Սեղմել Esc փակելու համար:
ՄԱԿ-Ի ՌԱՍԱՅԱԿԱՆ ԽՏՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԲՈԼՈՐ Ձ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՄԱԿ-Ի ՌԱՍԱՅԱԿԱՆ ԽՏՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԲՈԼՈՐ ՁԵՎԵՐԻ ՎԵՐԱՑՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆԻՍՏԻ
ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՔԱՂՎԱԾՔ

 

19 նոյեմբերի 2015 թվականի N 51

 

5. ՄԱԿ-Ի ՌԱՍԱՅԱԿԱՆ ԽՏՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԲՈԼՈՐ ՁԵՎԵՐԻ ՎԵՐԱՑՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 7-10-ՐԴ ՀԱՄԱՏԵՂ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ԶԵԿՈՒՅՑԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

1. Հաստատել ՄԱԿ-ի Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիայի կատարման վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության 7-10-րդ համատեղ պարբերական զեկույցը` համաձայն հավելվածի:

2. Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարին` ապահովել ՄԱԿ-ի Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիայի կատարման վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության 7-10-րդ համատեղ պարբերական զեկույցի օտար լեզվով (անգլերեն) թարգմանությունը և տրամադրումը Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությանը:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2015 ԹՎԱԿԱՆԻ ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 23-ԻՆ

 

Հավելված

ՀՀ կառավարության

2015 թ. նոյեմբերի 19-ի նիստի

N 51 արձանագրային որոշման

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 7-10-ՐԴ /ՀԱՄԱՏԵՂ/ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԶԵԿՈՒՅՑԸ ՌԱՍԱՅԱԿԱՆ ԽՏՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԲՈԼՈՐ ՁԵՎԵՐԻ ՎԵՐԱՑՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ (21 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ, 1965Թ.) ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

 

Ներածություն

1. Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիան ՀՀ ազգային ժողովի կողմից վավերացվել է 1993թ. հուլիսի 23-ին: Համաձայն Կոնվենցիայի 9-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության պահանջի, Կոնվենցիային միացած երկրները ՄԱԿ Ռասայական խտրականության վերացման հարցերով կոմիտեին պետք է պարբերաբար ներկայացնեն Կոնվենցիայի դրույթների կատարման վերաբերյալ ազգային զեկույց: Սույն փաստաթուղթը պարունակում է ՀՀ իշխանությունների ներկայացրած 7-10-րդ համատեղ պարբերական զեկույցը:

2. Զեկույցն անդրադառնում է ՀՀ իշխանությունների ձեռնարկած օրենսդրական, դատական, վարչական և այլ միջոցառումներին, որոնք ուղղված են Կոնվենցիայի դրույթների իրականացմանը: Այն մշակվել է` նկատի ունենալով Ռասայական խտրականության վերացման հարցերով կոմիտեի մտահոգություններն ու առաջարկությունները պարունակող Եզրափակիչ դիտարկումները (այսուհետև` Եզրափակիչ դիտարկումներ)` ներկայացված ՀՀ 5-րդ և 6-րդ համատեղ պարբերական զեկույցի քննարկումների արդյունքում, որոնք տեղի են ունեցել Կոմիտեի 78-րդ նստաշրջանի ընթացքում` 2011թ. փետրվարի 14-ից մարտի 11-ը:

3. Սույն զեկույցը մշակվել է միջգերատեսչական աշխատանքային խմբի կողմից` ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության համակարգմամբ: Աշխատանքային խումբը կազմված է եղել հետևյալ գերատեսչությունների ներկայացուցիչներից.

- ՀՀ արտաքին գործերի նախարարություն

- ՀՀ նախագահի աշխատակազմ

- ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն

- ՀՀ առողջապահության նախարարություն

- ՀՀ արդարադատության նախարարություն

- ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն

- ՀՀ մշակույթի նախարարություն

- ՀՀ արտակարգ իրավիճակների և տարածքային կառավարման նախարարության միգրացիոն պետական ծառայություն

- ՀՀ ոստիկանություն

- ՀՀ կառավարության աշխատակազմի ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի հարցերի բաժին

- ՀՀ ազգային ժողով

- ՀՀ գլխավոր դատախազություն

- ՀՀ դատական դեպարտամենտ

- ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայություն

- ՀՀ Հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհուրդ

- ՀՀ հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային հանձնաժողով

 

Աշխատանքային խմբում մասնակցության համար թեկնածու առաջադրելու խնդրանքով ՀՀ ԱԳՆ-ն դիմել է նաև ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակին, սակայն վերջինիս կողմից ստացվել է պատասխան մասնակցության ոչ նպատակահարմարության մասին:

Զեկույցի նախագիծը դրվել է քննարկման նաև ՀՀ 11 ազգային փոքրամասնությունների համայնքների հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ, որոնց կողմից ներկայացված դիտողություններն ու առաջարկությունները հաշվի են առնվել զեկույցի վերջնական տարբերակում:

 

ՀՈԴՎԱԾ 1

 

4. Կոմիտեի կողմից 2011թ.-ին ներկայացված Եզրափակիչ դիտարկումների 10-րդ կետի համաձայն, Կոմիտեն ՀՀ իշխանություններից խնդրում է վստահելի տեղեկատվություն բնակչության իրական կազմի առնչությամբ` հիմնված 2011թ. մարդահամարի արդյունքների վրա: ՀՀ 2011թ. մարդահամարի ծրագիրը (հարցաշարը) մշակվել է ըստ` «2010թ. մարդահամարների և կացարանների հաշվառման Եվրոպայի վիճակագիրների կոնֆերանսի հանձնարարականների» (մշակված Եվրոստատի հետ համագործակցությամբ, ՄԱԿ-ի Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողով, ՄԱԿ, Նյու Յորք և Ժնև, 2006) պահանջներին համապատասխան: Ընդ որում, հիշատակված հանձնարարականների համաձայն` մարդահամարի հարցաշարում ընդգրկված բոլոր հարցերին` ռեսպոնդենտների կողմից պատասխանելը պարտադիր է, բացառությամբ` ազգության, լեզվի և դավանանքի վերաբերյալ հարցերի:

Զեկույցին կից տրամադրվող Հավելված 1-ում ներկայացված է վերջին մարդահամարի արդյունքներով ստացված ՀՀ մշտական բնակչության բաշխումն ըստ ազգային կազմի, սեռի և տարիքի: Հավելված 1-ը ներկայացնում է նաև կենդանի ծնվածների և մահացածների բաշխումը` ըստ ազգային պատկանելության:

ՀՀ-ում գրանցված են ազգային փոքրամասնություններին պատկանող ավելի քան 37 հասարակական կազմակերպություններ:

5. Դեռևս 2000թ. մարտին ազգային-մշակութային կազմակերպությունների աշխատանքը նպատակաուղղելու նպատակով ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների նախաձեռնությամբ ստեղծված Համակարգող խորհրդին մինչև 2012թ. տրամադրվում էր 10 մլն դրամ` ազգային փոքրամասնությունների կրթական-մշակութային գործունեությանը նպաստելու նպատակով: Գումարի բաշխման կարգը յուրաքանչյուր տարի քննարկվել և հաստատվել է Խորհրդի նիստում:

Հարկ է նշել, որ Խորհրդում բազմիցս քննարկվել և արձանագրվել են դրա անդամների կողմից արծարծված ֆինանսական հատկացումների ավելացման և բաշխման կարգի փոփոխության անհրաժեշտությանը վերաբերող փոխկապակցված խնդիրները: Ազգային փոքրամասնություններին տրամադրվող գումարի ավելացման հետ կապված Խորհրդի առաջարկը ներկայացվել է ՀՀ Կառավարություն:

Արդյունքում, 2012 թվականից սկսած, ՀՀ կառավարության կողմից ազգային փոքրամասնություններին հատկացվող գումարի չափը կրկնապատկվել է` դառնալով 20 մլն. դրամ, միաժամանակ, Խորհրդի նիստի որոշմամբ վերանայվել է այդ գումարի բաշխման կարգը: Դրամաշնորհների հատկացման կարգը մշակվել է ոչ թե ՀՀ կառավարության կողմից, այլ` ինչպես նախկինում, համաձայնեցվել է Համակարգող խորհրդում ընդգրկված ազգային փոքրամասնությունների բոլոր ներկայացուցիչների հետ:

Համաձայն այդ կարգի` յուրաքանչյուր տարվա սկզբում ընդհանուր գումարից 9 մլն. դրամը հատկացվում է Խորհրդի անդամ կազմակերպություններին` նրանց կողմից ներկայացվող շարունակական ծրագրերին համապատասխան, և հիմք ընդունելով Հայաստանում բնակվող բոլոր ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ հավասար վերաբերմունքի սկզբունքը, իսկ 1 մլն դրամը հատկացվում է Խորհրդի միասնական միջոցառումների համար:

Յուրաքանչյուր տարվա սկզբում Խորհրդի նիստում քննարկվում և հաստատվում է միասնական միջոցառումների ցանկը: Միջոցառումներին մասնակցում են Խորհրդում ներկայացված առկա 11 ազգությունների ներկայացուցիչներ:

2012թ.-ից սկսած, ՀՀ կառավարության կողմից ՀՀ ազգային փոքրամասնություններին տրամադրված լրացուցիչ տարեկան 10 մլն դրամի հաշվին ֆինանսավորվում են ազգային փոքրամասնությունների համայնքների ազգային մշակույթի զարգացմանը, լեզվի և ինքնության պահպանմանը, ինչպես նաև իրավական դաշտում ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների իրազեկվածության բարձրացմանն ուղղված առավել կարևոր այն նախաձեռնություններն ու ծրագրերն, որոնք ներկայացվում են ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների ազգային-մշակութային կազմակերպությունների Համակարգող խորհրդին, ինչպես Խորհրդի անդամ հանդիսացող, այնպես էլ ազգային փոքրամասնությունների համայնքները ներկայացնող այլ կազմակերպությունների կողմից` լրացուցիչ ֆինանսավորման:

Դրանք քննարկվում և հաստատվում են Խորհրդում` ազգային-պետական կառույցներ չունեցող և/կամ մեծաթիվ համայնքներ ներկայացնող կազմակերպությունների կարիքների առաջնահերթ բավարարմամբ:

Նշված սկզբունքը դեռևս 2012թ.-ին Խորհրդի համակարգողը հերթական նիստում ներկայացրել է Խորհրդի անդամներին, որոնց կողմից էլ այն ընդունվել և հաստատվել է միաձայն:

Այսպես, օրինակ` նշենք, որ ելնելով վերը շարադրված սկզբունքից` 2012-2014թթ.-ին ՀՀ ազգային փոքրամասնություններին ՀՀ կառավարության կողմից լրացուցիչ ծրագրային ֆինանսավորման համար նախատեսված 30 մլն. դրամ գումարի շրջանակներում պետական կառույցներ չունեցող երեք խոշորագույն համայնքներից եզդիական համայնքը ծրագրեր է ներկայացրել և համապատասխանաբար ֆինանսավորվել 3,900,000 դրամ գումարի չափով, ասորական համայնքը` 3,800,000 դրամ գումարի չափով, քրդական համայնքը` 3,000,000 դրամ գումարի չափով, ինչը կազմում է ընդհանուր միջոցների շուրջ 36%-ը:

Խորհրդին ներկայացված ծրագրերից քննարկման ու հետագա հաստատմանն են ներկայացվում այն ծրագրերը, որոնք առավելապես նպատակաուղղված են ազգային ինքնության, ավանդույթների և ազգային լեզվի պահպանմանը (տպագիր մամուլ, կրթական մակարդակի բարելավում), մշակույթի զարգացմանը և իրավական դաշտում իրազեկվածության բարձրացմանը:

Միաժամանակ, առաջնահերթություն է տրվում առանձին կազմակերպությունների կողմից ներկայացված Հայաստանում միջհամայնքային կապերի ամրապնդմանն ու համագործակցությանը միտված այն ծրագրերին, որոնց իրականացման գործընթացին և դրանց հետևող միջոցառումներին նախատեսվում է ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների 11 համայնքների ներկայացուցիչների մասնակցությունը, և որոնց առանցքային գաղափարներն են` մշակութային տեղեկատվության փոխանակումը, պատմության, ազգային ավանդույթների և արվեստի միջոցով փոխըմբռնման կամուրջների կառուցումը, փոխադարձ հարգանքի սերմանումն ու մշակութային բազմազանության ճիշտ ընկալումը:

Բացի այդ, մասամբ ֆինանսավորվում են այն ծրագրերը, որոնց շնորհիվ Հայաստանի ազգային փոքրամասնությունների համայնքները հնարավորություն են ստանում մասնակցել և ներկայացնել Հայաստանն իրենց պատմական հայրենիքներում անցկացվելիք միջհամայնքային մշակութային կամ սպորտային միջոցառումներին:

Պետք է նշել նաև, որ ընթացիկ տարվա համար նախատեսված լրացուցիչ ծրագրային ֆինանսավորումից որոշ ազգային համայնքների ներկայացուցիչ-կազմակերպությունները չեն օգտվում` պարզապես որևէ ծրագիր չներկայացնելու պատճառով (ի սկզբանե համաձայնելով ազգային-պետական կառույցներ չունեցող և/կամ մեծաթիվ համայնքներ ներկայացնող կազմակերպությունների կարիքների առաջնահերթ բավարարման սկզբունքին):

Մնացած բոլոր դեպքերում այն ներկայացված ծրագրերը, որոնք համապատասխանել են վերը նշված չափանիշներին, հնարավորության սահմաններում ֆինանսավորվել են կամ ամբողջովին, կամ էլ մասամբ` ստանալով Խորհրդի անդամների մեծամասնության քվեն:

 

Փախստականներ

6. Նկատի ունենալով, որ փախստականները հասարակության ամենախոցելի խմբերից մեկն են և հնարավոր են նրանց նկատմամբ խտրականության տարատեսակ դրսևորումներ, ՀՀ իշխանությունները շարունակել են համապատասխան միջոցառումների իրականացումը` ուղղված նմանատիպ երևույթների կանխարգելմանն ու դրանց դեմ պայքարին:

ՀՀ կառավարության կողմից 2015թ. փետրվարի 5-ին հավանության է արժանացել և ՀՀ Ազգային ժողով է ուղարկվել «Փախստականների և ապաստանի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը, որի ընդունման նպատակն է ապահովել ապաստանի բնագավառում ՀՀ կառավարության որդեգրած քաղաքականությունը, այն է` ՀՀ-ում ապաստան հայցողների և փախստականների իրավունքների վերաբերյալ ազգային օրենսդրությունը ամբողջությամբ ներդաշնակեցնել միջազգային, մասնավորապես եվրոպական չափանիշներին` ելնելով միջազգային կոնվենցիաներով ՀՀ ստանձնած պարտավորություններից:

Օրենքի նախագծով, ի թիվս մի շարք փոփոխությունների, առաջարկվել է ընդլայնել խոցելի համարվող ապաստան հայցողների իրավունքները և տալ դրանց իրացման երաշխիքներ (օրինակ` առանց ուղեկցողի կամ ընտանիքից անջատված երեխայի ապաստանի հայցի հնարավոր սեղմ ժամկետներում քննարկում, նրանց առաջնահերթության կարգով կացարանով ապահովում, բարձրագույն կրթության հարցերում փախստականներին` ՀՀ քաղաքացիներին համահավասար իրավունքների տրամադրում և այլն):

7. Եզրափակիչ դիտարկումների 11-րդ կետի ներքո ներկայացվող պահանջի առնչությամբ անհրաժեշտ է նշել, որ տարածաշրջանում տեղի ունեցող իրադարձությունների հետևանքով վերջին տարիներին աճել է ՀՀ-ում ապաստան հայցողների թվաքանակը: 2010թ. ապաստան է հայցել 68 օտարերկրյա քաղաքացի (ապաստան են ստացել 25-ը), 2011թ.` 73 (ապաստան են ստացել 54-ը), 2012թ.` 579 (ապաստան են ստացել 390-ը), 2013թ.` 320 (ապաստան են ստացել 259-ը), 2014թ.` 226 (ապաստան են ստացել 136-ը), 2015թ. սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ` 237 (ապաստան են ստացել 102-ը):

Ապաստան հայցողների ծագման երկրներն են` Սիրիա, ՈՒկրաինա, Իրաք, Իրան, Աֆրիկյան երկրներ (Կոտ Դ'իվուար, Կոնգոյի Հանրապետություն, Գվինեա, Մալի):

8. Միգրացիոն պետական ծառայության ենթակայությամբ գործում է «Հատուկ կացարան» ՊՈԱԿ-ը, որի գործունեության նպատակն է ապաստան հայցողներին կացարանով (այդ թվում` սննդով և և անձնական հիգիենայի պարագաներով) ապահովումը` մինչև նրանց ապաստանի հայցի վերաբերյալ վերջնական որոշման ընդունումը: «Հատուկ կացարան» ՊՈԱԿ-ն ունի 22 սենյակ, որտեղ կարող է տեղավորվել 45 ապաստան հայցող: Իսկ ներկայումս աշխատանքներ են տարվում ԵՄ ֆինանսավորմամբ 100-120 ապաստան հայցողների համար նախատեսված նոր կացարանի ստեղծման ուղղությամբ: Առաջիկայում ԵՄ-ի ֆինանսավորմամբ Միգրացիոն քաղաքականության զարգացման միջազգային կենտրոնի (ICMPD) կողմից նախատեսված է «Աջակցություն միգրացիայի և սահմանների կառավարմանը» ծրագրի իրականացումը, որի բաղադրիչներից մեկը ՀՀ-ում ապաստան հայցողների նոր կացարանի ստեղծման համար նախագծանախահաշվային փաստաթղթային մշակումն է: Այդ նպատակով ՀՀ կառավարությունը Երևանամերձ վայրում կհատկացնի անհրաժեշտ մակերեսով հողատարածք: Նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի մշակման փուլից հետո անհրաժեշտ է ձեռնամուխ լինել նոր հատուկ կացարանի շինարարությանը, որի համար ակնկալվում է ստանալ միջազգային կառույցների օժանդակությունը, ինչպես դա տեղի է ունեցել Վրաստանի Հանրապետության դեպքում, ապաստան հայցողների նոր կացարանը կառուցելիս:

9. Եզրափակիչ դիտարկումների 12-րդ կետով խոցելի խմբերի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի, մասնավորապես, բնակապահովման վերաբերյալ տեղեկատվություն ներկայացնելու պահանջի կապակցությամբ տեղեկացնում ենք, որ ՀՀ կառավարության կողմից 2004թ. մայիսի 20-ի թիվ 747-Ն որոշմամբ հաստատվել է Ադրբեջանից բռնագաղթված փախստականների բնակապահովության առաջնահերթ ծրագիրը: Վերոգրյալ ծրագրի իրականացման նպատակով 2005-2008թթ. պետական բյուջեում նախատեսվում էին համապատասխան գումարներ և այդ տարիներին 1065 ընտանիքներ ստացել են բնակարանի գնման վկայագրեր, որոնցից 718-ը իրացրել են դրանք` ձեռք բերելով բնակարաններ: 2009թ.-ից ՀՀ պետական բյուջեում այդ նպատակով միջոցներ չեն նախատեսվել: Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամով պայմանավորված` ՀՀ պետական բյուջեում միջոցների բացակայության պատճառով դեռևս լուծում չի տրվել ծրագրի շահառու հանդիսացող 924 փախստական ընտանիքների բնակարանային ապահովության հարցին: Ներկայումս նշված որոշմամբ հաստատված բնակապահովության առաջնահերթ ծրագրով սահմանված չափանիշներին համապատասխան առաջնահերթ կարիքավոր փախստականների թիվը Երևանում կազմում է 670 ընտանիք, իսկ մարզերում` 254, ընդամենը` 924 ընտանիք: Գնահատականների համաձայն հիմնախնդրի լուծման համար կպահանջվի շուրջ 9,5 - 10 միլիարդ դրամ գումար:

Ապաստան հայցողները և փախստականի կարգավիճակ ունեցող անձինք, որպես խոցելի խմբեր, ընդգրկված են ՀՀ կառավարության կողմից 2015թ. դեկտեմբերի 26-ին հավանության արժանացած` սոցիալական բնակարանային ֆոնդի ձևավորման ռազմավարության ծրագրով նախատեսված սոցիալական բնակարանային ֆոնդից բնակելի տարածություն ստանալու հավակնորդների շարքում:

 

Ազգային փոքրամասնությունների կանանց դեմ խտրականություն

10. ՀՀ-ում առկա են բոլոր իրավական հիմքերը, որոնք ուղղված են սեռային պատկանելությամբ պայմանավորված կանանց իրավունքների խախտումների կանխարգելմանը: Ինչպես ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու, այնպես էլ ազգային փոքրամասնությունների համար հասանելի են ոտնահարված իրավունքների վերականգնման բոլոր գործող մեխանիզմները:

Հաշվի առնելով եզդիական և քրդական համայնքներում ընտանեկան հարաբերություններում առկա պահպանողական մոտեցումները (վաղ ամուսնությունները), ինչը հիշատակվում է նաև Եզրափակիչ դիտարկումների 16-րդ կետում, 2013 թվականի ապրիլի 13-ին ՀՀ Ընտանեկան օրենսգրքում փոփոխվել են ամուսնության կնքման պայմանները: Մասնավորապես, 10-րդ հոդվածը սահմանում է.

«Ամուսնության կնքման համար անհրաժեշտ են ամուսնացող տղամարդու և կնոջ փոխադարձ կամավոր համաձայնությունը և նրանց ամուսնական` տասնութ տարեկան տարիքի հասնելը, բացառությամբ սույն մասի երկրորդ պարբերությամբ նախատեսված դեպքերի` այն է.

Անձը կարող է ամուսնանալ նաև 17 տարեկանում, եթե առկա է նրա ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի համաձայնությունը: Անձը կարող է ամուսնանալ նաև 16 տարեկանում, եթե առկա է նրա ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի համաձայնությունը, և ամուսնացող մյուս անձը առնվազն 18 տարեկան է:

Արգելվում է ամուսնության կնքումը սույն օրենսգրքով նախատեսված հետևյալ հանգամանքների առկայության դեպքում.

Արգելվում է ամուսնություն կնքել`

ա) այն անձանց միջև, որոնցից թեկուզև մեկը գտնվում է օրենքով սահմանված կարգով գրանցված մեկ այլ ամուսնության մեջ.

բ) մերձավոր ազգականների (ուղիղ վերընթաց ու վայրընթաց ազգականների` ծնողների ու զավակների, պապի, տատի ու թոռների, ինչպես նաև հարազատ և համահայր կամ համամայր եղբայրների ու քույրերի, մորաքրոջ, հորաքրոջ, հորեղբոր և մորեղբոր զավակների) միջև.

գ) որդեգրողների և որդեգրվածների միջև.

դ) այն անձանց միջև, որոնցից թեկուզև մեկին դատարանը ճանաչել է անգործունակ»:

11. Բացի այդ, 2013թ. մայիսի 20-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունվել է «Կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների և հավասար հնարավորությունների ապահովման մասին» ՀՀ օրենքը, որի հիմնական նպատակն է բոլոր ոլորտներում կանանց և տղամարդկանց միջև հավասարության ապահովումը, իրավական պաշտպանությունը խտրականությունից, քաղաքացիական հասարակության ձևավորման աջակցումը:

Ինչ վերաբերում է Եզրափակիչ դիտարկումների 16-րդ կետում Կանանց և տղամարդկանց միջև իրավահավասարության քաղաքականություն իրականացնելիս փոքրամասնությունների կանանց նկատմամբ խտրականության դրսևորումները հաշվի առնելու պահանջին, հարկ է նշել, որ ներկայումս /2015թ./ իրականացվում են ուսումնասիրություններ, որոնց արդյունքում մշակվելու է առաջարկությունների փաթեթ առաջիկա տարիներին ոլորտի առաջնահերթ ուղղությունների վերաբերյալ, որում կքննարկվեն նաև ազգային փոքրամասնությունների սեռային իրավահավասարության խնդիրները:

 

ՀՈԴՎԱԾ 2

 

Օրենսդրական բարեփոխումներ

12. ՀՀ տարածքում բնակվող ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների իրավունքներն ու ազատություններն ապահովելու համար Հայաստանի Հանրապետությունում ստեղծված է համապատասխան օրենսդրական դաշտ, որը մանրամասնորեն ներկայացվել է Կոմիտեին ներկայացված 5-6-րդ համատեղ պարբերական զեկույցում: Այնուամենայնիվ, խտրականության բոլոր ձևերի դեմ պայքարի նպատակով վերջին տարիների ընթացքում ևս լրամշակվել է հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտները կարգավորող իրավական դաշտը և իրականացվել են բազմաթիվ գործնական միջոցառումներ:

Խտրականության բացառման ուղղությամբ պետական քաղաքականության առաջին քայլերից կարելի է համարել ՀՀ Նախագահի 2012 թվականի հոկտեմբերի 29-ի ՆԿ-159-Ն կարգադրության հիման վրա մշակված Մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային ռազմավարությունը (այսուհետ` ռազմավարություն)` որպես մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտի միասնական և համապարփակ քաղաքականության իրականացումն ապահովող գործիք: Ի կատարումն ռազմավարության` 2014 թվականի փետրվարի 27-ին ՀՀ կառավարության Ն-303-Ն որոշմամբ ընդունվել է Մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային ռազմավարությունից բխող միջոցառումների ծրագիրը (այսուհետ` միջոցառումների ծրագիր): Միջոցառումների ծրագրի 2-րդ մասը վերաբերում է մտքի, խղճի, կրոնի և դավանանքի ազատության իրավունքին, խտրականության դեմ պայքարին: Ավելին` ՀՀ արդարադատության նախարարությունը, ի կատարումն 303-Ն որոշման, պետք է ուսումնասիրի ՀՀ օրենսդրության համապատասխանությունը խտրականության արգելմանը վերաբերող միջազգային իրավական նորմերին, ինչպես նաև քննարկի «Խտրականության դեմ պայքարի մասին» առանձին օրենք ընդունելու նպատակահարմարությունը:

13. «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` մարդու` միավորումներ կազմելու իրավունքը ներառում է այլոց հետ ազատորեն միավորում ստեղծելու, նրան անդամագրվելու (մասնակցելու), նրա գործունեությանը մասնակցելու և անդամությունից (մասնակցությունից) անարգել դուրս գալու իրավունքը` անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դավանանքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, սոցիալական ծագումից, գույքային կամ այլ դրությունից և քաղաքացիությունից: Այս իրավունքն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով կարող է սահմանափակվել զինված ուժերում և իրավապահ մարմիններում ծառայողների նկատմամբ: Նույն օրենքի 21-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ պետական լիազորված մարմինը կարող է կազմակերպությունը լուծարելու պահանջով դիմել դատարան, եթե կազմակերպության գործունեությունն ուղղված է Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը բռնի տապալելուն, ազգային, ռասայական, կրոնական ատելություն բորբոքելուն, բռնություն և պատերազմ քարոզելուն:

14. ՀՀ Դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածը ամրագրում է բոլորի` օրենքի առջև հավասարության սկզբունքը: Նույն օրենքի 2-րդ կետի համաձայն` «իրավունքների, ազատությունների և պարտականությունների խտրականությունը` կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկական կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է»: Դատական օրենսգիրքը սահմանում է, որ դատավորը չպետք է անդամակցի այնպիսի կազմակերպությունների, որոնք սերմանում են թշնամանք և խտրականություն` կախված ռասայից, սեռից, ազգային պատկանելությունից, դավանանքից կամ այլ հատկանիշներից, ինչպես նաև օրենքով արգելված գործունեություն այն իրականացնող կազմակերպությունների: Անդամությունը կրոնական կազմակերպություններին կամ հայրենակցական միություններին ինքնին չի համարվում սույն դրույթի խախտում:

15. ՀՀ Վարչական իրավախախտումների մասին օրենսգրքի 248-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ «վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ գործի քննությունն իրականացվում է օրենքի և գործը քննող մարմնի առաջ բոլոր քաղաքացիների հավասարության սկզբունքներով` անկախ նրանց ծագումից, սոցիալական և գույքային դրությունից, ռասայական և ազգային պատկանելությունից, սեռից, կրթությունից, լեզվից, կրոնի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքից, զբաղմունքի տեսակից և բնույթից, բնակության վայրից և այլ հանգամանքներից»:

16. Զեկույցին կից ներկայացվող Հավելված 2-ում ներկայացված է ՀՀ օրենսդրության մեջ խտրականության դեմ նորմերի առկայության ընդհանուր պատկերը, ինչպես նաև իրավական կարգավորումը` ըստ խտրականության արգելքով պաշտպանված հիմքերի (օրինակ` սեռ, տարիք, ազգային պատկանելիություն, առողջական վիճակ, կրոն, դավանանք, քաղաքական և այլ հայացքներ և այլն):

17. 2013 թվականի հունիսի 19-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունվեց «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքը, որի կիրարկման արդյունքում նախատեսվում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների կարողությունների զարգացում` վերջիններիս և բնակչության տարբեր խմբերի (այդ թվում` ազգային փոքրամասնությունների) կապերի սերտացման միջոցով, մասնակցային համայնքային ինստիտուտների զարգացում, ժողովրդավարական կառավարման մշակույթի ձևավորում` որպես հանրային կառավարման առանձին մակարդակի: Այդ օրենքի կարևորագույն նորամուծություններից մեկն այն է, որ համայնքի ավագանու նիստի օրակարգում հարց ընդգրկելու նախաձեռնությամբ կարող են հանդես գալ նաև համայնքի բնակիչները (գործող օրենքով այդ իրավունքն ունեին համայնքի ղեկավարը և ավագանին): Բնականաբար, այդ իրավունքը տարածվում է նաև ազգային փոքրամասնությունները ներկայացնող բնակիչներին:

18. Կոմիտեի Եզրափակիչ դիտարկումների 20-րդ կետի պահանջի առնչությամբ անհրաժեշտ է նշել, որ Հայաստանը ստորագրել է Բոլոր միգրանտ աշխատողների և նրանց ընտանիքների անդամների իրավունքների պաշտպանության միջազգային կոնվենցիան և ներկայումս այն անցնում է վավերացման ներպետական ընթացակարգը:

 

Այլ բարեփոխումներ

19. ՀՀ կառավարությունը բնակչության կառուցվածքային կազմը փոխելուն միտված քաղաքականություն կամ միջոցառումներ չի իրականացում: Կազմափոխման հետ կապված մտավախությունը եղել է ՀՀ կառավարության ուշադրության կենտրոնում, և վերոնշյալ բարեփոխումները նկարագրող հիմնական փաստաթղթում` «Համայնքների խոշորացման և միջհամայնքային միավորումների ձևավորման հայեցակարգ»-ում (որը հավանության է արժանացել ՀՀ կառավարության 2010 թվականի նոյեմբերի 10-ի նիստում) ՀՀ կառավարությունը որպես համայնքների խոշորացման կարևորագույն չափորոշիչ ամրագրել է հետևյալը. «Ազգային փոքրամասնություններով բնակեցված համայնքները կարող են խոշորացվել միայն առավելապես նույն ազգի ներկայացուցիչներով բնակեցված համայնքների հետ»:

 

ՀՈԴՎԱԾ 3

 

20. Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի իրականացման վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ, քանի որ ՀՀ իրավական համակարգը բացառում է ռասայական սեգրեգացիան և գործնականում նման դեպքեր չեն արձանագրվել: Այնուամենայնիվ, Եզրափակիչ դիտարկումների 8-րդ կետի առնչությամբ, որը վերաբերում է օրենսդրությունում սեգրեգացիայի և ապարտեիդի վերաբերյալ դրույթներին, հարկ է նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 390-րդ հոդվածում ամրագրված է զինված ընդհարումների ժամանակ միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմերի լուրջ խախտումներ համարվող ապարտեիդի կամ ռասայական խտրականության վրա հիմնված, անձի արժանապատվությունը ստորացնող, ոչ մարդասիրական և նվաստացնող այլ գործողությունների պրակտիկայի կիրառման անթույլատրելիությունը, որը համարվում է քրեորեն պատժելի արարք և պատժվում է ազատազրկմամբ` ութից տասներկու տարի ժամկետով:

 

ՀՈԴՎԱԾ 4

 

21. Կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի դրույթներին մանրամասնորեն անդրադառնում է հատկապես ՀՀ գործող Քրեական օրենսգիրքը, որն ուժի մեջ է մտել 2003թ. օգոստոսի 1-ին: Օրենսգրքի 226-րդ հոդվածի առաջին մասով, ազգային, ռասայական կամ կրոնական թշնամանք հարուցելուն, ռասայական գերազանցությանը կամ ազգային արժանապատվությունը նվաստացնելուն ուղղված գործողությունները որակվում են որպես հանցագործություն և պատժվում են տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի 200-պատիկից 500-պատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից չորս տարի ժամկետով: 226-րդ հոդվածի երկրորդ մասը, որպես առաջինի ծանրացնող հանգամանք, ներառում է նաև Կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի մնացած դրույթները, մասնավորապես, հրապարակայնորեն կամ լրատվության միջոցներ օգտագործելով, բռնություն գործադրելով կամ դրա գործադրելու սպառնալիքով, պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով, կազմակերպված խմբի կողմից այդ արարքները կատարելը պատժվում է ազատազրկմամբ` երեքից վեց տարի ժամկետով: Բացի այդ 63-րդ հոդվածում պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների մեջ ներառված է նաև հանցանքն ազգային, ռասայական կամ կրոնական ատելության, կրոնական մոլեռանդության շարժառիթներով կատարելը:

22. Իր հերթին ՀՀ քրեական օրենսգրքում 2011 թվականի մայիսի 23-ի համապատասխան փոփոխությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 392-րդ հոդվածի համաձայն, «արտաքսումը, ապօրինաբար կալանքի տակ պահելը, ստրկացնելը, առանց դատի զանգվածային և պարբերական մահապատիժներ կիրառելը, մարդկանց առևանգելը, ինչին հետևում է նրանց անհետանալը, խոշտանգելը կամ դաժան գործողությունները, որոնք կատարվում են ըստ քաղաքացիական բնակչության ռասայական, ազգային, էթնիկական պատկանելության, քաղաքական հայացքների և դավանանքի, պատժվում են ազատազրկմամբ` տասից քսան տարի տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկմամբ»:

23. Կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի «բ» կետի պահանջների իրականացումը երաշխավորվում է ՀՀ Սահմանադրության 28-րդ հոդվածով, ըստ որի, յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի այլ անձանց հետ միավորումներ կազմել և դրանց անդամագրվել, միաժամանակ, սակայն 47-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսվում է սահմանափակում, մասնավորապես` «արգելվում է իրավունքների և ազատությունների օգտագործումը սահմանադրական կարգը բռնի տապալելու, ազգային, ռասայական, կրոնական ատելություն բորբոքելու, բռնություն կամ պատերազմ քարոզելու նպատակով»:

24. Եզրափակիչ դիտարկումների 14-րդ կետով ներկայացված առաջարկության հետ կապված անհրաժեշտ է վկայակոչել 2001թ. դեկտեմբերի 4-ին ընդունված «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքի 21-րդ հոդվածը, որի համաձայն, այն դեպքում, երբ կազմակերպության գործունեությունն ուղղված է ռասայական ատելություն բորբոքելուն, պետական լիազոր մարմինը կարող է կազմակերպությունը լուծարելու պահանջով դիմել դատարան, ինչպես նաև «Կուսակցությունների մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածով, ըստ որի, կուսակցություն չի կարող ճանաչվել այն միավորումը, որի կանոնադրությունը նախատեսում է անձանց անդամակցությունը միայն մասնագիտական, ազգային, ռասայական, կրոնական հատկանիշներով: Ավելին, «Կուսակցությունների մասին» ՀՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի համաձայն, «արգելվում է այն կուսակցությունների ստեղծումն ու գործունեությունը, որոնց նպատակները կամ գործունեությունն ուղղված են ազգային, ռասայական, կրոնական ատելության բորբոքմանը, բռնություն և պատերազմ քարոզելուն»:

Միաժամանակ պետք է նշել, որ ներկայումս Հայաստանի տարածքում չկա որևէ քաղաքական կազմակերպություն, որի անդամները հանդես գան Հայաստանի տարածքից որևէ էթնիկ խմբի վտարման կոչերով:

 

ՀՈԴՎԱԾ 5

 

25. Պետությունն` ի դեմս ՀՀ Սահմանադրությամբ և օրենքներով լիազորված մարմինների և պաշտոնատար անձանց, իրավական, կազմակերպական և այլ մեխանիզմների միջոցով ապահովում է հավասարությունն օրենքի առջև` առանց ռասայի, մաշկի գույնի, ազգային կամ էթնիկ ծագման տարբերակման: ՀՀ իշխանությունները, հիմնվելով գործող իրավական դաշտի վրա, ապահովում են հավասարություն Կոնվենցիայում նշված բոլոր իրավունքների իրականացման կապակցությամբ:

(ա) դատարանի և արդարադատություն իրականացնող մյուս բոլոր մարմինների առջև հավասարության իրավունք

25. ՀՀ Սահմանադրության 91-րդ հոդվածի համաձայն, ՀՀ-ում արդարադատությունն իրականացնում են միայն դատարանները: ՀՀ-ում օրենքի և դատարանի առջև բոլորի հավասարությունն ապահովվում է ՀՀ օրենսդրությամբ:

ՀՀ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգիրքը սահմանում է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ գործի քննությունը քաղաքացիների հավասարության սկզբունքներով: Մասնավորապես, նշվում է, որ «Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ գործի քննությունն իրականացվում է օրենքի և գործը քննող մարմնի առաջ բոլոր քաղաքացիների հավասարության սկզբունքներով` անկախ նրանց ծագումից, սոցիալական և գույքային դրությունից, ռասայական և ազգային պատկանելությունից, սեռից, կրթությունից, լեզվից, կրոնի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքից, զբաղմունքի տեսակից և բնույթից, բնակության վայրից և այլ հանգամանքներից»:

ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 6-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ հանցանք կատարած անձինք հավասար են օրենքի առջև և ենթակա են քրեական պատասխանատվության` անկախ սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկական կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից:

ՀՀ Քրեակատարողական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն` պատիժը կատարելու կարգն ու պայմանները տարածվում են բոլոր դատապարտյալների վրա` անկախ սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, լեզվից, կրոնից, քաղաքական կամ այլ համոզմունքից, ազգային կամ սոցիալական ծագումից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելուց, ծննդից, գույքային կամ այլ դրությունից:

(բ) անձնական անվտանգության և բռնությունից կամ մարմնական վնասվածքներից պետության կողմից պաշտպանության իրավունք` անկախ այն բանից, դրանք դրսևորվել են պետական պաշտոնյաների, թե առանձին անձանց կամ հաստատությունների կողմից

26. ՀՀ Սահմանադրությունն ապահովում է յուրաքանչյուրի անձնական ազատության և անձեռնմխելիության իրավունք: Մարդուն կարելի է ազատությունից զրկել օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով: Այն նաև երաշխավորում է յուրաքանչյուրի իրավունքների և ազատությունների դատական, ինչպես նաև պետական այլ մարմինների առջև իրավական պաշտպանվածության արդյունավետ միջոցների իրավունքը:

2007 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունվել է «Հատուկ քննչական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքը: Օրենքի համաձայն, Հատուկ քննչական ծառայությունն իրականացնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված` օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանության մարմինների ղեկավար աշխատողների, պետական հատուկ ծառայություն իրականացնող անձանց իրենց պաշտոնեական դիրքի կապակցությամբ հանցակցությամբ կամ նրանց կատարած հանցագործությունների, ինչպես նաև ընտրական գործընթացների հետ կապված քրեական գործերով նախաքննություն:

27. Այս իրավունքի ապահովմանն են ուղղված նաև ՀՀ ոստիկանության բոլոր ստորաբաժանումներում պարբերաբար անցկացվող ծառայողական պարապմունքների ու ոստիկանության կրթահամալիրի ուսումնական պլաններում մարդու իրավունքների, ազգային, ռասայական փոքրամասնություններին առնչվող թեմաների ներառումը:

Այսպես, ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանության կողմից 2010թ. ապրիլին կազմակերպվել է «Անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի համաձայն» թեմայով սեմինար, որին մասնակցել են ՀՀ ոստիկանության 8 ծառայողներ:

2010թ. նոյեմբերի 15-16-ը Երևանում անց է կացվել «Ոստիկանական ծառայողների համար հասարակական կարգի պահպանության և վատ վերաբերմունք չկիրառելու մասին» թեմայով սեմինար: Սեմինարը կազմակերպել է Եվրոպայի Խորհրդի մարդու իրավունքների և իրավական հարցերի Գլխավոր Քարտուղարությունը` ՀՀ ոստիկանության հետ համատեղ: Սեմինարին մասնակցել են ՀՀ ոստիկանության կենտրոնական ապարատի և տարածքային ստորաբաժանումների թվով 45 ղեկավար ծառայողներ:

2011թ. նոյեմբերի 8-9-ը Եվրոպայի խորհուրդը Եվրամիության հետ համատեղ Երևանում ոստիկանության ծառայողների համար կազմակերպել է «Ոստիկանության էթիկայի եվրոպական կոդեքսը և ոստիկանական էթիկան Հայաստանում մարդու իրավունքների հարգման տեսանկյունից» թեմատիկ սեմինար, որին մասնակցել են ՀՀ ոստիկանության 41 ծառայողներ:

2014թ. հունիսի 20-ին ՀՀ ոստիկանության կրթահամալիրի գիտական աշխատանքների բաժնի օժանդակությամբ կազմակերպվել է դասախոսություն` «Մարդու հիմնարար իրավունքների անձեռնմխելիության հիմնախնդիրները» խորագրով:

(գ) քաղաքական իրավունքների կապակցությամբ, մասնավորապես, ընտրությունների մասնակցելու, ընդհանուր և հավասար ընտրական իրավունքի հիման վրա ընտրելու և ընտրվելու իրավունք,երկրի կառավարմանը, ինչպես նաև հանրային գործերին ցանկացած մակարդակով մասնակցելու իրավունք և պետական ծառայության անցնելու հավասար հնարավորության իրավունք

28. ՀՀ իրավական դաշտը լիովին երաշխավորում է վերը նշված իրավունքները: Այսպես, ՀՀ Սահմանադրության 30-րդ հոդվածը սահմանում է, որ 18 տարին լրացած ՀՀ քաղաքացիներն ունեն ընտրելու և հանրաքվեներին մասնակցելու, ինչպես նաև անմիջականորեն և կամքի ազատ արտահայտությամբ ընտրված իրենց ներկայացուցիչների միջոցով պետական կառավարմանը և տեղական ինքնակառավարմանը մասնակցելու իրավունք: ՀՀ Սահմանադրության 64-րդ հոդվածի համաձայն, պատգամավոր կարող է ընտրվել 25 տարին լրացած, վերջին 5 տարում ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող, վերջին 5 տարում Հանրապետությունում մշտապես բնակվող և ընտրական իրավունք ունեցող յուրաքանչյուր ոք:

Բացի սահմանադրական դրույթներից, ՀՀ Ընտրական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածն իր հերթին սահմանում է, որ «ընտրական իրավունք ունեցող քաղաքացիները` անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դավանանքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, սոցիալական ծագումից, գույքային կամ այլ դրությունից, ընտրելու և ընտրվելու իրավունք ունեն: Այդ հիմքերով ընտրական իրավունքի ցանկացած սահմանափակում հետապնդվում է օրենքով»: 4-րդ հոդվածով ապահովվում է քաղաքացիների` ընտրություններին մասնակցելու հավասար հիմունքներ և հավասար պայմաններ իրենց ընտրական իրավունքի իրականացման համար:

Ինչ վերաբերում է Եզրափակիչ դրույթների 13-րդ կետին, որով մտահոգություն է հայտնվում ընտրովի և հանրային մարմիններում ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների անբավարար ներկայացվածության առնչությամբ, ապա հայտնի է, որ չնայած Հայաստանում ազգային փոքրամասնությունների համայնքների համեմատաբար մեծ թվին, դրանց պատկանող անձանց թիվը բավական փոքր է, որը հնարավորություն չի տալիս նրանց անգամ կոմպակտ բնակության վայրերից սեփական պատգամավոր ունենալու: Սրանով է պայմանավորված ՀՀ ազգային ժողովում նրանց ներկայացուցչի բացակայությունը:

Եվ չնայած այն հանգամանքին, որ Ազգային ժողովում համայնքների կողմից առաջադրված ազգային փոքրամասնության ներկայացուցիչ ներկայացված չէ, 2013թ. հունիսի 19-ի ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունված «Տեղական ինքնակառավարման մասին ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսվում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների և բնակչության տարբեր խմբերի, այդ թվում` ազգային փոքրամասնությունների կապերի սերտացման միջոցով տեղական ինքնակառավարման մարմինների կարողությունների զարգացում: Մասնավորապես, օրենքը ազգային փոքրամասնությունները ներկայացնող բնակիչներին հնարավորություն է ընձեռում համայնքի ավագանու նիստի օրակարգում հանդես գալ հարց ընդգրկելու նախաձեռնությամբ:

Կարևոր ենք համարում նշել, որ 2015թ. դեկտեմբերի 6-ին հանրաքվեի դրված ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի 89-րդ հոդվածով ՀՀ Ազգային ժողովում Ընտրական օրենսգրքով սահմանված կարգով տեղեր են հատկացվում ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներին:

Ելնելով վերը հիշատակված Եզրափակիչ դիտարկումների 13-րդ կետի պահանջներից` Հավելված 3-ում ներկայացվում է ՀՀ ընտրովի և պետական այլ մարմիններում ազգային փոքրամասնությունների ներգրավվածության վերաբերյալ աղյուսակը:

(դ) քաղաքացիական այլ իրավունքներ, մասնավորապես`

- պետության սահմանների ներսում տեղաշարժի և բնակության ազատության իրավունք

- ցանկացած, ներառյալ իր սեփական, երկրից հեռանալու և իր սեփական երկիրը վերադառնալու իրավունք

29. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 25-րդ հոդվածի, «ՀՀ-ում օրինական հիմքերով գտնվող յուրաքանչյուր ոք ունի ՀՀ տարածքում ազատ տեղաշարժվելու և բնակավայր ընտրելու իրավունք:

Յուրաքանչյուր ոք ունի ՀՀ-ից դուրս գալու իրավունք:

Յուրաքանչյուր քաղաքացի և ՀՀ-ում բնակվելու իրավունք ունեցող յուրաքանչյուր ոք ունի ՀՀ վերադառնալու իրավունք»:

30. Հաշվետու ժամանակաշրջանում ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների համար որևէ խոչընդոտ չի եղել այլ պետություններում օրինական կերպով գտնվող անձանց հետ ազատ և խաղաղ միջսահմանային շփումներ հաստատելու և պահպանելու իրավունքի իրականացման հարցում: ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները յուրաքանչյուր տարի անարգել մասնակցում են միջազգային համագումարների, խորհրդաժողովների և բազմաթիվ այլ միջոցառումների:

- ամուսնանալու և ամուսին ընտրելու իրավունք

31. ՀՀ Սահմանադրության 35-րդ հոդվածի համաձայն, ամուսնական տարիքի հասած կինը և տղամարդը իրենց կամքի ազատ արտահայտությամբ ունեն ամուսնանալու ու ընտանիք կազմելու իրավունք: Իսկ ամուսնանալիս, ամուսնության ընթացքում, ամուսնալուծվելիս նրանք օգտվում են հավասար իրավունքներից: Ամուսնական հարաբերությունները կարգավորվում են նաև ՀՀ Ընտանեկան օրենսգրքով, որն արգելում է ամուսնանալիս և ընտանեկան հարաբերություններում սոցիալական, ռասայական, ազգային, լեզվական կամ կրոնական պատկանելության հատկանիշներով քաղաքացիների իրավունքների որևէ սահմանափակում:

- ինչպես միանձնյա, այնպես էլ ուրիշների հետ համատեղ սեփականության իրավունք

- ժառանգելու իրավունք

32. ՀՀ Սահմանադրության 8-րդ հոդվածով ՀՀ-ում ճանաչվում և պաշտպանվում է սեփականության իրավունքը, իսկ համաձայն 31-րդ հոդվածի, յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի իր հայեցողությամբ տիրապետելու, օգտագործելու, տնօրինելու և կտակելու իր սեփականությունը: Սեփականատերն իրավունք ունի իրեն պատկանող գույքի նկատմամբ, իր հայեցողությամբ, կատարել օրենքին չհակասող և այլ անձանց իրավունքներն ու օրենքով պահպանվող շահերը չխախտող ցանկացած գործողություն, այդ թվում` իր գույքը որպես սեփականություն օտարել այլ անձանց, նրանց փոխանցել այդ գույքի օգտագործման, տիրապետման և տնօրինման իրավունքները, գույքը գրավ դնել կամ տնօրինել այլ եղանակով:

Սեփականության իրավունքն ամբողջությամբ կարգավորվում է ՀՀ Քաղաքացիական օրենսգրքի դրույթներով:

- մտքի, խղճի և կրոնի ազատության իրավունք

- համոզմունքների ազատության և ազատ արտահայտվելու իրավունք

- խաղաղ հավաքների և միավորումներ կազմելու ազատության իրավունք

33. Սահմանադրության 26-րդ հոդվածը սահմանում է մտքի, խղճի և հավատքի ազատության հիմնարար իրավունքները: Սահմանադրությամբ երաշխավորվում է նաև ՀՀ-ում օրենքով սահմանված կարգով գործող բոլոր կրոնական կազմակերպությունների գործունեության ազատությունը: Կրոնի, դավանանքի ազատությունը, կրոնական կազմակերպությունների իրավունքներին և գործունեությանը վերաբերվող ընդհանուր հարաբերությունները կարգավորվում են «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքով: «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքով ամրագրված է, որ դավանանքի նկատմամբ քաղաքացիների իրավունքների ուղղակի կամ անուղղակի սահմանափակումները, կրոնական հողի վրա հետապնդումները կամ այլ իրավունքների խոչընդոտումը, կրոնական թշնամանքի հարուցումը առաջ են բերում օրենքով սահմանված պատասխանատվություն (1):

________________________

1) 2011 թ. ՀՀ-ում անցկացված մարդահամարի շրջանակներում ի թիվս այլ հարցերի մարդահամարի հարցաթերթում ընդգրկված էր նաև ՀՀ բնակչության կրոնական պատկանելությանը վերաբերող հարց: Անցկացված մարդահամարի ամփոփման արդյունքում ստացվել են նաև ՀՀ մշտական բնակչության կրոնական դավանանքի և տարիքային բախշման վերաբերյալ տվյալներ: Այսպիսով, ՀՀ բնակչության ընդհանուր թիվը կազմում է 3 018 854, որոնցից 2 897 267-ը ունեն կրոնական դավանանք: Կրոնական պատկանելություն ունեցող բնակչության 96.5 տոկոսը (2 796 519) իրեն համարում է «Հայ առաքելական», 1 տոկոսը` «Ավետարանական» (29 280), 0.9 տոկոսը` «Շարֆադինական» (եզդիներ, 25 204), իսկ 1.6 տոկոսը նշված է որպես «Այլ»: Մասնավորապես` «Այլ»-ի մեջ են դասակարգված «Կաթոլիկները» (13 843), «Եհովայի վկաներ» (8695), «<ՈՒղղափառներ» (7532), «մոլոկաններ» (2872) «հեթանոսական» (5434) և «այլ» (7888): Ըստ մարդահամարի արդյունքների` 34 374-ը չունի որևէ կրոնական դավանանք, 76 273-ը չեն նշել իրենց կրոնական դավանանքը, իսկ 10 941-ը առհասարակ հրաժարվել են պատասխանել հարցին:

 

34. 2015 թ. տվյալներով ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրում գրանցված են 66 կրոնական կազմակերպություն, որոնցից 8-ը ազգային փոքրամասնությունների կրոնական կազմակերպություններն են (այդ թվում` ռուսական, ասորական, հրեական, եզդիական կրոնական համայնքները): Համաձայն «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ գործող օրենքի 5-րդ հոդվածի` կրոնական կազմակերպությունների գրանցման համար սահմանված պայմանները պարտադիր չեն ազգային փոքրամասնությունների կրոնական կազմակերպությունների համար. վերջիններս պետական գրանցում ստանալիս օգտվում են օրենքով սահմանված արտոնյալ և հեշտացված պայմաններից: ՀՀ կառավարության կողմից լիազորված կրոնի գործերով պետական մարմինը ՀՀ կառավարության աշխատակազմի ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի հարցերի բաժինն է, որը համաձայն օրենքի փորձագիտական եզրակացություն է տալիս գրանցման համար դիմած կրոնական համայնքներին: Հաշվետու ժամանակահատվածում պետական գրանցման համար բոլոր կրոնական համայնքների դիմումներին տրվել են դրական եզրակացություններ. գրանցման համար դիմած որևէ կրոնական համայնքի գրանցումը չի մերժվել:

35. ՀՀ կառավարության կողմից լիազորված կրոնի գործերով պետական մարմինը` ՀՀ կառավարության աշխատակազմի ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի հարցերի բաժինը, համաձայն օրենքի («Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենք, հոդված 23) կրոնական կազմակերպությունների խնդրանքով աջակցում է առանձին հարցերի շուրջ պետական մարմինների հետ համաձայնության գալուն և անհրաժեշտ օգնություն է ցույց տալիս այդ հարցերի լուծմանը պետական մարմինների կողմից, ինչպես նաև պետության անունից որպես միջնորդ մասնակցում է Հայաստանի կրոնական կազմակերպությունների միջև ծագող հարցերի և վեճերի լուծմանը:

36. 2013 թ. «Այլընտրանքային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում կատարվել են փոփոխություններ` եվրոպական չափանիշներին համապատասխան, որոնց շրջանակներում հաշվի են առնվել անձի կրոնական դավանանքով պայմանավորված առանձնահատկությունները: Մասնավորապես, որոշակիորեն կրճատվել են այլընտրանքային ծառայության ժամկետները` այլընտրանքային զինվորական ծառայության ժամկետ սահմանելով 30 ամիսը, իսկ այլընտրանքային աշխատանքային ծառայության ժամկետ` 36 ամիսը` նախկինում գործող համապատասխանաբար 36 և 42 ամիսների փոխարեն: Այլընտրանքային ծառայության մասին ՀՀ քաղաքացիների դիմումների քննարկումը և որոշումների կայացումը վերապահվել է «Հանրապետական հանձնաժողովին», որ կազմված է տարածքային կառավարման, առողջապահության, աշխատանքի և սոցիալական հարցերի, կրթության և գիտության, ոստիկանության և պաշտպանության ոլորտում լիազորած պետական կառավարման մարմինների, ինչպես նաև` ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի ոլորտները համակարգող կառավարման մարմինների մեկական ներկայացուցիչներից: «Այլընտրանքային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում կատարված փոփոխությունների գործընթացը տեղի է ունեցել հասարակական բաց քննարկումների մթնոլորտում, հաշվի են առնվել շահագրգիռ բոլոր կողմերի մոտեցումները և տեսակետները:

37. ՀՀ կրոնական կազմակերպությունները երկրում գործում են ազատորեն, կառուցում իրենց ժողովատներն ու տաճարները: Հաշվետու ժամանակաշրջանում ՀՀ-ում նոր ժողովատուն են կառուցել Եհովայի վկաները, ինչպես նաև աշխարհում երկրորդ տաճար-համալիրն է կառուցել ՀՀ եզդիական համայնքը:

ՀՀ-ն պետական պաշտպանության ներքո է վերցրել ՀՀ տարածքի բոլոր պատմաճարտարապետական, մշակութային և կրոնական կառույցները` անկախ դրանց էթնիկ կամ կրոնական պատկանելությունից: Հայ Առաքելական Եկեղեցուն պատկանող և պատմական հուշարձաններից բացի (օրինակ` հեթանոսական տաճար, քաղկեդոնիկ եկեղեցիներ և այլն), այս պահին Հայաստանի տարածքում առկա և արդեն բացակայող կրոնական և էթնիկ համայնքների պատմական պաշտամունքային օջախներից, ՀՀ մշակույթի նախարարության աշխատակազմի պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալության տվյալներով, պետության կողմից պաշտպանվում են հետևյալ հուշարձանները.

. Կաթոլիկ եկեղեցի Գյումրիում` կառուցված 1848-1855 թթ. Կանոնիկոս վարդապետ Արարատյանի կողմից:

. Ռուսական եկեղեցի Վանաձորում` կառուցված 1895 թ., վերանորոգված 1977 թ.:

. Ռուսական եկեղեցի Գյումրիում (Պլպլան ժամ)` կառուցված 1904 թ.:

. Ռուսական եկեղեցի Երևանում` կառուցված 1913 թ.:

. Ռուսական եկեղեցի Ամրակից համայնքում` կառուցված 1910-1914 թթ.,

. Ռուսական եկեղեցի ՈՒրասար համայնքում` կառուցված 19-րդ դ. վերջ-20-րդ դ. սկիզբ,

. Ամրոց Ալեքսանդրապոլ (1835-1845 թթ., Եկեղեցի Սբ Ալեքսանդրա), ք. Գյումրի,

. Զորակայան «Կաբարդինսկի» (19-րդ դ.), ք. Գյումրի,

. Զորակայան «Կազաչի պոստ» (19-րդ դ.), ք. Գյումրի,

. Զորակայան «Սիվիրսկի» (19-րդ դ.), ք. Գյումրի,

. Զորակայան «Պոլիգոն» (19-րդ դ.), ք. Գյումրի,

. Զորանոցային համալիր (19-րդ դ.), ք. Երևան, Քանաքեռ թաղամաս,

. Ռուսական եկեղեցի Ալավերդի քաղաքի Մանես թաղամասում` կառուցված 1880-1890-ական թթ.,

- Հուշաղբյուր Ա. Պուշկինի հանդիպումը Ա. Գրիբոյեդովի դիակառքին, ՀՀ Լոռու մարզ, Գյառգյառ համայնք,

- Գերեզման ռուս զինվորի (եղբայրական), (1804 թ.), ՀՀ Լոռու մարզ, Նոր Խաչակապ համայնք,

- Կապույտ մզկիթ /Գեոյ մզկիթ/ Երևանում` կառուցված 1766 թ.: 1992 թվականին այն վերականգնվել է և այսօր բաց է այցելուների համար: Մզկիթին կից գործում են գրադարան, թանգարան, մշակութային կենտրոն, պարսկերեն լեզվի դպրոց: Երևանի Կապույտ մզկիթը արժևորվում է որպես Անդրկովկասում պահպանված ուշ պարսկական շինարարական արվեստի աչքի ընկնող օրինակ:

- Աբաս Միրզայի /Սարդարի/ մզկիթ Երևանում` կառուցված 19-րդ դ. վերջերին, ք. Երևան,

- Թուրքմենական դամբարան` (1413 թ.), ՀՀ Արարատի մարզի Արգավանդ համայնք,

- Մոնղոլական դամբարան (13-րդ դ.), ք. Երևան,

- Դամբարան (15-17-րդ դդ.), ՀՀ Արագածոտնի մարզ, Արուճ համայնք,

- Դամբարան (14-րդ դ.), ՀՀ Արագածոտնի մարզ, Բազմաղբյուր համայնք,

- Մզկիթ (պարսկական, 17-րդ դ.), ՀՀ Արագածոտնի մարզ, Ագարակ համայնք,

- Մզկիթ (պարսկական, 17-18-րդ դդ.), ՀՀ Սյունիքի մարզ, Անդոկավան համայնք,

- Դամբարան (մահմեդական, 13-րդ դ.), ՀՀ Սյունիքի մարզ, Տեղ համայնք,

- Մզկիթ (պարսկական, 19-20-րդ դդ.), ՀՀ Շիրակի մարզ, Զորական համայնք:

- Եկեղեցի ս. Կիրիլ /ասորական եկեղեցի/ (1840 թ.), ՀՀ Արարատի մարզ, Դիմիտրով համայնք,

- Եկեղեցի ՈՒրմա /ասորական եկեղեցի/ (19-րդ դ. վերջերին), ՀՀ Արարատի մարզ, Վերին Դվին համայնք,

- Եկեղեցի Սբ Մարիամ Աստվածածին (ասորական, 1881 թ.), ՀՀ Կոտայքի մարզի Արզնի համայնք.

ի Եկեղեցի ս. Սվա /հունադավան եկեղեցի/ (1909 թ.), ՀՀ Լոռու մարզ, գյուղ Շամլուղ: Այն արժեքավոր է որպես Հայաստանում պահպանված հունադավան եկեղեցու օրինակ,

- Եկեղեցի (հունական, 19-րդ դ.), ՀՀ Կոտայքի մարզ, Հանքավան համայնք,

- Եկեղեցի (հունական, 17-րդ դ.), ՀՀ Լոռու մարզ, Յաղդան համայնք,

- Եկեղեցի (հունական, 18-րդ դ.), ՀՀ Սյունիքի մարզ, Կապան քաղաք, Կավարտ թաղ.,

- 14-17-րդ դդ. հրեական գերեզմանոց, ՀՀ Վայոց ձորի մարզ, Եղեգնաձորի տարածաշրջան, Եղեգիս համայնք,

- 16-18-րդ դդ. քրդական գերեզմաններ, ՀՀ Արագածոտնի մարզ, Արագածի ենթատարածք, Ռյա թազա համայնք,

Հայաստանի տարբեր մարզերում հաշվառված են և պահպանվում են մոտ 50 ադրբեջանական հուշարձան, որոնց մեծամասնությունը գերեզմանոցներ են:

38. 2012թ. հոկտեմբերին Հայաստան էր այցելել Համայն եզդիների հոգևոր առաջնորդ Միրե-Միրա Թահսին Բեգի գլխավորած բազմանդամ պատվիրակությունը, որն արժանացել է բարձրաստիճան ընդունելության: ՀՀ վարչապետի հետ հանդիպման ընթացքում վերջինս հավաստիացրել է, որ Հայաստանում շարունակվելու են ապահովվել բոլոր հնարավոր պայմանները, որպեսզի ազգային փոքրամասնությունների, այդ թվում նաև եզդիական համայնքի ներկայացուցիչների համար ապահովվի նրանց իրավունքների իրականացումը, ինչպես նաև պատրաստակամություն է հայտնվել քննարկել այն հարցերը, որոնց լուծման մեջ կառավարությունը կարող է օժանդակել: Հոգևոր առաջնորդի գլխավորած պատվիրակությանը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում ընդունել է նաև Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը: Այցի ընթացքում եզդիների հոգևոր առաջնորդը մասնակցել է նաև եզդիական կրոնի` Լալըշ կենտրոնից հետո աշխարհում թվով երկրորդ տաճար-համալիրի` Զիարատի օծման արարողությանը, որը կառուցվել էր 2011թ. Արմավիրի մարզի Ակնալիճ բնակավայրում:

2015թ. ապրիլի 22-ին Նորին սուրբ մեծության Միրե-Միրա Թահսին Բեգի հանդիսապետությամբ տեղի է ունեցել նույն բնակավայրում մի նոր` Տաուսե Մալակի տաճարի հիմնակեքը:

(ե) տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների կապակցությամբ, մասնավորապես`

- աշխատանքի, աշխատանքի ազատ ընտրության, աշխատանքի արդար և նպաստավոր պայմանների, գործազրկությունից պաշտպանվածության, հավասար աշխատանքի դիմաց հավասար վարձատրության, արդար և բավարար վարձատրության իրավունք

39. ՀՀ-ում այս իրավունքների իրականացման երաշխիք է հանդիսանում զարգացած իրավական դաշտի առկայությունը: ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն` աշխատանքային օրենսդրության հիմնական սկզբունքներից է աշխատանքային հարաբերությունների կողմերի իրավահավասարությունը` անկախ նրանց սեռից, ռասայից, ազգությունից, լեզվից, ծագումից, քաղաքացիությունից, սոցիալական դրությունից, դավանանքից, ամուսնական վիճակից և ընտանեկան դրությունից, տարիքից, համոզմունքներից կամ տեսակետներից, կուսակցություններին, արհեստակցական միություններին կամ հասարակական կազմակերպություններին անդամակցելուց, աշխատողի գործնական հատկանիշների հետ չկապված այլ հանգամանքներից:

Օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 4-րդ և 5-րդ կետերի` աշխատանքային պայմանագրի լուծման օրինական պատճառ չի կարող համարվել` սեռը, ռասան, ազգությունը, լեզուն, ծագումը, քաղաքացիությունը, սոցիալական դրությունը, դավանանքը, ամուսնական վիճակը և ընտանեկան դրությունը, համոզմունքները կամ տեսակետները, կուսակցություններին կամ հասարակական կազմակերպություններին անդամակցելը, ինչպես նաև տարիքը, բացառությամբ օրենքով սահմանված դեպքերի:

Օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` աշխատանքային իրավունքներ ունենալու և պարտականություններ կրելու ունակությունը (աշխատանքային իրավունակություն) հավասարապես ճանաչվում է ՀՀ բոլոր քաղաքացիների համար:

40. Տղամարդկանց և կանանց միևնույն կամ համարժեք աշխատանքի դիմաց նույն չափով աշխատավարձի վճարման պահանջը սահմանվում է ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքի 178-րդ հոդվածով (2):

________________________

2) Լուծում են նաև աշխատանքային հարաբերությունների ոլորտը կարգավորող օրենսդրական մի շարք այլ ակտեր, որոնք արգելում են աշխատանքային իրավունքների խախտում սեռի, ռասայի, ազգության, լեզվի, ծագման, քաղաքացիության, սոցիալական դրության, դավանանքի կամ այլ հիմքով, ինչպես օրինակ, «Բնակչության զբաղվածության և գործազրկության դեպքում սոցիալական պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքը, «Սոցիալական աջակցության մասին» ՀՀ օրենքը և այլն:

 

- արհեստակցական միություններ ստեղծելու և դրանց անդամակցելու իրավունք

41. ՀՀ սահմանադրության 28-րդ հոդվածը սահմանում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի այլ անձանց հետ միավորումներ կազմելու, այդ թվում` արհեստակցական միություններ կազմելու և դրանց անդամագրվելու իրավունք:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 21-րդ հոդվածի համաձայն, իրենց իրավունքների ու շահերի պաշտպանության և ներկայացման նպատակով գործատուները և աշխատողները կարող են օրենքով սահմանված կարգով իրենց կամքով ազատորեն միավորվել` ստեղծելով արհեստակցական ու գործատուների միություններ: Միաժամանակ, օրենսգիրքն արգելում է աշխատողներին արհեստակցական միություններում միավորվելուն խոչընդոտելը:

Օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի համաձայն, գործատուների կողմից աշխատանքային օրենսդրության, աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերի և կոլեկտիվ պայմանագրերի կատարման նկատմամբ ոչ պետական վերահսկողությունն իրականացնում են արհեստակցական միությունները, իսկ աշխատողների կողմից աշխատանքային օրենսդրության, աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերի և կոլեկտիվ պայմանագրերի կատարման նկատմամբ ոչ պետական վերահսկողությունը` գործատուները (գործատուների ներկայացուցիչները):

- բնակատեղի իրավունք

42. ՀՀ ազգային փոքրամասնություններն ազատորեն ընտրում են իրենց բնակատեղերը, իսկ այն դժվարությունները, որոնք առաջանում են այդ իրավունքի լիարժեք իրականացման ընթացքում, ընդհանուր են ՀՀ բոլոր քաղաքացիների համար` անկախ նրանց ազգությունից, և պայմանավորված են Հայաստանում առկա սոցիալ-տնտեսական հիմնախնդիրներով: ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների մեծամասնությունն ապրում է ցրված` ՀՀ տարբեր մարզերում և քաղաքներում: Նրանք մեկուսացված չեն և ապրում են առավելապես խառը ազգային կազմով:

- առողջության, բժշկական օգնության, սոցիալական ապահովության և սոցիալական սպասարկման իրավունք

43. ՀՀ-ում ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները հավասարազոր օգտվում են ՀՀ քաղաքացիների համար սահմանված բժշկական օգնության և սպասարկման բոլոր տեսակներից: ՀՀ բժշկական հաստատություններում բժշկական օգնությունը և սպասարկումը տրամադրվում են դիմելու (տեղափոխելու) դեպքերում` անկախ ռասայական, ազգային, լեզվական, սեռային պատկանելիությունից, մարդու կրոնական համոզմունքներից կամ որևէ այլ տարբերակումից:

Բժշկական հաստատությունների կողմից լրացվող և վարվող բժշկական ոչ մի փաստաթղթում չի նշվում անձի ռասայական, ազգային կամ էթնիկական ծագման կամ այլ նմանատիպ հատկանիշների մասին: Բնակչությանը բժշկական օգնություն և սպասարկում մատուցելիս, կախված անձի ռասայական, ազգային կամ այլ հատկանիշներից, բժշկական հաստատությունների կողմից որևէ տարբերակում չի դրվում, քանի որ գոյություն ունեցող փաստաթղթերով հնարավոր չէ պարզել բժշկական հաստատությանը դիմած անձի ռասայական կամ այլ պատկանելությունը:

- կրթության և մասնագիտական նախապատրաստման իրավունք

44. ՀՀ-ում, հիմնվելով գործող սահմանադրական և օրենսդրական նորմերի վրա ապահովվում է կրթության իրավունքը` անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դավանանքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, սոցիալական ծագումից, գույքային դրությունից կամ այլ հանգամանքներից:

 

Նախադպրոցական կրթություն

Վերջին տարիներին նախադպրոցական կրթության մեջ երեխաների ընդգրկվածությունը մեծացնելու նպատակով Համաշխարհային բանկի աջակցությամբ իրականացվում են քիչ ծախսատար, դպրոցահեն միկրոծրագրեր: Ծրագրում առաջնայնությունը տրվում է աղքատ ընտանիքներին և այն համայնքներին, որտեղ նախադպրոցական հաստատություններ չեն գործում: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նախադպրոցական կրթության մեջ սոցիալապես անապահով ընտանիքների երեխաների, այդ թվում` ազգային փոքրամասնությունների, փախստականների, միգրանտների երեխաների ներգրավմանը: Ծրագրի շրջանակներում համայնքներում ստեղծված են դպրոցահեն նախադպրոցական ծառայություններ կամ ընդլայնված են այդ ծառայությունները մանկապարտեզներում: Մասնավորապես 2010թ.-ին այս ծրագրի շրջանակներում ՀՀ Արարատի մարզի համայնքների հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում` այդ թվում Դիմիտրով համայնքի մանկապարտեզում և Վերին Դվին համայնքի դպրոցում, ներդրվել են նախադպրոցական կրթության միկրոծրագրեր, իրականացվել են վերանորոգման, հարդարման, գույքի տրամադրման աշխատանքներ: Հայաստանի մի շարք գյուղական համայնքների դպրոցական շենքերում ստեղծվել են նախադպրոցական կրթության օջախներ, որտեղ օրվա առաջին կեսին գործում են դասարաններ ազգային փոքրամասնությունների 4-5 տարեկան երեխաների համար: Այդպիսի նախակրթարաններ գործում են ՀՀ Շիրակի, Արագածոտնի, Արմավիրի և Արարատի մարզերի մի շարք հանրակրթական դպրոցներում:

Համաշխարհային բանկի աջակցությամբ սկսված նախադպրոցական կրթության ծրագրերի շարունակականության ապահովման նպատակով, սկսած 2011 թվականից ՀՀ պետական բյուջեում նախատեսվել են միջոցներ ավագ նախադպրոցական տարիքի երեխաների մեկամյա կրթության կազմակերպման համար: 2011 թվականին ՀՀ պետական բյուջեից նախադպրոցական կրթության գծով համապատասխան միջոցներ են հատկացվել հանրապետության 4 մարզերի: Տարեցտարի ընդլայնվել է ցանկը, և 2014 թվականից ՀՀ պետական բյուջեից նախադպրոցական կրթության գծով համապատասխան միջոցներ հատկացվում են ՀՀ բոլոր մարզերին: Բնականաբար այս ծրագրերի իրականացման արդյունքում, մատուցվող ծառայություններից շահառուների ընդհանուր խմբերի մեջ օգտվում են նաև խոցելի խմբերին պատկանող ընտանիքների երեխաները:

Նշված նախաձեռնությունը հնարավորություն է ընձեռում նախադպրոցական ավագ տարիքի երեխաների համար նախադպրոցական կրթությունը դարձնել մատչելի: Այն միաժամանակ ընդլայնում է շահառուների (այդ թվում նաև ազգային փոքրամասնությունների, փախստականների, միգրանտների և մյուս խոցելի խմբերի երեխաների) ներգրավումը հանրակրթական ծրագրերում, ինչպես նաև հեշտացնում նրանց ինտեգրումն ու աջակցում հայերեն լեզվի ուսուցմանը: Նախադպրոցական խմբերում ընդգրկվելու համար որևէ սահմանափակում (պայմանավորված քաղաքացիության, էթնիկ, սեռային և այլն պատկանելությամբ) չկա:

45. 2015 թվականին «Փրկեք երեխաներին» կազմակերպության հայաստանյան ներկայացուցչության կողմից իրականացվող` «Փախստականների ներուժի զարգացում և կենսամակարդակի բարելավում» ծրագրի շրջանակներում Երևան քաղաքի թիվ 1 և թիվ 21 հանրակրթական դպրոցներում ստեղծվել են 5-6 տարեկան երեխաների այլընտրանքային մոդելներով նախադպրոցական կրթության կազմակերպման կենտրոններ: Կենտրոնները կահավորվել են և ապահովվել համապատասխան ուսումնամեթոդական նյութերով: ՀՀ ԿԳՆ ԿԱԻ-ի կողմից անցկացվել են համապատասխան վերապատրաստման դասընթացներ` դաստիարակների և նրանց օգնականների համար: Նախադպրոցական խմբերը գործարկվելու են 4-ժամյա ռեժիմով: Ծրագիրն ուղղված է Սիրիայից Հայաստան տեղափոխված ընտանիքների երեխաների նախադպրոցական կրթության մատչելիության բարձրացմանն ու նրանց ինտեգրման հիմնախնդիրների լուծմանը:

 

----------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
19.11.2015
N 51
Արձանագրային որոշում