Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ ԿԱՐԻՆԵ ՀԱԿՈԲՅԱՆԻՆ, ԱՍՏՂԻԿ ԽԱՌԱՏՅԱՆ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

ԱԽ-9-Ո-9

2016 թ.

 

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ ԿԱՐԻՆԵ ՀԱԿՈԲՅԱՆԻՆ, ԱՍՏՂԻԿ ԽԱՌԱՏՅԱՆԻՆ ԵՎ ԼԵՎՈՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻՆ ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ԵՆԹԱՐԿԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԳՈՐԾԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

 

    նախագահությամբ`                       Ա. Մկրտումյանի

 

    մասնակցությամբ` ԱԽ անդամներ           Ա. Բաբայանի, Գ. Բադիրյանի,

                                          Ռ. Բարսեղյանի, Ա. Դարբինյանի,

                                          Գ. Խանդանյանի, Ա. Խաչատրյանի,

                                          Մ. Հարթենյանի, Գ. Ղազինյանի,

                                          Ս. Չիչոյանի, Ե. Սողոմոնյանի,

                                          Վ. Ստեփանյանի, Հ. Փանոսյանի

 

    մասնակցությամբ` դատավորներ            Կ. Հակոբյանի, Ա. Խառատյանի,

                                          Լ. Գրիգորյանի

 

    ՀՀ արդարադատության նախարար            Ա. Հովհաննիսյանի

 

    ՀՀ արդարադատության նախարարի           Ա. Մկրտչյանի

առաջին տեղակալ

 

    ՀՀ արդարադատության նախարարության      Մ. Մինասյանի

աշխատակազմի օրինականության

վերահսկողության տեսչության պետ

 

    քարտուղարությամբ`                     Շ. Վարդանյանի

 

2016 թվականի մայիսի 13-ին Երևան քաղաքում` դռնփակ նիստում, քննարկելով ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի դատավորներ Կ. Հակոբյանին, Ա. Խառատյանին և Լ. Գրիգորյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը,

 

ՊԱՐԶԵՑ

 

1. Կարգապահական վարույթ հարուցելու առիթը.

ՀՀ արդարադատության նախարարի 12.03.2016թ. թիվ 87-Ա հրամանով ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի դատավորներ Կ. Հակոբյանի, Ա. Խառատյանի և Լ. Գրիգորյանի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու առիթ է հանդիսացել քաղաքացի Քնարիկ Թահմազյանի դիմումը` հասցեագրված ՀՀ արդարադատության նախարարին:

2. Կարգապահական խախտման վերաբերյալ ՀՀ արդարադատության նախարարի եզրակացությունը.

Ըստ եզրակացության`

«1. Գործի փաստական հանգամանքները.

1.1 Թիվ ԵԿԴ/0860/02/12 քաղաքացիական գործով վեճի առարկա է ք. Երևան, Ա. Տիգրանյան փողոցի 20 շենքի թիվ 17 հասցեում գտնվող բնակարանը (այսուհետ` Բնակարան), որը գույքի սեփականատեր Ավետիս Բարզանքյանը, 1975թ. նոյեմբերի 15-ի կտակի համաձայն, հավասար բաժիններով կտակել է Սիրանուշ Պարզանքյանին և Կարեն Թահմազյանին:

1.2 2002թ. դեկտեմբերի 10-ին Բնակարանի նկատմամբ գրանցվել է Կարեն Թահմազյանի սեփականության իրավունքը, և տրվել է թիվ 465832 սեփականության իրավունքի վկայականը:

1.3 Կարեն Թահմազյանը 2006թ. հոկտեմբերի 6-ին եղբորը` սույն գործով պատասխանող Դավիթ Թահմազյանին, տվել է Բնակարանը ցանկացած պայմաններով վաճառելու նպատակով լիազորագիր, որի հիման վրա 2009թ. հունիսի 23-ին կնքված և նոտարի կողմից վավերացված առուվաճառքի պայմանագրի համաձայն` Դավիթ Թահմազյանը Բնակարանը վաճառել է իր կնոջ հորը` սույն գործով հայցվոր Ռաֆայել Ալիխանյանին (Դավիթ Թահմազյանի և Սուսաննա Ալիխանյանի ամուսնությունը գրանցվել է 2001թ. մայիսի 14-ին):

1.4 Ամուսիններ Ռաֆայել Ալիխանյանը և Լաուրա Սահրադյանը 2010թ. հուլիսի 14-ին կնքված և նոտարի կողմից վավերացված նվիրատվության պայմանագրով Բնակարանը նվիրել են իրենց դստեր` Սուսաննա Ալիխանյանի ամուսնուն` սույն գործով պատասխանող Դավիթ Թահմազյանին (պայմանագրով փոխանցվող սեփականության իրավունքը 2010թ. հուլիսի 16-ին ստացել է պետական գրանցում):

1.5 Դավիթ Թահմազյանը 2012թ. փետրվարի 8-ին կնքված և նոտարի կողմից վավերացված նվիրատվության պայմանագրով Բնակարանը նվիրել է իր մորը` Քնարիկ Թահմազյանին (պայմանագրով փոխանցվող սեփականության իրավունքը 2012թ. փետրվարի 15-ին ստացել է պետական գրանցում):

1.6 Ամուսիններ Լաուրա Սահրադյանը և Ռաֆայել Ալիխանյանը 2012թ. ապրիլի 13-ին հայցադիմում են ներկայացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` ընդդեմ Դավիթ և Քնարիկ Թահմազյանների, երրորդ անձ «Կենտրոն» նոտարական տարածքի նոտար Աիդա Աբրահամյանի: Վերջիններս հայցադիմումով հայտնել են, որ համատեղ սեփականության իրավունքով իրենց պատկանող Բնակարանը նվեր ստանալուց հետո իրենց դստեր ամուսին Դավիթ Թահմազյանը բազմիցս ոտնձգություններ է թույլ տվել իրենց դստեր առողջության և կյանքի դեմ` գործադրելով բարոյական և ֆիզիկական բռնություն: Փորձել է խեղդամահ անել վերջինիս:

Ելնելով վերը նշված հանգամանքից և որպես հայցի իրավական հիմնավորում վկայակոչելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները` հայցվորները խնդրել են`

ա) անվավեր ճանաչել Ռաֆայել Ալիխանյանի և Դավիթ Թահմազյանի միջև 2010թ. հուլիսի 14-ին կնքված Բնակարանի նվիրատվության պայմանագիրը (այսուհետ` 1-ին նվիրատվության պայմանագիր),

բ) որպես անվավերության հետևանք` անվավեր ճանաչել Դավիթ Թահմազյանի և Քնարիկ Թահմազյանի միջև 2012թ. փետրվարի 8-ին կնքված Բնակարանի նվիրատվության պայմանագիրը (այսուհետ` 2-րդ նվիրատվության պայմանագիր):

1.7 Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը (դատավոր Ռ. Ներսիսյան) 2013թ. մայիսի 2-ի վճռով հայցը մերժել է:

1.8 Վերը նշված վճռի դեմ հայցվորների կողմից 2013թ. հունիսի 1-ին բերվել է վերաքննիչ բողոք:

1.9 ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը (դատավորներ` Կ. Չիլինգարյան, Ա. Պետրոսյան և Ա. Խառատյան) 2013թ. օգոստոսի 7-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքը բավարարել է մասնակի` վճիռը բեկանվել է, և գործն ուղարկվել է նույն դատարան` նոր քննության:

ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ. «(...) վճիռն ընդհանրապես պատճառաբանված չէ, իսկ հայցը մերժման ենթակա լինելու մասին Դատարանի հետևությունը բխում է սոսկ Դատարանի արձանագրած և որևէ կերպ չհիմնավորված այն դատողությունից, թե «հայցվորի կողմից մատնանշված հիմքերը, ըստ որի` նվիրատվության պայմանագրերը պետք է ճանաչվեն անվավեր, քրեական օրենքով արգելված արարքներ են, և տվյալ դեպքում կիրառելի չեն ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601 հոդվածի հիմքերը»: Տվյալ դեպքում Դատարանն անտեսել է այն իրողությունը, որ նվիրատվության վերացման վերաբերյալ նշված նորմի հիմքում ընկած է նվիրառուի ակնհայտ երախտամոռությունը, և որ օրենքը նվիրատվության վերացման համար նվիրառուի նախնական դատապարտում չի պահանջում: Վերը շարադրվածն ակնհայտ է դարձնում Դատարանի կողմից ՀՀ քաղ. դատ. օր.-ի 51-րդ և 53-րդ հոդվածները խախտված լինելու մասին բողոք բերած անձանց փաստարկների հիմնավորվածությունը (...)»:

1.10 Վերը նշված որոշման դեմ պատասխանողների կողմից բերվել է վճռաբեկ բողոք, որը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013թ. սեպտեմբերի 25-ի որոշմամբ վերադարձվել է:

1.11 Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը (դատավոր Ա. Մելքումյան, այսուհետ` Դատարան) 2014թ. հոկտեմբերի 10-ի վճռով հայցը դարձյալ մերժել է:

1.12 Վերը նշված վճռի դեմ հայցվորների կողմից 2014թ. նոյեմբերի 5-ին բերվել է վերաքննիչ բողոք:

1.13 ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը` դատավորներ Կ. Հակոբյան, Ա. Խառատյան, Լ. Գրիգորյան (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան կամ Դատավորներ), 2015թ. մայիսի 19-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքը բավարարել է: Վերաքննիչ դատարանը որոշել է վճիռը բեկանել և փոփոխել. «Հայցը բավարարել` վերացնել Ռաֆայել Ալիխանյանի և Դավիթ Թահմազյանի միջև 14.07.2010 թվականին կնքված Երևան Ա. Տիգրանյան փող. թիվ 20 շենքի 17 բնակարանի նվիրատվության պայմանագիրը: Որպես հետևանք` անվավեր ճանաչել Դավիթ Թահմազյանի և Քնարիկ Թահմազյանի միջև 08.02.2012 թվականին կնքված նվիրատվության պայմանագիրը և դրա հիման վրա Քնարիկ Թահմազյանի անվամբ 15.02.2012 թվականին կատարված իրավունքի պետական գրանցումը»:

Վերաքննիչ դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ. «Նվիրատվությունը քաղաքացիաիրավական հարաբերությունից բխող, ծնունդ առնող գործարք է, որը և միմիայն ընթանում, կարգավորվում, զարգանում և ավարտվում է նույն ոլորտը կարգավորող իրավական նորմերի միջոցով: Հետևաբար նվիրատվությունը` որպես քաղաքացիաիրավական հարաբերության ծնունդ, վերացվում է դարձյալ քաղաքացիաիրավական ոլորտի իրավական նորմի միջոցով, որը սույն գործով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին կետն է: Նվիրատվության վերացման որպես իրավական հիմք օրենսդիրը չի նախատեսում դատավճռի կամ քրեական գործով որոշման պարտադիր առկայությունը, քանզի որպես հիմք ուղղակի նշում է. «...եթե նվիրառուն ոտնձգություն է կատարել նրա, նրա ընտանիքի անդամներից կամ մերձավոր ազգականներից որևէ մեկի կյանքի դեմ կամ...»: Օրենսդիրը կատեգորիկ չի նշում իրավական հիմքի ապահովում դատավճռի կամ որոշման առկայությամբ, հակառակ դեպքում օրենսդիրն ուղղակի պարտավոր էր նշել նվիրատվության վերացում քրեական դատավարության կարգով քննվող այլ գործով դատավճիռ կամ որոշում կայացնելու պարագայում: Հետևաբար պետք է ասել, որ սույն քաղաքացիական գործի շրջանակում Դատարանը սխալ է կիրառել ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 1-ին կետը»:

Միաժամանակ վկայակոչելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասը` Վերաքննիչ դատարանը եզրահանգել է, որ «(...) հիմնավոր է նաև հայցվորների պահանջը` 08.02.2012 թվականին Դավիթ Թահմազյանի և մոր Քնարիկ Թահմազյանի միջև կնքված նվիրատվության պայմանագիրը և դրա հիման վրա կատարված իրավունքի պետական գրանցումն անվավեր ճանաչելու մասին»:

1.14 Վերը նշված որոշման դեմ պատասխանողների կողմից բերվել է վճռաբեկ բողոք:

1.15 ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2015թ. հուլիսի 8-ի որոշմամբ մերժել է Վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը:

1.16 Պատասխանող Դավիթ Թահմազյանի կողմից Սուսաննա Ալիխանյանի կյանքի դեմ ոտնձգության կատարման վերաբերյալ գործում առկա և Վերաքննիչ դատարանի 2015թ. մայիսի 19-ի որոշման 3-րդ կետում (վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը) նշված ապացույցներն են.

1.16.1 ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի աշխատակից Մ. Ղազարյանի կողմից 2012թ. հունվարի 9-ին կազմված Սուսաննա Ալիխանյանից բացատրություն վերցնելու մասին արձանագրությունը:

1.16.2 Վկա Լիանա Խաչատրյանի` Դատարանում տված ցուցմունքը և գրավոր հայտարարությունը:

1.16.3 Ալինա Խոսրովյանի գրավոր հայտարարությունը:

1.16.4 Վկա Քրիստինե Կոստանյանի` Դատարանում տված ցուցմունքը և գրավոր հայտարարությունը:

1.16.5 Վկա Արտաշես Սահրադյանի` Դատարանում տված ցուցմունքը և գրավոր հայտարարությունը:

1.16.6 Վկա Սուսաննա Ալիխանյանի` Դատարանում տված ցուցմունքը և գրավոր հայտարարությունը:

2. Վերաքննիչ դատարանի կողմից նյութական և դատավարական նորմերի ակնհայտ և կոպիտ խախտումներ թույլ տալը.

2.1 Վերաքննիչ դատարանը, կյանքի դեմ ուղղված հանցագործություն կատարելու փաստը հաստատելով օրենքով չթույլատրված ապացույցների օգտագործմամբ, խախտել է որոշումը կայացնելու պահի խմբագրությամբ գործող ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները, որի արդյունքում սխալ է կիրառել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները:

Սույն քաղաքացիական գործով հայցվորները, պահանջելով անվավեր ճանաչել 1-ին նվիրատվության պայմանագիրը, իրենց պահանջի իրավական հիմքում դրել են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասը (նվիրատվությունը վերացնելը), իսկ որպես հայցի փաստական հիմք նշել են այն հանգամանքը, որ նվիրառու Դավիթ Թահմազյանը ոտնձգություն է կատարել նվիրատու Ռաֆայել Ալիխանյանի դստեր` Սուսաննա Ալիխանյանի կյանքի դեմ և փորձել է խեղդամահ անել նրան:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` նվիրատուն իրավունք ունի վերացնել նվիրատվությունը, եթե նվիրառուն ոտնձգություն է կատարել նրա, նրա ընտանիքի անդամներից կամ մերձավոր ազգականներից որևէ մեկի կյանքի դեմ կամ նվիրատուին դիտավորյալ պատճառել է մարմնական վնասվածքներ:

. Այս նորմից հետևում է, որ նվիրատվությունը կարող է վերացվել, եթե`

. նվիրառուն ոտնձգություն է կատարել նվիրատուի կյանքի դեմ,

. նվիրառուն ոտնձգություն է կատարել նվիրատուի ընտանիքի անդամներից որևէ մեկի կյանքի դեմ,

. նվիրառուն ոտնձգություն է կատարել նվիրատուի մերձավոր ազգականներից որևէ մեկի կյանքի դեմ կամ

. նվիրառուն նվիրատուին դիտավորյալ պատճառել է մարմնական վնասվածք:

Այսպիսով, սույն գործի շրջանակներում նվիրատու Ռաֆայել Ալիխանյանի կողմից նվիրատվության վերացման իրավունքի իրացման համար պարտադիր պայման է նվիրառու Դավիթ Թահմազյանի կողմից նրա դստեր (մերձավոր ազգականի) կյանքի դեմ ոտնձգություն կատարելու փաստի առկայությունը:

Նշվածի կապակցությամբ ՀՀ վերաքննիչ դատարանը հանգել է եզրակացության, որի համաձայն` «Նվիրատվությունը քաղաքացիաիրավական հարաբերությունից բխող, ծնունդ առնող գործարք է, որը և միմիայն ընթանում, կարգավորվում, զարգանում և ավարտվում է նույն ոլորտը կարգավորող իրավական նորմերի միջոցով: Հետևաբար նվիրատվությունը` որպես քաղաքացիաիրավական հարաբերություն, վերացվում է դարձյալ քաղաքացիաիրավական ոլորտի իրավական նորմի միջոցով, որը սույն գործով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին կետն է:

Նվիրատվության վերացման որպես իրավական հիմք օրենսդիրը չի նախատեսում դատավճռի կամ քրեական գործով որոշման պարտադիր առկայությունը, քանզի որպես հիմք ուղղակի նշում է. «...եթե նվիրառուն ոտնձգություն է կատարել նրա, նրա ընտանիքի անդամներից կամ մերձավոր ազգականներից որևէ մեկի կյանքի դեմ կամ...»: Օրենսդիրը կատեգորիկ չի նշում իրավական հիմքի ապահովում դատավճռի կամ որոշման առկայությամբ, հակառակ դեպքում օրենսդիրն ուղղակի պարտավոր էր նշել նվիրատվության վերացում քրեական դատավարության կարգով քննվող այլ գործով դատավճիռ կամ որոշում կայացնելու պարագայում»:

Վերաքննիչ դատարանի վերոհիշյալ մեկնաբանությունն ուղղակիորեն հակասում է իրավունքի համակարգային բնույթին և, ըստ էության, քաղաքացիական իրավունքը դիտարկում է իրավունքի այլ ճյուղերից վերացարկված և կտրված, որպիսի պարագայում բացառում է քաղաքացիական օրենսգրքում կիրառված այս կամ այն հասկացությունը և երևույթը բացահայտելու նպատակով իրավունքի այլ ճյուղերը կանոնակարգող օրենսդրության կիրառման հնարավորությունը, այն դեպքում, երբ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը դրա վերաբերյալ «կատեգորիկ նշում» չի նախատեսում: Վերոգրյալը հիմնավորվում է հետևյալ փաստարկներով.

ա) «կյանքի դեմ ոտնձգություն» արտահայտությունը որևէ կերպ բացահայտված չէ քաղաքացիական օրենսդրության շրջանակներում և չի կարող համարվել զուտ քաղաքացիաիրավական հասկացություն կամ երևույթ, հետևաբար մեկնաբանել այն միայն քաղաքացիական օրենսդրության նորմերի օգնությամբ ուղղակի հնարավոր չէ: Նման պարագայում ստացվում է, որ եթե «կյանքի դեմ ոտնձգություն» արտահայտության փոխարեն քաղաքացիական օրենսգրքում նշված լինեին «սպանություն» կամ «սպանության փորձ» բառերը, դատարանը միևնույն է պետք է նշեր, որ քանի որ օրենսդիրը կատեգորիկ չի նշում իրավական հիմքի ապահովում դատավճռի կամ որոշման առկայությամբ, հետևաբար նվիրատվության վերացումը` որպես զուտ քաղաքացիաիրավական ինստիտուտ, չպետք է պայմանավորված լինի անձի կողմից սպանության կամ սպանության փորձ կատարելը հիմնավորող օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով, ինչն ուղղակիորեն հանգեցնում է դատարանի կողմից իր լիազորությունների վերազանցման և քաղաքացիական գործով կայացված վճռով հանցագործության կատարման մեջ անձի մեղքը հաստատելուն:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը պարունակում է բազմաթիվ դեպքեր` «կատեգորիկ չնշելով իրավական հիմքը», երբ այս կամ այն հասկացությունը պետք է բացահայտվի` հիմք ընդունելով իրավունքի այլ ճյուղերում առկա իրավակարգավորումները: Օրինակ` ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1060-րդ հոդվածը սահմանում է, որ անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում պատճառված վնասը ենթակա չէ հատուցման, եթե չեն գերազանցվել դրա սահմանները: Միևնույն ժամանակ նույն օրենսգիրքը չի սահմանում անհրաժեշտ պաշտպանության հասկացությունը, որպիսի պարագայում դրա բովանդակությունը բացահայտվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի կիրառմամբ: Կամ օրինակ` ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածի 1.1-րդ մասի համաձայն` եթե անձի իրավունքի խախտումը նրա համար առաջացրել է վնաս, և խախտումը կապված է սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով գործարքների կնքման կամ դրանց կատարման ընթացքում կոռուպցիոն գործողության հետ, ապա վնասի հատուցման պահանջներով հայցային վաղեմության ժամկետը սահմանափակվում է 10 տարով` այն գործողության կատարման օրվանից հաշված, որն առաջացրել է վնաս: Կարո՞ղ է արդյոք դատարանը միայն քաղաքացիական օրենսդրության նորմերի կիրառմամբ բացահայտել և գնահատել «կոռուպցիոն գործողություն» արտահայտությունը, կարծում ենք` ոչ:

բ) Վերաքննիչ դատարանը որևէ կերպ չի բացահայտել «ոտնձգություն» բառը, ավելին` «ոտնձգություն կյանքի դեմ» արտահայտությունը: ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն` քաղաքացիական իրավական նորմերը պետք է մեկնաբանվեն դրանցում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ: Մասնավորապես, ըստ արդի հայերենի բացատրական բառարանի` «ոտնձգություն» բառը նշանակում է որևէ բանի տիրանալու` մեկին տիրապետելու` մեկի կամ մի բանի վնասելու` որևէ բան յուրացնելու` մեկին կամ մի բան ոտնահարելու փորձ (1):

_____________________________

1) Է. Աղայան` «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», «Հայաստան» Հրատարակչություն, Երևան, 1976թ., էջ 1145:

 

Նշված բացատրությունից հետևում է, որ նշված հասկացության մեջ կարևորվում է 2 հանգամանք` այն ունի վնաս պատճառելու նպատակաուղղվածություն և գնահատվում է որպես փորձ, հետևաբար կյանքի դեմ ոտնձգությունը նշանակում է այլ անձի կյանքը վնասելու փորձ, որը այլ կերպ, քան անձին կյանքից զրկելու փորձ որակել, հնարավոր չէ:

Այսպես` որոշման կայացման պահի խմբագրությամբ գործող ՀՀ Սահմանադրության 15-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք: Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել կամ ենթարկվել մահապատժի: ՀՀ Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գ. Հարությունյանի և դոկտոր Ա. Վաղարշյանի խմբագրությամբ հրատարակված «Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեկնաբանություններ» վերտառությամբ գրքում, ՀՀ Սահմանադրության 15-րդ հոդվածի վերաբերյալ մեկնաբանությունների համաձայն, այս հոդվածի հիմնական նպատակը նույնպես յուրաքանչյուր մարդու կյանքի իրավունքի պաշտպանության երաշխավորումն է և, համապատասխանաբար, մարդուն կյանքից զրկելու բացառումը (2):

_______________________

2) «Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեկնաբանություններ», ընդհանուր խմբագրությամբ` Գ. Հարությունյանի, Ա. Վաղարշյանի, Եր., «Իրավունք», 2010, էջ 180:

 

Այս և մի շարք այլ տեղերում տրված մեկնաբանությունից հստակ հետևում է, որ կյանքի իրավունքի հնարավոր խախտումը, որի կանխումը պետության հիմնական գործառույթներից է, անձին կյանքից զրկելն է:

Ինչպես ՀՀ Սահմանադրության նշված հոդվածի, այնպես էլ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի` անձի կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի հատուցման հարաբերությունները կարգավորող նորմերից հետևում է, որ կյանքին վնաս պատճառելը կարող է դրսևորվել միայն մեկ ձևով` անձին կյանքից զրկելով, ցանկացած այլ դեպքում վնասը ուղղված կլինի ոչ թե կյանքին, այլ առողջությանը, որին պատճառված վնասի հատուցումը հստակ տարանջատված է կյանքին վնաս պատճառելու ինստիտուտից: Ընդ որում, ուշադրության է արժանի այն փաստը, որ կյանքին վնաս պատճառելու դեպքում խոսքը գնում է անձի մահվան մասին, և վնասի հատուցման իրավունք են ձեռք բերում այն անձինք, ովքեր, ի դեմս մահացողի, կորցրել են իրենց կերակրողին:

գ) Վերաքննիչ դատարանի կողմից չի կատարվել նաև համակարգային վերլուծություն հենց ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համադրությամբ, որպիսի պարագայում ակնհայտ է, որ`

- օրենսդիրն արարքները սահմանելիս նախատեսել է դրանց ծանրությունը, այսինքն` կյանքի դեմ ոտնձգությունից դեպի առողջությանը վնաս պատճառելը` մարմնական վնասի տեսքով: Ընդ որում, կարծում ենք, որ կյանքի` որպես արժեքի կարևորությունն է հիմք հանդիսացել նվիրատվությունը վերացնելու համար ոչ միայն նվիրատուի, այլև նրա ընտանիքի անդամների և մերձավոր ազգականների կյանքի դեմ ոտնձգություն կատարելու հանգամանքը սահմանելը.

- ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասում խոսվում է կյանքի դեմ ոտնձգության մասին, որը, ինչպես արդեն նշվեց, կյանքից զրկելու փորձ է, իսկ 2-րդ մասը` որպես տրամաբանական հաջորդականություն, կարգավորում է այն դեպքերը, երբ նվիրառուն արդեն իսկ կյանքից զրկել է նվիրատուին` նվիրատվությունը վերացնելու պահանջի իրավունքը վերապահելով վերջինիս ժառանգներին:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքով:

Նույն օրենսգրքի 16-րդ գլխում թվարկված են կյանքի դեմ ուղղված հանցագործությունները, որոնք են սպանությունը (հոդված 104), հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կատարված սպանությունը (հոդված 105), մոր կողմից նորածին երեխայի սպանությունը (հոդված 106), հանցանք կատարած անձին բռնելու համար անհրաժեշտ միջոցների սահմանազանցմամբ սպանությունը (հոդված 107), անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ սպանությունը (հոդված 108), անզգուշությամբ մահ պատճառելը (հոդված 109), ինքնասպանության հասցնելը (հոդված 110), ինքնասպանության հակելը (հոդված 111):

Սպանության հասկացությունը սահմանված է նույն գլխում ներառված 104-րդ հոդվածի 1-ին մասում: Դրա համաձայն` սպանությունը` ապօրինաբար մեկ ուրիշին դիտավորությամբ կյանքից զրկելը, պատժվում է ազատազրկմամբ` ութից տասնհինգ տարի ժամկետով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` ավարտված հանցագործություն է համարվում այն արարքը, որը պարունակում է սույն օրենսգրքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները: Չավարտված հանցագործություն են համարվում հանցափորձը և ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությունների նախապատրաստությունը:

Նույն օրենսգրքի 34-րդ հոդվածը սահմանում է, որ հանցափորձ է համարվում ուղղակի դիտավորությամբ կատարված այն գործողությունը (անգործությունը), որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն, եթե հանցագործությունն ավարտին չի հասցվել անձի կամքից անկախ հանգամանքներով:

Քանի որ սպանության դեպքում տուժողին կյանքից զրկելը սպանության հանցակազմի հատկանիշ է, հետևաբար տուժողի մահը վրա հասնելը պարտադիր է արարքը որպես ավարտված սպանություն որակելու համար, հակառակ դեպքում արարքը պետք է որակվի որպես սպանության փորձ:

Նշենք նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցագործության նախապատրաստության և հանցափորձի համար պատասխանատվությունը վրա է հասնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի նույն հոդվածով, ինչ ավարտված հանցագործության համար` հղում կատարելով նույն օրենսգրքի 34-րդ կամ 35-րդ հոդվածին:

Վերոշարադրյալը հիմք ընդունելով` կարող ենք արձանագրել, որ նվիրատվության վերացման հիմքում դրված հակաիրավական արարքը` կյանքի դեմ ոտնձգությունը, որն է կյանքից զրկելու փորձը, քրեական օրենքով որակավորվում է որպես կյանքի դեմ ուղղված հանցագործություն:

Ակնհայտ է, որ կյանքի դեմ ուղղված ոտնձգության կատարման փաստը կարող է հաստատվել միայն օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով, ուստի նշված փաստի հաստատումը քաղաքացիական գործով կայացված վճռով ուղղակիորեն խախտում է անձի անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը: Վերոգրյալը հիմնավորվում է հետևյալ փաստարկներով.

Որոշման կայացման պահի խմբագրությամբ գործող ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածը, ամրագրելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:

«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան:

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:

Վերը նշված նորմերից հետևում է, որ անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի ուժով անձի մեղքը հանցագործություն կատարելու մեջ կարող է հաստատվել բացառապես քրեական դատավարության արդյունքում, օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով և այլ ապացույցների կիրառումը բացառվում է:

Ընդ որում, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ գործի հանգամանքները, որոնք, օրենքի կամ այլ իրավական ակտերի համաձայն, պետք է հաստատվեն միայն որոշակի ապացույցներով, չեն կարող հաստատվել այլ ապացույցներով:

ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 1-ին կետով ամրագրված թույլատրելիության վերոնշյալ կանոնը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՍԴ/0111/02/13 քաղաքացիական գործով 2014թ. դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ մեկնաբանել է հետևյալ կերպ.

«- Գործի հանգամանքները կարող են հաստատվել բացառապես օրենքով նախատեսված ապացույցներով, այլ ապացույցների կիրառումը բացառվում է կամ

- գործի հանգամանքները կարող են հաստատվել օրենքով նախատեսված ապացույցներով (անհրաժեշտ ապացույց), սակայն այլ ապացույցների վարույթ ներգրավելու հնարավորությունը սահմանափակված չէ:

Ապացույցների թույլատրելիության նշված կանոնի մասնավոր դրսևորումներից է նաև այս կամ այն ապացույցի օգտագործման արգելքը, որը նշանակում է, որ ի հավաստում գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի չի կարող ներկայացվել որևէ կոնկրետ ապացույց, եթե նյութական օրենսդրությունն արգելում է դրա օգտագործումը (...)»:

Քանի որ կյանքի դեմ ոտնձգությունը քրեորեն պատժելի արարք է` հանցագործություն, ուստի միակ ապացույցը, որով կարող էր հաստատվել Դավիթ Թահմազյանի կողմից Սուսաննա Ալիխանյանի կյանքի դեմ ոտնձգություն կատարելու (խեղդամահ անել փորձելու) փաստի առկայությունը, այդ մասին դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռն է: Այս ապացույցը սույն քաղաքացիական գործով բացակայում է:

Չնայած վերոգրյալի` Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ սահմանել է, որ վերը նշված փաստը քաղաքացիական գործի շրջանակում կարող է հաստատվել նաև առանց դատավճռի առկայության: Վերաքննիչ դատարանը, գործում առկա ապացույցները, մասնավորապես` ա) ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի աշխատակից Մ. Ղազարյանի կողմից 2012թ. հունվարի 9-ին կազմված Ս. Ալիխանյանից բացատրություն վերցնելու մասին արձանագրությունը, բ) Ս. Ալիխանյանի, Լ. Խաչատրյանի, Ք. Կոստանյանի, Ա. Խոսրովյանի և Ա. Սահրադյանի գրավոր հայտարարությունները, գ) գործի քննության շրջանակներում վկաներ` Ք. Կոստանյանի, Ս. Ալիխանյանի, Ա. Սահրադյանի և Լ. Խաչատրյանի կողմից տրված ցուցմունքները, ինչպես նաև հայցվորների պնդումները գնահատելով վերաբերելի և թույլատրելի, հաստատված է համարել այն հանգամանքը, որ Դավիթ Թահմազյանը ոտնձգել է Սուսաննա Ալիխանյանի կյանքի դեմ և փորձել է խեղդամահ անել նրան: Արդյունքում, իր կողմից հաստատված այս փաստի հիմքով Վերաքննիչ դատարանը կիրառել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները և վերացրել է 1-ին նվիրատվության պայմանագիրը:

Այս կապակցությամբ Դատավորների կողմից 24.03.2016 թ-ին ՀՀ արդարադատության նախարարին ներկայացված բացատրությամբ (այսուհետ` Բացատրություն), ինչպես և սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի որոշման մեջ կրկին փորձ է արվել հիմնավորելու, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածում ամրագրված «կյանքի դեմ ոտնձգություն» եզրույթն անհրաժեշտ է բացահայտել քաղաքացիաիրավական բովանդակության տրամաբանությամբ, ինչպես նաև քաղաքացիական իրավունքի սկզբունքների լույսի ներքո, որի արդյունքում Դատավորները եզրակացրել են, որ օրենսդիրը ոտնձգության` որպես արարքի քաղաքացիաիրավական հետևանքն ուղղակիորեն չի կապել դրա քրեաիրավական գնահատականի հետ:

Արդյունքում Դատավորները, կյանքի դեմ ոտնձգության և ակնհայտ «երախտամոռ» լինելու փաստերը նույնականացնելով, միաժամանակ նշելով, որ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի առկայությունն անհերքելի հիմք է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի կիրառման համար, այնուամենայնիվ, գտել են, որ դրա բացակայությունը չի բացառում կյանքի դեմ ոտնձգությունը դատարանի կողմից հաստատելու հնարավորությունը, որն էլ տվյալ դեպքում կատարվել է:

Հատկանշական է, որ որպես դիրքորոշման հիմնավորում` Բացատրությամբ զերծ մնալով «կյանքի դեմ ոտնձգություն» եզրույթը որևէ կերպ մեկնաբանելուց` ամբողջությամբ շեշտադրումը կատարվել է միայն «ոտնձգություն» եզրույթը մեկնաբանելու վրա` հիմք ընդունելով մարդու արժանապատվության դեմ ոտնձգությունների վերաբերյալ մեկնաբանությունները:

Հաշվի առնելով այն իրողությունը, որ մարդու արժանապատվության ոտնահարումը կարող է առկա լինել մարդու գրեթե բոլոր սահմանադրական իրավունքների խախտման դեպքերում, գտնում ենք, որ ներկայացված մեկնաբանությունները տվյալ դեպքում դուրս են քննարկման առարկայի շրջանակից:

Հարկ է նշել, որ եզրակացությամբ երբևէ չի հերքվել այն փաստը, որ ոտնձգություն կարող է կատարվել տարբեր արժեքների դեմ, ներառյալ` անձի պատվի և արժանապատվության, իսկ «ոտնձգություն» եզրույթը կյանքի դեմ ուղղված չլինելու պարագայում չի կարող սույն գործով քննարկման առարկա հանդիսանալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի կիրառման տեսանկյունից:

Այնուամենայնիվ, սույն գործով անհերքելի փաստն այն է, որ քննարկվող իրավական հետևանքին` նվիրատվության վերացմանը, հանգեցնում է ոչ թե ցանկացած, այլ կոնկրետ կյանքի դեմ ուղղված ոտնձգությունը, որպիսի փաստը կարող է հաստատվել միայն դատավճռով:

Ի տարբերություն Բացատրությամբ ներկայացված դիրքորոշմանը (որի շրջանակներում շեշտադրումը կատարվում է «ոտնձգություն» եզրույթի վրա)` Վերաքննիչ դատարանը 19.05.2015 թ-ին կայացված որոշմամբ հաստատված է համարել խեղդամահ անելու միջոցով հենց նվիրատուի կյանքի դեմ ոտնձգության առկայությունը` նշված եզրույթը ուղղակի կամ այլ եղանակով ընդգծելով:

Գտնում ենք նաև, որ Բացատրությամբ` կյանքի դեմ ոտնձգության առկայությունը ակնհայտ «երախտամոռ» («անշնորհակալ» կամ «ապերախտ») լինելու փաստով հաստատելը և Դատավորների կողմից որպես նվիրատվության վերացման հիմք ներկայացնելը որևէ կերպ չի բխում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի կարգավորումից, քանի որ`

1) «երախտամոռ», «անշնորհակալ» կամ «ապերախտ» եզրույթներն օրենսդրորեն ամրագրված չեն վիճելի իրավահարաբերության կարգավորման շրջանակներում.

2) նշված եզրույթները գնահատման տեսանկյունից ունեն սուբյեկտիվ մոտեցման չափազանց լայն հնարավորություն, և որպես այդպիսին կարող է գնահատվել ցանկացած վարքագծի դրսևորում, ներառյալ` անձին զրպարտելը, վիրավորելը, ծաղրի ենթարկելը և այլն:

Ընդ որում, Դատավորների կողմից որևէ կերպ չի մեկնաբանվել, թե ինչպես այլ կերպ կարելի է ոտնձգել անձի կյանքի դեմ, եթե ոչ կյանքից զրկելու կամ դրա փորձի միջոցով:

Առանձին ուշադրության է արժանի նաև Բացատրությամբ ներկայացված այն դիրքորոշումը, որ «օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի առկայությունը անհերքելի հիմք կարող է հանդիսանալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառման համար (...)»:

Վերոգրյալից ելնելով` հիմնավորվում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, ապացույցների թույլատրելիության կանոնի խախտմամբ` օրենքով նախատեսված միակ թույլատրելի ապացույցի բացակայությամբ և օրենքով չթույլատրված ապացուցման միջոցների կիրառմամբ հաստատված համարելով կյանքի դեմ ոտնձգություն կատարելու փաստը և այս հիմքով վերացնելով նվիրատվությունը, խախտել է որոշման կայացման պահի խմբագրությամբ գործող ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները, որի հետևանքով սխալ է կիրառել նաև ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները:

2.2 Վերաքննիչ դատարանը, որպես նվիրատվության վերացման հետևանք անվավեր ճանաչելով մեկ այլ նվիրատվության պայմանագիր, սխալ է կիրառել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջները:

Սույն գործով հայցվորները պահանջել են, որպես 1-ին նվիրատվության պայմանագրի անվավերության իրավական հետևանք, անվավեր ճանաչել նաև 2-րդ նվիրատվության պայմանագիրը:

Վերաքննիչ դատարանը, 2015թ. մայիսի 19-ի որոշմամբ բեկանելով, փոփոխելով վճիռը և բավարարելով հայցը, որպես 1-ին նվիրատվության պայմանագրի վերացման հետևանք` անվավեր է ճանաչել նաև 2-րդ նվիրատվության պայմանագիրը` ղեկավարվելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջներով:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասը սահմանում է նվիրատվության վերացման հետևանքները: Դրա համաձայն` նվիրատվության վերացման դեպքում նվիրառուն պարտավոր է վերադարձնել նվիրատուի նվիրած գույքը, եթե այն բնեղենով պահպանվել է նվիրատվության վերացման պահին:

Նշված նորմի վերլուծությունից հետևում է, որ նվիրատվության վերացման միակ հետևանք է հանդիսանում նվերի առարկա հանդիսացող գույքը վերադարձնելու պարտականության ծագումը նվիրառուի մոտ, որին համապատասխան նվիրատուն ձեռք է բերում այդ գույքը նվիրառուից պահանջելու իրավունք:

Նշվածից բացի, որևէ այլ հետևանք ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասը չի նախատեսում:

Փաստորեն, Վերաքննիչ դատարանի կողմից կատարվել է նվիրատվության վերացման և գործարքի անվավերության ինստիտուտների նույնացում, որոնցից յուրաքանչյուրն ինքնուրույն գործընթաց է` իրեն բնորոշ իրավական հետևանքներով: Մասնավորապես` ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում գործարքի անվավերությանը նվիրված 18-րդ գլխի 2-րդ պարագրաֆում ամրագրված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ գործարքն անվավեր է ճանաչվում, եթե չի բավարարում գործարքի սուբյեկտներին, գործարքի բովանդակությանը, սուբյեկտների կամքին և կամաարտահայտությանը, գործարքի ձևին օրենքով ներկայացվող պայմաններին:

Մինչդեռ քննարկվող գործի շրջանակներում գործարքի վավերության պայմաններից որևէ մեկի վիճարկում տեղի չի ունեցել, ինչը նշանակում է, որ կնքված և արդեն իսկ կատարված գործարքը լիովին համապատասխանում է օրենքի պահանջներին:

Ինչ վերաբերում է նվիրատվության վերացմանը, ապա նվիրատուի և դատարանի համար նվիրատվության վերացման հնարավորությունը ծագում է միայն նվիրատվությունն իրականացնելուց (նվիրատվության պայմանագրի կատարումից) հետո` ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածով նախատեսված հանգամանքները վրա հասնելու ուժով:

Վերոգրյալի ամփոփման արդյունքում հիմնավորվում է, որ 2-րդ նվիրատվության պայմանագիրն անվավեր չէր կարող ճանաչվել, քանի որ անվավեր ճանաչելու որևէ հիմք առկա չի եղել, հատկապես այն դեպքում, երբ սույն գործով անվավեր չի ճանաչվել նաև 1-ին նվիրատվության պայմանագիրը:

Այս կապակցությամբ Բացատրությամբ Դատավորները նշել են, որ նվիրատվության հասկացությունը նույնացվում է նվիրատվության պայմանագրի հետ, ինչպես նաև նվիրատվությունը անհատույց գործարք է, հետևաբար այն վերացնելու դեպքում գործում է գործարքների անվավերության հետևանքների կիրառման ռեժիմը` բնութագրելով նշված գործընթացը որպես օրենսդրական բացի լրացում:

Նշված դիրքորոշումն ամբողջությամբ հակասում է նվիրատվության պայմանագրի և ընդհանրապես քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի վերաբերյալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրության իրավակարգավորումներին հետևյալ հիմնավորմամբ`

1) ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի և 436-րդ հոդվածի 1-ին մասի բովանդակությունից հետևում է, որ պայմանագիրն իրավաբանական փաստ է, որը գործողության մեջ լինելու պարագայում առաջացնում, փոփոխում կամ դադարեցնում է քաղաքացիական իրավունքներ և պարտականություններ:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 441-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` օրենքով կամ պայմանագրով կարող է նախատեսվել, որ պայմանագրի գործողության ժամկետի ավարտով դադարում են կողմերի պարտավորությունները: Պայմանագիրը, որում բացակայում է նման պայմանը, գործում է մինչև դրանով որոշված պարտավորության կատարման ավարտը:

Նշված իրավանորմերի և նվիրատվության պայմանագիրը կանոնակարգող ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 594-րդ հոդվածի 1-ին մասի կարգավորումներից հետևում է, որ ելնելով դրա անհատույց բնույթից` նվիրատվության կատարումը, այսինքն` գույքը սեփականության իրավունքով նվիրառուին փոխանցելն արդեն իսկ դիտվում է որպես նվիրատվության պայմանագրից բխող պարտավորության կատարում, որի արդյունքում նվիրատվության պայմանագիրը դադարում է:

Վերոգրյալից հետևում է, որ «նվիրատվության պայմանագիր» և ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածով սահմանված «նվիրատվություն» հասկացությունները չեն համընկնում, քանի որ «պայմանագիրը վերացնել» հասկացություն և գործընթաց գոյություն չունի, իսկ դադարեցման տեսանկյունից չի կարող դադարեցվել արդեն իսկ դադարած նվիրատվության պայմանագիրը:

2) Նվիրատվության վերացումը որպես նվիրատվության պայմանագրի անվավեր ճանաչում գնահատելն առավել քան անհիմն է, որին հարկ չենք համարում անդրադառնալ, քանի որ եզրակացությամբ մանրամասն ներկայացվել է անվավերության վերաբերյալ դիրքորոշումը: Ընդամենը անհրաժեշտ է ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ օրենքի պահանջների և գործարքների վավերության բոլոր պայմանների պահպանմամբ կնքված գործարքն անվավեր ճանաչվել չի կարող:

3) Չնայած այն հանգամանքին, որ նվիրատվության վերացումը որպես նվիրատվության պայմանագրի անվավերություն գնահատելը բացառելու դեպքում արդեն իսկ չի կարող կիրառվել անվավերության հետևանք, այնուամենայնիվ, նշված մեկնաբանությունը բացառվում է նաև հետևյալ իրավակարգավորումներով`

3.1) Բացատրության տարբեր հատվածներում նշվել է, որ նվիրատվության վերացումը նվիրառուի սեփականության իրավունքի հարկադիր դադարեցումն է, այսինքն` արդեն իսկ ներկայացվում է այն հատուկ իրավական հետևանքը, որը բնորոշ է նվիրատվության վերացման ինստիտուտին, և որի միջոցով հնարավոր է դառնում պարտավորեցնել նվիրառուին նվիրատվության առարկա գույքը վերադարձնել նվիրատուին, եթե այն բնեղենով պահպանվել է նվիրատվության վերացման պահին: Այսինքն` որևէ օրենսդրական բացի մասին խոսք լինել չի կարող:

3.2) Հարկ է անդրադառնալ նաև նվիրատվության վերացման պահին գույքը բնեղենով պահպանված լինելու պահանջին, քանի որ նվիրատվության վերացման պահին գույքի նկատմամբ նվիրառուի սեփականության իրավունքը բացակայելու դեպքում (ներառյալ դրա օտարված լինելու դեպքում) ուղղակիորեն վերանում է նաև նշված պահանջի քննության հնարավորությունը, քանի որ հնարավոր չէ սեփականության իրավունքը դադարեցնելու միջոցով նվիրառուին պարտավորեցնել վերադարձնել նվիրատվության առարկա գույքը, եթե նվիրառուի մոտ առկա չեն թե՛ նվիրատվության առարկա գույքը, թե՛ դրա նկատմամբ սեփականության իրավունքը:

Նշված հանգամանքը բխում է նաև «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կարգավորումից, որի համաձայն` սեփականության իրավունքի գործող պետական գրանցումն առանց սեփականության իրավունքի նոր պետական գրանցման կարող է չեղարկվել գրանցված իրավունք ունեցող սուբյեկտի սեփականության իրավունքը դադարեցնող դատական ակտի հիման վրա` շահագրգիռ անձի կամ դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող մարմնի ներկայացմամբ: Հետևաբար նվիրատվությունը վերացնելու մասին դատարանի վճիռը բավարար է սեփականության իրավունքի գրանցումը չեղարկելու համար, եթե նվիրառուն ունի սեփականության իրավունքի գործող պետական գրանցում:

Ընդ որում, նշված դիրքորոշումն էական է դառնում այն առումով, որ նվիրառուի կողմից սեփականության իրավունքի իրականացումն օրենքով որևէ կերպ սահմանափակված չէ, և վերջինիս կողմից դրա օտարման արդյունքում չպետք է կասկածի տակ դրվի այլ անձի կողմից գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ձեռքբերման իրավաչափությունը, հակառակ պարագայում կխարխլվեն քաղաքացիական շրջանառությունում սեփականության իրավունքի իրականացման սկզբունքները:

Չպետք է անտեսվի նաև այն հանգամանքը, որ նվիրատվության վերացման հարաբերությունն ունի կոնկրետ սուբյեկտային կազմ, որից դուրս այն իրացվել չի կարող, այսինքն` գույքի վերադարձման պահանջը կարող է ներկայացվել միայն նվիրառուին, որն էլ իր հերթին հնարավոր է, եթե վերջինս շարունակում է հանդես գալ որպես նվեր ստացված գույքի սեփականատեր:

Գտնում ենք, որ անվավերության հետևանքների կիրառումը բացառվում է նաև ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 304-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ուժով, քանի որ այն նախատեսում է ստացածը բնեղենով վերադարձնելու անհնարինության դեպքում դրա արժեքը դրամով հատուցելու պարտականություն, որը նվիրառուի համար սահմանելը դուրս է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասի կարգավորումից:

Վերոգրյալից ելնելով` հիմնավորվում է, որ Վերաքննիչ դատարանը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասի վկայակոչմամբ, որպես նվիրատվության վերացման հետևանք 2-րդ նվիրատվության պայմանագիրն անվավեր ճանաչելով, ըստ էության, կիրառել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 304-րդ հոդվածի (գործարքի անվավերության հետևանքները) դրույթները, որը սույն գործով չպետք է կիրառվեր, միևնույն ժամանակ սխալ է կիրառել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասը:

Այսպիսով, Դատավորների կողմից Բացատրությամբ ներկայացված փաստարկները և պարզաբանումները ևս հերքվում են սույն եզրակացությամբ ներկայացված հիմնավորումներով:

Դատավորների կողմից լրացուցիչ ստուգումներ կատարելու միջնորդություն կամ լրացուցիչ բացատրություններ չեն ներկայացվել:

3. Եզրակացություն.

Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` գտնում ենք, որ ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի դատավորներ Կարինե Հակոբյանը, Աստղիկ Խառատյանը և Լևոն Գրիգորյանը թիվ ԵԿԴ/0860/02/12 քաղաքացիական գործով արդարադատություն իրականացնելիս թույլ են տվել նյութական և դատավարական նորմերի ակնհայտ և կոպիտ հետևյալ խախտումները.

3.1 ակնհայտ և կոպիտ է Վերաքննիչ դատարանի կողմից օրենքով նախատեսված միակ թույլատրելի ապացույցի բացակայությամբ և օրենքով չթույլատրված ապացույցների օգտագործմամբ (ՀՀ ոստիկանության աշխատակցի կողմից կազմված բացատրություն վերցնելու մասին արձանագրություն, գրավոր հայտարարություններ և վկաների ցուցմունքներ) կյանքի դեմ ոտնձգության կատարման փաստը հաստատված համարելը և այդ հիմքով նվիրատվությունը վերացնելը, որով խախտվել է որոշումը կայացնելու պահի խմբագրությամբ գործող ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները, և արդյունքում սխալ է կիրառվել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջը,

3.2 ակնհայտ և կոպիտ է Վերաքննիչ դատարանի կողմից, որպես նվիրատվության վերացման հետևանք, մեկ այլ նվիրատվության պայմանագիր անվավեր ճանաչելը, մասնավորապես` նվիրատվության վերացման և նվիրատվության` որպես գործարքի անվավեր ճանաչման ինստիտուտները նույնացնելու արդյունքում նվիրատվության վերացման պարագայում գործարքի անվավերության հետևանքներ կիրառելը, որով սխալ է կիրառվել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջը:

Վերը նշված իրավական նորմերի խախտման հետևանքով խախտվել է նաև որոշումը կայացնելու պահի խմբագրությամբ գործող ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ և «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածներով երաշխավորված պատասխանողների արդար դատաքննության իրավունքը:

Գտնում ենք, որ նշված նյութական և դատավարական նորմերի խախտումները չեն կարող կասկածի տակ դրվել որևէ ողջամիտ իրավական ենթադրությամբ կամ փաստարկով, անհամատեղելի են Դատավորների բարձր կոչման հետ, ինչպես նաև կատարված են կոպիտ անփութությամբ, քանի որ Դատավորները տվյալ իրադրությունում կարող էին և պարտավոր էին կանխատեսել իրենց վարքագծի ոչ իրավաչափ բնույթը:

Գտնում ենք, որ վերոնշյալ հանգամանքները ՀՀ դատական օրենսգրքի 153-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերի ուժով հիմք են ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի դատավորներ Կարինե Հակոբյանի, Աստղիկ Խառատյանի և Լևոն Գրիգորյանի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու համար»:

3. ՀՀ արդարադատության խորհրդում դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի քննության ընթացքում վարույթ հարուցած անձի դիրքորոշումը.

ՀՀ արդարադատության նախարարի ներկայացուցիչը, վկայակոչելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի` ՀՀ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ գործով ՀՀ սահմանադրական դատարանի կողմից 03.05.2016թ. կայացված թիվ ՍԴՈ-1270 որոշումը, նշեց, որ այն եզրակացությամբ դատավորներին վերագրվող առաջին խախտումը բացառող հիմք է, հետևաբար վարույթ հարուցած անձը պնդում է միայն եզրակացությամբ դատավորներին վերագրվող երկրորդ խախտումը:

4. Դատավորների բացատրություններում բերված փաստարկները ՀՀ արդարադատության նախարարի կողմից հարուցված կարգապահական վարույթի վերաբերյալ.

Դատավորներ Կ. Հակոբյանը, Ա. Խառատյանը և Լ. Գրիգորյանը ՀՀ արդարադատության նախարարին ներկայացրել են բացատրություն, որում մասնավորապես նշել են.

«2015 թվականի մայիսի 19-ին ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), հետևյալ կազմով` նախագահող դատավոր Կ.Հակոբյան, մասնակցությամբ դատավորներ` Ա.Խառատյանի և Լ.Գրիգորյանի, քննել է Լաուրա Սահրադյանի, Ռաֆայել Ալիխանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ նաև` Դատարան) 10.10.2014 թվականի վճռի դեմ քաղաքացիական գործով ըստ հայցի Լաուրա Սահրադյանի և Ռաֆայել Ալիխանյանի ընդդեմ Դավիթ և Քնարիկ Թահմազյանների, երրորդ անձ` «Կենտրոն» նոտարական տարածքի նոտար Աիդա Աբրահամյանի` անշարժ գույքի նվիրատվության պայմանագիրն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին:

1. Գործի փաստական հանգամանքները հետևյալն են.

1.1) Ամուսիններ Ռաֆայել Ալիխանյանը և Լաուրա Սահրադյանը 14.07.2010 թվականին կնքված նվիրատվության պայմանագրով Երևան քաղաքի Ա. Տիգրանյան 20 շենքի թիվ 17 բնակարանը նվիրել են իրենց դստեր` Սուսաննա Ալիխանյանի ամուսնուն` Դավիթ Թահմազյանին, պայմանագրից բխող իրավունքը գրանցվել է ՀՀ ԿԱ ԱԳԿ ՊԿ-ում, և Դավիթ Թահմազյանին 16.07.2010 թվականին տրվել է թիվ 2602130 սեփականության իրավունքի գրանցման վկայականը:

1.2) 08.02.2012 թվականի թիվ 281 նվիրատվության պայմանագրով Դավիթ Թահմազյանը Երևան քաղաքի Ա. Տիգրանյան 20 շենքի թիվ 17 բնակարանը նվիրել է իր մորը` Քնարիկ Թահմազյանին, պայմանագիր ծագող իրավունքները 15.02.2012 թվականին ստացել են պետական գրանցում:

1.3) Գործով ներկայացվել են հայցվորների դուստր Սուսաննա Ալիխանյանից բացատրություն վերցնելու մասին ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի աշխատակից Մ. Ղազարյանի կողմից 09.01.2012 թվականին կազմված արձանագրությունը, Սուսաննա Ալիխանյանի, Լիանա Մամիկոնի Խաչատրյանի, Քրիստինե Կոստանյանի, Ալինա Խոսրովյանի և Արտաշես Արտակի Սահրադյանի հայտարարությունները, որոնք պարունակում են ականատեսներից ելնող տեղեկություններ` Սուսաննա Ալիխանյանի նկատմամբ Դավիթ Թահմազյանի գործադրած սպառնալիքների և բռնությունների մասին, այդ թվում` խեղդամահ անելու փորձի մասին:

1.4) Վկա Լիաննա Մամիկոնի Խաչատրյանը գրավոր հայտարարություն և ցուցմունք է տվել Դատարանում այն մասին, որ. «2011 թվականի գարնանը եկել է Դավիթի մոտ ատամնաբուժարան որպես հաճախորդ, և այդ օրը ամուսիններով վիճելուց հետո Դավիթը բռնել է Սուսաննայի կոկորդից և սկսել խեղդել: Դավիթը բարձրաձայն հայհոյել է` առանց կաշկանդվելու հաշվապահի և բուժքույր Ալինայի ներկայությունից: Լիանա Մամիկոնի Խաչատրյանը ապշահար բղավել է, թե այ ժողովուրդ այդ ուր եք հասել: Տեսնելով Սուսաննայի անելանելի և կյանքի համար վտանգավոր վիճակը` Ալինայի հետ միասին Սուսաննային դժվարությամբ խլել են ամուսնու` Դ. Թահմազյանի ձեռքից: Այս դեպքից հետո հաշվապահ Լիանա Խաչատրյանը ներկա է եղել նաև մի քանի ուրիշ դեպքերի, երբ Դավիթը դարձյալ Սուսաննային սպառնացել է»:

1.5) Վկա Քրիստինե Կոստանյանը` որպես հաճախորդուհի, գրավոր հայտարարություն և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ. «2011թ. հունիսին ես գնացի Սուսաննայի մոտ ... լսեցի նրա ամուսնու Դ. Թահմազյանի բարձր ձայնը: Նա վիրավորական խոսքեր էր ասում, կոպտում էր նրան և սպառնում: ՈՒզում էր հարվածել Սուսաննային, բայց իրեն տեսնելով` զգաստացավ»:

«Մայիս ամսին ատամնաբուժարան գալով` նկատել է Սուսաննայի պարանոցի կապտուկները ... Սուսաննան արտասվելով պատմեց, որ Դավիթը` ամուսինը, չտիրապետելով ինքն իրեն, փորձում էր խեղդել իրեն»: Փաստորեն, այս անգամ հաճախորդի ներկայությունը կանխել է ամուսնու հերթական բռնությունը: Նույն կարծիքին է նաև հաճախորդը, որը շարունակում է. «բժշկուհուն ահագին ժամանակ պահանջվեց, որպեսզի հանգստանա և սկսի իր աշխատանքը»:

1.6) Վկա Արտաշես Սահրադյանը հայտարարություն և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ. «2011 թվականի մայիսի 6-ին` ուշ երեկոյան, քույրը զանգահարել է և հազիվ խոսելով, հեկեկալով խնդրել, որ շտապ գնա: Հասնելով տեղ` նա տեսել է նրա պարանոցը ալ կարմիր, արյունոտ մատնահետքերը, քերծվածքները, անմիջապես հասկացել է, թե ինչ է տեղի ունեցել: Կանչել է Դավիթին` խոսելու: Նա իրեն շատ ագրեսիվ էր պահում, վիրավորում էր քրոջը, նրա ծնողներին, բարեկամներին հայհոյում: Նա անհանգստացած էր քրոջ կյանքի համար ... 2012թ. հունվարի 9-ի երեկոյան խոսել է քրոջ հետ և իմացել, որ Դավիթը կրկին անգամ իրեն վայրենավարի է պահել աշխատանքի վայրում, և քույրը ստիպված դիմել է ոստիկանություն»:

1.7) Նույնաբովանդակ հայտարարություն է տվել նաև բուժքույր Ալինա Խոսրովյանը:

1.8) Ամուսիններ Լաուրա Սահրադյանը և Ռաֆայել Ալիխանյանը 2012 թվականի ապրիլի 13-ին հայցադիմում են ներկայացրել Դատարան` ընդդեմ Դավիթ և Քնարիկ Թահմազյանների, երրորդ անձ` «Կենտրոն» նոտարական տարածքի նոտար Աիդա Աբրահամյանի և հայցադիմումով հայտնել են, որ համատեղ սեփականության իրավունքով իրենց պատկանող բնակարանը նվեր ստանալուց հետո Դավիթ Թահմազյանը բազմիցս ոտնձգություններ է թույլ տվել իրենց դստեր կյանքի և առողջության դեմ` գործադրելով բարոյական և ֆիզիկական բռնություն, այդ թվում` փորձել է նաև խեղդամահ անել նրան:

Հայցվորները հայցադիմումին կից ներկայացրել են 1.3)-1.7)-րդ կետերում նշված գրավոր ապացույցները, իսկ որպես հայցի իրավական հիմնավորում նշել են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները և խնդրել են անվավեր ճանաչել ք. Երևան Ա. Տիգրանյան փող. թիվ 20 շենքի 17 բնակարանի նկատմամբ 14.07.2010 թվականին կնքված նվիրատվության պայմանագիրը և որպես անվավերության իրավական հետևանք` 15.02.2012 թվականի նվիրատվության պայմանագիրը:

Դատարանի 02.05.2013 թվականի վճռով հայցը մերժվել է:

Դատարանի վերը նշված վճռի դեմ հայցվորների անունից 01.06.2013 թվականին ներկայացվել է վերաքննիչ բողոք:

Վերաքննիչ դատարանի 07.08.2013 թվականի որոշմամբ Դատարանի 02.05.2013 թվականի վճիռը բեկանվել է, և գործն ուղարկվել է նոր քննության:

Վերաքննիչ դատարանը Դատարանի 07.08.2013 թվականի վճիռը բեկանել է հետևյալ հիմքերով և հիմնավորումներով. «Սույն գործով հայցվորների կողմից Դատարանին են ներկայացվել մի շարք գրավոր ապացույցներ (մասնավորապես` հայցվորների դուստր Սուսաննա Ալիխանյանից բացատրություն վերցնելու մասին ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի աշխատակից Մ. Ղազարյանի կողմից 09.01.2012թ. կազմված արձանագրությունը, Սուսաննա Ալիխանյանի, Լիանա Մամիկոնի Խաչատրյանի, Քրիստինե Կոստանյանի, Ալինա Խոսրովյանի և Արտաշես Արտակի Սահրադյանի հայտարարությունները, որոնք պարունակում են ականատեսներից ելնող տեղեկություններ` Սուսաննա Ալիխանյանի նկատմամբ Դավիթ Թահմազյանի գործադրած սպառնալիքների և բռնությունների մասին, այդ թվում` խեղդամահ անելու փորձի մասին), սակայն այդ գրավոր ապացույցները, Դատարանի կողմից ընդունվելով և գործին կցվելով հանդերձ, որևէ կերպ չեն գնահատվել: Ընդ որում, դրանք չեն գնահատվել նաև դրանց թույլատրելիության և վերաբերելիության տեսանկյունից և չեն որակվել որպես ոչ թույլատրելի կամ ոչ վերաբերելի ապացույցներ ու չեն հանվել ապացույցների կազմից: Անտեսելով այդ ապացույցների առկայությունը և դրանք իր կողմից ընդունված և ապացույցների կազմից հանված չլինելու փաստը` Դատարանը վճռի պատճառաբանական մասում հանիրավի արձանագրել է, թե հայցվորներն իրենց պահանջը հիմնավորող որևէ ապացույց չեն ներկայացրել: Մինչդեռ հայցվորների ներկայացուցիչն արդեն իսկ ներկայացված գրավոր ապացույցներից զատ միջնորդել է նաև որպես վկաների հարցաքննել այն կոնկրետ անձանց, ովքեր ականատես են եղել հայցվորների կողմից պատասխանող Դավիթ Թահմազյանին վերագրվող արարքների կատարմանը, սակայն Դատարանը ոչ միայն հանիրավի մերժել է այդ միջնորդությունը` անհիմն պատճառաբանությամբ այն մասին, թե վկաների ցուցմունքները չեն կարող փոխարինել դատավճռին (հայցվորների կողմից վկայակոչված և հայցի իրավական հիմքում դրված` ՀՀ քաղ. օր.-ի 601-րդ հոդվածի կիրառումը դատավճռի առկայությամբ պայմանավորված լինելու մասին իր դիրքորոշումը Դատարանն ընդհանրապես չի պատճառաբանել), այլև վճռում չի անդրադարձել այդ միջնորդությանը: Արդյունքում, վճիռն ընդհանրապես պատճառաբանված չէ, իսկ հայցը մերժման ենթակա լինելու մասին Դատարանի հետևությունը բխում է սոսկ Դատարանի արձանագրած և որևէ կերպ չհիմնավորված այն դատողությունից, թե «հայցվորի կողմից մատնանշված հիմքերը, ըստ որոնց նվիրատվության պայմանագրերը պետք է ճանաչվեն անվավեր, քրեական օրենքով արգելված արարքներ են, և տվյալ դեպքում կիրառելի չեն ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 601 հոդվածի հիմքերը»: Տվյալ դեպքում Դատարանն անտեսել է այն իրողությունը, որ նվիրատվության վերացման վերաբերյալ նշված նորմի հիմքում ընկած է նվիրառուի ակնհայտ երախտամոռությունը, և որ օրենքը նվիրատվության վերացման համար նվիրառուի նախնական դատապարտում չի պահանջում: Վերը շարադրվածն ակնհայտ է դարձնում Դատարանի կողմից ՀՀ քաղ. դատ. օր.-ի 51-րդ և 53-րդ հոդվածները խախտված լինելու մասին բողոք բերած անձանց փաստարկների հիմնավորվածությունը, ինչն էլ իր հերթին թույլ է տալիս եզրակացնել, որ Դատարանի թույլ տված այդ խախտումներն առնվազն կարող էին հանգեցնել գործի սխալ լուծման, ուստի դրանք բողոքարկված վճռի բեկանման հիմք են` ՀՀ քաղ. դատ. օր.-ի 228-րդ հոդվածի 1-ին մասին համապատասխան, իսկ գործը ենթակա է նոր քննության` ամբողջ ծավալով: Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանը եզրակացրեց, որ նման պայմաններում նյութական իրավունքի նորմերի խախտումների վերաբերյալ բողոք բերած անձանց փաստարկների հիմնավորվածության աստիճանը գնահատել հնարավոր չէ, քանի որ գործում եղած ապացույցներից յուրաքանչյուրի բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտություն և գնահատում չի կատարվել, և չեն հաստատվել կամ հերքվել այն փաստերը, որոնք նշանակություն ունեն սույն գործի լուծման համար»:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 25.09.2013 թվականի որոշմամբ Վերաքննիչ դատարանի վերը նշված վճռի դեմ բերված վճռաբեկ բողոքը վերադարձվել է:

Դատարանը 10.10.2014 թվականի վճռով հայցը դարձյալ մերժել է, ընդ որում, գործի նոր քննությամբ կրկին նշելով, որ. «հայցվոր կողմը ոչ հայցադիմումին կից, ոչ գործի քննության նախապատրաստական փուլում իր պահանջներն հիմնավորող որևէ վերաբերելի և թույլատրելի ապացույց չի ներկայացրել»` միաժամանակ եզրահանգելով նաև, որ. «Տվյալ դեպքում Հայցվորների կողմից ներկայացված վերոնշյալ ապացույցները` գրավոր հայտարարություններն ու վկաների ցուցմունքները, վերաբերում են վիճարկվող պայմանագիրը կնքելուց հետո կատարված գործողություններին, հետևապես վերաբերելի չեն»:

Դատարանի կողմից հաստատված համարված մյուս փաստերը վերաբերել են հայցվոր Ռաֆայել Ալիխանյանի կողմից բնակարանի ձեռք բերման հանգամանքներին ու դրան նախորդած որոշ իրադարձությունների, որոնք որևէ նշանակություն չունեին Բնակարանը պատասխանող Դավիթ Թահմազյանին նվիրվելուց հետո տեղի ունեցած իրադարձությունների որակման համար:

Դատարանի վերը նշված վճռի դեմ Լաուրա Սահրադյանի և Ռաֆայել Ալիխանյանի կողմից 05.11.2014 թվականին ներկայացվել է վերաքննիչ բողոք:

Վերաքննիչ դատարանը 19.05.2016 թվականի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքը բավարարել է: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 10.10.2014 թվականի վճիռը բեկանել և փոփոխել է. «Հայցը բավարարել` վերացնել Ռաֆայել Ալիխանյանի և Դավիթ Թահմազյանի միջև 14.07.2010 թվականին կնքված Երևան Ա. Տիգրանյան փող. թիվ 20 շենքի 17 բնակարանի նվիրատվության պայմանագիրը: Որպես հետևանք` անվավեր ճանաչել Դավիթ Թահմազյանի և Քնարիկ Թահմազյանի միջև 08.02.2012 թվականին կնքված նվիրատվության պայմանագիրը և դրա հիման վրա Քնարիկ Թահմազյանի անվամբ 15.02.2012 թվականին կատարված իրավունքի պետական գրանցումը»:

Վերաքննիչ դատարանի 19.05.2015 թվականի որոշման դեմ Դավիթ և Քնարիկ Թահմազյանների կողմից ներկայացվել է վճռաբեկ բողոք, որը վարույթ ընդունելը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 08.07.2015 թվականի որոշմամբ մերժվել է: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «բողոք բերած անձի ներկայացրած փաստարկները բավարար չեն դատական սխալի առկայությունը և գործի ելքի վրա ազդեցությունը հիմնավորված համարելու համար»:

 

---------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասում

 

 

pin
Արդարադատության խորհուրդ
13.05.2016
N ԱԽ-9-Ո-9
Որոշում