Սեղմել Esc փակելու համար:
ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻԱՅԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԶԵԿՈՒՅՑԻՆ (ՀԱՇՎԵՏ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆԻՍՏԻ
ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՔԱՂՎԱԾՔ

 

11 հունվարի 2018 թվականի N 1

 

1. ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻԱՅԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԶԵԿՈՒՅՑԻՆ (ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆ 2013-2016 ԹԹ.) ՀԱՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՏԱԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

i

Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2007 թվականի նոյեմբերի 23-ի N 1483-Ն որոշմամբ հաստատված` Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պարտավորություններին համապատասխան Հայաստանի Հանրապետության ազգային զեկույցների պատրաստման և հաստատման կարգի 12-րդ և 13-րդ կետերին համապատասխան`

1. Հավանություն տալ Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիայի վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության ազգային զեկույցին (հաշվետու ժամանակաշրջան 2013-2016 թթ.)` համաձայն հավելվածի:

2. Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարին` մեկամսյա ժամկետում ապահովել Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիայի վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության ազգային զեկույցի (հաշվետու ժամանակաշրջան 2013-2016 թթ.) թարգմանությունը:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2018 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒՆՎԱՐԻ 12-ԻՆ

 

Հավելված

ՀՀ կառավարության

2018 թ. հունվարի 11-ի նիստի

N 1 արձանագրային որոշման

 

(Հայաստանի Հանրապետության զինանշանը)

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽԱՐՏԻԱ /ՎԵՐԱՆԱՅՎԱԾ/

Հայաստանի Հանրապետության զեկույց

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ 2, 4, 5, 6, 22, 28

Հաշվետու ժամանակահատված 2013-2016 թթ.

 

ՀՈԴՎԱԾ 2. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ԱՐԴԱՐ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ

 

Հոդված 2.1.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Սոցիալական իրավունքների եվրոպական կոմիտեի (այսուհետև Կոմիտե) կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում մեծածավալ փոփոխություններ են կատարվել 2015 թվականին, որոնք հիմնականում ուղղված են եղել իրավակիրառական պրակտիկայում ի հայտ եկած խնդիրների լուծմանը, ՀՀ աշխատանքային օրենսդրության դրույթների ոչ հստակ կամ տարաբնույթ ընկալման տեղիք տվող առանձին նորմերի հստակեցմանը, ինչպես նաև ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի առանձին դրույթները Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիայի և ԱՄԿ կոնվենցիաների պահանջներին համապատասխանեցնելուն:

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 22-ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով (ուժի մեջ է մտել 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ին) փոփոխություններ են կատարվել ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 144-րդ հոդվածում: Մասնավորապես, առավել հստակեցվել են արտաժամյա աշխատանքի շրջանակները և 144-րդ հոդվածի 1-ին մասը շարադրվել է հետևյալ խմբագրությամբ.

«1. Արտաժամյա աշխատանքը սույն օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 1-ին կամ 2-րդ կամ 4-րդ մասերով կամ 140-րդ կամ 141-րդ հոդվածներով կամ 142-րդ հոդվածի 1-ին կամ 2-րդ մասերով կամ 7-րդ մասով կամ 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված աշխատաժամանակից ավելի տևողությամբ աշխատանքն է:»:

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 22- ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով փոփոխվել է նաև ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 148-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, որի համաձայն հղի կանայք և մինչև երեք տարեկան երեխա խնամող աշխատողը կարող են գիշերային աշխատանքի ներգրավվել միայն իրենց համաձայնությամբ` նախնական բժշկական զննություն անցնելուց և գործատուին բժշկական եզրակացություն ներկայացնելուց հետո:

Միաժամանակ հայտնում ենք, որ ՀՀ վարչապետի կողմից 2017 թվականի ապրիլին հանձնարարվել է 9-ամսյա ժամկետում մշակել ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի արմատական փոփոխությունների կամ նոր օրենսգրքի նախագիծ, որը համահունչ կլինի ՀՀ կառավարության կողմից որդեգրված ծրագրին և ժամանակակից եվրոպական մոտեցումներին:

Վերոնշյալ աշխատանքների իրականացման շրջանակներում կքննարկվի նաև սույն մասով ՀՀ աշխատանքային օրենսդրությունը Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիային համապատասխանեցնելու հարցը:

Ինչ վերաբերում է Եզրակացություններ 2014-ում նշված ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի առնչությամբ Կոմիտեի ընկալմանը, ապա տեղեկացնում ենք, որ այն համապատասխանում է օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի տրամաբանությանը:

 

Հոդված 2.2.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Կոմիտեի կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքը, եթե այն նախատեսված չէ աշխատանքի ժամանակացույցով, կողմերի համաձայնությամբ վարձատրվում է ժամային (օրական) դրույքաչափի կամ գործավարձի առնվազն կրկնակի չափով, կամ աշխատողին մեկ ամսվա ընթացքում տրամադրվում է վճարովի այլ հանգստյան օր, կամ այդ օրը ավելացվում է ամենամյա արձակուրդին:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` աշխատանքի ժամանակացույցով օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքը վարձատրվում է ժամային (օրական) դրույքաչափի կամ գործավարձի առնվազն կրկնակի չափով:

Հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքի վարձատրությունը ներառում է հիմնական աշխատավարձը և լրացուցիչ աշխատավարձը (հավելումը) հետևյալ հիմնավորմամբ.

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2014 թվականի դեկտեմբերի 1-ի ՀՕ-209-Ն ՀՀ օրենքով Աշխատանքային օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասում կատարված լրացմամբ սահմանվել են հիմնական աշխատավարձի և լրացուցիչ աշխատավարձի հասկացությունները: Մասնավորապես` սահմանվել է, որ հիմնական աշխատավարձը օրենքով, այլ նորմատիվ իրավական ակտով, աշխատանքային պայմանագրով նախատեսված աշխատանքները կատարելու համար սահմանված վարձատրության չափն է, իսկ լրացուցիչ աշխատավարձը ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով, օրենքով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով, կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրով, գործատուի իրավական ակտով սահմանված հիմնական աշխատավարձի նկատմամբ հաշվարկվող հավելումները, հավելավճարները, լրավճարները և պարգևատրումներն են:

Միևնույն ժամանակ սահմանվել է, որ հավելումը ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով, օրենքով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով, կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով, գործատուի իրավական ակտով սահմանված դեպքերում և չափերով հիմնական աշխատավարձի նկատմամբ հաշվարկվող լրացուցիչ վարձատրությունն է, որը վճարվում է ծանր, վնասակար կամ առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար աշխատանք կատարելու և (կամ) արտաժամյա և (կամ) գիշերային աշխատանքների և (կամ) հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքների համար:

Հետևաբար, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 185-րդ հոդվածով սահմանված աշխատանքի վարձատրությունը ներառում է աշխատողի թե հիմնական աշխատավարձը, թե գործատուի կողմից աշխատողին իր կատարած աշխատանքի դիմաց տրված լրացուցիչ աշխատավարձը (հավելումը):

Արտաժամյա և հանգստյան, օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքների համար նախատեսված հավելումները ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով սահմանված տարբեր երաշխիքներ են:

Հետևաբար, եթե հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքն աշխատողի համար հանդիսանում է նաև արտաժամյա աշխատանք, ապա այդ աշխատանքի դիմաց վարձատրությունը իրականացվում է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 184-րդ և 185-րդ հոդվածներին համապատասխան: Այսինքն` այդ աշխատանքի դիմաց գործատուն աշխատողին վճարում է ինչպես արտաժամյա աշխատանքի, այնպես էլ հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքի համար սահմանված հավելումները:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 184-րդ հոդվածի համաձայն` արտաժամյա աշխատանքի յուրաքանչյուր ժամի համար, ժամային դրույքաչափից բացի, վճարվում է հավելում` ժամային դրույքաչափի 50 տոկոսից ոչ պակաս չափով:

Արտաժամյա, ինչպես նաև հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքների համար սահմանված հավելումները չվճարելու դեպքում գործատուի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները և աշխատողների խախտված աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը: Եթե գործատուի մեղքով աշխատավարձի վճարումը կատարվում է Աշխատանքային օրենսգրքով, կոլեկտիվ պայմանագրով կամ կողմերի համաձայնությամբ սահմանված ժամկետների խախտումով, ապա գործատուն աշխատավարձի վճարման կետանցված յուրաքանչյուր օրվա համար աշխատողին վճարում է տուժանք` վճարման ենթակա աշխատավարձի 0,15 տոկոսի չափով, բայց ոչ ավելի, քան վճարման ենթակա գումարի չափը (հիմք` Աշխատանքային օրենսգրքի 198-րդ հոդված):

Արտաժամյա, ինչպես նաև հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքների համար սահմանված հավելումները գործատուի կողմից սահմանված կարգով և չափով չվճարվելու դեպքում Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 169.8-րդ հոդվածը խախտում թույլ տված անձի նկատմամբ նախատեսում է տուգանքի նշանակում` յուրաքանչյուր աշխատողի մասով չհաշվարկված կամ չվճարված աշխատավարձի մեկ քառորդի չափով: Նույն խախտումը, որը կատարվել է վարչական տույժի միջոցներ կիրառելուց հետո` կրկին անգամ, մեկ տարվա ընթացքում` առաջացնում է տուգանքի նշանակում խախտում թույլ տված անձի նկատմամբ` յուրաքանչյուր չհաշվարկված կամ չվճարված աշխատավարձի մեկ երկրորդի չափով:

Արտաժամյա, ինչպես նաև հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքների համար սահմանված հավելումները գործատուի կողմից սահմանված կարգով և չափով չվճարվելու դեպքում, աշխատողների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը իրականացնում են դատարանը` ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով սահմանված գործերի ենթակայությանը համապատասխան, և աշխատողների ներկայացուցիչները (հիմք` Աշխատանքային օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասեր):

Իրավունքը խախտված անձի հայցով իրավունքի պաշտպանության համար հայցային վաղեմություն չի տարածվում աշխատողի աշխատավարձի հատուցման պահանջներով (հիմք` Աշխատանքային օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասեր):

Աշխատավարձի և դրան հավասարեցված վճարումների հետ կապված այլ գումարների գանձման և աշխատանքային վեճերի վերաբերյալ հայցերով հայցվորները դատարաններում պետական տուրքի վճարումից ազատվում են (հիմք` «Պետական տուրքերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի պարբերություն):

 

ՀՈԴՎԱԾ 2.3.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Կոմիտեի կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով հստակ ամրագրված է յուրաքանչյուր աշխատանքային տարվա ամենամյա արձակուրդը տվյալ տարում տրամադրելու պահանջ: Աշխատանքային օրենսգրքի 164-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված է, որ յուրաքանչյուր աշխատանքային տարվա համար ամենամյա արձակուրդը տրամադրվում է տվյալ աշխատանքային տարում:

Աշխատանքային օրենսգրքի 167-րդ հոդվածով կարգավորված են ամենամյա արձակուրդի տեղափոխմանը և երկարաձգմանը վերաբերող հարաբերությունները:

Աշխատանքային օրենսգրքով սահմանված է, որ ամենամյա արձակուրդի տեղափոխումը թույլատրվում է միայն աշխատողի միջնորդությամբ կամ համաձայնությամբ: Ամենամյա արձակուրդը կարող է տեղափոխվել նաև, եթե աշխատողը`

. գտնվում է ժամանակավոր անաշխատունակության վիճակում,

. ձեռք է բերում Աշխատանքային օրենսգրքի 171-րդ հոդվածով նախատեսված նպատակային արձակուրդի իրավունք,

. մասնակցում է տարերային աղետների, տեխնոլոգիական վթարների, համաճարակների, դժբախտ պատահարների, հրդեհների և արտակարգ բնույթ կրող այլ դեպքերի կանխարգելման կամ դրանց հետևանքների անհապաղ վերացման աշխատանքներին` անկախ այն հանգամանքից, թե ինչ կարգով է նա ներգրավվել այդ աշխատանքներում (167-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

Աշխատանքային օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` եթե օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված պատճառները կամ այլ պատճառներ (որոնց հետևանքով ամենամյա արձակուրդը հնարավոր չէ օգտագործել) առաջացել են մինչև ամենամյա արձակուրդն սկսվելը, ամենամյա արձակուրդը տեղափոխվում է այլ ժամանակ: Եթե այդ պատճառներն առաջացել են ամենամյա արձակուրդի ընթացքում, ապա ամենամյա արձակուրդը երկարաձգվում է համապատասխան օրերի քանակով: 167-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` տեղափոխված ամենամյա արձակուրդը, որպես կանոն, տրամադրվում է նույն աշխատանքային տարում, բայց ոչ ուշ, քան 18 ամսվա ընթացքում` սկսած այն աշխատանքային տարվա վերջից, որի համար աշխատողին չի հատկացվել կամ մասնակի է հատկացվել ամենամյա արձակուրդը: Աշխատողի միջնորդությամբ կամ համաձայնությամբ ամենամյա արձակուրդի չօգտագործված մասը կարող է տեղափոխվել և միացվել հաջորդ տարվա ամենամյա արձակուրդին:

Միաժամանակ հարկ է նշել, որ Աշխատանքային օրենսգրքի 217-րդ հոդվածով ամրագրված է, որ սահմանված կարգով աշխատողին վճարվող և չվճարվող արձակուրդ տրամադրելը գործատուի պարտականությունն է:

Այսինքն, գործատուն պարտավոր է Աշխատանքային օրենսգրքով սահմանված կարգով ամենամյա արձակուրդի տրամադրման հերթականությանը համապատասխան աշխատողներին տրամադրել ամենամյա արձակուրդ` միաժամանակ պահպանելով Աշխատանքային օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջը, որի համաձայն տեղափոխված ամենամյա արձակուրդը, որպես կանոն, տրամադրվում է նույն աշխատանքային տարում, բայց ոչ ուշ, քան 18 ամսվա ընթացքում` սկսած այն աշխատանքային տարվա վերջից, որի համար աշխատողին չի հատկացվել կամ մասնակի է հատկացվել ամենամյա արձակուրդը:

Աշխատանքային օրենսգրքի վկայակոչված կարգավորումների շրջանակներում և ժամկետներում աշխատողի միջնորդությամբ կամ համաձայնությամբ աշխատողի ամենամյա արձակուրդն ամբողջությամբ կարող է տեղափոխվել և տրամադրվել վերոնշյալ ժամկետներում:

Աշխատանքային օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ամենամյա արձակուրդը լինում է նվազագույն, երկարացված և լրացուցիչ:

Աշխատանքային օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված է, որ ամենամյա նվազագույն արձակուրդի տևողությունը հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում 20 աշխատանքային օր է, իսկ վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում` 24 աշխատանքային օր:

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 22-ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով փոփոխություն է կատարվել օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի 2-րդ մասում` սահմանելով, որ ոչ լրիվ աշխատաժամանակով, ինչպես նաև օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված առանձին կատեգորիայի աշխատողների ամենամյա արձակուրդը չի կրճատվում, և դրա տևողությունը որոշվում է յուրաքանչյուր օրացուցային շաբաթը համապատասխանաբար հաշվարկելով հինգ աշխատանքային օր` հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում, և վեց աշխատանքային օր` վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում:

2015 թվականի հունիսի 22-ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով փոփոխվել է նաև ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի 1-ին մասը: Կատարված փոփոխությամբ սահմանվել է, որ ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդ տրամադրվում է`

1) աշխատանքի վնասակար և վտանգավոր պայմաններում աշխատողներին,

2) չնորմավորված աշխատանքային օրով աշխատողներին,

3) հատուկ բնույթի աշխատանքներում աշխատողներին:

Մինչև 2015 թվականի փոփոխությունները` Աշխատանքային օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված էր, որ վերոնշյալ աշխատողներին կարող է տրամադրվել լրացուցիչ արձակուրդ: Կատարված փոփոխությամբ հոդվածի 1-ին մասից հանվել է «կարող է» բառը և ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդ տրամադրելու համար ամրագրվել է պարտադիր պահանջ:

 

ՀՈԴՎԱԾ 2.4.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Կոմիտեի կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով տրված են հետևյալ կարգավորումներն ու երաշխիքները.

Աշխատանքային օրենսգրքի 243-րդ հոդվածի համաձայն` աշխատանքի ժամանակ յուրաքանչյուր աշխատողի համար պետք է ստեղծվեն օրենքով սահմանված` պատշաճ, անվտանգ և առողջության համար անվնաս պայմաններ:

Աշխատողների առողջության և անվտանգության պահպանությունը պարտավոր է ապահովել գործատուն:

Աշխատանքային օրենսգրքի 248-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված է, որ աշխատանքը պետք է կազմակերպվի աշխատողների անվտանգության ապահովման և առողջության պահպանության մասին նորմատիվ իրավական ակտերի պահանջներին համապատասխան:

Ռիսկերի նվազեցում կամ վերացում: ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 140-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի համաձայն` «1. Աշխատաժամանակի կրճատ տևողություն սահմանվում է`... 6) այն աշխատողների համար, որոնց աշխատավայրում վնասակար գործոնների սահմանային թույլատրելի մակարդակը տեխնիկական կամ այլ պատճառներով հնարավոր չէ իջեցնել աշխատողների առողջության և անվտանգության մասին իրավական ակտերով սահմանված առողջության համար անվտանգ մակարդակի, աշխատաժամանակը սահմանվում է ոչ ավելի, քան շաբաթական 36 ժամ»:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «2. Մտավոր և հուզական գերլարված բնույթ կրող աշխատանքներում աշխատողների աշխատաժամանակի կրճատման կարգն ու պայմանները սահմանվում են օրենքով, կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով»:

Աշխատանքային օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետի համաձայն` «Արտաժամյա աշխատանքներին չեն ներգրավվում` ... 3) առողջության համար վնասակար և (կամ) վտանգավոր գործոնների ազդեցության պայմաններում աշխատողները»:

Աշխատանքային օրենսգրքի 160-րդ հոդվածի համաձայն` «Երկարացված` 25 աշխատանքային օր տևողությամբ` հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում, և 30 աշխատանքային օր` վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում, (բացառիկ դեպքերում` 35 աշխատանքային օր` հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում, և 42 աշխատանքային օր` վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում) ամենամյա արձակուրդ տրամադրվում է աշխատանքի հատուկ պայմաններում աշխատող առանձին կատեգորիայի աշխատողների, որոնց աշխատանքը կապված է մտավոր և հուզական գերլարվածության կամ մասնագիտական ռիսկի հետ: Նման արձակուրդի իրավունք ունեցող առանձին կատեգորիայի աշխատողների ցանկը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը»:

ՀՀ կառավարության 2005 թվականի օգոստոսի 11-ի թիվ 1599-Ն որոշմամբ սահմանված է ամենամյա երկարացված արձակուրդի իրավունք ունեցող առանձին կատեգորիայի աշխատողների ցանկը:

Աշխատանքային օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի համաձայն «1. Ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդ տրամադրվում է` 1) աշխատանքի վնասակար և վտանգավոր պայմաններում աշխատողներին. 2) չնորմավորված աշխատանքային օրով աշխատողներին. 3) հատուկ բնույթի աշխատանքներում աշխատողներին: 2. Ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդի իրավունք ունեցող առանձին կատեգորիայի աշխատողների ցանկը, այդ արձակուրդի նվազագույն տևողությունը և տրամադրման կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը»:

ՀՀ կառավարության 2005 թվականի օգոստոսի 1-ի թիվ 1384-Ն որոշմամբ սահմանված է ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդի իրավունք ունեցող առանձին կատեգորիայի աշխատողների ցանկը և արձակուրդի նվազագույն տևողությունը, ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդի տրամադրման կարգը:

Աշխատանքային օրենսգրքի 153-րդ հոդված 1-ին, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ մասերի համաձայն` «1. Հաշվի առնելով աշխատանքի պայմանները` աշխատանքային օրվա ընթացքում աշխատողներին կարող է տրամադրվել հանգստի համար լրացուցիչ ընդմիջում: ... 3. Հատուկ ընդմիջումներ պետք է տրամադրվեն, եթե աշխատանքը կատարվում է պլյուս 40 աստիճան ցելսիուսից բարձր կամ մինուս 10 աստիճան ցելսիուսից ցածր օդի ջերմաստիճանային պայմաններում, ինչպես նաև ծանր ֆիզիկական կամ մտավոր և հուզական գերլարված բնույթ կրող կամ առողջության համար բացասական ներգործություն ունեցող վտանգավոր այլ պայմաններում: 4. Լրացուցիչ և հատուկ ընդմիջումները ներառվում են աշխատաժամանակում, իսկ դրանց տրամադրման կարգը սահմանվում է ներքին կարգապահական կանոններով, աշխատանքի ժամանակացույցով, կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով: 5. Լրացուցիչ և հատուկ ընդմիջումների քանակը, տևողությունը և հանգստանալու տեղը նախատեսվում են կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով»:

Միջոցառումներ մնացորդային ռիսկերի առնչությամբ: ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 140-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի համաձայն` աշխատաժամանակի կրճատ տևողություն սահմանվում է այն աշխատողների համար, որոնց աշխատավայրում վնասակար գործոնների սահմանային թույլատրելի մակարդակը տեխնիկական կամ այլ պատճառներով հնարավոր չէ իջեցնել աշխատողների առողջության և անվտանգության մասին իրավական ակտերով սահմանված առողջության համար անվտանգ մակարդակի, աշխատաժամանակը սահմանվում է ոչ ավելի, քան շաբաթական 36 ժամ:

Աշխատանքային օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով ամրագրված է, որ առողջության համար վնասակար և (կամ) վտանգավոր գործոնների ազդեցության պայմաններում աշխատողները արտաժամյա աշխատանքների չպետք է ներգրավվեն:

Աշխատանքային օրենսգրքի 153-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված է, որ եթե աշխատանքը կատարվում է պլյուս 40 աստիճան ցելսիուսից բարձր կամ մինուս 10 աստիճան ցելսիուսից ցածր օդի ջերմաստիճանային պայմաններում, ինչպես նաև ծանր ֆիզիկական կամ մտավոր և հուզական գերլարված բնույթ կրող կամ առողջության համար բացասական ներգործություն ունեցող վտանգավոր այլ պայմաններում պետք է տրամադրվեն հատուկ ընդմիջումներ:

Հատուկ ընդմիջումները ներառվում են աշխատաժամանակում, իսկ դրանց տրամադրման կարգը սահմանվում է ներքին կարգապահական կանոններով, աշխատանքի ժամանակացույցով, կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով: Հատուկ ընդմիջումների քանակը, տևողությունը և հանգստանալու տեղը նախատեսվում են կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով (Աշխատանքային օրենսգրքի 153-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ մասեր):

Աշխատանքային օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված ծանր, վնասակար, առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար աշխատանքները կատարելու համար աշխատողին վճարվում է հավելում: Նման աշխատանքների ցանկը սահմանված է ՀՀ կառավարության 2010 թվականի դեկտեմբերի 2-ի N 1698-Ն որոշմամբ: Նշված որոշման N 1 հավելվածով հաստատված ծանր, վնասակար արտադրությունների, աշխատանքների, մասնագիտությունների և պաշտոնների ցանկով նախատեսված աշխատանքները կատարելու համար աշխատողին վճարվում է հավելում նրա տարիֆային աշխատավարձի ոչ պակաս, քան 30 տոկոսի չափով, իսկ N 2 հավելվածով հաստատված առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար արտադրությունների, աշխատանքների, մասնագիտությունների և պաշտոնների ցանկով նախատեսված աշխատանքները կատարելու համար` ոչ պակաս, քան 50 տոկոսի չափով:

ՀՀ կառավարության 2010 թվականի դեկտեմբերի 2-ի N 1698-Ն որոշման N 1 հավելվածով հաստատված ցանկում ներառված են հետևյալ ոլորտները` գյուղատնտեսություն, բնապահպանություն, տրանսպորտ և կապ, էներգետիկա, հանքային արդյունաբերություն, քիմիական արտադրություն, թեթև արդյունաբերություն, մեքենաշինություն, շինարարական նյութերի արտադրություն, ոստիկանական ծառայություն, արտակարգ իրավիճակներում ծառայություն, քաղաքացիական ավիացիա, քաղաքաշինություն, առողջապահական և սոցիալական ապահովության հիմնարկներ, ջրային տնտեսություն, պոլիգրաֆիական արտադրություն, արխիվային գործ, հուշարձանների ուսումնասիրություն և չափագրություն, ամրագրում, նորոգում, վերանորոգում, կինոարտադրություն, ատոմային էներգիայի օգտագործման բնագավառ, որոնցում առանձնացված են մի շարք աշխատանքներ, որոնք համարվում են ծանր, վնասակար:

Նույն տրամաբանությամբ կազմվել է նաև առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար աշխատանքների ցանկը (ՀՀ կառավարության 2010 թվականի դեկտեմբերի 2-ի N 1698-Ն որոշման N 2 հավելված), որում առկա են նաև մի շարք այլ ոլորտներ (հանքային արդյունաբերություն, օգտակար հանածոների արդյունահանում, հանքաքարերի և ոչ մետաղային հանածոների հանքաքարերի նախապատրաստում, հարստացում, կոտորավորում (ագլոմերացում, բրիկետավորում, կոշտավորում), թրծում, մետաղագործական արտադրություն (սև և գունավոր մետաղներ), մետաղամշակում):

Ամենամյա լրացուցիչ արձակուրդի իրավունք ունեցող առանձին կատեգորիայի աշխատողների ցանկը, այդ արձակուրդի նվազագույն տևողությունը և տրամադրման կարգը սահմանված է ՀՀ կառավարության 2005 թվականի օգոստոսի 11-ի N 1384-Ն որոշմամբ (որոշումը կցվում է):

 

ՀՈԴՎԱԾ 2.5.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Կոմիտեի կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված է, որ ընդհանուր հանգստյան օրը կիրակին է, իսկ հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում` շաբաթը և կիրակին:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` այն կազմակերպություններում, որտեղ, բնակչությանը սպասարկելու (քաղաքային տրանսպորտի, էներգամատակարարման, գազամատակարարման, ջերմամատակարարման մասնագիտացված կազմակերպություններ, թատրոն, թանգարան, հանրային սնունդ և այլն) անհրաժեշտությամբ պայմանավորված, ընդհանուր հանգստյան օրն անհնար է դադարեցնել աշխատանքը, հանգստյան օրը սահմանում է գործատուն:

Այն կազմակերպություններում, որոնցում աշխատանքների դադարեցումը հնարավոր չէ` կապված արտադրության տեխնիկական պայմանների կամ բնակչության մշտական անընդհատ սպասարկման անհրաժեշտության հետ, ինչպես նաև չընդհատվող ռեժիմով աշխատող այլ կազմակերպություններում հանգստյան օրերը հատկացվում են շաբաթվա այլ օրերին` աշխատանքի ժամանակացույցով յուրաքանչյուր խմբի աշխատողների համար սահմանված հերթականությամբ: Այդ ժամանակացույցերը կազմվում և հաստատվում են սույն օրենսգրքի 142-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` աշխատաժամանակի գումարային հաշվարկի դեպքում աշխատողներին հանգստյան օրերը հատկացվում են աշխատանքի (հերթափոխային) ժամանակացույցին համապատասխան:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն` ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգիստը չպետք է պակաս լինի 35 ժամից: ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-4-րդ մասերով նախատեսված դեպքերում տրամադրվող երկու հանգստյան օրերը պետք է հաջորդեն իրար:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսդրության նորմերը պետք է մեկնաբանվեն գրանցում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ` հաշվի առնելով ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի պահանջները:

Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսդրության նորմի մեկնաբանումը չպետք է փոփոխի դրա իմաստը:

Վկայակոչված նորմերի վերլուծության և համադրության արդյունքում ակնհայտ է դառնում, որ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 155-րդ հոդվածում իմպերատիվ կերպով ամրագրվում է, որ.

1. վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում աշխատողների համար սահմանվող ընդհանուր հանգստյան օրը կիրակին է, իսկ հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում` շաբաթը և կիրակին: Նշված կարգավորումից բացառությունները տրված են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերում, որոնք ներկայացված են վերևում:

2. աշխատողների համար պետք է ապահովվի 35 ժամից ոչ պակաս տևողությամբ ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգիստ:

Այսպիսով, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի կարգավորումների համաձայն`

- աշխատողների ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգիստը չի կարող փոխարինվել ֆինանսական փոխհատուցմամբ.

- աշխատողները չեն կարող հրաժարվել ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգստի իրավունքից.

- շաբաթական հանգստի օրերը չեն կարող տեղափոխվել կամ հետաձգվել.

- ոչ պակաս քան 35 ժամ տևողությամբ անընդմեջ հանգիստը աշխատողների համար ապահովվում է յուրաքանչյուր շաբաթ:

 

ՀՈԴՎԱԾ 2.6.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Կոմիտեի կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 22-ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով փոփոխություններ են կատարվել ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 14-րդ հոդվածում: Հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` աշխատողի և գործատուի միջև աշխատանքային հարաբերությունները ծագում են աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով կնքված գրավոր աշխատանքային պայմանագրով կամ աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտով:

Աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտով ծագած աշխատանքային հարաբերությունների կարգավորման վրա տարածվում են պայմանագրային հարաբերությունների կարգավորման ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի դրույթները:

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 22- ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով փոփոխություններ են կատարվել ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 84-րդ հոդվածում, որի 1-ին մասի համաձայն`

Աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտում, աշխատանքային պայմանագրում նշվում են`

1) անհատական իրավական ակտն ընդունելու, աշխատանքային պայմանագիրը կնքելու տարին, ամիսը, ամսաթիվը, վայրը.

2) աշխատողի անունը, ազգանունը, նրա ցանկությամբ` նաև հայրանունը.

3) կազմակերպության անվանումը կամ ֆիզիկական անձ գործատուի անունը, ազգանունը, նրա ցանկությամբ` նաև հայրանունը.

4) կառուցվածքային ստորաբաժանումը (դրա առկայության դեպքում).

5) աշխատանքը սկսելու տարին, ամիսը, ամսաթիվը.

6) պաշտոնի անվանումը և (կամ) աշխատանքային գործառույթները.

7) հիմնական աշխատավարձի չափը և (կամ) այն որոշելու ձևը.

8) աշխատողներին սահմանված կարգով տրվող հավելումները, հավելավճարները, լրավճարները և այլն.

9) անհատական իրավական ակտի կամ աշխատանքային պայմանագրի գործողության ժամկետը (անհրաժեշտության դեպքում).

10) փորձաշրջան սահմանելու դեպքում` փորձաշրջանի տևողությունը և պայմանները.

11) աշխատաժամանակի ռեժիմը` աշխատաժամանակի նորմալ տևողություն կամ ոչ լրիվ աշխատաժամանակ կամ աշխատաժամանակի կրճատ տևողություն կամ աշխատաժամանակի գումարային հաշվարկ:

12) ամենամյա արձակուրդի տեսակը (նվազագույն, լրացուցիչ, երկարացված) և տևողությունը:

13) իրավական ակտը ստորագրող անձի պաշտոնը, անունը, ազգանունը:

Նշված հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` կողմերի համաձայնությամբ աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտում կամ գրավոր աշխատանքային պայմանագրում կարող են ներառվել նաև այլ պայմաններ:

Այսինքն` միևնույն պահանջները պարտադիր են թե՛ աշխատանքի ընդունելու մասին անհատական իրավական ակտի, թե՛ աշխատանքային պայմանագիր կնքելու դեպքում:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 84-րդ հոդվածում կատարված փոփոխությունները բխել են նաև սոցիալական իրավունքների եվրոպական հանձնաժողովի` Հայաստանի վերաբերյալ 2010 թվականի եզրակացություններում Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիայի 26-ի շրջանակներում ներկայացված պահանջից այն մասով, որ Կոմիտեն խնդրել էր հաստատել, որ աշխատանքային պայմանագիրը կամ այլ գրավոր փաստաթուղթը պարունակում է տեղեկատվություն վճարովի արձակուրդի մասին, ուշադրություն պետք է դարձվի պայմանագրի ավարտի կամ աշխատանքային փոխհարաբերությունների դեպքին, աշխատողի նորմավորված օրական կամ շաբաթական աշխատանքային ժամերին և ցանկացած այն կոլեկտիվ համաձայնագրերի հղումներին, որոնք ղեկավարում են աշխատողի աշխատանքային պայմանները:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված է, որ աշխատանքի ընդունման, ինչպես նաև աշխատանքային պայմանագիրը լուծելու մասին անհատական իրավական ակտի մեկ օրինակը հանձնվում է աշխատողին այն ընդունելուց հետո` երեք օրվա ընթացքում:

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 22-ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 1-ին մասը շարադրվել է հետևյալ խմբագրությամբ.

Գրավոր աշխատանքային պայմանագիրը կնքվում է երկու օրինակից` կողմերի, իսկ մինչև տասնչորս տարեկան աշխատողների հետ կնքվող աշխատանքային պայմանագրերի դեպքում` ծնողներից մեկի կամ որդեգրողի կամ խնամակալի ստորագրությամբ մեկ փաստաթուղթ կազմելու միջոցով, որի մեկ օրինակը գործատուն հանձնում է աշխատողին, իսկ մինչև տասնչորս տարեկան անձի մասնակցությամբ աշխատանքային հարաբերությունների ծագման դեպքում` ծնողներից մեկին կամ որդեգրողին կամ խնամակալին:

Աշխատանքային պայմանագիրը կարող է կնքվել նաև կողմերի էլեկտրոնային ստորագրությամբ: Էլեկտրոնային ստորագրությամբ կնքված աշխատանքային պայմանագրի մեկ օրինակը էլեկտրոնային եղանակով փոխանցվում է աշխատողին, իսկ մինչև տասնչորս տարեկան անձի մասնակցությամբ աշխատանքային հարաբերությունների ծագման դեպքում` ծնողներից մեկին կամ որդեգրողին կամ խնամակալին:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` աշխատանքի անցնելուց առաջ գործատուն կամ նրա լիազորած անձը պարտավոր է աշխատանքի ընդունվող անձին պատշաճ ծանոթացնել աշխատանքի պայմաններին, կոլեկտիվ պայմանագրին (դրա առկայության դեպքում), ներքին կարգապահական կանոններին, աշխատավայրում նրա աշխատանքը կանոնակարգող գործատուի այլ իրավական ակտերին:

Հետևաբար, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կարգավորումների շրջանակներում ապահովվում է կազմակերպության կոլեկտիվ պայմանագրին (դրա առկայության դեպքում), ներքին կարգապահական կանոններին, աշխատավայրում աշխատողի աշխատանքը կանոնակարգող գործատուի այլ իրավական ակտերին ևս աշխատողի ծանոթացված լինելու իրավունքը:

Այսինքն, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի գործող կարգավորումներով, նկատի ունենալով նաև ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում «Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 22-ին ընդունված ՀՕ-96-Ն ՀՀ օրենքով կատարված փոփոխությունները, երաշխավորվում է աշխատանքային պայմանագրի կամ աշխատանքային հարաբերությունների կարևոր կետերի մասին աշխատողների տեղեկացված լինելու իրավունքը, ինչը Վերանայված եվրոպական սոցիալական խարտիայի 2§6-ի պահանջն է:

 

ՀՈԴՎԱԾ 4. ԱՐԴԱՐ ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ

 

ՀՈԴՎԱԾ 4.2.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Կոմիտեի կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2010 թվականի հունիսի 24-ին ընդունված ՀՕ-117-Ն ՀՀ օրենքով ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 184-րդ հոդվածում կատարված փոփոխությունների արդյունքում` արտաժամյա աշխատանքի յուրաքանչյուր ժամի համար, նախատեսվել է ժամային դրույքաչափից բացի, վճարել հավելում` ժամային դրույքաչափի 50 տոկոսից ոչ պակաս չափով, իսկ «Կողմերի համաձայնությամբ արտաժամյա աշխատանքի յուրաքանչյուր ժամի համար վճարվում է ոչ պակաս, քան աշխատողի համար սահմանված ժամային դրույքաչափը» դրույթն ուժը կորցրած է ճանաչվել: Այսինքն` այն դրույթը, որ գործատուն կարող էր աշխատողին արտաժամյա աշխատանքի համար հավելյալ չվարձատրել, հանվել է:

Նշված փոփոխությունները կատարվել են Խարտիայի 4-րդ հոդվածի 2-րդ կետին «աշխատանքային օրենսգրքի համապատասխան դրույթները համապատասխանեցնելու (հավելյալ աշխատաժամանակի վճարման մակարդակը նորմալ վարձատրությունից պարտադիր ավելի բարձր սահմանելու) նպատակով:

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2014 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ընդունված ՀՕ-209-Ն ՀՀ օրենքով ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասում կատարված լրացմամբ սահմանվել են հիմնական աշխատավարձի և լրացուցիչ աշխատավարձի հասկացությունները: Համաձայն վերոնշյալ հոդվածի հիմնական աշխատավարձը օրենքով, այլ նորմատիվ իրավական ակտով, աշխատանքային պայմանագրով նախատեսված աշխատանքները կատարելու համար սահմանված վարձատրության չափն է: Հավելումը ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով, օրենքով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով, կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով, գործատուի իրավական ակտով սահմանված դեպքերում և չափերով հիմնական աշխատավարձի նկատմամբ հաշվարկվող լրացուցիչ վարձատրությունն է, որը վճարվում է ծանր, վնասակար կամ առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար աշխատանք կատարելու և (կամ) արտաժամյա և (կամ) գիշերային աշխատանքների և (կամ) հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքների համար:

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 184-րդ հոդվածի գործող դրույթը սահմանում է, որ արտաժամյա աշխատանքի յուրաքանչյուր ժամի համար, ժամային դրույքաչափից բացի, վճարվում է հավելում` ժամային դրույքաչափի 50 տոկոսից ոչ պակաս չափով:

Ակնհայտ է, որ հավելյալ աշխատաժամանակի համար սահմանված է հավելյալ վարձատրությունը, այսինքն ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 184-րդ հոդվածով սահմանված արտաժամյա աշխատանքի վարձատրությունը ներառում է աշխատողի թե հիմնական աշխատավարձը, թե արտաժամյա աշխատանքի համար նախատեսված հավելումը:

Արտաժամյա և հանգստյան, օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքների համար նախատեսված հավելումները ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով սահմանված տարբեր երաշխիքներ են:

Հետևաբար, եթե հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքն աշխատողի համար հանդիսանում է նաև արտաժամյա աշխատանք, ապա այդ աշխատանքի դիմաց գործատուն աշխատողին վճարում է ինչպես արտաժամյա աշխատանքի, այնպես էլ հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարվող աշխատանքի համար սահմանված հավելումները` ինչպես նշվեց նաև Խարտիայի 2-րդ հոդվածի 2-րդ կետի անհամապատասխանությունների վերաբերյալ պարզաբանման մեջ:

Ի լրումն վերը նշվածի, եթե կողմերի համաձայնությամբ վարձատրությունը փոխարինվում է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանգստի ժամանակով` աշխատողին սահմանված կարգով տրամադրվում է հավելյալ հանգստի ժամանակը` որպես հանգստյան և օրենքով սահմանված ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքի հատուցում, և այդ ժամանակի համար աշխատողը վարձատրվում է միջին աշխատավարձի չափով, որը որպես կանոն բարձր է նրա սովորական վարձատրության չափից:

Գործատուի կողմից այլ լրացուցիչ երաշխիքներ կարող են սահմանվել կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրով սահմանված դեպքերում և կարգով (հիմքեր` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 45-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 49-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ ենթակետ և 3-րդ մասի 1-ին և 8-րդ ենթակետեր, 57-րդ հոդվածի 1-ին մաս, 84-րդ հոդվածի 3-րդ մաս, 178-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասեր):

 

ՀՈԴՎԱԾ 4.3.

 

Հաշվետու ժամանակահատվածում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Կոմիտեի կողմից ներկայացված հարցադրումների հետ կապված տեղեկատվություն

Աշխատանքային հարաբերությունների կողմերի իրավահավասարությունը` անկախ նրանց սեռից աշխատանքային օրենսդրության հիմնական սկզբունքներից է (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետ):

Աշխատանքային օրենսդրության մեկ այլ հիմնական սկզբունք է` յուրաքանչյուր աշխատողի` ժամանակին և ամբողջությամբ աշխատանքի արդարացի վարձատրության իրավունքի ապահովումը` օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից ոչ ցածր (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետ):

Աշխատանքի վարձատրության նվազագույն պայմանները, չափը, մասնագիտական և պաշտոնեական, տարիֆային և որակավորման պահանջները, աշխատանքի նորմաները, աշխատանքների և աշխատողների տարիֆավորումը սահմանվում են ՀՀ օրենսդրությամբ կամ կոլեկտիվ պայմանագրով (ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 180-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

Կոլեկտիվ և աշխատանքային պայմանագրերը չեն կարող բովանդակել այնպիսի պայմաններ, որոնք աշխատանքային օրենսդրությամբ, աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված աշխատանքային պայմանների համեմատ վատթարացնում են աշխատողի դրությունը: Եթե կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրերով սահմանված պայմանները հակասում են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքին, օրենքներին, այլ նորմատիվ իրավական ակտերին, ապա այդ պայմաններն իրավաբանական ուժ չունեն (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին պարբերություն):

Աշխատանքի վարձատրության կազմակերպման առումով ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով պարտադիր ամրագրված է այն, որ աշխատանքների որակավորման համակարգի կիրառման դեպքում միևնույն չափանիշները կիրառվեն ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց նկատմամբ, և այդ համակարգը մշակված լինի այնպես, որ բացառի սեռային հատկանիշներով ցանկացած խտրականություն (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 180-րդ հոդվածի 3-րդ մաս):

Աշխատողների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը (այդ թվում` այն աշխատողների իրավունքների, ովքեր տուժում են աշխատավարձի հարցում սեռի հիման վրա դրսևորվող խտրականությունից) իրականացնում են աշխատողների ներկայացուցիչները (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդ մաս):

Գործատուն պարտավոր է հարգել աշխատողների ներկայացուցիչների իրավունքները և չխոչընդոտել նրանց գործունեությանը (աշխատողների ներկայացուցչի գործունեությունը չի կարող դադարեցվել գործատուի ցանկությամբ) (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 26-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետ):

Միևնույն ժամանակ, գործատուները և նրանց ներկայացուցիչներն իրենց իրավունքներն իրականացնելիս և պարտականությունները կատարելիս պարտավոր են պահպանել օրենքը, գործել բարեխիղճ և ողջամիտ (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

Աշխատավարձի հարցում սեռի հիման վրա դրսևորվող խտրականությունը` որպես աշխատանքային օրենսդրության պահանջների խախտում, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 41-րդ հոդվածով առաջացնում է նախազգուշացում խախտում թույլ տված անձի նկատմամբ: Վարչական տույժի միջոցներ կիրառելուց հետո` մեկ տարվա ընթացքում աշխատանքային օրենսդրության պահանջները խախտելը առաջացնում է տուգանքի նշանակում գործատուի նկատմամբ` սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկի չափով:

Աշխատողների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը (այդ թվում` այն աշխատողների իրավունքների, ովքեր տուժում են աշխատավարձի հարցում սեռի հիման վրա դրսևորվող խտրականությունից) աշխատողների ներկայացուցիչներից բացի, իրականացնում է նաև դատարանը (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

Եթե աշխատավարձի հարցում սեռի հիման վրա դրսևորվող խտրականության արդյունքում աշխատողի կամ տվյալ գործատուի հետ նախկինում աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնված աշխատողի և գործատուի միջև առաջանում է տարաձայնություն, ապա այն` որպես աշխատանքային վեճ, ենթակա է քննության դատական կարգով` ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով (հիմքեր` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 263-րդ հոդված, 264-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 19-ի ՀՕ-77-Ն ՀՀ օրենքով կատարված լրացմամբ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 264-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանվել է դրույթ, որի համաձայն` աշխատանքային վեճերը, ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի և «Առևտրային արբիտրաժի մասին» ՀՀ օրենքի պահանջներին համապատասխան, կարող են հանձնվել արբիտրաժային տրիբունալի լուծմանը, եթե աշխատողի և գործատուի միջև կնքվել է համաձայնություն, կամ կոլեկտիվ պայմանագրով նախատեսված է վեճն արբիտրաժին հանձնելու հնարավորություն:

Եթե այլ բան նախատեսված չէ կողմերի համաձայնությամբ, ապա արբիտրաժային տրիբունալը կողմերից յուրաքանչյուրի միջնորդությամբ կարող է որոշում կայացնել հայցի ապահովման այնպիսի միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ, որոնք նա գտնի անհրաժեշտ` հաշվի առնելով վեճի առարկան: Արբիտրաժային տրիբունալը հայցի ապահովման միջոցի կամ նախնական կարգադրության կիրառմամբ կարող է ցանկացած կողմից պահանջել տրամադրել ձեռնարկվող միջոցներին համապատասխանող, այդ թվում` նախնական կարգադրությունների հետ կապված ապահովում կամ հակընդդեմ ապահովում, եթե այդ ապահովումը նպատակ է հետապնդում կանխել կամ հատուցել մյուս կողմին պատճառվելիք հնարավոր վնասները կամ պահպանել ապացույցները (հիմք` «Առևտրային արբիտրաժի մասին» ՀՀ օրենքի 17-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

Աշխատանքի պայմանների փոփոխման, գործատուի նախաձեռնությամբ աշխատանքային պայմանագիրը դադարեցնելու կամ աշխատանքային պայմանագիրը լուծելու հետ համաձայն չլինելու դեպքում (այդ թվում` երբ պայմանագիրը դադարեցվում է աշխատողի` հավասար վարձատրության մասին բարձրաձայնելու հետևանքով), աշխատողը համապատասխան անհատական իրավական ակտը (փաստաթուղթը) ստանալու օրվանից հետո` երկու ամսվա ընթացքում, իրավունք ունի դիմելու դատարան: Աշխատողի խախտված իրավունքները դատական կարգով վերականգնվելու դեպքում աշխատողի օգտին գործատուից գանձվում է միջին աշխատավարձը` հարկադիր պարապուրդի ամբողջ ժամանակահատվածի համար, կամ աշխատավարձի տարբերությունը այն ժամանակահատվածի համար, որի ընթացքում աշխատողը կատարում էր նվազ վարձատրվող աշխատանք: Միջին աշխատավարձը հաշվարկվում է աշխատողի միջին օրական աշխատավարձի չափը համապատասխան օրերի քանակով բազմապատկելու միջոցով (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 265-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

Տնտեսական, տեխնոլոգիական, կազմակերպչական պատճառներով կամ գործատուի և աշխատողի հետագա աշխատանքային հարաբերությունների վերականգնման անհնարինության դեպքում դատարանի կողմից աշխատողին իր նախկին աշխատանքում չվերականգնելու դեպքում` գործատուին ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 265-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պարտավորեցվում է հարկադիր պարապուրդի ամբողջ ժամանակահատվածի համար վճարել հատուցում` միջին աշխատավարձի չափով, մինչև դատարանի վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, և աշխատողին աշխատանքում չվերականգնելու դիմաց հատուցում` ոչ պակաս, քան միջին աշխատավարձի, բայց ոչ ավելի, քան միջին աշխատավարձի տասներկուսապատիկի չափով (հիմք` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 265-րդ հոդվածի 2-րդ մաս):

«Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» 2015 թվականի հունիսի 19-ի ՀՕ-77-Ն ՀՀ օրենքով կատարված լրացմամբ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 264-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանվել է նաև, որ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 265-րդ հոդվածով նախատեսված աշխատանքային վեճերը կարող են հանձնվել արբիտրաժային տրիբունալի լուծմանը նույն հոդվածով սահմանված ժամկետում: Արբիտրաժային համաձայնությունը չի սահմանափակում աշխատողի աշխատանքային պայմանագրից բխող վեճը դատարան հանձնելու իրավունքը, բացառությամբ եթե արբիտրաժային համաձայնությունը կնքվել է վեճը ծագելուց հետո, և կողմերն անվերապահորեն համաձայնել են վեճը հանձնել արբիտրաժային տրիբունալի լուծմանը:

Ապացուցման պարտականության առումով ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով սահմանված է, որ գործին մասնակցող յուրաքանչյուր անձ պետք է ապացուցի իր վկայակոչած փաստերը, իսկ գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող ապացուցման ենթակա փաստերը որոշում է դատարանը` գործին մասնակցող անձանց պահանջների և առարկությունների հիման վրա:

Կազմակերպությունների միջև Կոմիտեի կողմից նշված վարձատրության համեմատությունները կարող են իրականացվել կոլեկտիվ աշխատանքային հարաբերությունների մակարդակում, երբ նշված հարաբերությունների շրջանակներում, օրինակ, սոցիալական գործընկերության ճյուղային կամ տարածքային մակարդակում կնքված կոլեկտիվ պայմանագրերով պետք է սահմանվեն ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 49-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված աշխատանքի վարձատրության պայմաններ, աշխատանքի վարձատրության կարգավորման մեխանիզմներ:

Ընդ որում, ճյուղային մակարդակում կազմակերպությունների միջև համեմատությունները կարող են ընդգրկել տնտեսության (արտադրության, ծառայության, մասնագիտության) համապատասխան ճյուղում (ճյուղերում), իսկ տարածքային մակարդակում` որոշակի տարածքում գործունեություն իրականացնող կազմակերպություններ:

Կարևորելով պետության քաղաքականության մեջ կանանց և տղամարդկանց իրավահավասարությունների ու հավասար հնարավորությունների մոտեցումն արմատավորելու և երկրի տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական ոլորտներում կանանց և տղամարդկանց իրավիճակն ըստ պատշաճի գնահատելու և արտացոլելու անհրաժեշտությունը` ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից վարվում է սեռային բաշխմամբ վիճակագրություն:

Վարձատրության միջև տարբերության հնարավորինս կրճատման առումով վերջին 10 տարիների ընթացքում 10.8 տոկոսային կետով կրճատվել է կանանց և տղամարդկանց միջին ամսական անվանական աշխատավարձերի (վաստակների) տարբերությունը: 2015 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում կանանց միջին վաստակը կազմել է տղամարդկանց վաստակի 66.5 տոկոսը կամ վարձատրության սեռային խզվածքը, որը տղամարդկանց և կանանց միջին ամսական անվանական աշխատավարձերի տարբերությունն է` հարաբերած տղամարդկանց միջին ամսական անվանական աշխատավարձին` արտահայտված տոկոսով, կազմել է 33.5 տոկոս (աղբյուրը` Հայաստանի կանայք և տղամարդիկ-2016 թվական, ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայություն):

 

Կանանց և տղամարդկանց միջև վարձատրության տարբերությանն առնչվող

վիճակագրություն

 

Միջին ամսական անվանական աշխատավարձը (2014-2015 թվականներ) և

միջին աշխատավարձի սեռային խզվածքը (ՍԽ) (2010 թվական և 2015

թվական)` ըստ տնտեսական գործունեության տեսակների (խոշոր խմբերի)

Average Monthly Nominal Wages (2015-2016) and Gender Pay Gap (2010

and 2015) by Types (Sectors) of Economic Activity

 

._________________________________________________________________________.

|                         |Կ/W   |S/M   |Կ/Տ,|Կ/W   |S/M   |Կ/Տ,|  ՍԽ %   |

|                         |      |      |%   |      |      |%   |         |

|                         |      |      |W/M,|      |      |W/M,|         |

|                         |      |      |%   |      |      |%   |         |

|_________________________|__________________|__________________|_________|

|                         |        2014      |        2015      |2010|2015|

|_________________________|__________________|__________________|____|____|

|Գյուղատնտեսություն,      | 92077|102286|90.0|108844|114738|94.9|  16|   5|

|անտառային տնտեսություն և |      |      |    |      |      |    |    |    |

|ձկնորսություն            |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Agriculture, forestry   |      |      |    |      |      |    |    |    |

|and fishing)             |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Հանքագործական            |190667|355804|53.6|239946|383105|62.6|  39|  36|

|արդյունաբերություն և     |      |      |    |      |      |    |    |    |

|բացահանքերի շահագործում  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Mining and quarrying)   |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Մշակող արդյունաբերություն|107445|163920|65.5|119319|176560|67.6|  39|  36|

|(Manufacturing)          |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Էլեկտրականության, գազի,  |200580|230449|87.0|201589|230859|87.3|  39|  36|

|գոլորշու և  լավորակ օդի  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|մատակարարում             |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Electricity, gas, steam |      |      |    |      |      |    |    |    |

|and air conditioning     |      |      |    |      |      |    |    |    |

|supply)                  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Ջրամատակարարում, կոյուղի,|138521|158658|87.3|142792|172550|82.8|  39|  36|

|թափոնների կառավարում և   |      |      |    |      |      |    |    |    |

|վերամշակում (Water       |      |      |    |      |      |    |    |    |

|supply; sewerage, waste  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|management and           |      |      |    |      |      |    |    |    |

|remediation activities)  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Շինարարություն           |140401|183620|76.5|157994|208399|75.8|  27|  24|

|(Construction)           |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Մեծածախ և  մանրածախ      |101413|129156|78.5|111788|141794|78.8|  24|  23|

|առևտուր,  ավտոմեքենաների |      |      |    |      |      |    |    |    |

|և  մոտոցիկլների նորոգում |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Wholesale and retail    |      |      |    |      |      |    |    |    |

|trade; repair of motor   |      |      |    |      |      |    |    |    |

|vehicles and motorcycles)|      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Փոխադրումներ և           |109778|147190|74.6|113238|152180|74.4|  24|  23|

|պահեստային տնտեսություն  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Transportation and      |      |      |    |      |      |    |    |    |

|storage)                 |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Կացության և  հանրային    | 86751| 99356|87.3| 96279|108371|88.8|  24|  23|

|սննդի կազմակերպում       |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Accommodation and food  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|service activities)      |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Տեղեկատվություն և  կապ   |239855|331711|72.3|270029|368788|73.2|  25|  27|

|(Information and         |      |      |    |      |      |    |    |    |

|communication)           |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Ֆինանսական և             |304819|511465|59.6|294737|514651|57.3|  45|  43|

|ապահովագրական            |      |      |    |      |      |    |    |    |

|գործունեություն          |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Financial and insurance |      |      |    |      |      |    |    |    |

|activities)              |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Անշարժ գույքի հետ կապված |103159|126824|81.3|118448|136849|86.6|  26|  13|

|գործունեություն (Real    |      |      |    |      |      |    |    |    |

|estate activities)       |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Մասնագիտական, գիտական և  |132376|177070|74.8|142069|189592|74.9|  34|  23|

|տեխնիկական               |      |      |    |      |      |    |    |    |

|գործունեություն          |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Professional, scientific|      |      |    |      |      |    |    |    |

|and technical activities)|      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Վարչարարական և  օժանդակ  |109826|141788|77.5|113938|143830|79.2|  34|  23|

|գործունեություն          |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Administrative and      |      |      |    |      |      |    |    |    |

|support service          |      |      |    |      |      |    |    |    |

|activities)              |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Պետական կառավարում և     |165704|207265|79.9|188448|228440|82.5|  32|  18|

|պաշտպանություն, պարտադիր |      |      |    |      |      |    |    |    |

|սոցիալական ապահովություն |      |      |    |      |      |    |    |    |

|(Public administration   |      |      |    |      |      |    |    |    |

|and defence; compulsory  |      |      |    |      |      |    |    |    |

|social security)         |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Կրթություն (Education)   |101277|126597|80.0|109290|135535|80.6|  19|  19|

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Առողջապահություն և       |114607|183774|62.4|124729|186228|67.0|  25|  33|

|բնակչության սոցիալական   |      |      |    |      |      |    |    |    |

|սպասարկում (Human health |      |      |    |      |      |    |    |    |

|and social work          |      |      |    |      |      |    |    |    |

|activities)              |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Մշակույթ, զվարճություններ| 92309|114233|80.8|109147|125614|86.9|  21|  16|

|և  հանգիստ (Arts,        |      |      |    |      |      |    |    |    |

|entertainment and        |      |      |    |      |      |    |    |    |

|recreation)              |      |      |    |      |      |    |    |    |

|_________________________|______|______|____|______|______|____|____|____|

|Սպասարկման այլ           | 81268| 97818|83.1| 90334|115560|78.2|  21|  16|

|ծառայություններ (Other   |      |      |    |      |      |    |    |    |

|service activities)      |      |      |    |      |      |    |    |    |

._________________________________________________________________________.

 

Աղբյուրը` Հայաստանի կանայք և տղամարդիկ-2015 թվական, ՀՀ ԱՎԾ

Հայաստանի կանայք և տղամարդիկ-2016 թվական, ՀՀ ԱՎԾ

 

----------------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
11.01.2018
N 1
Արձանագրային որոշում