Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ 2017-2019 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՄԻՋՆԱ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ 2017-2019 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՄԻՋՆԱԺԱՄԿԵՏ ԾԱԽՍԵՐԻ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ (31 ...

 

 

040.0723.070716

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

7 հուլիսի 2016 թվականի N 723-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 2017-2019 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՄԻՋՆԱԺԱՄԿԵՏ ԾԱԽՍԵՐԻ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(31-րդ մաս)

 

ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ռազմավարության նպատակները և ընդգրկման շրջանակը

 

ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ռազմավարությունը մշակվում է համաձայն 2008 թ. ընդունված «Պետական պարտքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի` որը կարգավորում է Հայաստանի Հանրապետության պետական պարտքի հետ կապված հարաբերությունները և նպատակ ունի ապահովել պետական պարտքի կառավարման գործընթացի արդյունավետ և հրապարակային կազմակերպումը:

Կառավարության պարտքի կառավարման հիմնական նպատակն է կառավարության ֆինանսական կարիքների բավարարման մշտական հնարավորության ապահովումը` երկարաժամկետ հատվածում նվազեցնելով պարտքի սպասարկման մեծությունը:

Սահմանվել են կառավարության պարտքի կառավարման հետևյալ նպատակները` ա) կառավարության պարտքի օպտիմալ կառուցվածքի ձևավորումը` հաշվի առնելով պոտենցիալ ռիսկերը, բ) պետական պարտքի կառավարման և դրամավարկային քաղաքականությունների համակարգումը: Այլ կերպ ասած, պարտքի կառավարման ռազմավարության նպատակը պարտքի պորտֆելի այնպիսի կառուցվածքի ձևավորումն է, որի պայմաններում նվազեցվում է սպասարկման ծախսերը` էականորեն չմեծացնելով ռիսկերը:

Ռազմավարությունն ընդգրկում է միայն ՀՀ կառավարության պարտքը, և կատարված վերլուծությունները չեն ներառում ՀՀ ԿԲ-ի արտաքին պարտքը, քանի որ վերջինս ստանձնվում է ՀՀ ԿԲ-ի անունից և կողմից, ինչպես նաև ՀՀ պետական պարտքի մասին օրենքի համաձայն Կենտրոնական բանկի պարտքի կառավարման նպատակները սահմանվում են Կենտրոնական բանկի մասին օրենքով:

 

ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ոլորտում 2015 թ. տարեսկզբից մինչև 2016 թ.-ի հունիս ամիսն արձանագրված զարգացումները

 

- ՀՀ կառավարության պարտք/նախորդ տարվա ՀՆԱ ցուցանիշը 2015 թ. տարեվերջին կազմել է 46.1%: Պարտքային բեռի նման մակարդակը գտնվել է կառավարելիության շրջանակներում և չի գերազանցել պետական պարտքի մասին ՀՀ օրենքով սահմանված 50% շեմը:

- ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման արդյունքում մինչև մարում միջին ժամկետի ուղենշային ցուցանիշը գտնվել է սահմանված 8-11 տարի միջակայքում` 2015թ. տարեվերջին կազմելով 9.7 տարի:

- Դեֆիցիտի ֆինանսավորումը ներքին զուտ փոխառու միջոցների հաշվին (առանց մուրհակների) ուղենշային ցուցանիշը 2015 թ. փաստացի կազմել է 4.4%` ծրագրված նվազագույնը 25%-ի դիմաց, ինչը պայմանավորված է եղել նոր եվրապարտատոմսերի թողարկման միջոցով ներքին զուտ փոխառու միջոցների հաշվին (առանց մուրհակների) դեֆիցիտի ֆինանսավորման ծրագրի նվազեցմամբ:

- 2015 թ. մարտի 26-ին թողարկվեցին 10 տարի մարման ժամկետով 500 մլն ԱՄՆ դոլար ծավալով եվրապարտատոմսեր` 7.15% արժեկտրոնային եկամտաբերությամբ և արժեկտրոնների վճարման կիսամյակային պարբերականությամբ: Միևնույն ժամանակ իրականացվեց 2013 թ. սեպտեմբերի 30-ի թողարկման 7 տարի մարման ժամկետով 700 մլն ԱՄՆ դոլար ծավալով եվրապարտատոմսերի 200 մլն ԱՄՆ դոլար ծավալի հետգնում:

- ՀՀ կառավարությունը շարունակել է արտոնյալ պայմաններով փոխառու միջոցներ տրամադրող վարկատուների հետ համագործակցությունը: Նոր կնքված վարկերի արտոնյալության աստիճանի գծով ինդիկատիվ ուղենիշը Հայաստանի Հանրապետության և Արժույթի Միջազգային Հիմնադրամի փոխհամաձայնեցման արդյունքում սահմանվել է 30%: Սակայն, 2015 թվականին նոր կնքված արտաքին պարտքի արտոնյալության միջին մակարդակը կազմել է 19%, որը պայմանավորված է եղել 2015 թ. մարտին արտարժութային պետական պարտատոմսերի թողարկմամբ, ինչը համաձայնեցված է եղել ԱՄՀ-ի առաքելության հետ: Հարկ է նշել, որ ներգրավված փոխառու միջոցների արտոնյալության աստիճանը գնահատելիս հաշվի են առնվում ծրագրի շրջանակներում տրամադրվող ոչ միայն վարկային, այլև դրամաշնորհային միջոցները:

- 2014 թ. տարեվերջին ֆինանսական շուկայում արձանագրված անկայունության արդյունքում պետական գանձապետական պարտատոմսերի նկատմամբ պահանջարկի բացակայության պայմաններում 2015 թ. առաջին եռամսյակում կառավարությունը դադարեցրեց պարտատոմսերի կանոնավոր տեղաբաշխումները: 2015 թ. փետրվար-մարտ ամիսներին իրականացված փոխանակումների ծրագրի արդյունքում, սկսած ապրիլ ամսից, վերականգնվեց ներքին շուկայից փոխառու միջոցների ներգրավման հնարավորությունը: 2015 թ. եվրապարտատոմսերի թողարկումից ստացված միջոցների հաշվին պետական գանձապետական պարտատոմսերով պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման ծրագիրը 40 մլրդ դրամից զրոյացվեց: Հետագայում ծրագիրն ավելացվեց 3 մլրդ դրամով, սակայն տարվա արդյունքներով հաջողվեց պետական գանձապետական պարտատոմսերով դեֆիցիտը փաստացի ֆինանսավորել 15.56 մլրդ դրամով:

- 2015 թ. տեղաբաշխվել է 144.8 միլիարդ դրամի անվանական արժեքով պետական գանձապետական պարտատոմսեր, որից մուտքը կազմել է 127.1 միլիարդ դրամ, մարվել և հետ է գնվել ընդամենը 111.5 միլիարդ դրամի պարտատոմսեր և վճարվել է 31.1 միլիարդ դրամ տոկոսագումար:

- 2015 թ. ստացվել է 409.9 մլն ԱՄՆ դոլարի արտաքին վարկեր, իսկ այդ ընթացքում մարվել է 60.9 մլն ԱՄՆ դոլարի արտաքին վարկեր և վճարվել է 45.4 մլն ԱՄՆ դոլար տոկոսագումար:

 

ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման 2017-2019 թթ. ռազմավարությունը

 

Մակրոտնտեսական ենթադրությունները և հիմնական ռիսկերի գործոնները

 

Պարտքի ռազմավարության մշակման ժամանակ կիրառվող մակրոտնտեսական ցուցանիշները պետք է համադրելի լինեն հարկաբյուջետային քաղաքականության մշակման ժամանակ կանխատեսվող մակրոտնտեսական շրջանակի հետ: Այդ պատճառով ՀՀ կառավարության պարտքի ռազմավարության հիմքում ընկած են 2017-2019 թթ. պետական միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրի հետ համահունչ մակրոտնտեսական կանխատեսումներ:

Մակրոտնտեսական իրատեսական կանխատեսումների մուտքագրումը պարտքի ծախսեր/ռիսկեր այլընտրանքի վերլուծության ժամանակ առանցքային նշանակություն ունի, քանի որ դրանց շեղումները կարող են էականորեն փոխել ռիսկերի ցուցանիշների մակարդակը և ուղղվածությունը:

2017-2019 թթ. ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ռազմավարության հիմքում ընկած ցուցանիշները արտացոլված են ստորև ներկայացվող աղյուսակում:

Աղյուսակ 1. ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ռազմավարության հիմքում ընկած ցուցանիշները 2017-2019 թթ. (մլրդ դրամ)

 

_______________________________________________________________________

|2017 թ.   2018 թ.   2019 թ.

|կանխ.     կանխ.     կանխ.

________________________________________|______________________________

ՀՆԱ (անվանական)                        |5,551.3   5,919.4   6,372.0

________________________________________|______________________________

Պետական բյուջեի եկամուտներ             |1,196.5   1,286.8   1,390.3

________________________________________|______________________________

Պետական բյուջեի առաջնային ծախսեր       |1,243.3   1,284.5   1,371.9

_______________________________________________________________________

 

Վերջին տարիներին ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ռազմավարությունների իրականացման միջավայրը կրում էր արտաքին աշխարհից փոխանցվող մի շարք բացասական գործոնների ազդեցությունը: Մասնավորապես, շարունակաբար նվազող արտաքին մասնավոր տրանսֆերտների պայմաններում 2014թ. տարեվերջին ՀՀ ֆինանսական շուկայում կայունությունը վերականգնելու և գնաճային սպասումները զսպելու նպատակով դրամավարկային պայմանները տևական ժամանակ խստացվել էին, ինչն իր անմիջական ազդեցությունն ունեցավ ներքին պարտքի շուկայի վրա:

2015 թ. տարեվերջից սկսած դրամավարկային պայմաններն ունեցել են մեղմման միտում և 2016 թ. տարեսկզբին ՀՀ կենտրոնական բանկը նպատակահարմար է համարել շարունակել դրամավարկային պայմանների թուլացումը, որն արտահայտվել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի նվազմամբ: Վերջինս արդեն իսկ դրականորեն է անդրադարձել ներքին պարտքի տոկոսադրույքների վրա, սակայն վերը նկարագրված շոկերի կրկնվելու պարագայում ՀՀ կառավարության պարտքի ծախսերի և ռիսկերի ցուցանիշները կարող են էականորեն շեղվել ռազմավարությամբ կանխատեսված մակարդակներից:

 

ՈՒղենշային ցուցանիշները և իրականացվելիք միջոցառումները

 

- ՀՀ կառավարության պարտք / նախորդ տարվա ՀՆԱ հարաբերակցությունը տվյալ տարվա դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ չի գերազանցի «Պետական պարտքի մասին» ՀՀ օրենքի 5-րդ հոդվածով նախատեսված 60 տոկոս սահմանային շեմը: Կանխատեսվում է, որ 2017-2019 թթ. ընթացքում յուրաքանչյուր տարվա վերջին ՀՀ կառավարության պարտք /նախորդ տարվա ՀՆԱ ցուցանիշը գերազանցելու է 50%-ը, ուստի, համաձայն «Պետական պարտքի մասին» ՀՀ օրենքի 5-րդ հոդվածի 7-րդ կետի, 2018 թ.-ից սկսած յուրաքանչյուր տարվա պետական բյուջեի դեֆիցիտը չի գերազանցի ՀՀ ՀՆԱ-ի վերջին երեք տարիների ծավալների միջին ցուցանիշի 3 տոկոսը:

 

Աղյուսակ 2. ՀՀ կառավարության պարտքի ցուցանիշները 2016-2019 թթ.

 

_______________________________________________________________________

2016 թ.   |2017 թ. 2018 թ. 2019 թ.

պետբյուջեի|կանխ.   կանխ.   կանխ.

ծրագիր    |

______________________________________________|________________________

ՀՀ կառավարության պարտք (մլրդ դրամ) 2,408     |2,649   2,785   2,976

______________________________________________|________________________

% ՀՆԱ-ի նկատմամբ                   44.3      |47.7    47.0    46.7

______________________________________________|________________________

% նախորդ տարվա ՀՆԱ-ի նկատմամբ      49.5      |50.3    50.2    50.3

_______________________________________________________________________

 

- Միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հատվածներում` շուկայի մասնակիցների կազմի և կառուցվածքի նպատակաուղղված փոփոխության, ինչպես նաև թվաքանակի էական մեծացման պայմաններում կաճի պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման աղբյուրներում ներքին փոխառու միջոցների տեսակարար կշիռը: Այն միտված կլինի նվազեցնելու փոխարժեքի հետ կապված ռիսկերը, ինչպես նաև հիմքեր կստեղծի ֆինանսական շուկայում նոր գործիքների (լողացող, ինդեքսավորվող, նպատակային և այլն) կիրառման ու շուկայի հետագա զարգացման համար:

- Կառավարությունը կշարունակի ջանքերը պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխումների, հետգնումների և փոխանակումների էլեկտրոնային համակարգի կատարելագործման ուղղությամբ: Օտարերկրյա ներդրողների մուտքը ներքին շուկա դյուրացնելու նպատակով կստեղծվեն համապատասխան հաղորդակցության ուղիներ:

- Կիրականացվի ֆինանսական միջոցների որոշակի կուտակում, որը պարտատոմսերի շուկայում անցանկալի գործընթացների դեպքում կարճաժամկետ հատվածում թույլ կտա նվազեցնել պետական պարտատոմսերով դեֆիցիտի ֆինանսավորման չափը, իսկ կենսաթոշակային և ապահովագրական բարեփոխումների ընթացքով պայմանավորված` այն կճշգրտվի:

- Սույն ռազմավարության հաշվարկներում նախատեսված չեն նոր եվրապարտատոմսերի տեղաբաշխումից մուտքեր, սակայն միջնաժամկետ հատվածում, հնարավոր արտաքին տնտեսական միջավայրի բացասական փոփոխության ազդեցության արդյունքում հարկաբյուջետային քաղաքականության իրականացման մեծ ռիսկերի առաջացման դեպքերում, կդիտարկվի նոր եվրապարտատոմսերի թողարկման իրականացման նպատակահարմարությունը:

- Միջազգային լավագույն փորձին համապատասխան կվերանայվի պարտքային գործառնությունները կարգավորող օրենսդրությունը:

- Պարտքի արդյունավետ կառավարման կարևորագույն գործոններից մեկը թափանցիկության ապահովումն է, ուստի կառավարությունը կապահովի պարտքի վերաբերյալ պարբերաբար ներկայացվող հաշվետվությունների և ներդրողների հետ բաց ու հրապարակային աշխատանքների շարունակականությունը:

- ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը կշարունակի պարտատոմսերի հետգնումների, փոխանակումների իրականացումը` նպատակ ունենալով հարթեցնել պարտքի մարման գրաֆիկը և նպաստել երկրորդային շուկայի զարգացմանը:

- Որպես ներքին պետական պարտքի կառավարման նպատակադրում` կշարունակվի դիտարկվել պարտատոմսերի իրացվելիության բարձրացումը` համախմբելով պետական պարտատոմսերի թողարկումների քանակը և մեծացնելով շրջանառության մեջ գտնվող պարտատոմսերի ծավալը:

- Կարևորելով պետական պարտատոմսերի մանրածախ շուկայի զարգացումը` քայլեր կձեռնարկվեն խնայողական պարտատոմսերի ներդրողների շրջանակը մեծացնելու ուղղությամբ: Այս առումով, կառավարության նկատմամբ վստահության ամրապնդման ուղղությամբ քայլերին զուգահեռ, կշարունակվեն գովազդային աշխատանքները պոտենցիալ ներդրողների շրջանում, ինչպես նաև կներդրվի պետական պարտատոմսերի մանրածախ վաճառքի էլեկտրոնային համակարգ:

- Համագործակցությունն արտաքին վարկատուների հետ կշարունակվի և կխորացվի` նախապատվությունը տալով արտոնյալ պայմաններով, ազատ փոխարկելի արժույթով և ֆիքսված տոկոսադրույքով փոխառու միջոցներ տրամադրող վարկատուների հետ համագործակցությանը:

- Անհրաժեշտության դեպքում, արտաքին վարկատուների կողմից սահմանված ընթացակարգերի համաձայն, կիրականացվի լողացող տոկոսադրույքով ներգրաված վարկերի տոկոսադրույքի ֆիքսում:

- ՀՀ կառավարությունը միջնաժամկետ հատվածում ջանքեր կգործադրի պահպանել ԱՄՀ-ի հետ համաձայնեցված արտաքին պարտքի արտոնյալության 30% միջին մակարդակի հենանիշը:

- ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ուղենշային ցուցանիշները հետևյալն են.

 

Աղյուսակ 3. ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման 2017-2019թթ. ուղենշային ցուցանիշները

 

_______________________________________________________________________

                                                        ՈՒղենիշ

_______________________________________________________________________

Վերաֆինանսավորման ռիսկ

_______________________________________________________________________

       Մինչև  մարում միջին ժամկետը                      8-11 տարի

       Առաջիկա տարվա ընթացքում մարվող պետական           առավելագույնը 20%

գանձապետական պարտատոմսերի (ՊԳՊ) կշիռը ՊԳՊ-երի

ծավալի մեջ (տարեվերջին)

_______________________________________________________________________

Տոկոսադրույքի ռիսկ

       Ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտքի կշիռը ընդամենը     առնվազն 80%

պարտքի մեջ

_______________________________________________________________________

Փոխարժեքի ռիսկ

       Ներքին պարտքի կշիռը ընդամենը պարտքի մեջ          առնվազն 20%

_______________________________________________________________________

 

Պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման կարիքը փոխառու զուտ միջոցների հաշվին

2017-2019 թթ. համար պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման ֆինանսական կարիքը կազմել է հետևյալը.

 

Աղյուսակ 4. Պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման կարիքը փոխառու զուտ միջոցների հաշվին 2017-2019 թթ. (մլրդ դրամ)

 

_______________________________________________________________________

2016 թ.   |2017 թ. 2018 թ. 2019 թ.

պետբյուջեի|կանխ.   կանխ.   կանխ.

ծրագիր    |

______________________________________________|________________________

Պետական բյուջեի դեֆիցիտի           183.1     |184.2   129.0   185.0

ֆինանսավորումը փոխառու զուտ                  |

միջոցների հաշվին                             |

______________________________________________|________________________

որից`                              42.0      |45.0    45.0    45.0

______________________________________________|________________________

Ներքին փոխառու զուտ միջոցներ               |

(առանց մուրհակների)                        |

______________________________________________|________________________

կշիռը, (%)           22.9      |24.4    34.9    24.3

______________________________________________|________________________

Արտաքին փոխառու զուտ միջոցներ    141.1     |139.2   84.0    140.0

______________________________________________|________________________

կշիռը, (%)           77.1      |75.6    65.1    75.7

_______________________________________________________________________

 

ՀՀ կառավարության պարտքի առկա պորտֆելի ծախսերի և ռիսկերի վերլուծությունը

 

Կառավարության պարտքի ծախսերը բնութագրելու համար կիրառվել են հետևյալ ցուցանիշները` ա) պարտքի պորտֆելի միջին կշռված տոկոսադրույքը, բ) պետական բյուջեի եկամուտների մեջ տոկոսավճարի կշիռը և գ) ՀՆԱ-ի մեջ տոկոսավճարի կշիռը:

2015 թ. վերջի դրությամբ առկա ՀՀ կառավարության պորտֆելի միջին տոկոսադրույքը (պարտքի տոկոսավճարի հարաբերությունը նախորդ տարվա վերջի դրությամբ պարտքի մնացորդին) կազմել է 3.9%, որը ռիսկի տեսակետից գնահատվում է չափավոր: ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի միջին տոկոսադրույքը, արտաքին արտոնյալ վարկերի մեծ տեսակարար կշիռ ունենալու արդյունքում, կազմել է 2.5%: Այս տոկոսադրույքն ապագայում միտված է աճելու, որովհետև միջազգային կազմակերպությունների կողմից կրճատվում է Հայաստանին տրամադրվող արտոնյալ վարկերի ծավալը: Ներքին պարտքի միջին տոկոսադրույքը կազմել է 11.0%, որն աճել է 2014 թ. տարեվերջին արձանագրված փոխարժեքի շոկի ազդեցության արդյունքում:

ՀՀ կառավարությունը 2015 թ. ընթացքում պարտքի գծով վճարել է 74.1 մլրդ դրամ տոկոսավճար, որը կազմել է պետական բյուջեի եկամուտների 6.3%-ը և ՀՆԱ-ի 1.5%-ը:

Երկու ցուցանիշներն էլ արտահայտում են ՀՀ կառավարության պարտքի ծախսերի չափավոր մակարդակ, սակայն երկուսն էլ միջնաժամկետ հատվածում աճում են:

Պետական պարտքի արդյունավետ կառավարման խնդիրը լուծելու տեսանկյունից կարևորագույն նշանակություն ունի ռիսկերի կառավարումը: Ռիսկերի կառավարման նպատակը չնախատեսված կորուստներից խուսափումն ու գործառնությունների անընդհատության ապահովումն է:

ՀՀ կառավարության պարտքի առկա պորտֆելում շուկայական ռիսկերից ամենաէականը փոխարժեքի ռիսկն է: Փոխարժեքի ռիսկը հիմնականում չափվում է հետևյալ երկու ցուցանիշներով` ա) արտարժույթով պարտքի կշիռը ընդամենը պարտքի մեջ և բ) արտարժույթով կարճաժամկետ ընթացիկ պարտքի կշիռը միջազգային պահուստների մեջ:

ՀՀ կառավարության պարտքի ներկայիս պորտֆելը կրում է փոխարժեքի մեծ ռիսկ, քանի որ 2015 թ. դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ պարտքի գերակշիռ մասը` 85.6%-ը արտարժույթով է:

 

Գծապատկեր 1. ՀՀ կառավարության արտարժութային և դրամով արտահայտված պարտքերի հարաբերակցությունը 2014-2015 թթ.

 

-------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - գծապատկերը չի բերվում

 

ՀՀ կառավարության արտարժութային պարտքի կառուցվածքը ներկայացված է ստորև`

 

Գծապատկեր 2. ՀՀ կառավարության արտարժութային պարտքի կառուցվածքը 2015 թ. տարեվերջին

 

-------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - գծապատկերը չի բերվում

 

Աջ գրաֆիկը ցույց է տալիս պարտքի արտարժութային կառուցվածքը` SDR-ի տարանջատմամբ:

Արտարժութային պարտքի մեծ կշիռը հետևանք է պարտքի պորտֆելում երկկողմանի և բազմակողմանի վարկատուների կողմից տրամադրված փոխառությունների գերակայության, որոնք սովորաբար երկարաժամկետ, արտոնյալ ժամկետով և ֆիքսված տոկոսադրույքով փոխառություններ են: 2015 թ. կարճաժամկետ արտարժութային ընթացիկ պարտքի (մարումների և տոկոսագումարների) կշիռը միջազգային պահուստների մեջ աճել է, հիմնականում եվրապարտատոմսերի հետգնման հաշվին, և 2014 թ. 7.4%-ի դիմաց կազմել է 23.2% (նույն ցուցանիշը առանց հետգնման կկազմեր 10.3%):

Կառավարության պարտքի պորտֆելի վերաֆինանսավորման ռիսկը գնահատվել է հիմնականում երեք ցուցանիշներով` ա) մեկ տարվա ընթացքում մարվող պարտքի կշիռը, բ) մինչև մարում միջին ժամկետը և գ) կառավարության պարտքի պորտֆելի մարման գրաֆիկը:

ՀՀ կառավարության պարտքի առկա պորտֆելի վերաֆինանսավորման ռիսկը ցածր է, քանի որ 2015 թ. դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ առաջիկա տարվա ընթացքում մարվող պարտքի կշիռը կազմում է ընդամենը 4.0%: Սա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի 12 ամսյա ժամկետում մարման ծավալը կազմել է ընդամենը 1.8%, իսկ ներքին պարտքինը` 14.8%:

ՀՀ կառավարության պարտքի մինչև մարում միջին ժամկետի ցուցանիշը 2015 թ. Դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ կազմել է 9.7 տարի, որը ևս արդյունք է արտաքին երկարաժամկետ վարկերի մեծ տեսակարար կշռի: Ընդ որում, ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի մինչև մարում միջին ժամկետը կազմել է 10.6 տարի, իսկ ներքին պարտքինը` 5.7 տարի: Այս ցուցանիշը հաստատում է ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի վերաֆինանսավորման ռիսկի չափավոր լինելը:

Վերաֆինանսավորման ռիսկն առավել պատկերավոր է ներկայացված մարման գրաֆիկի միջոցով, որտեղ 2020 թ. և 2025 թ. մարման մեծ ծավալները պայմանավորված են թողարկված երկու եվրապարտատոմսերի մարումներով, որոնք համապատասխանաբար կազմում են տվյալ տարում մարվող պարտքի 71.7%-ը և 75.7%-ը:

 

Գծապատկեր 3. Կառավարության պարտքի գծով մարումների գրաֆիկը 2015 թ. դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ (մլրդ դրամ)

 

-------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - գծապատկերը չի բերվում

 

2015 թ. տարեվերջի դրությամբ ձևավորված կառավարության արտաքին պարտքի մարումները սփռված են մինչև 2050 թ., իսկ ներքին պարտքինը` մինչև 2032 թ.:

Կառավարության պարտքի պորտֆելի տոկոսադրույքի ռիսկը գնահատվել է հիմնականում երեք ցուցանիշներով` ա) ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտքի կշիռն ընդամենը պարտքի մեջ, բ) հաջորդ տարի վերաֆիքսվող պարտքի կշիռն ընդամենը պարտքի մեջ, գ) մինչև վերաֆիքսում միջին ժամկետը:

ՀՀ կառավարության պարտքի 89.5%-ը ֆիքսված տոկոսադրույքով է, որտեղ արտաքին պարտքի 87.4%-ն է ֆիքսված տոկոսադրույքով, իսկ ներքին պարտքն` ամբողջությամբ: Այս պարագայում լողացող տոկոսադրույքով պարտքի տոկոսադրույքների աճը վերաֆիքսման ընթացքում չի կարող հանգեցնել ծախսերի նշանակալի աճի:

Այնուամենայնիվ, ՀՀ կառավարության պարտքի 14.4%-ը ենթակա է վերաֆիքսման 2016 թ.-ին և պարունակում է չափավոր տոկոսադրույքի ռիսկ:

Մինչև վերաֆիքսում միջին ժամկետի ցուցանիշը 2015 թ. վերջին կազմել է 8.4 տարի, որն ավելի փոքր է, քան մինչև մարում միջին ժամկետի ցուցանիշը, քանի որ պարտքի 10.5%-ը լողացող տոկոսադրույքով է, որը ևս ենթակա է վերաֆիքսման 2016 թ. ընթացքում:

ՀՀ կառավարության պարտքի առկա պորտֆելի ծախսերի և ռիսկերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ առկա պորտֆելի ամենամեծ ռիսկը դա փոխարժեքի ռիսկն է: Վերաֆինանսավորման տեսակետից ռիսկեր կան նաև ներքին պարտքի մարման գրաֆիկով պայմանավորված, որտեղ ներքին պարտքի մարումների մեծ մասը կենտրոնացված է առաջիկա երեք տարիներին:

 

Պարտքի կառավարման ռազմավարության ընտրությունը

ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման հիմնական ռիսկերը, հատկապես պարտքի պորտֆելի փոխարժեքի ռիսկը, նվազեցնելու նպատակով որպես երկարաժամկետ նպատակադրում դիտարկվում է կառավարության պարտքի մեջ ներքին պարտքի մասնաբաժնի ավելացումը:

Ի տարբերություն համադրելի միջազգային վարկանիշ ունեցող երկրների` ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի կշիռը բավականին մեծ է:

 

Աղյուսակ 5. Նմանատիպ երկրների կառավարությունների արտաքին պարտքի ծավալի համեմատականը 2015 թ. տարեվերջի դրությամբ

 

._____________________________________________________________________.

|                          |Հայաստան|Վրաստան|Մակեդոնիա|Ալբանիա|Մոլդովա|

|__________________________|________|_______|_________|_______|_______|

|ՀՀ կառավարության արտաքին  |83,5%   |78,5%  |61%      |41%    |16%    |

|պարտքի կշիռը              |        |       |         |       |       |

._____________________________________________________________________.

 

ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքը ներքինով փոխարինելու դեպքում կմեծանա նաև վերաֆինանսավորման ռիսկը, քանի որ ներքին պարտքի գործիքները ժամկետայնության տեսակետից հիմնականում զիջում են արտաքին վարկերին: Սակայն, այս ռիսկը հնարավոր կլինի մեղմել` վերաֆինանսավորման ռիսկի կառավարման միջոցով, քանի որ այն դեռևս գտնվում է չափավոր մակարդակում:

Ընտրված ռազմավարության արդյունքում ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի ծախսերի և ռիսկերի վերլուծությունը

Կանխատեսված մակրոտնտեսական միջավայրի պայմաններում ՀՀ կառավարության պարտքի ծախսի ցուցանիշները որոշակի աճ կարձանագրեն կանխատեսվող ժամանակահատվածի վերջում:

 

Աղյուսակ 6. ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի ծախսերի ցուցանիշների կանխատեսումները

 

_______________________________________________________________________

2016 թ.   |2017 թ. 2018 թ. 2019 թ.

պետբյուջեի|կանխ.   կանխ.   կանխ.

ծրագիր    |

______________________________________________|________________________

ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի   4.52      |4.49    4.46    4.56

միջին տոկոսադրույքը (%)                      |

______________________________________________|________________________

Տոկոսավճար /պետական բյուջեի        8.42      |9.04    9.19    9.14

եկամուտներ (%)                               |

______________________________________________|________________________

Տոկոսավճար /պետական բյուջեի ծախսեր 7.3       |8.0     8.4     8.5

(%)                                          |

______________________________________________|________________________

Տոկոսավճար /ՀՆԱ (%)                1.85      |1.95    2.00    1.99

_______________________________________________________________________

 

Ընդհանուր առմամբ, կանխատեսվող ժամանակահատվածի առաջին կեսում տեղի կունենա պարտքի ծավալի առաջանցիկ աճ ՀՆԱ-ի աճի նկատմամբ` հանգեցնելով ՀՀ կառավարության պարտք/ՀՆԱ ցուցանիշի բարձրացմանը, որը 2015 թ. տարեվերջին կազմում էր 44.2%: ՀՀ կառավարության պարտքի միջին տոկոսադրույքը կանխատեսվող ժամանակահատվածի վերջում կկազմի 4.56%: Կանխատեսվող տոկոսավճարների մակարդակը 2019 թ. կլինի ՀՆԱ-ի 1.99%-ը` կանխատեսվող ժամանակահատվածի սկզբի նկատմամբ արձանագրելով որոշակի աճ: Ծախսերի այսպիսի սահմանափակ աճը պայմանավորված է կանխատեսվող ժամանակահատվածում ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի մեջ բազմակողմանի ներդրողներից ներգրավված պարտքի գերակայությամբ:

Ռիսկերի կառավարման տեսակետից կարևորվում են վերաֆինանսավորման, տոկոսադրույքի, փոխարժեքի ու գործառնական ռիսկերը:

 

Փոխարժեքի ռիսկ

Ներքին պարտքի կշիռը ընդամենը պարտքի մեջ ցուցանիշը միջնաժամկետ հատվածում ձգտում է սահմանված ուղենշային մակարդակին:

 

Աղյուսակ 7. ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի և արտարժութային պարտքի տեսակարար կշիռները ընդամենը պարտքում

 

_______________________________________________________________________

2016 թ.   |2017 թ. 2018 թ. 2019 թ.

պետբյուջեի|կանխ.   կանխ.   կանխ.

ծրագիր    |

______________________________________________|________________________

Ներքին պարտք /Ընդամենը պարտք (%)   17.7      |18.2    19.1    19.6

______________________________________________|________________________

ՀՀ կառավարության արտարժութային     84.2      |83.7    82.6    82.0

պարտք /Ընդամենը պարտք (%)                    |

_______________________________________________________________________

 

Պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման մեջ ներքին զուտ փոխառու միջոցների ծավալը միջնաժամկետ հատվածում աճում է, որի արդյունքում 2019 թ. վերջին արտարժութային պարտքի տեսակարար կշիռը նվազում է` 2015 թ. տարեվերջի 85.6%-ի դիմաց կազմելով 82.0%: Սակայն, ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի փոխարժեքի ռիսկը առաջիկա տարիներին դեռևս կմնա որպես ռիսկի հիմնական գործոն:

 

Աղյուսակ 8. ՀՀ կառավարության արտարժութային պարտքի կառուցվածքը 2016-2019 թթ.

 

(տոկոս)

_______________________________________________________________________

                        2016թ.        2017 թ.    2018 թ.    2019 թ.

                        պետբյուջեի    կանխ.      կանխ.      կանխ.

                        ծրագիր

_______________________________________________________________________

     USD                47.8          50.5       52.9       55.8

_______________________________________________________________________

     SDR                38.0          35.5       33.1       30.1

_______________________________________________________________________

     EUR                8.1           8.2        8.6        9.1

_______________________________________________________________________

     JPY                5.4           5.2        4.8        4.3

_______________________________________________________________________

     AED                0.2           0.1        0.1        0.1

_______________________________________________________________________

     CNY                0.6           0.5        0.5        0.5

_______________________________________________________________________

 

Եթե SDR-ի փոխարժեքը, որը կազմված է հինգ արժույթներից, տարանջատում ենք այդ արժույթների կշիռներին համապատասխան` USD-41.73%, EUR-30.93%, GBP-8.09%, JPY-8.33% և CNY-10.92%, ապա ՀՀ կառավարության արտարժութային պարտքի կառուցվածքը ստանում է հետևյալ տեսքը`

 

Աղյուսակ 9. ՀՀ կառավարության արտարժութային պարտքի կառուցվածքը 2016-2019 թթ. SDR-ի տարանջատմամբ

 

(տոկոս)

_______________________________________________________________________

                        2016 թ.       2017 թ.    2018 թ.    2019 թ.

                        պետբյուջեի    կանխ.      կանխ.      կանխ.

                        ծրագիր

_______________________________________________________________________

     USD                63.6          65.3       66.7       68.4

_______________________________________________________________________

     EUR                19.9          19.2       18.8       18.5

_______________________________________________________________________

     GBP                3.1           2.9        2.7        2.4

_______________________________________________________________________

     JPY                8.6           8.1        7.5        6.8

_______________________________________________________________________

     AED                0.2           0.1        0.1        0.1

_______________________________________________________________________

     CNY                4.7           4.4        4.1        3.8

_______________________________________________________________________

 

Փոխարժեքի ռիսկի նվազման և արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից ապագայում չի բացառվում, որ պարտքի կառավարիչներն օգտագործեն աշխարհում տարածված հեջավորման տարբեր մոտեցումներ (օրինակ` արտարժութային սվոփներ):

 

Գծապատկեր 4. ՀՀ կառավարության արտարժութային ընթացիկ պարտքի կշիռը ՀՀ կենտրոնական բանկի արտաքին ակտիվներում 2016-2019 թթ. (տոկոս)

 

-------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - գծապատկերը չի բերվում

 

ՀՀ կառավարության արտարժութային ընթացիկ պարտքի կշիռը ՀՀ ԿԲ-ի արտաքին ակտիվներում ցուցանիշը միջնաժամկետ հատվածում դրսևորելու է աճի միտում` պայմանավորված ՀՀ կառավարության արտարժութային ընթացիկ պարտքի ծավալների առաջանցիկ աճով:

 

Վերաֆինանսավորման ռիսկ

Վերաֆինանսավորման ռիսկը կարևորվում է` պայմանավորված առաջիկա տարիներին ՀՀ կառավարության պարտքի սպասարկման գծով վճարման ենթակա գումարների ծավալներով և միջազգային ու ներքին ֆինանսական շուկաներում հնարավոր զարգացումներով: Պարտքի թողարկումների կազմակերպման ընթացքում ՀՀ կառավարությունը ջանում է հարթեցնել մարումների գրաֆիկը և մեղմել վերաֆինանսավորման ռիսկը: Վերաֆինանսավորման ռիսկի նվազեցման նպատակով կիրառվում են նաև հետգնումներ, ինչպես նաև գանձապետական պարտատոմսերի տեղաբաշխումները կենտրոնացվում են ուղենշային պարտատոմսերի մարման օրերին:

 

Աղյուսակ 10. ՀՀ կառավարության պարտքի վերաֆինանսավորման ռիսկերի ցուցանիշները 2016-2019 թթ.

 

_______________________________________________________________________

2016 թ. |2017 թ. 2018 թ.  2019 թ.

կանխ.   |կանխ.   կանխ.    կանխ.

_____________________________________________|_________________________

ՀՀ կառավարության պարտքի մինչև       9.3     |9.1     8.5      8.0

մարում միջին ժամկետը, (տարի)                |

_____________________________________________|_________________________

ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի   10.0    |9.7     9.1      8.5

մինչև  մարում միջին ժամկետը,              |

(տարի)                                    |

_____________________________________________|_________________________

ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի    6.1     |6.1     6.0      5.7

մինչև  մարում միջին ժամկետը,              |

(տարի)                                    |

_____________________________________________|_________________________

Մեկ տարվա ընթացքում մարվող ՀՀ       4.6     |5.4     5.1      14.0

կառավարության պարտքի կշիռը (%)              |

_____________________________________________|_________________________

Մեկ տարվա ընթացքում մարվող ՀՀ     2.3     |2.7     3.0      12.9

կառավարության արտաքին պարտքի              |

կշիռը (%)                                 |

_____________________________________________|_________________________

Մեկ տարվա ընթացքում մարվող ՀՀ     14.8    |17.8    13.6     18.6

կառավարության ներքին պարտքի               |

կշիռը (%)                                 |

_______________________________________________________________________

 

ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի մինչև մարում միջին ժամկետի ցուցանիշը 2019թ. վերջին կնվազի` կազմելով 8.0 տարի: Սա հիմնականում բացատրվում է նրանով, որ 2020 թ. և 2025 թ. մարվող և մեծ կշիռ ունեցող եվրապարտատոմսերի մարման ժամկետը ինչքան մոտենում է, այնքան մինչև մարում միջին ժամկետի ցուցանիշը նվազում է: Մյուս կողմից, ինչպես արդեն նշվել է, տնտեսության վերականգնմանը զուգընթաց Հայաստանը, ըստ Համաշխարհային Բանկի դասակարգման, տեղափոխվեց միջին եկամուտ ունեցող երկրների շարքը, ինչի հետևանքով միջազգային վարկատու կազմակերպությունները և օտարերկրյա պետությունները սկսեցին աստիճանաբար խստացնել վարկավորման պայմանները` նվազեցնելով տրամադրվող արտոնյալ վարկային միջոցների ծավալները: Այնուամենայնիվ, մինչև մարում միջին ժամկետի ցուցանիշը կանխատեսվող ժամանակահատվածում էական փոփոխություն չի կրի և կմնա սահմանված ուղենիշի միջակայքում: Այս տեսակետից, վերաֆինանսավորման ռիսկը գնահատվում է չափավոր:

Ստորև ներկայացվում է նաև ՀՀ կառավարության ընթացիկ պարտքի ցուցանիշը, որն իրենից ներկայացնում է տարվա ընթացքում մարումների և տոկոսավճարների հանրագումարը:

 

Գծապատկեր 5. ՀՀ կառավարության ընթացիկ պարտքը 2014-2019 թթ. (մլրդ դրամ)

 

-------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - գծապատկերը չի բերվում

 

ՀՀ կառավարության ընթացիկ պարտքի ցուցանիշը նվազում է 2016 թ., որից հետո 2017-2019 թթ. կրկին աճում է:

 

Աղյուսակ 11. ՀՀ կառավարության ընթացիկ պարտքն ըստ գործիքակազմի (մլրդ դրամ)

 

_______________________________________________________________________

2016 թ.   |2017 թ. 2018 թ. 2019 թ.

պետբյուջեի|կանխ.   կանխ.   կանխ.

ծրագիր    |

______________________________________________|________________________

ՀՀ կառավարության ընթացիկ պարտքն    217.1     |244.1   307.9   292.3

ըստ գործիքակազմի, որից`                      |

______________________________________________|________________________

արտաքին վարկեր և  փոխառություններ  66.6      |84.6    108.1   117.7

______________________________________________|________________________

տոկոսավճար                      31.3      |36.5    40.9    44.2

______________________________________________|________________________

մարում                          35.3      |48.1    67.3    73.5

______________________________________________|________________________

պետական գանձապետական պարտատոմսեր    119.4     |127.9   168.2   143.0

______________________________________________|________________________

տոկոսավճար                      38.2      |40.0    45.8    51.3

______________________________________________|________________________

մարում                          81.2      |87.9    122.4   91.7

______________________________________________|________________________

արտարժութային պետական պարտատոմսեր   31.1      |31.6    31.6    31.6

______________________________________________|________________________

տոկոսավճար                      31.1      |31.6    31.6    31.6

______________________________________________|________________________

մարում                          -         |-       -       -

_______________________________________________________________________

 

Մեկ տարվա ընթացքում մարվող ՀՀ կառավարության պարտքի կշիռն ընդամենը պարտքի մեջ ցուցանիշը 2019 թ. տարեվերջին էականորեն աճում է` հասնելով 14.0%-ի և հիմնականում պայմանավորված է 2020 թ. մարվող եվրապարտատոմսերով: ՀՀ կառավարությունը ջանալու է կանխիկ հոսքերի կառավարման գործիքների կիրառմամբ մինչ 2019 թ.-ը նվազեցնել այդ ռիսկը:

 

Տոկոսադրույքի ռիսկ

Քանի որ փոխառու միջոցների մի մասն արդեն իսկ ներգրավվում է շուկայական պայմաններով, ուստի ավելի մեծ ուշադրություն պետք է դարձնել տոկոսադրույքի հետ կապված ռիսկերին: Ռազմավարական տեսանկյունից տոկոսադրույքի ռիսկի կառավարման նպատակն է ապահովել կառավարության պարտքի այնպիսի կառուցվածք, որի դեպքում ֆինանսական շուկաներում տոկոսադրույքների փոփոխությունը հնարավորինս քիչ ազդեցություն կունենա կանխատեսվող տոկոսագումարների մակարդակի վրա:

ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի տոկոսադրույքի ռիսկի ցուցանիշը կանխատեսվող ժամանակահատվածում մի փոքր վատթարանում է, սակայն մնում է կառավարելի: Այսպես, ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտքի կշիռը 2019 թ. տարեվերջին նվազում է մինչև 80.6%-ի: Չնայած ՀՀ կառավարության կողմից կանխատեսվող ժամանակահատվածում թողարկվելու է ավելի շատ ներքին պարտք, որի տոկոսադրույքը ֆիքսված է, այնուամենայնիվ, շրջանառության մեջ գտնվող պետական պարտատոմսերի ծավալի կշիռը դեռևս նշանակալի չի լինելու: Մյուս կողմից, բազմակողմանի վարկատուները ավելի շատ լողացող տոկոսադրույքով նոր վարկեր են տրամադրելու և վերջիններիս ազդեցությունն ավելի է լինելու ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտքի կշռի վրա:

 

Աղյուսակ 12. ՀՀ կառավարության պարտքի կառուցվածքում ֆիքսված և լողացող

տոկոսադրույքով վարկերի տեսակարար կշիռը 2016-2019 թթ.

 

(տոկոս)

_______________________________________________________________________

2016 թ.   |2017 թ. 2018 թ. 2019 թ.

պետբյուջեի|կանխ.   կանխ.   կանխ.

ծրագիր    |

______________________________________________|________________________

ՀՀ կառավարության պարտք,            100.0     |100.0   100.0   100.0

______________________________________________|________________________

այդ թվում`                              |

______________________________________________|________________________

Ֆիքսված տոկոսադրույքով          85.5      |84.6    82.8    80.6

______________________________________________|________________________

Լողացող տոկոսադրույքով          14.5      |15.4    17.2    19.4

______________________________________________|________________________

ՀՀ կառավարության արտաքին պարտք     100.0     |100.0   100.0   100.0

______________________________________________|________________________

այդ թվում                               |

______________________________________________|________________________

Ֆիքսված տոկոսադրույքով          82.4      |81.2    78.7    75.8

______________________________________________|________________________

Լողացող տոկոսադրույքով          17.6      |18.8    21.3    24.2

______________________________________________|________________________

ՀՀ կառավարության ներքին պարտք      100.0     |100.0   100.0   100.0

______________________________________________|________________________

այդ թվում                               |

______________________________________________|________________________

Ֆիքսված տոկոսադրույքով          100.0     |100.0   100.0   100.0

______________________________________________|________________________

Լողացող տոկոսադրույքով          0.0       |0.0     0.0     0.0

_______________________________________________________________________

 

Որպես վերը նշվածի հետևանք, մեկ տարվա ընթացքում վերաֆիքսվող ՀՀ կառավարության պարտքի մասնաբաժինը ևս մեծանալու է, իսկ 2019թ. այն թռիչքային աճ է ունենալու և կազմելու է ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի գրեթե մեկ երրորդը:

 

Աղյուսակ 13. ՀՀ կառավարության պարտքի տոկոսադրույքի ռիսկերի ցուցանիշները 2016-2019 թթ.

 

_______________________________________________________________________

2016 թ. |2017 թ. 2018 թ. 2019 թ.

|կանխ.   կանխ.   կանխ.

|

______________________________________________|________________________

     ՀՀ կառավարության պարտքի մինչև        7.4      7.1     6.4     5.7

վերաֆիքսում միջին ժամկետը, (տարի)

______________________________________________|________________________

     ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի      7.7      7.3     6.5     5.7

մինչև վերաֆիքսում միջին ժամկետը,

(տարի)

______________________________________________|________________________

     ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի       6.1      6.1     6.0     5.7

մինչև վերաֆիքսում միջին ժամկետը,

(տարի)

______________________________________________|________________________

 

______________________________________________|________________________

Մեկ տարվա ընթացքում վերաֆիքսվող

     ՀՀ կառավարության պարտքի կշիռը (%)    18.9     20.7    22.1    33.2

______________________________________________|________________________

     Մեկ տարվա ընթացքում վերաֆիքսվող ՀՀ   19.8     21.4    24.1    36.8

կառավարության արտաքին պարտքի կշիռը

(%)

______________________________________________|________________________

     Մեկ տարվա ընթացքում վերաֆիքսվող ՀՀ   14.8     17.8    13.6    18.6

կառավարության ներքին պարտքի կշիռը

(%)

______________________________________________|________________________

 

Պետք է նշել, որ մակրոտնտեսական ցուցանիշների փոփոխությունները նույնպես նշանակալի ազդեցություն ունեն ՀՀ կառավարության պարտքի ռիսկի ցուցանիշների վրա, ինչպես շուկայական փոփոխականների տատանումները: Օրինակ, կանխատեսվածից ավելի ցածր ՀՆԱ-ի կամ պետական բյուջեի պակասուրդի էական աճի արդյունքում ծախսերի և ռիսկերի ցուցանիշները կարող են էականորեն վատթարանալ:

 

Գործառնական ռիսկ

Գործառնական ռիսկը սահմանվում է որպես արտաքին գործոնների, տեխնոլոգիաների արդյունք, ինչպես նաև անձնակազմի, կազմակերպության, գործընթացների անբավարար գործունեության հետևանք: Գործառնական ռիսկը կառավարելու տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունի տեղեկատվության անվտանգության ապահովումը` ներառյալ փաստաթղթերը և տեխնոլոգիական համակարգերը: Այստեղ անհրաժեշտ է ապահովել պարտքի գրանցման և հաշվառման տվյալների բազայի այլընտրանքային պահպանումը` ֆորս մաժորային իրավիճակներում ամբողջական տեղեկատվության պահպանման և աշխատանքների ընթացքը չխաթարելու, պարտքային պարտավորությունները ժամանակին և անթերի իրականացնելու համար: Գործառնական ռիսկը նվազեցնելու նպատակով կմշակվեն աշխատակարգեր, որտեղ հստակորեն կսահմանվեն պարտքի կառավարմամբ զբաղվող ստորաբաժանումների տեղեկատվական հոսքերը և պարտքի կառավարման հիմնական գործառույթների ընթացակարգերը:

 

Զգայունության վերլուծություններ

Մինչ այժմ կատարված ծախսերի և ռիսկերի վերլուծությունը հիմնված է եղել կանխատեսված մակրոտնտեսական և հարկաբյուջետային ցուցանիշների վրա և իրենից ներկայացնում է ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ռազմավարության հիմնական սցենար: Ստորև ներկայացվում է տարբեր շոկերի արդյունքում շուկայական փոփոխականների կամ ծախսերի և ռիսկերի ցուցանիշների շեղման չափը հիմնական սցենարի արդյունքներից:

 

Փոխարժեք

ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելը պարունակում է փոխարժեքի էական ռիսկեր: Կիրառելով 30% շոկ` 2017 թ.-ին արժեզրկելով ՀՀ դրամը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ, ՀՀ կառավարության պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը 2019 թ. տարեվերջին հասնում է 57.4%-ի, որը 10.7 տոկոսային կետով ավելի է հիմնական սցենարի նույն ցուցանիշից:

Կանխատեսումային փոխարժեքների համեմատությամբ ՀՀ դրամի նկատմամբ USD-ի, EUR-ի, JPY-ի, GBP-ի, AED-ի փոխարժեքների 1% շեղումը 2017-2019 թթ. ընթացքում կփոփոխի ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքը միջին հաշվով տարեկան 23.2 մլրդ դրամով: Վերոհիշյալ արժույթներից յուրաքանչյուրի փոխարժեքի 1% շեղման ազդեցությունը ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի վրա կլինի հետևյալը.

 

Աղյուսակ 14. ՀՀ դրամի նկատմամբ փոխարժեքների 1%-ի փոփոխության ազդեցությունը ՀՀ կառավարության պարտքի վրա (մլրդ դրամ)

 

_______________________________________________________________________

                                           2017 թ.   2018 թ.   2019 թ.

_______________________________________________________________________

     ՀՀ կառավարության պարտք /ՀՆԱ-ի         0.40      0.39      0.38

փոփոխությունը (%)

_______________________________________________________________________

     Ընդամենը                              22.17     23.01     24.41

_______________________________________________________________________

այդ թվում

_______________________________________________________________________

            USD                            14.5      15.4      16.7

_______________________________________________________________________

            EUR                            4.3       4.3       4.5

_______________________________________________________________________

            GBP                            0.6       0.6       0.6

_______________________________________________________________________

            JPY                            1.8       1.7       1.7

_______________________________________________________________________

            AED                            0.03      0.03      0.02

_______________________________________________________________________

            CNY                            0.97      0.95      0.92

_______________________________________________________________________

 

Տոկոսադրույք

Վերլուծելով արտաքին աղբյուրներից ներգրավվող փոխառու միջոցների տոկոսադրույքների 250 բազիսային կետի չափով աճի շոկային սցենարը, պարզ է դառնում, որ տոկոսադրույքի շոկի ազդեցությունը ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի վրա մնում է չափավոր, քանի որ ՀՀ կառավարության պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը 2019 թ. տարեվերջին հիմնական սցենարի նույն ցուցանիշի նկատմամբ ավելանալով 0.1 տոկոսային կետով` կազմում է 46.8%: Ընդ որում, այսպիսի շոկը կբարձրացնի ոչ միայն արտարժութային փոխառությունների տոկոսադրույքները, այլ նաև ներքին պարտքի շուկայի եկամտաբերության կորը:

Զուգահեռաբար ենթադրելով նաև էական` 500 բազիսային կետի չափով շոկային սցենար արտաքին պարտքի տոկոսադրույքների նկատմամբ, որի տեղի ունենալու հավանականությունը համեմատաբար ցածր է, տոկոսադրույքի շոկի ամբողջ ազդեցությունը ՀՀ կառավարության պարտք/ՀՆԱ ցուցանիշը բազային սցենարի նկատմամբ կավելացնի 0.7 տոկոսային կետով` 2019 թ. տարեվերջին հասցնելով 47.4%-ի: ՀՀ կառավարության պարտքի սպասարկման տեսակետից այսպիսի էական շոկը 2019 թ. տարեվերջին Տոկոսավճար/ՀՆԱ ցուցանիշը կավելացնի 0.65 տոկոսային կետով:

Ստորև ներկայացվում է նաև լողացող տոկոսադրույքով պարտքի մեկ տոկոսային կետով աճի և ներքին տոկոսադրույքների մեկ տոկոսային կետով աճի ազդեցությունները:

Լողացող տոկոսադրույքների` 6-ամսյա ԱՄՆ դոլարի լիբորի և 6-ամսյա եվրիբորի մեկ տոկոսային կետի փոփոխության դեպքում 2017-2019 թթ. ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի գծով տոկոսային ծախսերը միջին հաշվով կփոփոխվեն տարեկան 8.6 մլն ԱՄՆ դոլարով: Մասնավորապես, լողացող տոկոսադրույքներից յուրաքանչյուրի ազդեցությունը ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի սպասարկման ծախսերի վրա կանխատեսվող ժամանակաշրջանում կլինի հետևյալը.

 

Աղյուսակ 15. Լողացող տոկոսադրույքների 1 տոկոսային կետի փոփոխության ազդեցությունը ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի տոկոսավճարների վրա

 

(մլն ԱՄՆ դոլար)

 

_______________________________________________________________________

                                           2017 թ.   2018 թ.   2019 թ.

_______________________________________________________________________

     ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքի       0.30      0.32      0.35

տոկոսավճարի /Պետբյուջեի սեփական

եկամուտներ (առանց դրամաշնորհ)

ցուցանիշի փոփոխությունը (%)

_______________________________________________________________________

     Ընդամենը                              7.3       8.5       10.0

_______________________________________________________________________

        այդ թվում

_______________________________________________________________________

     6-ամսյա ԱՄՆ դոլարի Libor              6.8       8.0       9.3

_______________________________________________________________________

     6-ամսյա Euribor                       0.5       0.5       0.7

_______________________________________________________________________

 

Ներքին պարտքի շուկայում եկամտաբերության կորի մեկ տոկոսային կետով աճը կանխատեսվող ժամանակահատվածում կավելացնի ներքին պարտքի տոկոսավճարները տարեկան միջինը 1.3 մլրդ դրամով:

 

Աղյուսակ 16. ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի տոկոսադրույքի մեկ տոկոսային կետի փոփոխության ազդեցությունը ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի տոկոսավճարի վրա

 

_______________________________________________________________________

|2017 թ.  2018 թ.  2019 թ.

|կանխ.    կանխ.    կանխ.

___________________________________________|___________________________

Տոկոսային արտահայտությամբ                 |

___________________________________________|___________________________

ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի տոկոսավճար |0.12     0.09     0.09

/Պետբյուջեի սեփական եկամուտներ (առանց     |

դրամաշնորհ) ցուցանիշի փոփոխությունը (%)   |

___________________________________________|___________________________

Դրամային արտահայտությամբ                  |

___________________________________________|___________________________

ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի տոկոսավճարի|1.4      1.2      1.3

փոփոխությունը (մլրդ դրամ)                 |

_______________________________________________________________________

 

Զգայունության վերլուծությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի վրա փոխարժեքի շոկի ազդեցությունը շատ ավելի մեծ է, քան տոկոսադրույքի շոկի ազդեցությունը, որը պայմանավորված է ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելում արտարժութային պարտքի մեծ տեսակարար կշռով և ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտքի գերակայությամբ:

 

Եզրակացություններ

ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի ծախսերի և ռիսկերի վերլուծության արդյունքները ցույց են տալիս, որ պարտքի պորտֆելն ամենաշատը ենթակա է փոխարժեքի ռիսկի ազդեցությանը: Այդ նպատակով, հաշվի առնելով ներքին շուկայի սահմանափակ հնարավորությունները, ներքին զուտ փոխառու միջոցների հաշվին դեֆիցիտի ֆինանսավորման ծավալը 2017-2019 թթ. ժամանակահատվածի համար ավելացվել է և նախատեսվել տարեկան 45 մլրդ դրամ:

Կարևոր է նշել, որ միայն ՀՀ կառավարության պարտքի կառավարման ոլորտում իրականացվող միջոցառումները բավարար չեն ՀՀ կառավարության ներքին պարտքի շուկան էականորեն զարգացնելու համար: Ներքին պարտքի շուկայի զարգացման և ներդրողների բազայի ընդլայնման համար բարեփոխումները պետք է շարունակվեն նաև ֆինանսական շուկայի այլ հատվածներում (կենսաթոշակային, ապահովագրական և այլն):

ՀՀ կառավարությունը միջնաժամկետ հատվածում շարունակելու է ՀՀ կառավարության պարտքի մարման գրաֆիկի հարթեցման և վերաֆինանսավորման ռիսկի նվազեցմանն ուղղված գործողությունները:

ՀՀ կառավարության պարտքի պորտֆելի ռիսկերի կառավարման տեսակետից սահմանվել են ռիսկերի ուղենիշեր, որոնք որոշակի սահմանափակումների միջոցով նպատակ ունեն փոխարժեքի, տոկոսադրույքի և վերաֆինանսավորման ռիսկերը պահպանել կառավարելիության շրջանակներում:

 

Հավելված

 

ՀՀ կառավարության պարտքը բնութագրող 2014-2015 թթ. փաստացի, 2016 թ. պետական բյուջեի ծրագրային և 2017-2019 թթ. կանխատեսումային ցուցանիշները

 

Աղյուսակ 17. ՀՀ կառավարության պարտքի հիմնական ցուցանիշները 2014-2019 թթ. (մլրդ դրամ)

 

___________________________________________________________________________

2014 թ.  2015 թ.  2016 թ.   |2017 թ.  2018 թ.  2019 թ.

փաստ.    փաստ.    պետբյուջեի|կանխ.    կանխ.    կանխ.

ծրագիր    |

________________________________________________|__________________________

Կառավարության      1,900.6  2,225.9  2,408.5   |2,649.1  2,784.7  2,976.1

պարտք                                          |

________________________________________________|__________________________

% նախորդ տարվա   41.7     46.1     49.5      |50.3     50.2     50.3

ՀՆԱ-ի նկատմամբ                               |

________________________________________________|__________________________

Ըստ ռեզիդենտության                             |

________________________________________________|__________________________

կառավարության    311.7    368.4    426.2     |481.6    533.0    584.3

ներքին պարտք                                 |

________________________________________________|__________________________

կառավարության    1,588.9  1,857.5  1,982.2   |2,167.6  2,251.7  2,391.8

արտաքին պարտք                                |

________________________________________________|__________________________

Ըստ գործիքակազմի                               |

________________________________________________|__________________________

արտաքին վարկեր   1,275.3  1,420.4  1,554.3   |1,733.0  1,817.0  1,957.0

և                                            |

փոխառություններ                              |

________________________________________________|__________________________

ներքին վարկեր    1.9      -        -         |-        -        -

և                                            |

փոխառություններ                              |

________________________________________________|__________________________

պետական          289.9    320.8    380.2     |431.9    483.7    535.4

գանձապետական                                 |

պարտատոմսեր                                  |

________________________________________________|__________________________

արտարժութային    332.5    483.8    473.4     |480.6    480.6    480.6

պետական                                      |

պարտատոմսեր                                  |

________________________________________________|__________________________

ներքին           1.0      1.0      0.6       |3.6      3.4      3.1

երաշխիքներ                                   |

________________________________________________|__________________________

Կառավարության      61.6     74.1     100.6     |108.2    118.2    127.1

պարտքի                                         |

տոկոսավճար                                     |

________________________________________________|__________________________

Տոկոսավճար         5.0      5.3      7.3       |8.0      8.4      8.5

/պետական բյուջեի                               |

ծախսեր (%)                                     |

________________________________________________|__________________________

Տոկոսավճար         5.5      6.5      8.4       |9.3      9.4      9.2

/պետական բյուջեի                               |

սեփական (առանց                                 |

դրամաշնորհներ)                                 |

եկամուտներ(%)                                  |

________________________________________________|__________________________

Տոկոսավճար /ՀՆԱ    1.28     1.47     1.85      |1.95     2.00     1.99

(%)                                            |

___________________________________________________________________________

 

Աղյուսակ 18. Պետական պարտատոմսերի ցուցանիշները 2014-2019 թթ.

 

___________________________________________________________________________

2014 թ.  2015 թ.  2016 թ.   |2017 թ.  2018 թ.  2019 թ.

փաստ.    փաստ.    պետբյուջեի|կանխ.    կանխ.    կանխ.

ծրագիր    |

________________________________________________|__________________________

Պետական            289.9    320.8    380.2     |431.9    483.7    535.4

գանձապետական                                   |

պարտատոմսեր,                                   |

մլրդ դրամ                                      |

________________________________________________|__________________________

% ՀՆԱ-ի         6.0      6.4      7.0       |7.8      8.2      8.4

նկատմամբ                                    |

________________________________________________|__________________________

ըստ մարման մնացած օրերի                        |

________________________________________________|__________________________

մինչև  1 տարի   56.6     54.7     57.0      |86.4     96.8     107.1

________________________________________________|__________________________

1-5 տարի        134.1    149.0    209.1     |211.5    236.8    262.2

________________________________________________|__________________________

5-ից ավել տարի  99.2     117.1    114.0     |134.0    150.1    166.1

________________________________________________|__________________________

Միջին              13.5     14.0     13.9      |13.5     13.0     12.9

տոկոսադրույք (%)                               |

________________________________________________|__________________________

Միջին              2,003    2,065    2,075     |2,021    2,014    2,025

ժամկետայնություն                               |

(օր)                                           |

________________________________________________|__________________________

|

________________________________________________|__________________________

Արտարժութային      700.0    1,000.1  1,000.1   |1,000.1  1,000.1  1,000.1

պետական                                        |

պարտատոմսեր,                                   |

մլն ԱՄՆ դոլար                                  |

________________________________________________|__________________________

% ՀՆԱ-ի նկատմամբ  6.9      9.6      8.7       |8.7      8.1      7.5

________________________________________________|__________________________

Միջին              6.3      6.9      6.9       |6.9      6.9      6.9

տոկոսադրույք (%)                               |

________________________________________________|__________________________

Միջին              5.8      7.0      6.0       |5.0      4.0      3.0

ժամկետայնություն                               |

(տարի)                                         |

___________________________________________________________________________

 

-----------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
07.07.2016
N 723-Ն
Որոշում