Իրանում ձկնաբուծության ընդլայնումը, ինչպես նաև ձկան օգտակար ու առողջարար հատկությունների մասին բնակչության գիտելիքների բարձրացումը հանգեցրեցին երկրում ձկան սպառման ընդլայնմանը: Ձկնամթերքի ընդհանուր սպառման մեջ 33,2%-ը կազմում է բուծված ձուկը: Գնորդների 59%-ը հետաքրքրված է գնել փաթեթավորված ձկնեղեն և հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնում են սննդարար արժեքների պիտակին: Միջինում մեկ շնչի հաշվով սպառումը կազմում է 13.3 կգ, որից 6.4 կգ-ը` բուծված ձուկ, 5.8 կգ-ը` վայրի, իսկ 1.1 կգ-ը` պահածոյացված ձուկ:

Չնայած արտադրության ծավալների աճին, այնուամենայնիվ մեծ է նաև ներմուծման մասնաբաժինը: 2011 թ.-ին ներմուծված ձկան համար գրանցվել է հետևյալ պատկերը.

 

.__________________________________________________________________.

|Արտադրանք                     |Ընդհանուր        |Սաղմոն  |Իշխան   |

|                              |ներմուծում       |        |        |

|                              |_________________|________|________|

|                              |Ներմուծ- |Աճը    |Ներմուծ-|Ներմուծ-|

|                              |ված քանակ|նախորդ |ված     |ված     |

|                              |(տ)      |տարվա  |քանակ   |քանակ   |

|                              |         |համեմատ|(տ)     |(տ)     |

|                              |         |(%)    |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0304-Ձկան ֆիլե և  կտորներ     |     2746|  61.53|        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0302-Ձուկ թարմ, ամբողջական    |      891|      -|        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0303-Ձուկ սառեցված, ամբողջական|    69119|  26.69|     743|      49|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0305-Ձուկ պահածոյացված կամ    |        -|      -|        |        |

|ծխեցված                       |         |       |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0301-Ձուկ կենդանի             |      454|  24.73|        |      26|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|Ընդամենը                      |    73210|      -|     743|      95|

.__________________________________________________________________.

 

Ձկնամթերք ներմուծող առաջնային երկրներն են Նոր Զելանդիան (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 16 498 տ), Գանան (2011 թ.` ընդամենը ներմուծված սառեցված ձուկ` 12 448 տ), Արաբական միացյալ Էմիրությունները (2011 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 6055 տ), իսկ արտահանման շուկաներից գերակշիռ տեղ ունեն Իրաքը, Վիետնամը:

Ընդ որում հատուկ ուշադրության է արժանի այն փաստը, որ Իրանի անասնաբուժական կազմակերպության կողմից սառեցված ձկան ներմուծման համար սահմանված պահանջների համաձայն Իրանի Իսլամական Հանրապետություն սառեցված ձուկ ներմուծելու իրավունք ունեն միայն այն երկրները, որոնք Եվրոմիություն սառեցված ձուկ ներմուծելու հատուկ թույլտվություն ունեն (բացառությամբ ԵՄ անդամ երկրների), այդ լիազորված գործարանը/հաստատությունն ունի Եվրոհանձնաժողովի կողմից վավերացված կոդ, որը հրապարակված է ԵՄ կայքում և արտադրանքը պետք է բավարարի HACCP հավաստագրի պահանջներին (15):

_________________________

15) http://www.e-ivo.ir/contents.aspx?id=57

 

1.5.7. Ղազախստանի Հանրապետության ձկնամթերքի շուկան

 

Հաշվի առնելով Ղազախստանում կանխատեսվող բնակչության աճը և ըստ հաշվարկների մեկ շնչին տարեկան 14,6 կգ ձկան պահանջարկը` անհրաժեշտ է ձկնարտադրանքի ծավալները և ներմուծումը հասցնել տարեկան 272.000 տ.-ի:

1970-1990 թ.-ի ընթացքում արտադրվող ձկնամթերքի քանակը 0.6 հազար տ.-ից հասել էր 9.8 հազար տ` աճելով մոտ 14.2 անգամ: Այսպիսի աճ չէր գրանցվել նախկին ԽՍՀՄ ոչ մի երկրում: Ղազախստանում բուծվում են տարբեր ձկնատեսակներ` հիմնականում թառափ, սակայն 1990 թ.-ից մինչև 2005 թ.-ը ձկնարտադրանքի ցուցանիշները նվազել էին` 10 000 տ.-ից իջնելով 150 տ: Այնուամենայնիվ, սկսած 2005 թ.-ից, Ղազախստանը միջոցներ է ձեռնարկում իր նախկին համբավը վերականգնելու համար:

2011 թ.-ին Ղազախստանի Հանրապետության ձկնամթերքի արտադրությունը հասնում է 43 250 տ-ի (որից ձկնաբուծությունը` 250 տ), որը 2008 թ.-ի համեմատ նվազել է մոտ 22.7%-ով (2008 թ.-ին գրանցվել է 55912 տ. ձկնարտադրանք, որից ձկնաբուծության արտադրանքը 206 տ):

Ձկնաբուծական արտադրանքի մեջ կարելի է առանձնացնել ծածանը, որը 2010 թ.-ին արտադրվել է 128 տ քանակությամբ, իսկ 2011 թ.-ին 130 տ և իշխանը` 2010 թ.-ին 73 տ, իսկ 2011 թ.-ին` 70 տ:

Հիմնականում ձկնամթերքի և ձկան արտահանման ծավալն ավել է, քան ներմուծմանը` բացառությամբ պահածոների: Ձկնամթերքի ներմուծումը Ղազախստան իրականացվում է մոտ 43 երկրներից: Հիմնական ներմուծողներն են` Ռուսաստանը, Նորվեգիան, Չինաստանը: Ներմուծման ամենաբարձր ցուցանիշները եղել են 2005 թ.-ին, երբ ներմուծվել է մոտավորապես 41.900 տ ձկնամթերք, մինչդեռ 2001 թ.-ին ներմուծվել է 34.700 տ: Հիմնականում ներմուծվել է սառեցված, մշակված և պահածոյացված ձուկ, ինչը կազմել է ամբողջ ներմուծված ձկնամթերքի 95%-ը:

2011 թ-ին Ղազախստանի Հանրապետություն ներմուծվել է.

 

.__________________________________________________________________.

|Արտադրանք                     |Ընդհանուր        |Սաղմոն  |Իշխան   |

|                              |ներմուծում       |        |        |

|                              |_________________|________|________|

|                              |Ներմուծ- |Աճը    |Ներմուծ-|Ներմուծ-|

|                              |ված քանակ|նախորդ |ված     |ված     |

|                              |(տ)      |տարվա  |քանակ   |քանակ   |

|                              |         |համեմատ|(տ)     |(տ)     |

|                              |         |(%)    |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0304-Ձկան ֆիլե և  կտորներ     |     5682|   0.39|      35|      15|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0302-Ձուկ թարմ, ամբողջական    |      276|    820|       7|       8|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0303-Ձուկ սառեցված, ամբողջական|    35068|    3.5|    5238|     282|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0305-Ձուկ պահածոյացված կամ    |      792|    150|      58|      43|

|ծխեցված                       |         |       |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0301-Ձուկ կենդանի             |        1|      -|       -|       3|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|Ընդամենը                      |    42091|       |    5338|     351|

.__________________________________________________________________.

 

Առաջնային ներմուծող երկրներն են Ռուսաստանը (2011 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 10 381 տ), Նորվեգիան (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 18 717 տ) և Վիետնամը (2012 թ.` ընդամենը ներմուծված ձուկ` 5238 տ):

 

1.5.8. ԵՄ ձկնամթերքի շուկան

 

Եվրոպայում ծովամթերքի արտադրության ավանդույթը բավականին հին է: Սաղմոնի և իշխանի բուծումը սկսվում է Եվրոպայի հյուսիսային հատվածից` հասնելով մինչև Միջերկրական ծովի ափին տեղակայված երկրներ: Ձկնամթերքը մեծ տեղ է զբաղեցնում բնակչության սննդակարգի մեջ, Եվրոպայում մեկ շնչի հաշվով ձկնամթերքի սպառումը կազմում է 23.3 կգ: ԵՄ երկրներում կարևոր դեր ունեն սերտիֆիկատների կիրառումը (MSC, ACC, GLOBALGAP, ASC, Organic (European Leaf, Naturland)), քանի որ մեծ ուշադրություն է դարձվում սննդի անվտանգության, շրջակա միջավայրի պահպանման և կենդանիների առողջապահության վրա:

ԵՄ ձկան արտադրությունը կազմում է համաշխարհային ձկնարտադրության 4.4%-ը` համաշխարհային մասշտաբով 5-րդ արտադրողը: Առաջատար արտադրողներն են Իսպանիան (1.029.291 տ.-16.16%), Դանիան (811.877 տ.-12.75%), Մեծ Բրիտանիան (783.248 տ.-12.30%), Ֆրանսիան (676.360 տ.-10.62%): ԵՄ երկրների տարեկան արտադրանքը կազմում է 6.369.756 տ.:

ԵՄ ձկնաբուծության արտադրանքը 2011 թ.-ին կազմում էր 1 406 061 տ, որից սաղմոն` 193327 տ և իշխան` 170504 տ:

Հիմնականում սպառում են սաղմոն, ծիածանափայլ իշխան, թունա ձուկ, սկումբրիա, ծովատառեխ: Սպառման ծավալում մեծ տեղ ունի թարմ և պաղեցված, սառեցված, ապխտած և կիսապատրաստի ձուկը: Ծիածանափայլ իշխանը եվրոպական շուկայում կարող է հանդիպել ամբողջ տարվա ընթացքում սկսած 400 գրամից, սպիտակ կամ կարմիր, ամբողջական կամ ֆիլեյավորված, թարմ կամ ծխեցված: Վերջին դեպքում առավել լինում են սառը-ծխեցված, բայց նաև հանդիպում են տաք-ծխեցված ձևով: Իշխանի աղադրած ձկնկիթը նույնպես լայնորեն սպառվում է, հատկապես Հյուսիսային Եվրոպայում:

ԵՄ ակտիվ քաղաքականություն է վարում արտահանման և ներմուծման գործընթացում և զիջում է միայն Ճապոնիային և ԱՄՆ-ին:

2012 թ.-ին ԵՄ ձկան ներմուծման համար գրանցվել են հետևյալ ցուցանիշները.

 

.__________________________________________________________________.

|Արտադրանք                     |Ընդհանուր        |Սաղմոն  |Իշխան   |

|                              |ներմուծում       |        |        |

|                              |_________________|________|________|

|                              |Ներմուծ- |Աճը    |Ներմուծ-|Ներմուծ-|

|                              |ված քանակ|նախորդ |ված     |ված     |

|                              |(տ)      |տարվա  |քանակ   |քանակ   |

|                              |         |համեմատ|(տ)     |(տ)     |

|                              |         |(%)    |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0304-Ձկան ֆիլե և  կտորներ     |  1911616|     -3|  229540|    7236|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0302-Ձուկ թարմ, ամբողջական    |  2122887|     15| 1219581|   26106|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0303-Ձուկ սառեցված, ամբողջական|  1426617|     23|   51168|   17166|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0305-Ձուկ պահածոյացված կամ    |  426,882|     25|   93299|   11538|

|ծխեցված                       |         |       |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0301-Ձուկ կենդանի             |    42569|    0.9|  229540|   13577|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|Ընդամենը                      |  5930571|       | 1823128|   75623|

.__________________________________________________________________.

 

Ներմուծումը ստացվում է հիմնականում Թուրքիայից (քաղցրահամ ջրի կտրտած իշխան), որն արտահանում է հիմնականում Նիդերլանդներ (2012 թ. Թուրքիայից ընդամենը ներմուծված ձուկ` 10 005 տ), Գերմանիա (2012 թ. Թուրքիայից ընդամենը ներմուծված ձուկ` 10 793 տ), Իտալիա (2012 թ. Թուրքիայից ընդամենը ներմուծված ձուկ` 4958 տ) ու Նորվեգիայից (աղի ջրի իշխան ֆիլեյի համար), որից առաջնային ներմուծողներն են Ֆրանսիան (2012 թ. Նորվեգիայից ընդամենը ներմուծված ձուկ` 160 481 տ), Հոլանդիան (2012 թ. Նորվեգիայից ընդամենը ներմուծված ձուկ` 159 710 տ), Դանիան (2012 թ. Նորվեգիայից ընդամենը ներմուծված ձուկ` 168 622 տ):

 

1.5.9. Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ձկնամթերքի շուկան

 

Ըստ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության, հաշվի առնելով բնակչության թվի աճի կանխատեսումները, ենթադրվում է, որ լրացուցիչ 27 մլն տոննա անհրաժեշտ կլինի արտադրել ԱՄՆ-ում 2030 թ.-ին մեկ շնչի հաշվով ձկնամթերքի սպառումը բավարարելու համար:

ԱՄՆ-ի ձկնամթերքի աղբյուրներն են ամբողջ աշխարհից ներմուծված ձկնամթերքը, տեղական վայրի ձկնորսությունը և ԱՄՆ-ի ձկնաբուծությունը: ԱՄՆ-ում սպառվող ամբողջ ձկնամթերքի մոտ 91%-ն ապահովվում է ներմուծման հաշվին, որի մոտ 50%-ը ձկնաբուծության բաժինն է:

ԱՄՆ-ի ձկնամթերքի շատ քիչ տոկոսն է ստացվում տեղական ձկնաբուծությունից.

. Ամերիկայի ձկնաբուծությունը (ինչպես քաղցրահամ, այնպես էլ աղի ջրերի) ապահովում է ԱՄՆ-ի ձկնամթերքի պահանջարկի ընդամենը 5-7%-ը

. Դրանից 75%-ը կազմում է քաղցրահամ ջրում բուծված իշխան, լոքո և թիլափիա

. Աղի ջրի ձկնաբուծությունը կազմում է ԱՄՆ-ի ձկնարդյունաբերության միայն 20%

2011 թ.-ին ԱՄՆ-ի ձկնամթերքի արտադրությունը կազմում էր 5 559 997 տ-ի (որից ձկնաբուծությունը` 396 841 տ), որը 2008 թ.-ի համեմատ աճել է մոտ 14%-ով (2008 թ.-ին գրանցվել է 4858140 տ ձկնարտադրանք, որից ձկնաբուծության արտադրանքը` 501 126 տ):

Ձկնաբուծական արտադրանքի մեջ մեզ հետաքրքրող ձկնատեսակներից կարելի է առանձնացնել ծիածանափայլ իշխանը, որը 2010 թ.-ին արտադրվել է 47 743 տ քանակությամբ, իսկ 2011 թ.-ին` 51 531.9 տ, թառափը, որի համար 2010 թ.-ին գրանցվել է 16 000 տ արտադրություն, իսկ 2011 թ-ին արտադրանքը հասել է մոտ 24 000 տ-ի, և ատլանտյան սաղմոնը, որ 2010 թ.-ին եղել է 99 042 տ, իսկ 2011 թ.-ին` 104132 տ:

2012 թ.-ին ԱՄՆ ներմուծվել է`

 

.__________________________________________________________________.

|Արտադրանք                     |Ընդհանուր        |Սաղմոն  |Իշխան   |

|                              |ներմուծում       |        |        |

|                              |_________________|________|________|

|                              |Ներմուծ- |Աճը    |Ներմուծ-|Ներմուծ-|

|                              |ված քանակ|նախորդ |ված     |ված     |

|                              |(տ)      |տարվա  |քանակ   |քանակ   |

|                              |         |համեմատ|(տ)     |(տ)     |

|                              |         |(%)    |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0304-Ձկան ֆիլե և  կտորներ     |   752334|   9.75|  158474|    6915|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0302-Ձուկ թարմ, ամբողջական    |   195333|   6.62|  101209|        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0303-Ձուկ սառեցված, ամբողջական|   140553|  -5.87|    4677|     856|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0305-Ձուկ պահածոյացված կամ    |    35101|   3.31|    5198|      52|

|ծխեցված                       |         |       |        |        |

|______________________________|_________|_______|________|________|

|0301-Ձուկ կենդանի             |        -|      -|       -|       -|

|______________________________|_________|_______|________|________|

|Ընդամենը                      |  1123321|      -|  269558|    7823|

.__________________________________________________________________.

 

ԱՄՆ-ում ձկնամթերքի մոտ 3/4 մասը սպառվում է թարմ կամ սառեցված, և այս ձևով արտադրանքի սպառման ծավալները բավականին աճել են վերջին երկու տասնամյակում: Պահածոյացված ձկնամթերքը կազմում է ԱՄՆ-ում ընդհանուր սպառվող ձկնամթերքի 1/4-ից պակաս, և այս արտադրանքի սպառման ծավալները նվազել են վերջին երկու տասնամյակում: Ծխեցված, աղադրված կամ թթու դրած արտադրանքը վերջին երկու տասնամյակում կազմում է ընդհանուր սպառվող ձկնամթերքի մոտ 2%-ը (16):

___________________

16) http://seafoodhealthfacts.org/seafood choices/overview.php

 

Հիմնական ներմուծող երկրներն են` Կանադան (2012 թ. ընդամենը ներմուծված ձուկ` 159 681 տ), Չինաստանը (2012 թ. ընդամենը ներմուծված ձուկ` 317 898 տ), Չիլին (2012 թ. ընդամենը ներմուծված ձուկ` 111 706 տ):

ԱՄՆ-ում տարեկան միջինում 20,000-60,000 ԱՄՆ դոլար եկամուտ ունեցող տնտեսությունները կազմում են ձկան և ծովամթերքի հիմնական շուկան: ԱՄՆ-ի հարավային ու արևմտյան նահանգների բնակչությունն ավելի շատ է նախապատվություն տալիս ձկանն ու ծովամթերքին, քան մյուս նահանգների բնակչությունը: Իրականում ԱՄՆ-ի սպառողների մոտ 97%-ը ձուկն ու ծովամթերքն ուտում է տանը, քան սննդի սպասարկման այլ վայրերում: Ձուկն ու ծովամթերքը առավել սպառվում է գարնանային ու ձմեռային սեզոնին:

ԱՄՆ-ում բնակչության մեկ շնչի հաշվով ձկնամթերքի սպառումը 2011 թ.-ին նվազել է` կազմելով 6,75 կգ` ըստ National Oceanic and Atmospheric Administration's Fisheries Service-ի տվյալների, այն դեպքում, երբ 2010 թ.-ին կազմում էր մոտ 7,11 կգ: Այնուամենայնիվ, ամերիկացիները սպառում են 2,115 մլրդ կգ ծովամթերք` ձկան սպառման ծավալներով ԱՄՆ-ը դարձնելով երկրորդը Չինաստանից հետո (17):

___________________

17) http://www.seafoodsource.com/newsarticledetail.aspx?id=17803

 

1.6. Ձկնաբուծական տեխնոլոգիաների նկարագրությունը և դրանց կիրառման հնարավորությունները ՀՀ-ում

 

1.6.1. Հոսքային համակարգեր

 

Ավանդական հոսքային ձկնաբուծական համակարգերով ջուրն անցնում է ընդամենը մեկ անգամ, որից հետո արտահոսում է շրջակա միջավայր: Ջուրը, հոսելով ձկնաբուծական համակարգով, ձկներին մատակարարում է թթվածին և համակարգից դուրս է հանում լուծված կամ կախված թափոնները: Եվրոպական երկրներում հոսքային ձկնաբուծական տնտեսություններից առավել տարածված են ծիածանափայլ իշխանի արտադրությամբ զբաղվող տնտեսությունները, որոնք ջուրը վերցնում են գետերից, ինչը համակարգով անցնելուց հետո մաքրվում և ետ է լցվում գետ: Քանի որ մեկ գետի վրա գործում են մի քանի տնտեսություններ, նրանք բոլորն էլ շահագրգռված են, որ յուրաքանչյուր տնտեսությունից արտահոսած ջուրը լինի լավ որակի, հակառակ դեպքում հաջորդ տնտեսությունը կստանա վատորակ ջուր:

Հոսքային համակարգերին բնորոշ է.

- տեղի ընտրությունը սահմանափակվում է ջրի հասանելիությամբ,

- տնտեսական համակարգերը համեմատաբար պարզ ու հեշտ են գործարկվում,

- պահանջում են քիչ կապիտալ ներդրումներ այլ, ավելի առաջադեմ համակարգերի համեմատ,

- պահանջում են համապատասխան ջերմաստիճանով բարձրորակ ջրի հոսքի բարձր մակարդակ,

- ջերմաստիճանն ամբողջությամբ կախված է ներհոսող ջրի ջերմաստիճանից,

- ջերմաստիճանի ու ջրի որակի հսկողությունը բարդ է և ծախսատար,

- ներհոսող ջրի հետ հիվանդությունների տարածման հավանականությունը բարձ է, իսկ ներհոսող ջրի ախտահանումը շատ ծախսատար,

- արտադրվում են մեծածավալ կոյուղաջրեր, որոնց մաքրումը բավականին ծախսատար է:

Հոսքային ձկնաբուծությունը հիմնականում իրականացվում է տարածված ավազանային տնտեսությունների ձևերով: Ավազանների համար առանձնացնում են էքստենսիվ, կիսաինտենսիվ և ինտենսիվ տեսակները: Սակայն հոսքային համակարգին բնորոշ են էքստենսիվ և կիսաինտենսիվ տեսակները: Էքստենսիվ տեսակը, ճիշտ է, ցածր ռիսկային է, պահանջում է նվազագույն աշխատուժ ու նվազագույն գիտելիքներ, սակայն ունի այնպիսի թերություններ, ինչպես` ցածր արտադրողականություն, ջրի «ծաղկման» հավանականություն, կարող է դժվար լինել ձկնահավաքի համար: Էքստենսիվ ավազանների դեպքում 1 կգ պատրաստի արտադրանք արտադրելու համար անհրաժեշտ է մոտ 10 մ2 հողատարածք և 20-30 մ3 ջուր (18):

______________________

18) http://window.edu.ru/resource/584/68584/files/kamchatgtu078.pdf, A Guide to Recirculation Aquaculture, EUROFISH International Organization, Copenhagen 2010.

 

Կիսաինտենսիվ տեխնոլոգիայի դեպքում կառավարման պահանջները մի փոքր բարդանում են ու արհեստական կերի չափավոր բաժին է պահանջվում, օգտագործվում է ֆիտոպլանկտոնի արդյունավետությունը թթվածին արտադրելու համար:

 

1.6.2. Շրջանառու և փակ ջրամատակարարման համակարգեր

 

Որպես այլընտրանք ձկնաբուծական հոսքային համակարգերին, կարող են հանդես գալ շրջանառու ջրամատակարարման (ՇՋՀ) (կիսափակ) և փակ ջրամատակարարման համակարգերը (ՓՋՀ): Սրանք հնարավորություն են տալիս ջրաղբյուրից վերցրած ջուրը ձկնաբուծական համակարգով անցնելուց հետո չթափել, այլ նրա մի մասը մաքրելուց և որակական պարամետրերը վերականգնելուց հետո ուղղել հետ դեպի համակարգ: Սա կոչվում է շրջանառու ջրամատակարարման համակարգ: Այն թույլ է տալիս մի քանի անգամ կրճատել ջրի ծախսը և առավել արդյունավետ օգտագործել ջրային ռեսուրսները: Իսկ եթե համակարգը ամբողջությամբ փակ է և լրացվում է միայն գոլորշիացման պատճառով պակասած ջրի ծավալը, ապա դա փակ ջրամատակարարման համակարգ է: Այսպիսով ՓՋՀ և ՇՋՀ միմյանցից տարբերվում են միայն օրական թարմացվող ջրի ծավալով: Ժամանակակից ՓՋՀ-ում այն կազմում է 3-5%, ՇՋՀ-ում` 30% և ավելի:

Ջրի շրջանառությունը կարելի է իրականացնել տարբեր ինտենսիվությամբ: Գերինտենսիվ համակարգերը, տեղակայված փակ, մեկուսացված շինության ներսում, օգտագործում են 200 լիտր թարմ ջուր արտադրվող 1 կգ ձկան համար, մինչդեռ մյուս համակարգերը ավանդական բացօդյա տնտեսություններ են, որոնք վերակառուցվել են ՓՋ կամ ՇՋ համակարգերի և օգտագործում են 3 մ3 թարմ ջուր արտադրված 1 կգ ձկան համար: Համեմատության համար նշենք, որ ավանդական հոսքային համակարգերը 1 կգ իշխանի բուծման համար օգտագործում են մոտ 30 մ3 թարմ ջուր:

Ձկնաբուծական առավել արդյունավետ համակարգ ընտրելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյուն` բնապահպանական և տնտեսական, որոնց գնահատման համար կարելի է օգտագործել հետևյալ ցուցանիշները (աղյուսակ 1).

 

Աղյուսակ 1. Ձկնաբուծական տնտեսության կայունության գնահատման ցուցանիշներ

 

._____________________________________________________________________.

|Բնապահպանական տեսանկյուն                                             |

|_____________________________________________________________________|

|              |Նպատակ            |Ցուցանիշ           |Չափի միավոր    |

|______________|__________________|___________________|_______________|

|Էներգիա       |Էներգիայի         |Էներգիայի          |կՎտ.ժ/կգ       |

|              |օգտագործման արդ-  |սպառում/արտադրված  |արտադրանք      |

|              |յունավետություն.  |արդյունք           |               |

|              |սպառվող էներգիայի |                   |               |

|              |հնարավորինս       |                   |               |

|              |կրճատում          |                   |               |

|______________|__________________|___________________|_______________|

|Ջուր          |Սպառում. համակարգ |Մատակարարված ջրի   |լ/կգ արտադրանք |

|              |մուտք գործող      |ծավալ/արտադրված    |               |

|              |քաղցրահամ ջրի     |արդյունք           |               |

|              |կրճատում          |                   |               |

|              |(հնարավորինս շատ  |                   |               |

|              |ջրի կրկնակի       |                   |               |

|              |օգտագործում)      |                   |               |

|              |__________________|___________________|_______________|

|              |Ելք. կոյուղաջրերի |Արտահոսած ջրի ծավալ|լ/կգ արտադրանք |

|              |ծավալների կրճատում|/արտադրված արդյունք|               |

|______________|__________________|___________________|_______________|

|Սննդարար      |Օգտագործման արդ-  |Արտադրված արդյունքի|կգ սննդարար    |

|նյութեր       |յունավետություն.  |մեջ պահպանված      |նյութեր (N, P, |

|              |հնարավորինս շատ   |սննդարար նյութեր/կգ|ԹՔՊ)` պահպանված|

|              |բարձրորակ         |համակարգ ներմուծված|արտադրանքի մեջ/|

|              |ապրանքային        |սննդարար նյութեր   |կգ համակարգ    |

|              |արտադրանքի ստացում|                   |ներմուծված     |

|              |միավոր սննդարար   |                   |սննդարար       |

|              |նյութերից         |                   |նյութեր /%/    |

|              |__________________|___________________|_______________|

|              |Ելք. կոյուղաջրերի |Սննդարար նյութերի  |կգ արտահոսող   |

|              |ծավալի նվազեցման  |քանակ, արտահոսող   |սննդարար       |

|              |միջոցով արտահոսող |ջրի որակ           |նյութեր(N, P,  |

|              |սննդարար,         |                   |ԹՔՊ)/կգ        |

|              |օրգանական և       |                   |արտադրանք      |

|              |հանքային նյութերի |                   |               |

|              |կրճատում          |                   |               |

|              |__________________|___________________|_______________|

|              |Սննդարար նյութերի |Երկրորդային        |Երկրորդային    |

|              |կրկնակի           |արտադրանքում       |արտադրանքում   |

|              |օգտագործում       |կրկնակի            |պահպանված      |

|              |ձկնաբուծական      |օգտագործված        |սննդարար       |

|              |տնտեսությունում   |սննդարար նյութերի  |նյութեր/կգ     |

|              |արժեքավոր         |(N,P) պահպանում    |համակարգ       |

|              |երկրորդային       |                   |ներմուծված     |

|              |արտադրանք ստանալու|                   |սննդարար       |

|              |նպատակով          |                   |նյութեր /%/    |

|_____________________________________________________________________|

|Տնտեսական տեսանկյուն                                                 |

|_____________________________________________________________________|

|              |Նպատակ            |Ցուցանիշ           |Չափի միավոր    |

|______________|__________________|___________________|_______________|

|Արտադրանքի    |Միավոր            |Միավոր արտադրանքի  |Դրամ/կգ        |

|ինքնարժեք     |ներդրումների և    |արտադրության համար |արտադրանք      |

|              |ծախսերի դիմաց     |կատարված ծախսեր    |               |

|              |ստացվող արտադրանքի|                   |               |

|              |ավելացում         |                   |               |

|______________|__________________|___________________|_______________|

|Արտադրության  |Արտադրանքի        |Արտադրական ցիկլի   |Բուժման        |

|անվտանգություն|անվտանգության     |ընթացքում բուժման  |կուրսեր/       |

|              |(ձկների           |կուրսերի քանակ     |արտադրական ցիկլ|

|              |առողջության       |                   |               |

|              |բարելավում),      |                   |               |

|              |համաճարակների     |                   |               |

|              |ռիսկի կրճատում    |                   |               |

._____________________________________________________________________.

 

Որքան բարձր է ջրի շրջանառության ինտենսիվությունը, այնքան քիչ թարմ ջուր է օգտագործվում, հետևաբար քիչ է լինում նաև համակարգից դուրս եկող մաքրման ենթակա կեղտաջրերի ծավալը: Անկախ ինտենսիվության աստիճանից, կեղտաջրերի արտահոսքը այս համակարգերից նշանակալիորեն ցածր է համեմատած ավանդական ձկնաբուծական տնտեսությունների:

ՓՋՀ և ՇՋՀ առավելություններն ակնհայտ են: Այն է.

. Աղտոտված հոսքային ջրերի արտանետման կրճատում կամ լրիվ դադարեցում,

. ձկների կենսագործունեության հետևանքների ուտիլիզացման պարզեցում,

. անթափոն ձկնաբուծական տեխնոլոգիայի ստեղծման հնարավորություն,

. ջրային, հողային և մարդկային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործում,

. ձկնաբուծական ռեժիմների լիարժեք կառավարելիություն:

ՓՋ և ՇՋ համակարգերում անհրաժեշտ է անընդհատ մաքրել ջուրը` ձկների արտաթորանքը հեռացնելու և թթվածնով հագեցնելու նպատակով, որպեսզի ապահովվեն ձկների կյանքի և առողջության համար անհրաժեշտ պայմանները: Իրականում այսպիսի համակարգերի աշխատանքը բավականին պարզ է: Ավազանից ջուրը հոսում է դեպի մեխանիկական ֆիլտր, հետո` բիոֆիլտր, ապա այն աէրացվում է, մաքրվում է ածխաթթու գազից, հետո վերադառնում ավազան:

Կախված կոնկրետ պահանջներից տվյալ համակարգին կարելի է ավելացնել մի շարք այլ սարքավորումներ: Օրինակ` մաքուր թթվածնով հագեցում, ախտահանում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման կամ օզոնի միջոցով, pH-ի մակարդակի ավտոմատ կարգավորում, ջերմափոխանակում և այլն:

 

1.6.3. Ցանցավանդակային տնտեսություններ

 

Տարբերում են ցանցավանդակների 4 հիմնական տեսակներ` ֆիքսված, լողացող, ստորջրյա և ընկղմված: Ֆիքսված ցանցավանդակների կառուցումը համեմատաբար ավելի էժան ու պարզ է, սակայն ներկայումս դրանք այդքան էլ տարածված չեն: Լողացող ցանցավանդակներն ունեն շրջանակ կամ օղակ, որին ամրանում է ցանցապարկը: Սրանք, ի տարբերություն մյուսների, ունեն ամենամեծ կիրառությունը և սովորաբար լինում են կլոր կամ ուղղանկյուն ձևերով: Ստորջրյա և ընկղմված տեսակները նույնպես այդքան էլ տարածված չեն, քանի որ ունեն սահմանափակ ու առավել նպատակային կիրառություն:

Եթե սկզբնականապես ցանցավանդակների պատրաստման համար օգտագործում էին փայտյա, պողպատե ձողեր, բամբուկ և պոլիվինիլային քլորիդ, ապա այսօր արդեն կիրառվում են բարձր խտությամբ պոլիէթիլային խողովակներ: Կան նաև մետաղական ցանավանդակներ, բայց մետաղյա ցանցերը հեշտությամբ ենթարկվում են կորոզիայի, ինչը վնասակար է բնապահպանական առումով: Դրվում են պահանջներ նաև ցանցապարկերի համար: Մասնավորապես, չի թույլատրվում այնպիսի ցանցերի կիրառությունը, որոնք մաքրվում են քիմիական նյութերով ձկների աղբի արտանետումը կանխելու համար:

 

Ձկնաբուծության համար ցանցավանդակի հիմնական բաղադրիչները

 

_________________________

ԻՐՏԵԿ - նկարը չի բերվում

 

Լողացող համակարգ: Լողացող համակարգի մեջ մտնում են մետաղյա կամ պլաստիկե հենքը (կարկաս, drums), բարձր-խտությամբ պոլիէթիլենային խողովակները, ռետինե դողերը (rabber tires) և մետաղյա «կմախքները», որ ծածկվում են ձյութով կամ ապակեբամբակով (fiberglass): Վերջինի կիրառությունն ավելի նախընտրելի է, քանի որ այն կարող է դիմակայել շատ տարիներ, չնայած որ սկզբնական ծախսերը համեմատաբար բարձր են:

Սպասարկող համակարգ: Այս համակարգը պահանջվում է շահագործման ու տեխնիկական սպասարկման ապահովման համար, ինչպես օրինակ` ձկների կերակրում, մաքրում, մոնիթորինգ: Սա ապահովելու ուղիներից մեկը ցանցավանդակի շուրջբոլորը կամ դրա մի մասով վերնահարթակի, կամրջակի կառուցումն է: Որոշ ցանցավանդակների համար որպես վերնահարթակ օգտագործվում են նրանց լողացող օղակները: Այս լողացող օղակները պատրաստվում են մետաղյա կամ պլաստմասսե խողովակներից: Ցանցավանդակի ամբողջական կառուցվածքը ստանալու համար օգտագործում են պարաններ:

Ցանցապարկ: Ցանցը պետք է լինի ճկուն և սովորաբար պատրաստվում է նեյլոնե կամ պոլիէթիլենային մանրաթելերից, և ամրացվում է պոլիէթիլենային պարաններով, չնայած վերջերս նոր ավելի ամուր նյութեր են օգտագործվում, ինչպիսիք են` սպեկտրան (Spectra) և դայնման (Dynema):

Պարաններ: Պարանները (ճոպանները) միանում են ցանցավանդակին խարսխման համակարգով: Ճոպանների համակարգը պետք է լինի բավականին ուժեղ, որ դիմակայի հնարավոր ամենավատ հոսանքների, քամու ու ալիքների ազդեցությանը առանց շարժվելու կամ խախտվելու: Ճոպանների համակարգում օգտագործվող նյութերի մեջ մտնում են պողպատե ձողերը, շղթաները, ամուր պլաստիկե թոկերը և մեխանիկական միակցիչները:

Խարսխման համակարգ: Օգտագործվում է ցանցավանադակը պահելու համար և միանում է վերջինիս ճոպանների համակարգի միջոցով:

Ցանցավանդակային տնտեսությունը կարող է հիմնվել գետերի, լճերի, ջրամբարների ջրերում: Ցանցավանդակային տնտեսությունների դեպքում 1 հեկտարի հաշվով միջինում ստացվում է մոտ 200 տ ձուկ, սակայն այս թիվը կախված ջրի խորությունից կարող է հասնել մինչև 2000 տ-ի: 1 մ3 ջրից ստացվում է մոտ 15-20 կգ ձուկ (19): Այսպիսով, ամփոփելով` կունենանք.

 

_____________________

19) -Cage Culture in Reservoirs in India, (A Handbook) WorldFish Center Technical Manual No. 1948. The WorldFish Center, Penang, Malaysia, 2009

- Producing Tilapia in Small Cage in West Africa. WorldFish Center Technical Manual No. 1952. The WorldFish Center, Penang, Malaysia.2009

- http://www.fao.org/docrep/005/W8514E/W8514E17.htm

 

Աղյուսակ 2. Ձկնարդյունաբերական համակարգերը և դրանց տարբերիչ առանձնահատկությունները.

 

.__________________________________________________________________.

|Ձկնարդյունաբերական        |Ազոտի   |Ջրի     |1 կգ      |1 կգ      |

|համակարգի տեսակը          |արտահոսք|սպառում |պատրաստի  |պատրաստի  |

|                          |1000 տ-ի|1000 տ-ի|արտադրանքի|արտադրանքի|

|                          |դեպքում |դեպքում |համար     |համար     |

|                          |Կգ/տարի |Մ3/օր   |անհրաժեշտ |անհրաժեշտ |

|                          |        |        |ջրի ծավալ |հողատարածք|

|__________________________________________________________________|

|Ավանդական հոսքային           38.000  250.000   20-30 մ3      10 մ2|

|__________________________________________________________________|

|Շրջանառու ջրամատակարարմամբ    2.000   10.000    5-10 մ3       1 մ2|

|__________________________________________________________________|

|Փակ ջրամատակարարմամբ            250    1.500       3 մ3    0,01 մ2|

.__________________________________________________________________.

 

1.6.4. Ձկնաբուծական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունը ՀՀ-ում

 

Հայաստանում, հատկապես ստորերկրյա ջրերն օգտագործող տնտեսություններում, կան լայն հնարավորություններ շրջանառու ջրամատակարարման (ՇՋՀ) (կիսափակ) և փակ ջրամատակարարման համակարգերի (ՓՋՀ) կիրառման համար` հաշվի առնելով ձկնաբուծական նպատակներով ջրի անարդյունավետ օգտագործումը (Հայաստանում 1 կգ ձկան արտադրության համար միջինում ծախսվում է 150-200 մ3 ջուր): Տարեկան 1000 տ ՇՋ համակարգերի կողմից ջրի սպառումը կազմում է 10 000 մ3/օր (կամ 10 մ3 1 կգ ձկան աճեցման համար) (աղյուսակ 9): Սա նշանակում է, որ այս տեխնոլոգիայով տարեկան 50 000 տ ձուկ արտադրելու համար կպահանջվի 500 մլն մ3 ջուր: Հայաստանում ձկնաբուծական նպատակներով օգտագործվող ստորերկրյա ջրի ծավալը կազմում է 1200-1400 մլն մ3, իսկ դրանով արտադրված ձկան տարեկան ծավալը շուրջ 7000 տոննա է: Այսինքն, մոտ 15-20 անգամ ավելի շատ ջուր է օգտագործվում: Ընդգծենք որ Հայաստանի վերականգնվող ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների ծավալը կազմում է 1000 մլն մ3: Սա նշանակում է, որ միայն ձկնաբուծության ոլորտը (Հայաստանում ստորերկրյա ջրերն օգտագործվում են նաև խմելու, ոռոգման և այլ նպատակներով) տարեկան սպառում է ավելի շատ ստորերկրյա ջուր, քան դրանց վերականգնվող ծավալն է: Ստորերկրյա ջրերի այսպիսի օգտագործումը հղի է այդ ռեսուրսների սպառման վտանգով, ինչը լուրջ խնդիրներ կառաջացնի ինչպես ձկնաբուծության, այնպես էլ ստորերկրյա ջրերն օգտագործող այլ ոլորտների համար:

Մեր երկրում այս համակարգերի կիրառումը հնարավորություն կտա նույն տարածքներում և օգտագործվող ջրի ծավալի 35-40%-ով ստանալ նվազագույնը 7 անգամ ավել արդյունք` ձկան արտադրությունը տարեկան մոտ 7000-ից հասցնելով ավելի քան 50 000 տոննայի:

Հայաստանի լճերում և ջրամբարներում առկա է հսկայական ներուժ բաց եղանակով ձկնաբուծության (ցանցավանդակային ձկնաբուծություն) կազմակերպման համար: Միայն Սևանա լճում, որի մակերեսը ներկայումս կազմում է շուրջ 1277 հա (20), օգտագործելով լճի մակերևույթի առավելագույնը 0.1 տոկոսը հնարավոր է տարեկան արտադրել 50 000 տոննա ձուկ:

___________________

20) Հայաստանի Հանրապետության մարզերը և Երևան քաղաքը թվերով 2012, էջ 9

 

Եւս 50 000 տոննա ձուկ հնարավոր է աճեցնել ՀՀ արհեստական ջրամբարներում, որոնց ընդհանուր մակերեսը շուրջ 9300 (21) հա է և Արմաշի լճակային ձկնաբուծական տնտեսությունում, որի ջրային մակերեսը մոտ 1200 հեկտար է: Արդյունքում միայն ցանցավանդակային եղանակով Հայաստանում հնարավոր է արտադրել շուրջ 100 000 տ ձուկ:

___________________

21) Հայաստանի Հանրապետության մարզերը և Երևան քաղաքը թվերով 2012, էջ 11

 

Ձկնաբուծության զարգացումն այս ուղղությամբ կթուլացնի Արարատի և Արմավիրի մարզերի ստորերկրյա ջրերի օգտագործման ծանրաբեռնվածությունը, ինչպես նաև հնարավորություն կտա ապակենտրոնացնելու ձկնարդյունաբերությունը այս մարզերից դեպի ՀՀ մյուս տարածքներ:

Սևանա լճում ցանցավանդակային ձկնաբուծության զարգացման արտադրական և էկոլոգիական արդյունավետությունը գնահատելու համար իրականացվում է փորձնական փուլ (15.08.2012-15.08.2014):

 

1.7. Սևանա լճում ցանցավանդակային եղանակով Սևանի իշխանի աճեցման փորձնական ծրագիր

 

1.7.1. Ընդհանուր նկարագիրը

 

Փորձնական փուլի հիմնական նպատակն է գնահատել Սևանա լճում ապրանքային ձկան (Գեղարքունի և Ամառային իշխանի) աճեցման հնարավորությունները ցանցավանդակային տեխնոլոգիայի կիրառմամբ:

Այս նպատակի իրագործման համար անհրաժեշտ է գնահատել հետևյալը.

. տնտեսական արդյունավետությունը. այն է` անհրաժեշտ ծախսերի ծավալը ձկան որակական փոփոխությունները արհեստական կերակրման դեպքում, միավոր տարածքի վրա ձկան արտադրության օպտիմալ ծավալը, որը նաև անվտանգ է շրջակա միջավայրի համար, ժամանակահատվածը, երբ ձուկը ձեռք է բերում ապրանքային քաշ, ձկան ինքնարժեքը,

. ազդեցությունը շրջակա միջավայրի և լճի էկոհամակարգի վրա, ինչի նպատակով լճում ընտրվել է 4 մոնիթորինգային դիտակետ, որտեղ գնահատվելու է 3 խումբ` թվով 31 ցուցանիշ: Այդ խմբերն են` հիդրոֆիզիկական և հիդրոքիմիական ցուցանիշներ, հիդրոկենսաբանական և մանրէաբանական ցուցանիշներ, ձկնաբանական ցուցանիշներ:

Ծրագրի նախապատրաստական աշխատանքները մեկնարկել են 2011 թ. հոկտեմբերին, իսկ ցանցավանդակները տեղադրվել են Սևանա լճում 2012 թ. օգոստոսին:

Փորձնական փուլն իրականացնում են «Սևան Ազգային Պարկ» ՊՈԱԿ-ը և «Էմի Ֆրութ» ՍՊԸ-ն: Ներդրողն է «Էմի Ֆրութ» ՍՊԸ-ն:

Ծրագրի գործընկերներն են.

. «Հայկական բերքի առաջմղման կենտրոն» ՓԲԸ - ծրագրի կառավարիչ,

. Դանիական «Էն Սի քոնսալթինգ» ընկերություն - ծրագրի խորհրդատու,

. Դանիական «Բիոմար» ընկերություն - ձկան կերի մատակարար,

. Դանիական «Հվալփսանդ» ընկերություն - սարքավորումների մատակարար, շեֆմոնտաժ,

. Գերմանական «Բյուրո Վերիտաս» ընկերություն - որակի, անվտանգության և բնապահպանական ստանդարտներ,

. Դանիական «Կլիմա Դիզայն» ընկերություն - մոնիթորինգային սարքավորումների մատակարար,

. «Յունի ֆիշ» ՍՊԸ, «Արևաձուկ» ՍՊԸ - մանրաձկան մատակարար,

. «Շուշան և Շահնուր» ՍՊԸ - շինմոնտաժային աշխատանքներ:

 

1.7.2. Մեկնարկը և ընթացքը

 

Փորձնական փուլի իրականացման նպատակով Սևանա լճում` Շորժա գյուղին հարող տարածքում, տեղադրվել է 4 ցանցավանդակ` յուրաքանչյուրը 16 մ տրամագծով և 8 մ խորությամբ: 1 ցանցավանդակի ծավալը մոտ 1600 մ3 է, գումարային ծավալը 4 ցանցավանդակի համար` շուրջ 6400 մ3:

Սկսած 2012 թ. օգոստոսի 15-ից մինչև հոկտեմբեր Արարատի և Վայոց ձորի մարզերում գտնվող ձկնաբուծական տնտեսություններից գնվել և տնտեսություն է տեղափոխվել շուրջ 50 000` 65-250 գրամ քաշով մանրաձուկ: 2013 թ. ապրիլին տնտեսություն է տեղափոխվել շուրջ 57,000 հատ 13-15 գր Գեղարքունի իշխանի մանրաձուկ, իսկ նույն թվականի օգոստոսին 10,500 հատ 38,5 գր Ամառային իշխանի մանրաձուկ: 2013 թ. սեպտեմբերի վերջին ավելացվել է ևս 19,500 հատ Ամառային իշխանի և 12,000 հատ Գեղարքունի իշխանի մանրաձուկ, իսկ հոկտեմբեր ամսին` 40,000 հատ Գեղարքունի իշխանի մանրաձուկ:

Մանրաձկան գնման, տեղափոխման և ցանցավանդակներում տեղադրման գործընթացը հսկվել է Սևան Ազգային Պարկ ՊՈԱԿ-ի մասնագետների կողմից, բացառելու համար այլ տեսակի, հիվանդ կամ ոչ կենսունակ առանձնյակների տեղափոխումը Սևանա լիճ: Նույն մասնագետների կողմից տնտեսությունից պարբերաբար վերցվում են ձկան, ջրի և հատակային գրունտի փորձանմուշներ` վերահսկելու համար ձկների առողջությունը, քաշաճը, կերով հագեցվածությունը, կերակրման ռեժիմի պահպանումը և այլն:

Ձկները կերակրվում են դանիական Բիոմար ընկերության արտադրած «Էֆիկո Էնվիրո 920» մակնիշի կերով, որը համապատասխանում է եվրոպական որակի և անվտանգության ստանդարտներին: Կերակրումն իրականացվում է Դանիական ԷնՍի Քոնսալթինգ ընկերության մշակած գրաֆիկի համապատասխան:

Շրջակա միջավայրի վրա ծրագրի ազդեցությունը գնահատելու նպատակով լճում ընտրվել է 4 մոնիթորինգային դիտակետ, որտեղ գնահատվում է 3 խումբ` թվով 31 ցուցանիշ: Այդ խմբերն են.

. հիդրոֆիզիկական և հիդրոքիմիական ցուցանիշներ,

. հիդրոկենսաբանական և մանրէաբանական ցուցանիշներ,

. ձկնաբանական ցուցանիշներ:

Ծրագրի մոնիթորինգն իրականացվել է հետևյալ կազմակերպությունների կողմից.

. «Սևան ազգային պարկ» ՊՈԱԿ,

. ՀՀ ԳԱԱ կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտ,

. «Շրջակա միջավայրի վրա ներգործության մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ,

. Դանիական «Էն Սի քոնսալթինգ» խորհրդատվական ընկերություն:

 

1.7.3. Բնապահպանական արդյունքները

 

Բնապահպանական մոնիթորինգի արդյունքների ամփոփումը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ.

. հիդրոկենսաբանական, հիդրոֆիզիկական և հիդրոքիմիական ցուցանիշների մոնիթորինգի արդյունքները համապատասխանում են սահմանված նորմատիվներին,

. ըստ կատարված մանրէաբանական հետազոտությունների արդյունքների` ցանցավանդակների տարածքի և նրանցից մոտ 200 մ հեռավորության վրա գտնվող դիտակետերի ջրերում էական տարբերություններ չեն արձանագրվել:

. ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում ցանցավանդակներում աճեցվող ձկների մեջ հիվանդություններ չեն հայտնաբերվել, ձկան անկումներ չեն նկատվել:

Այսպիսով` մոնիթորինգի միջանկյալ արդյունքների ամփոփումը թույլ է տալիս փաստել, որ ծրագրի իրականացման ընթացքում, մինչ այս պահը, լճի էկոհամակարգի վրա` թույլատրելի սահմանները գերազանցող որևէ բացասական ազդեցություն չի գրանցվել:

Այդուհանդերձ ցանցավանդակային ձկնաբուծությունը ենթադրում է որոշակի ռիսկեր, որոնցից հիմնականը հնարավոր էկոլոգիական ազդեցությունն է` կապված արհեստական կերի օգտագործման հետ (ֆոսֆորի, ազոտի և օրգանական նյութերի արտանետում և կուտակում ցանցավանդակների տակ, որն առաջանում է ավելցուկային կերի և ձկան արտաթորանքի կուտակումից):

Առկա են մի շարք հնարավորություններ այս կուտակումները նվազագույնի հասցնելու համար: Այն է.

1. լճում ցանցավանդակների թիվը և ձկան արտադրության ծավալներն ավելացնել աստիճանաբար, ինչը հնարավորություն կտա վերահսկել հնարավոր արտանետումները և դադարեցնել արտադրության ծավալների ընդլայնումն արտանետումների թույլատրելի սահմանին մոտենալու պարագայում,

2. օգտագործել լճի տարածքի 0.07 տոկոսը, ինչը մոտ 20 անգամ քիչ է, քան միջազգայնորեն ընդունված 1.5 տոկոս անվտանգ օգտագործման սահմանը,

3. օգտագործել աշխարհի առաջատար արտադրողների էկոլոգիապես անվտանգ, օրգանական ձկնաբուծության համար նախատեսված ձկան կեր,

4. զբաղվել բացառապես օրգանական ձկնաբուծությամբ, այն է` 1 մ3 տարածքում բուծել առավելագույնը 8 կգ ձուկ, ինչը մոտ 5 անգամ քիչ է ցանցավանդակային ձկնաբուծության միջին արտադրողականությունից,

5. Սևանի ձկնամթերքի արտադրությունից մինչև իրացում ողջ շղթայի օրգանական սերտիֆիկացման գործընթացն իրականացնել ԵՄ հավատարմագրված ընկերության միջոցով: Այս ուղղությամբ ներկայումս բանակցություններ են վարվում գերմանական Բյուրո Վերիտաս ընկերության հետ,

6. ստեղծվող ցանցավանդակային տնտեսությունների կողմից հիմնադրամին վճարվող գումարներից գոյացած միջոցներն ուղղել բնապահպանական միջոցառումների իրականացմանը, ինչպիսիք են` Սևանա լճի շրջակա բնակավայրերի կոյուղաջրերի մաքրումը, ափերի մաքրումը և նախապատրաստումը լճի մակարդակի բարձրացմանը, լճում իշխանի բնական վերարտադրության պայմանների ստեղծումը և այլն,

7. օպտիմալացնել կերակրման նորմաները, ինչը հնարավորություն կտա նվազագույնի հասցնել ավելցուկային կերի քանակը,

8. ցանցավանդակների տակ` լճի հատակին, ստեղծել խեցգետինների աճեցման համար անհրաժեշտ պայմաններ և աճեցնել խեցգետիններ, որոնք կյուրացնեն կերի մնացորդները,

9. ցանցավանդակների տակ ամրացնել կոնաձև ափսեներ, որոնց մեջ կկուտակվեն կերի մնացորդները և ձկան արտաթորանքը, որոնք էլ պարբերաբար կմաքրվեն պոմպերի միջոցով,

10. ցանցավանդակների տակ տեղադրել թթվածին մղող սարքավորումներ, ինչը կնպաստի օրգանական նյութի քայքայմանը,

11. հնարավորության դեպքում օգտագործել լողացող կեր, որը չի սուզվում, հետևաբար չի կարող կուտակվել լճի հատակին:

Առկա են նաև ռիսկեր կապված բուծվող ձկնատեսակների, օգտագործվող կերի և բուժանյութերի վերահսկողության հետ:

Բուծվող տեսակների հսկողությունն իրականացնելու նպատակով Սևանա լճի ավազանում առաջարկվում է պետական և մասնավոր համագործակցությամբ ստեղծել մանրաձկան տնտեսություն, որն էլ կլինի ձկնաբուծարանների միակ մատակարարը:

Ձկան արտադրության ողջ շղթայի համար կերի և բուժանյութերի ներմուծումն ու մատակարարումը առաջարկվում է կազմակերպել կենտրոնացված ձևով` դրանով ապահովելով միևնույն բարձրորակ կերի և բուժանյութերի խիստ վերահսկելի օգտագործումը:

 

--------------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
19.12.2013
N 1442-Ն
Որոշում