Սեղմել Esc փակելու համար:
ԶԱԼՅԱՆԸ ԵՎ ԱՅԼՈՔ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ (3-...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ԶԱԼՅԱՆԸ ԵՎ ԱՅԼՈՔ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ (3-ՐԴ ՄԱՍ)

 

 

COUR EUROPEENNE DES DROITS DE L'HOMME
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

 

ԱՌԱՋԻՆ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔ

 

ԶԱԼՅԱՆԸ ԵՎ ԱՅԼՈՔ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

(3-րդ մաս)

 

(Գանգատ թիվ 36894/04 և 3521/07)

 

ՎՃԻՌ

 

ՍՏՐԱՍԲՈՒՐԳ

 

17 մարտի 2016թ.

 

III. ԱՅԼ ՎԵՐԱԲԵՐԵԼԻ ՆՅՈՒԹԵՐ

 

Ա. Հայաստանի վերապահումը Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի վերաբերյալ

 

206. Կոնվենցիայի վավերագիրն ի պահ հանձնելիս Հայաստանի կառավարությունն արել է հետևյալ վերապահումը.

«Կոնվենցիայի (փոփոխված 11-րդ արձանագրությամբ) 57-րդ հոդվածին համապատասխան` Հայաստանի Հանրապետությունն անում է հետևյալ վերապահումը. 5-րդ հոդվածի դրույթները չեն տարածվում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 1996 թվականի օգոստոսի 12-ի թիվ 247 որոշմամբ հաստատված` Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի կարգապահական կանոնադրության գործողության վրա, համաձայն որի [մեկուսացումը և պահումը կարգապահական մեկուսարանում] որպես կարգապահական տույժ կարող է կիրառվել զինվորների, սերժանտների, ենթասպաների և սպաների նկատմամբ:»:

207. Վերապահմանը կցվել են Կարգապահական կանոնադրությունից մի քանի քաղվածքներ, այդ թվում` 51-րդ և 54-րդ կետերը:

 

Բ. «Հայաստանի կառավարության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության միջև ռազմական համագործակցության մասին» համաձայնագիր (ստորագրված 1994 թվականի հունիսի 25-ին)

 

208. Համաձայն 4-րդ հոդվածի` Կողմերը համաձայնեցին, որ, սույն Համաձայնագրի շրջանակում, Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության զորակոչի ենթակա քաղաքացիներն ունեն կա՛մ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում, կա՛մ Հայաստանում իրենց համաձայնությամբ ժամկետային զինվորական ծառայություն անցնելու իրավունք: Երկու պետություններից որևէ մեկում ժամկետային զինվորական ծառայություն անցնելուց հետո անձն ազատվում է իր քաղաքացիության երկրում ժամկետային զինվորական ծառայություն անցնելուց:

209. Համաձայն 5-րդ հոդվածի` եթե Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում ժամկետային զինվորական ծառայություն անցնող Հայաստանի քաղաքացին զինվորական հանցագործություն է կատարում, ապա քրեական վարույթը և դրա առնչությամբ դատական քննությունն իրականացվում են Հայաստանի տարածքում` Հայաստանի իշխանությունների կողմից` Հայաստանի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով:

 

ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ

 

I. ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԻՐԱՎԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

 

Ա. Կողմերի փաստարկները

 

210. Կառավարությունը մինչև 2004 թվականի ապրիլի 23-ը դիմումատուներին Երևան տեղափոխելը Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած ենթադրյալ իրադարձությունների նկատմամբ Դատարանի իրավազորության առնչությամբ հղում է կատարել «Հայաստանի կառավարության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կառավարության միջև ռազմական համագործակցության մասին» համաձայնագրի 4-րդ և 5-րդ հոդվածներին (տե՛ս վերոնշյալ 208-րդ և 209-րդ պարբերությունները):

211. Դիմումատուները պնդել են, որ վերը նշված Համաձայնագրին Կառավարության կողմից արված հղմամբ ենթադրվում է, որ նրանք ընդունել են խնդրո առարկա իրադարձությունների նկատմամբ Հայաստանի իշխանությունների իրավազորությունը:

 

Բ. Դատարանի գնահատականը

 

212. Կոնվենցիայի 1-ին հոդվածն ունի հետևյալ բովանդակությունը.

«Բարձր պայմանավորվող կողմերն իրենց իրավազորության ներքո գտնվող յուրաքանչյուրի համար ապահովում են այն իրավունքներն ու ազատությունները, որոնք սահմանված են սույն Կոնվենցիայի I բաժնում:»:

213. Դատարանը պետք է քննի, թե արդյոք պատասխանող Կառավարության իրավազորությունը կարող է տարածվել մինչև 2004 թվականի ապրիլի 23-ը դիմումատուներին Երևան տեղափոխելը տեղի ունեցած ենթադրյալ իրադարձությունների վերաբերյալ բողոքների վրա, և արդյունքում առաջացնի դրա` Կոնվենցիայով սահմանված պատասխանատվությունը` հաշվի առնելով, որ այդ իրադարձությունները տեղի են ունեցել Հայաստանի տարածքից դուրս, մասնավորապես, չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում:

214. Դատարանը նշում է, որ այլ գործով արդեն քննել է խնդրո առարկա տարածքի նկատմամբ Հայաստանի իրավազորության հարցը և, inter alia, սույն գործի փաստերին հղում կատարելով, գտել է, որ Հայաստանն արդյունավետ վերահսկողություն է իրականացրել Լեռնային Ղարաբաղի և հարակից տարածքների նկատմամբ և, հետևաբար, այդ տարածքում տեղի ունեցած այն հարցերը, որոնց առնչությամբ բողոք է ներկայացվել, Կոնվենցիայի 1-ին հոդվածի իմաստով, գտնվել են Հայաստանի իրավազորության ներքո (տե՛ս վերևում հիշատակված Չիրագովը և այլոք գործը, §§ 169-186):

215. Դրանից հետևում է, որ Կոնվենցիայի համաձայն` Հայաստանն իրավազորություն ունի այդ տարածքներում տեղի ունեցած իրադարձությունների և Հայաստանի կամ Ղարաբաղի իշխանությունների կատարած գործողությունների նկատմամբ:

 

II. ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ 3-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԻ ԵՆԹԱԴՐՅԱԼ ԽԱԽՏՈՒՄԸ

 

216. Դիմումատուները բողոք են ներկայացրել այն մասին, որ 2004 թվականի ապրիլի 19-ից մինչև 23-ն արգելանքի տակ գտնվելու ժամանակ նրանք ենթարկվել են խոշտանգումների, և վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարությունների մասով արդյունավետ քննություն չի իրականացվել: Առաջին դիմումատուն նաև բողոք է ներկայացրել այն մասին, որ իր հացադուլի ընթացքում իրեն չի տրամադրվել անհրաժեշտ բժշկական օգնություն և չի թույլատրվել հանդիպել ընտանիքի անդամների հետ: Դիմումատուները վկայակոչել են Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածը, որն ունի հետևյալ բովանդակությունը.

«Ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգումների կամ անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի:»:

 

Ա. Ենթադրյալ վատ վերաբերմունքը և արդյունավետ քննության բացակայությունը

 

1. Ընդունելիությունը

 

ա) Կողմերի փաստարկները

 

i) Կառավարությունը

 

217. Կառավարությունը դիմումատուների բողոքների ընդունելիության վերաբերյալ երեք առարկություն է ներկայացրել:

218. Առաջինը, Կառավարությունը նշել է, որ առաջին դիմումատուն չի սպառել իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները` արդյունավետ քննության ենթադրյալ բացակայության վերաբերյալ բողոքի մասով: Մասնավորապես, Քր. դատ. օր.-ի 65-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 20-րդ կետի համաձայն` նա իրավունք ուներ բողոքարկելու քրեական գործի հարուցումը մերժող հետաքննության մարմնի գործողությունները: Այդուհանդերձ, նա դատարանում չի բողոքարկել զինվորական դատախազի 2004 թվականի հունիսի 18-ի որոշումը և գլխավոր դատախազի 2004 թվականի հուլիսի 16-ի որոշումը:

219. Երկրորդ, Կառավարությունը նշել է, որ երկրորդ և երրորդ դիմումատուները չեն պահպանել վեցամսյա ժամկետի կանոնը: Մասնավորապես, վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ նրանց բողոքները մերժվել են Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի ու Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարանի կողմից` համապատասխանաբար 2006 թվականի փետրվարի 1-ին և մարտի 14-ին: Վերաքննիչ դատարանի որոշումը վերջնական էր և ենթակա չէր բողոքարկման: Այդուհանդերձ, դիմումատուները 2006 թվականի մարտի 28-ին վճռաբեկ բողոք են ներկայացրել, որը 2006 թվականի հունիսի 1-ին Վճռաբեկ դատարանը թողել է առանց քննության: Նույնիսկ ենթադրելով, որ դիմումատուները տեղյակ չէին, որ 2006 թվականի մարտի 14-ի որոշումը բողոքարկման ենթակա չէր, նրանց համար դա պետք է պարզ դառնար այն բանից հետո, երբ իրենց վճռաբեկ բողոքը 2006 թվականի հունիսի 1-ի որոշմամբ թողնվել էր առանց քննության: Այնուամենայնիվ, 2006 թվականի մարտի 14-ից սկսած` վեցամսյա ժամկետում նրանք Դատարան չեն դիմել և դա արել են միայն 2006 թվականի նոյեմբերի 9-ին:

220. Երրորդ, Կառավարությունը պնդել է, որ բոլոր երեք դիմումատուները չեն սպառել իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները` Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 23-ի որոշման դեմ բողոք չներկայացնելով:

 

ii) Դիմումատուները

 

221. Դիմումատուներն ի պատասխան ներկայացրել են հետևյալ փաստարկները:

222. Առաջինը, առաջին դիմումատուն պնդել է, որ Կառավարության նշած որոշումները դատարաններում վիճարկելու հնարավորություն օրենքով չէր նախատեսվում:

223. Երկրորդ, երկրորդ և երրորդ դիմումատուները պնդել են, որ Կառավարության կողմից նշված` տվյալ վարույթով վերջնական որոշումը Վճռաբեկ դատարանի 2006 թվականի հունիսի 1-ի որոշումն էր, որը կայացվել էր 2006 թվականի մարտի 14-ի որոշման դեմ իրենց կողմից ներկայացված բողոքի մասով, և ուստի, իրենց գանգատը ներկայացնելով 2006 թվականի նոյեմբերի 9-ին, իրենք պահպանել են վեցամսյա ժամկետի կանոնը: Նրանք, այնուհետև, պնդել են, որ եթե նույնիսկ Վճռաբեկ դատարանն իրենց բողոքն առանց քննության է թողել իրավասություն չունենալու պատճառով, ապա դա արվել է այնպիսի իրավական կանոնների հիման վրա, որոնք հստակություն չեն ունեցել:

224. Դիմումատուները Կառավարության ներկայացրած երրորդ առարկության վերաբերյալ մեկնաբանություններ չեն ներկայացրել:

 

բ) Դատարանի գնահատականը

 

i) Ընդհանուր սկզբունքները

 

225. Դատարանը կրկին նշում է, որ Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 1-ին կետով սահմանված` ներպետական իրավական պաշտպանության միջոցները սպառելու կանոնը պարտավորեցնում է այն անձանց, որոնք ցանկանում են պետության դեմ բողոք ներկայացնել որևէ միջազգային դատական ատյան, առաջին հերթին օգտվել ներպետական իրավական համակարգով նախատեսված իրավական պաշտպանության միջոցներից` դրանով իսկ պետություններին ազատելով միջազգային ատյանի առջև իրենց գործողությունների համար պատասխան տալուց` մինչև իրենց սեփական իրավական համակարգերի միջոցով խնդիրները լուծելու հնարավորություն ունենալը: Իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները սպառելու պարտավորությամբ պահանջվում է, որ դիմումատուն պատշաճորեն օգտվի Կոնվենցիոն իր պահանջների առնչությամբ հասանելի և բավարար իրավական պաշտպանության միջոցներից: Իրավական պաշտպանության տվյալ միջոցների առկայությունը պետք է բավականաչափ որոշակի լինի ոչ միայն տեսականորեն, այլև` գործնականում, իսկ դրա բացակայությունը կհանգեցնի պահանջվող մատչելիության և արդյունավետության բացակայությանը (տե՛ս, ի թիվս այլ վճիռների, Ակսոյն ընդդեմ Թուրքիայի [Aksoy v. Turkey], 1996 թվականի դեկտեմբերի 18, § 52, Վճիռների և որոշումների մասին զեկույցներ 1996-VI, և Վուկովիչը և այլոք ընդդեմ Սերբիայի (նախնական առարկություններ) [ՄՊ] [Vuckovic and Others v. Serbia (preliminary objection) [GC]], թիվ 17153/11 և 29 այլ, §§ 70-71, 2014 թվականի մարտի 25):

226. Ինչ վերաբերում է ապացուցման պարտականությանը, ապա իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները չսպառելու հարցը բարձրացնող Կառավարությունն է պարտավոր Դատարանում ապացուցել այն փաստը, որ այդ միջոցը եղել է արդյունավետ, տվյալ ժամանակահատվածում տեսականորեն ու գործնականում հասանելի, այսինքն` այն եղել է մատչելի, հնարավորություն է տվել դիմումատուին հատուցում ստանալ իր բողոքների մասով և երաշխավորել է հաջողության հասնելու ողջամիտ հնարավորություն: Այն դեպքում, երբ ապացուցման այս պարտականությունը կատարվում է, դիմումատուն է պարտավոր ապացուցել, որ Կառավարության ներկայացրած իրավական պաշտպանության միջոցն իրականում սպառվել է կամ որոշ պատճառներով գործի կոնկրետ հանգամանքներում եղել է ոչ պատշաճ և անարդյունավետ, կամ որ գոյություն են ունեցել հատուկ հանգամանքներ, որոնք ազատել են իրեն այդ պահանջը կատարելու պարտականությունից (տե՛ս, ի թիվս այլ վճիռների, Ակդիվարը և այլոք ընդդեմ Թուրքիայի [Akdivar and Others v. Turkey], 1996 թվականի սեպտեմբերի 16, § 68, Վճիռների և որոշումների մասին զեկույցներ 1996-IV, և վերևում հիշատակված Վուկովիչը և այլոք, § 77):

227. Դատարանն այնուհետև կրկին նշում է, որ, որպես կանոն, իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները սպառելիս վեցամսյա ժամկետն հաշվարկվում է վերջնական որոշումը կայացնելու պահից (տե՛ս, ի թիվս այլ վճիռների, Մոկանուն և այլոք ընդդեմ Ռումինիայի [ՄՊ] [Mocanu and Others v. Romania [GC]], թիվ 10865/09, 45886/07 և 32431/08, § 259, ՄԻԵԴ 2014 (քաղվածքներ)):

 

ii) Վերոնշյալ սկզբունքների կիրառումը սույն գործով

 

228. Դիմումատուները պնդել են, որ իրենք ենթարկվել են վատ վերաբերմունքի 2004 թվականի ապրիլի 19-ից մինչև ապրիլի 23-ն ընկած ժամանակահատվածում: Դատարանը նշում է, որ տվյալ ժամանակահատվածում, ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի դեպքում անհատներին հասանելի սպառման ենթակա իրավական պաշտպանության ամենանպատակահարմար միջոցը Քր. դատ. օր.-ի 175-րդ հոդվածում նշված իրավասու մարմիններից որևէ մեկին վատ վերաբերմունքի փաստի մասին տեղեկացնելն էր` Քր. դատ. օր.-ի 177-րդ հոդվածով նախատեսված ընթացակարգերի համաձայն (տե՛ս վերոնշյալ 148-րդ և 150-րդ պարբերությունները): Համաձայն Քր. դատ. օր.-ի 181-րդ հոդվածի` յուրաքանչյուր այդպիսի դեպքում համապատասխան մարմինը պարտավոր էր կա՛մ քրեական գործ հարուցել կա՛մ գործի հարուցումը մերժելու մասին որոշում կայացնել (տե՛ս վերոնշյալ 152-րդ պարբերությունը): Քրեական գործի հարուցումը մերժելու մասին որոշումը հետագայում կարող էր բողոքարկվել դատարաններում` Քր. դատ. օր.-ի 185-րդ հոդվածի համաձայն (տե՛ս վերոնշյալ 154-րդ պարբերությունը):

229. Այս գործով, 2004 թվականի մայիսի 11-ին երկրորդ դիմումատուն հրաժարվել է իր խոստովանությունից, քանի որ այն արվել էր սպառնալիքների հետևանքով: Քանի որ այս նախնական բողոքով կոնկրետ որևէ վատ վերաբերմունք չէր ենթադրվում, առաջին դիմումատուն 2004 թվականի մայիսի 25-ին մանրամասն բողոք է ներկայացրել Քր. դատ. օր.-ի 177-րդ հոդվածի իմաստով, inter alia, գլխավոր դատախազին և զինվորական դատախազին` պնդելով, որ ինքը և մյուս երկու դիմումատուները ենթարկվել են վատ վերաբերմունքի` տրամադրելով համապատասխան մանրամասնություններ, այդ թվում` ենթադրյալ կատարողների անունները, և պահանջելով, որ կատարվի քննություն (տե՛ս վերոնշյալ 43-րդ պարբերությունը): 2004 թվականի հունիսի 8-ին նրա պաշտպան Զ.Փ.-ն ներկայացրել է մեկ այլ բողոք` նույն կերպ պնդելով, որ բոլոր երեք դիմումատուները ենթարկվել են վատ վերաբերմունքի (տե՛ս վերոնշյալ 44-րդ պարբերությունը): Վատ վերաբերմունքի մասին հետագա հայտարարություններ են արել երկրորդ և երրորդ դիմումատուները` 2004 թվականի հունիսի 10-ին և 16-ին (տե՛ս վերոնշյալ 46-րդ և 49-րդ պարբերությունները):

230. Դատարանը նշում է, որ իշխանությունների կողմից վերոնշյալ բողոքների վերաբերյալ քրեական գործ հարուցելու կամ գործի հարուցումը մերժելու մասին որևէ որոշում չի կայացվել` չնայած Քր. դատ. օր.-ի 181-րդ հոդվածի հստակ պահանջներին: Որևէ պատասխան չի տրվել երկրորդ և երրորդ դիմումատուների հայտարարություններին, մինչդեռ առաջին դիմումատուի և նրա պաշտպանի բողոքներն ուսումնասիրվել են զինվորական դատախազի կողմից, որը դրանք մերժել է 2004 թվականի հունիսի 10-ի գրությամբ` առանց քրեական գործ հարուցելու պահանջը հստակորեն մերժելու (տե՛ս վերոնշյալ 45-րդ պարբերությունը): Այսպիսով, դիմումատուները Քր. դատ. օր.-ի 181-րդ հոդվածի համաձայն կայացված պաշտոնական որոշման բացակայության պարագայում զրկված են եղել զինվորական դատախազի` իրենց բողոքների «մերժումը» դատարաններում Քր. դատ. օր.-ի 185-րդ հոդվածի համաձայն արդյունավետորեն բողոքարկելու հնարավորությունից:

231. Ամբողջությամբ հստակ չէ, թե արդյոք վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարությունների առնչությամբ զինվորական դատախազի կողմից որոշում չկայացնելու դեմ դիմումատուներն ունեցել են իրավական պաշտպանության որևէ արդյունավետ և մատչելի միջոց: Թերևս հնարավոր է, որ նրանք հնարավորություն են ունեցել վիճարկելու զինվորական դատախազի անգործությունը` համաձայն Քր. դատ. օր.-ի 290-րդ հոդվածի (տե՛ս վերոնշյալ 179-րդ պարբերությունը): Այս դրույթը, այնուամենայնիվ, Սահմանադրական դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 7-ի որոշմամբ ճանաչվել է հակասահմանադրական: Այդպիսով, Սահմանադրական դատարանը գտել է, որ այդ դրույթով, ի տարբերություն պետական մարմնի «որոշումների և գործողությունների», նրա «անգործությունը» դատարանում վիճարկելու հնարավորության մասին հստակ շարադրված չէր, և որ այդ հնարավորությունն ստեղծվել էր միայն ներպետական գործելակերպի միջոցով` այնուամենայնիվ չհստակեցնելով, թե կոնկրետ երբ է այդ գործելակերպը զարգացել և որքանով է այն ամրապնդված: Ավելին, Սահմանադրական դատարանը գտել է, որ այդ դրույթով դիմումատուի` դատարանի մատչելիության [իրավունքը] ենթարկվել է անհիմն սահմանափակումների, քանի որ այն, որպես դատարան դիմելու նախապայման, նախատեսում էր առաջինը դատախազին դիմելու և վերջինիս կողմից այդ բողոքները մերժելու պահանջ (տե՛ս վերոնշյալ 205-րդ պարբերությունը): Այսպիսով, դրանից հետևում է, որ Քր. դատ. օր.-ի 290-րդ հոդվածով սահմանված իրավական պաշտպանության միջոցը տվյալ ժամանակահատվածում բավականաչափ հստակ և մատչելի չէր:

232. Դատարանը նշում է, որ, ամեն դեպքում, այդ ժամանակահատվածում դիմումատուները չեն օգտվել իրավական պաշտպանության այդ միջոցներից, իսկ Կառավարությունը չի ներկայացրել այն ենթադրությունը, որ այդ պատճառով նրանք չեն սպառել իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները: Կառավարությունը նաև չի առաջարկել որևէ այլ ընթացակարգ, որով դիմումատուները կարող էին դիմել դատարան այն դեպքում, երբ համապատասխան մարմինը որոշում չի կայացրել կամ, ինչպես առաջին դիմումատուի դեպքում, վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարությունները մերժել է գրությամբ, այլ ոչ թե` որոշմամբ: Ինչ վերաբերում է հատկապես Կառավարության կողմից նշված որոշումներին, մասնավորապես, զինվորական դատախազի 2004 թվականի հունիսի 18-ի որոշմանը և գլխավոր դատախազի 2004 թվականի հուլիսի 16-ի որոշմանը, ապա Դատարանը նշում է, որ, առաջինը, այդպիսի որոշումները դատարաններում բողոքարկելու որևէ ընթացակարգ ներպետական իրավունքով չէր սահմանվում: Այդ առնչությամբ Կառավարությունը վկայակոչել է Քր. դատ. օր.-ի 65-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 20-րդ կետը, որի համաձայն, մեղադրյալն իրավունք ուներ «սահմանված կարգով» բողոքարկելու դատախազի որոշումները, սակայն չի նշել խնդրո առարկա որոշումների նկատմամբ կիրառելի որևէ ընթացակարգ: Երկրորդ, այդ որոշումները չեն վերաբերել ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի մասով քրեական գործ հարուցելու կամ չհարուցելու հարցին, այլ վերաբերել են դիմումատուների քրեական գործով զբաղվող որոշ պաշտոնատար անձանց հեռացնելու հարցին` ենթադրյալ կողմնակալության հիմքով: Այսպիսի հանգամանքներում, եթե նույնիսկ ենթադրենք, որ այս որոշումները ենթակա էին բողոքարկման, ապա այդպիսի բողոքը չէր լինի իրավական պաշտպանության այնպիսի արդյունավետ միջոց, որով հնարավոր կլիներ առաջին դիմումատուի` Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի համաձայն ներկայացված կոնկրետ բողոքների հետ կապված հատուցում տրամադրել:

233. Հիմք ընդունելով վերոնշյալը` Դատարանը գտնում է, որ տվյալ ժամանակահատվածում դատարանում դիմումատուներին հասանելի չեն եղել վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ իրենց բողոքների մասով քննություն իրականացնող մարմինների ենթադրյալ անգործության դեմ ուղղված իրավական պաշտպանության հստակ, արդյունավետ և մատչելի միջոցներ: Այսպիսով, անհիմն չէ այն, որ առաջին դիմումատուն իր գանգատը Դատարան է ներկայացրել 2004 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, այսինքն` զինվորական դատախազի 2004 թվականի հունիսի 10-ի գրությունից մոտավորապես երեքուկես ամիս հետո:

234. Սակայն իրավիճակը փոքր-ինչ այլ է, երբ խոսքը վերաբերում է երկրորդ և երրորդ դիմումատուներին, որոնք Դատարան դիմելուց առաջ նախևառաջ փորձել են վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարությունները ներկայացնել իրենց քրեական գործը քննող դատարաններ (տե՛ս վերոնշյալ 92-րդ, 93-րդ, 105-րդ, 106-րդ և 120-րդ պարբերությունները): Այս առնչությամբ Դատարանը համարում է, որ վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ բողոքը գործը քննող դատարան ներկայացնելը չի կարող, որպես ընդհանուր կանոն, դիտարկվել որպես վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ Դատարան բերված բողոքների առումով սպառման բնականոն գործընթաց: Այնուամենայնիվ, կարող են լինել բացառիկ հանգամանքներ, որոնց պարագայում կարող է համարվել, որ գործի կոնկրետ հանգամանքներում այդպիսի ընթացակարգով ապահովվել է իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոց (տե՛ս Ակուլինինը և Բաբիչն ընդդեմ Ռուսաստանի [Akulinin and Babich v. Russia], թիվ 5742/02, §§ 25-34, 2008 թվականի հոկտեմբերի 2, և Վլադիմիր Ֆեոդորովն ընդդեմ Ռուսաստանի [Vladimir Fedorov v. Russia], թիվ 19223/04, §§ 41-50, 2009 թվականի հուլիսի 30): Այս կապակցությամբ Դատարանը կրկին նշում է, որ իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցների սպառման կանոնը պետք է կիրառվի որոշակի ճկունությամբ և առանց անհարկի ձևականությունների` հաշվի առնելով մարդու իրավունքների պաշտպանության համատեքստը: Այս կանոնը բացարձակ չէ, և ոչ էլ կարող է կիրառվել ինքնաբերաբար. այն դեպքում, երբ ուսումնասիրվում է, թե արդյոք այդ կանոնը պահպանվել է, կարևոր է հաշվի առնել առանձին գործի հանգամանքները (տե՛ս, ի թիվս այլ վճիռների, վերևում հիշատակված Ակուլինինը և Բաբիչը գործը, § 30, Վլադիմիր Ֆեոդորովի գործը, § 45, և Դելիյոռջին ընդդեմ Ալբանիայի [Delijorgji v. Albania], թիվ 6858/11, § 54, 2015 թվականի ապրիլի 28):

235. Այս գործով Դատարանը մտահոգված է այն փաստով, որ դիմումատուները փորձել են դիմել դատական պաշտպանության նույնիսկ այն իրավիճակում, երբ զինվորական դատախազը վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների վերաբերյալ որևէ որոշում չի կայացրել, և նրանք դրա բացակայությունը դատարանում բողոքարկելու որևէ հստակ հնարավորություն չեն ունեցել: Նրանք բողոք են ներկայացրել Սյունիքի մարզի դատարան ու Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարան` ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի և այն մասին, որ իշխանություններն իրենց հայտարարությունները չեն քննել դատական քննության ժամանակ, որը սկսվել է միայն զինվորական դատախազի 2004 թվականի հունիսի 10-ի գրությունից հինգ ամիս հետո (տե՛ս վերոնշյալ 88-րդ և 91-րդ պարբերությունները): Ե՛վ Սյունիքի մարզի դատարանը, և՛ Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարանը ուշադրության են արժանացրել դիմումատուների հայտարարությունները, լսել են վկաներին և ուսումնասիրել դրանց հետ կապված ապացույցները և, հայտարարությունները մերժելիս իրենց եզրակացությունների համար հիմք են ընդունել, inter alia, զինվորական դատախազի կողմից միևնույն հայտարարությունների մերժումը` այդպիսով անուղղակիորեն հաստատելով նրա եզրակացությունները (տե՛ս վերոնշյալ 94-104, 107-րդ և 115-րդ պարբերությունները): Այնուհետև Վճռաբեկ դատարանն ուսումնասիրել է դիմումատուների նկատմամբ ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի և դատախազի կողմից այդ հայտարարությունները ենթադրաբար չքննելու հարցը և որոշել է բեկանել ցածր ատյանի դատարանների վճիռներն ու պահանջել, որ իրականացվի քննություն (տե՛ս վերոնշյալ 122-124-րդ պարբերությունները): Հարկ է նշել, որ այս քննությունն ի վերջո ավարտվել է գլխավոր դատախազի ժամանակավոր պաշտոնակատարի 2007 թվականի հոկտեմբերի 1-ի որոշմամբ, որով մերժվել է քրեական գործի հարուցումը (տե՛ս վերոնշյալ 137-րդ պարբերությունը):

236. Ավելին, թվում է, թե իրենց [գործով] դատական քննության ժամանակ վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների մասով դատաքննությունը բացառապես ընթացակարգային տեսանկյունից չի իրականացվել, այն է` կոնկրետ ապացույցը, ինչպես օրինակ` երկրորդ դիմումատուի խոստովանությունն է, որպես անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու մասին որոշում կայացնելու նպատակով: Այս կապակցությամբ Դատարանը նշում է, որ մինչ դիմումատուների քրեական գործը քննվում էր Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարանում, նրանք փորձել են Քր. դատ. օր.-ի 177-րդ հոդվածի համաձայն վերսկսել դատավարությունը` դիմելով գլխավոր դատախազին և ևս մեկ անգամ պահանջելով, որ վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարությունների կապակցությամբ քննություն կատարվի (տե՛ս վերոնշյալ 108-րդ պարբերությունը): Ե՛վ գլխավոր դատախազը, և՛ դատարանները, որոնք ուսումնասիրել են գլխավոր դատախազի դեմ դիմումատուների ներկայացրած բողոքը, հրաժարվել են վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարություններն ըստ էության քննելուց` այն հիմքով, որ դրանք արդեն քննվել և մերժվել են Սյունիքի մարզի դատարանի կողմից` դիմումատուների դատական քննության ժամանակ, և այդ պահին քննվում էին Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարանի կողմից: Ավելին, հայտնաբերվել է, որ դիմումատուների քրեական գործը քննող դատարաններն իրավասու էին, ավելին` պարտավոր էին քննել վատ վերաբերմունքի մասին նրանց հայտարարությունները, և որ այդ ընթացակարգը կարող էր հանգեցնել քրեական գործ հարուցելուն (տե՛ս վերոնշյալ 109-րդ, 111-րդ և 113-րդ պարբերությունները):

237. Հաշվի առնելով վերոնշյալը` Դատարանը համարում է, որ դիմումատուները, վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարություններն իրենց քրեական գործը քննող դատարան ներկայացնելով, օգտագործել են իրավական պաշտպանության այնպիսի միջոց, որը, գործի որոշակի հանգամանքներում, համաձայն Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի, կարող էր արդյունավետ լինել իրենց բողոքների համար: Ի հակադրություն դրա` դատարանները դիմումատուների կողմից Քր. դատ. օր.-ի 177-րդ հոդվածի համաձայն վերսկսված ընթացակարգի ընթացքում, ինչպես արդեն նշվել է, հրաժարվել են ըստ էության քննել վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունները և դիմումատուների գործով դատական քննության ընթացքում դատարանների կողմից արված եզրահանգումներին հղում կատարելուց բացի ոչինչ չեն արել: ՈՒստի, այդ ընթացակարգի ժամանակ կայացված որոշումները, այդ թվում` Վերաքննիչ դատարանի 2006 թվականի մարտի 14-ի որոշումը, ինչի վերաբերյալ Կառավարությունը պնդում էր, որ այն երկրորդ և երրորդ դիմումատուների առնչությամբ կայացված «վերջնական որոշում» է, կայացվել են` նպատակ ունենալով սահմանելու իրավական պաշտպանության այնպիսի միջոց, որը ավելորդ էր և գործի կոնկրետ հանգամանքներում չէր կարող ապահովել հատուցման հնարավորություն: Հետևաբար, այդ վարույթները վեցամսյա ժամկետի հաշվարկման համար վերաբերելի չեն:

238. Ի վերջո Դատարանը նշում է, որ երկրորդ և երրորդ դիմումատուներն առաջին դիմումատուի հետ իրենց գանգատը ներկայացրել են Դատարան 2006 թվականի նոյեմբերի 9-ին, այսինքն` այն բանից հետո, երբ վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարություններն իրենց գործով դատական քննության ժամանակ մերժվել էին Սյունիքի մարզի դատարանի ու Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարանի կողմից, վերջինս իր վճիռը կայացրել է 2006 թվականի մայիսի 30-ին: Այդ փուլում նրանց քրեական գործը դեռ քննվում էր Վճռաբեկ դատարանում: Դատարանը, այնուամենայնիվ, կրկին նշում է, որ իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցների սպառման վերջին փուլին հնարավոր է հասնել գանգատը ներկայացնելուց անմիջապես հետո, սակայն մինչև Դատարանի կողմից ընդունելիության հարցը որոշելը (տե՛ս Կարուսիոտիսն ընդդեմ Պորտուգալիայի [Karoussiotis v. Portugal], թիվ 23205/08, § 57, ՄԻԵԴ 2011 (քաղվածքներ), և վերևում հիշատակված Դելիյոռջիի գործը, § 54): Դատարանը նկատում է, որ Վճռաբեկ դատարանն իր որոշումն ընդունել է անմիջապես այն բանից հետո, երբ երկրորդ և երրորդ դիմումատուները ներկայացրել են իրենց գանգատը, մասնավորապես, 2006 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, մինչդեռ վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների վերաբերյալ վերջին որոշումը կայացվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի կողմից` 2007 թվականի նոյեմբերի 23-ին (տե՛ս վերոնշյալ 139-րդ պարբերությունը):

239. Այսպիսով, Դատարանը եզրակացնում է, որ Կառավարության ներկայացրած առաջին երկու առարկությունների հիման վրա դիմումատուների` Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի համաձայն ներկայացրած բողոքները մերժելու հիմքեր չկան միայն այն պատճառով, որ նրանք չեն կատարել Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջները:

240. Ինչ վերաբերում է Կառավարության այն առարկությանը, որ դիմումատուները չեն սպառել իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները` Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 23-ի որոշման դեմ բողոք չներկայացնելով, ապա Դատարանը համարում է, որ այս հարցը սերտորեն կապված է արդյունավետ քննության ենթադրյալ բացակայության առնչությամբ դիմումատուների բողոքի էության հետ, և, հետևաբար, պետք է միացվի գործի ըստ էության քննությանը:

 

iii) Եզրակացություն

 

241. Դատարանը նշում է, որ այս բողոքները, Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 3-րդ կետի «ա» ենթակետի իմաստով, ակնհայտ անհիմն չեն: Այն այնուհետև նշում է, որ դրանք անընդունելի չեն որևէ այլ հիմքով: Հետևաբար, դրանք պետք է հայտարարվեն ընդունելի:

 

2. Գործի ըստ էության քննությունը

 

ա) Ենթադրյալ վատ վերաբերմունքը

 

i) Կողմերի փաստարկները

 

ա) Կառավարությունը

 

242. Կառավարությունը վիճարկել է վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունները: Այն պնդել է, որ 2004 թվականի ապրիլի 19-ին և 20-ին դիմումատուները գտնվել են մարտական հերթապահության դիրքերում և նրանց ինքնությունը հայտնի չի եղել քննչական խմբին մինչև 2004 թվականի ապրիլի 21-ը, երբ անհրաժեշտություն է առաջացել հրավիրելու և հարցաքննելու նրանց` որպես վկաներ: Այդ օրը, մինչև կարգապահական մեկուսարանում տեղավորելը, դիմումատուները զննության են ենթարկվել բժիշկ Ս.-ի կողմից և, ինչպես նշվել է մեկուսացման համապատասխան գրություններում, ճանաչվել «գործնականորեն առողջ»: 2004 թվականի ապրիլի 24-ին, որպես կասկածյալներ ձերբակալվելուց հետո, դիմումատուներն անցել են ֆիզիկական (բժշկական) զննություն, և կազմվել են համապատասխան արձանագրություններ, մասնավորապես, անձի մարմնի զննության արձանագրությունները: Բժիշկն արձանագրություններում նշումներ է կատարել այն մասին, որ դիմումատուների մարմինների վրա վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել: Արձանագրությունները կազմվել են ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանում` օրենքով, մասնավորապես, Հայաստանի զինված ուժերի կայազորային ու պահակային ծառայությունների կանոնագրքի 14-րդ հավելվածի 13-րդ կետով սահմանված կարգով: Դիմումատուներն ստորագրել են համապատասխան արձանագրությունները` առանց դիտողություններ կամ առարկություններ անելու: Եթե դիմումատուների նկատմամբ ցուցաբերված լիներ վատ վերաբերմունք, ապա վնասվածքները, անկասկած, հայտնաբերված և արձանագրված կլինեին զննող բժշկի կողմից: Ամեն դեպքում, դիմումատուները չեն կարողացել որևէ ապացույցով հիմնավորել վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարությունները կամ ներկայացնել վերը նշված զննությունների արդյունքները հերքող որևէ ապացույց: Ավելին, նրանք ցուցաբերել են անգործություն` չպահանջելով անցկացնել դատաբժշկական փորձաքննություն կամ չպահանջելով իշխանության մարմիններից` բժիշկ հրավիրել, չնայած այդպիսի հնարավորության մասին հատուկ նշվել էր զինվորական դատախազի 2004 թվականի հունիսի 10-ի գրության մեջ: Առաջին դիմումատուն 2004 թվականի հուլիսի 6-ին «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկ ընդունվելիս իր առողջական վիճակի վերաբերյալ որևէ բողոք չի ներկայացրել:

243. Կառավարությունն իր պնդումների հիմքում դրել է նաև մի քանի այլ ապացույցներ, մասնավորապես` 2004 թվականի մայիսի 21-ի բժշկական զննությունները, երրորդ դիմումատուի զարմուհու ամուսնու` Հ.Մ.-ի ցուցմունքները, ով նրան տեսակցելու էր եկել 2004 թվականի ապրիլի 26-ին` կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ, դիմումատուներին Երևան տեղափոխած ծառայողների ցուցմունքները, և դատաբժշկական փորձագետների 2007 թվականի սեպտեմբերի 10-ի եզրակացությունները:

244. Ի վերջո, Կառավարությունը պնդել է, որ առաջին դիմումատուի ձերբակալման պահից նրան տրամադրվել է պաշտպան Վ.Ե.-ն, ով ներկայացրել է նրան 2004 թվականի ապրիլի 24-ից 26-ը և ներկա է գտնվել բոլոր հարցաքննությունների ընթացքում, ինչը բացառում է վատ վերաբերմունքի դրսևորումը: Այդ ժամանակահատվածում առաջին դիմումատուն վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ բողոքներ չի ներկայացրել և բժշկական զննություն չի պահանջել, չնայած այն փաստին, որ նրա իրավունքներն իրեն բացատրվել են:

 

բ) Դիմումատուները

 

245. Դիմումատուները նշել են, որ որպես վկաներ հարցաքննվելու ամբողջ ընթացքում նրանց նկատմամբ ցուցաբերվել է վատ վերաբերմունք: 2004 թվականի ապրիլի 23-ից մինչև հուլիսի 6-ը նրանք պահվել են ռազմական ոստիկանության ենթակայության տակ գործող թիվ 10724 զորամասի քննչական մեկուսարանում, չնայած այն փաստին, որ այդ վայրը նախատեսված չէր այն կասկածյալների կամ մեղադրյալների համար, որոնք ըստ օրենքի պետք է պահվեին Արդարադատության նախարարության համակարգում գործող` մինչդատական փուլում կալանավորվածներին պահելու վայրերում: Սա արվել է, որպեսզի իրավապահ մարմինների ծառայողները կարողանան շարունակել ահաբեկել նրանց և քողարկել նրանց հասցված վնասվածքները: Թիվ 10724 զորամասը նույնիսկ նախատեսված չէր կալանավորվածներին պահելու վայր օգտագործելու համար, և դա տվյալ ժամանակահատվածում զինվորական դատախազության գործելաոճն էր` հանցագործության մեջ կասկածվող կամ մեղադրվող զինծառայողներին ապօրինի փակի տակ պահելու, ոտնձգությունների ենթարկելու և նրանց նկատմամբ վատ վերաբերմունք ցուցաբերելու համար:

246. Հետագայում դիմումատուները նշել են, որ 2004 թվականի ապրիլի 21-ի մեկուսացման գրությունների կազմմանը ներկա չեն եղել և նույնիսկ այդ փաստաթուղթը ստորագրած բժշկի կողմից զննության չեն ենթարկվել: Ավելին, բժշկի ստորագրությունը մեկուսացման գրության վրա պահանջվում էր միայն հավաստելու համար այն, որ մեկուսացնելու համար հակացուցումներ չկան` կապված մեկուսացման ենթակա զինծառայողի առողջական վիճակի հետ: Ինչ վերաբերում է անձի մարմնի զննության 2004 թվականի ապրիլի 24-ի արձանագրություններին, ապա իրենք ստորագրել են այդ արձանագրությունները խոշտանգումների ենթարկվելուց հետո և շոկային վիճակում: Այդ արձանագրությունները կազմելիս պաշտպան ներկա չի գտնվել, և նրանց չեն բացատրել իրենց իրավունքները: ՈՒստի, նրանք այդ արձանագրությունների իմաստը և դրանք ստորագրելու իրավական հետևանքներն ամբողջությամբ չեն հասկացել, ու այն փաստը, որ իրենք ստորագրել են դրանք, չի նշանակում, որ համաձայն են եղել դրանց բովանդակությանը: Ավելին, այդ արձանագրություններն ստորագրած ընթերականերից մեկը` Կ.Ա.-ն, հակառակ սեռի ներկայացուցիչ էր, ինչն արգելված էր օրենքով: Դրանից հետևում է, որ որևէ զննություն չի իրականացվել, ինչն ապացուցվում է նաև կատարված եզրահանգումների հստակության բացակայությամբ: Ավելին, ենթադրյալ զննումն իրականացվել է ոստիկանության ծառայողների ներկայությամբ: Կառավարությունը նաև չի հստակեցրել այն կարգը, որին համապատասխան կատարվել է այդ զննումը: Ի վերջո, այդ զննումը կատարվել է դիմումատուին ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարան ընդունելու ժամանակ, մինչդեռ կալանավորված անձին ռազմական ոստիկանության համակարգում գործող` կալանավորվածներին պահելու վայրում տեղավորելը օրենքով նախատեսված չէր: Հետևաբար, այդ վայրի ծառայողների կողմից իրականացված բոլոր գործողությունները` ներառյալ զննությունները, եղել են անօրինական:

247. Դիմումատուները նաև նշել են, որ 2004 թվականի մայիսի 21-ի բժշկական զննություններն իրականացվել են հոգեբանների կողմից, որոնք պետք է պատասխանեին նրանց հոգեկան առողջությանն առնչվող հարցերին: Հայտնի չէ, թե այս ապացույցն ինչպես կարող էր ցույց տալ` արդյոք դիմումատուները վնասվածքներ ունեցել են, թե ոչ:

248. Ինչ վերաբերում է փաստաբան Վ.Ե.-ի մասնակցությանը գործին, ապա առաջին դիմումատուն պնդել է, որ փաստաբանը հրավիրված է եղել քննիչի կողմից և նրա ներգրավվելը` ներառյալ արձանագրությունները ստորագրելը, եղել է պարզապես ձևականություն: Փաստաբանի գործողություններն ուղղված են եղել քննիչին օգնելուն, այլ ոչ թե իրեն պաշտպանելուն, և նա նույնիսկ փաստաբանին երբեք առանձին չի հանդիպել: Փաստաբանի ներգրավման ձևականությունը նաև պարզ է դառնում այն փաստից, որ վերջինս չի մասնակցել նրա մարմնի զննությանը 2004 թվականի ապրիլի 24-ին, մինչդեռ, ըստ օրենքի, նա պետք է մասնակցեր բոլոր քննչական գործողություններին: Փաստաբանի կողմից 2007 թվականի ապրիլի 16-ին տրված ցուցմունքը կեղծ էր, քանի որ անհնար էր, որ փաստաբանը նկատած չլիներ նրա դեմքի վնասվածքները: Սա ապացուցում է, որ փաստաբանը ոչ միայն հրավիրված է եղել քննիչի կողմից, այլ նաև ցուցումներ է ստացել նրանից:

249. Առաջին և երկրորդ դիմումատուները նաև պնդել են, որ այն փաստը, որ նրանք բողոքներ չեն ներկայացրել վատ վերաբերմունքից անմիջապես հետո, պայմանավորված է այն փաստով, որ նրանք գործադրված բռնությունից տրավմայի էին ենթարկվել և վախենում էին իրենց անվտանգության համար` ապօրինի պահվելով ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանում: Առաջին դիմումատուն նաև նշել է, որ մինչև իր բարեկամների կողմից փաստաբան վարձելը ծանոթ չի եղել իր իրավունքներին: Փաստաբանի հետ աշխատելու առաջին իսկ օրվանից դիմումատուն նրան տեղեկացրել է վատ վերաբերմունքի մասին, և վերջինս քայլեր է ձեռնարկել` այդ հարցը իշխանության մարմիններում բարձրացնելու համար:

250. Վերջապես, ինչ վերաբերում է քննությանը, որն իրականացվել է քրեական գործը լրացուցիչ քննության վերադարձնելուց հետո, ապա ռազմական ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները վստահելի չէին, քանի որ նրանք շահագրգռված էին թաքցնելու վատ վերաբերմունքի հանգամանքը` իրենց ենթակայության և նույնիսկ անուղղակի ներգրավման պատճառով: Առաջին դիմումատուն նաև նշել է, որ երրորդ դիմումատուի զարմուհու ամուսնու` Հ.Մ.-ի ցուցմունքները գործին չեն վերաբերում: Վերջապես, Հայաստանի ռազմական ոստիկանության պետի 2004 թվականի մարտի 6-ի գրությունը և Շիրակի մարզի դատարանում վերսկսված դատական քննության ընթացքում վկաների կողմից տրված ցուցմունքները ցույց են տվել, որ իրավապահ մարմինները քննության տարբեր փուլերում առաջ են քաշել տարբեր վարկածներ և գործադրել են բռնություն մի շարք զինծառայողների նկատմամբ ու ահաբեկել են նրանց` այդ վարկածների օգտին ցուցմունքներ ստանալու նպատակով:

 

ii) Դատարանի գնահատականը

 

ա) Ընդհանուր սկզբունքները

 

251. Դատարանն ի սկզբանե նկատում է, որ 3-րդ հոդվածով սահմանվում է ժողովրդավարական հասարակության առավել հիմնարար արժեքներից մեկը: Այն բացարձակապես արգելում է խոշտանգումը կամ անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքը կամ պատիժը` անկախ տուժածի վարքագծից (տես, ի թիվս այլ վճիռների, Լաբիթան ընդդեմ Իտալիայի [ՄՊ] [Labita v. Italy [GC]], թիվ 26772/95, § 119, ՄԻԵԴ 2000-IV): 3-րդ հոդվածով որևէ բացառություն չի սահմանվում և Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն այդ պայմանից որևէ շեղում չի թույլատրվում, նույնիսկ ազգի կյանքին սպառնացող արտակարգ վտանգի դեպքում (տե՛ս Սելմոնին ընդդեմ Ֆրանսիայի [ՄՊ] [Selmouni v. France [GC]], թիվ 25803/94, § 95, ՄԻԵԴ 1999-V, և Ասենովը և այլոք ընդդեմ Բուլղարիայի [Assenov and Others v. Bulgaria], 1998 թվականի հոկտեմբերի 28, § 93, Վճիռների և որոշումների մասին զեկույցներ 1998-VIII):

252. Դատարանը կրկին նշում է, որ վատ վերաբերմունքը պետք է հասնի ծանրության նվազագույն աստիճանի` 3-րդ հոդվածով որակվելու համար: Այս նվազագույն մակարդակի գնահատումը հարաբերական է. այն կախված է գործի բոլոր հանգամանքներից, ինչպիսիք վերաբերմունքի տևողությունը, դրա ֆիզիկական կամ հոգեկան ազդեցություններն են և, որոշ դեպքերում, զոհի սեռը, տարիքը և առողջական վիճակը (տես, ի թիվս այլ վճիռների, Իռլանդիան ընդդեմ Միացյալ Թագավորության [Ireland v. the United Kingdom], 1978 թվականի հունվարի 18, § 162, Շարք Ա թիվ 25, Կոստելո-Ռոբերտսն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության [Costello-Roberts v. the United Kingdom], 1993 թվականի մարտի 25, § 30, Շարք Ա թիվ 247-C, և Դոուգոզն ընդդեմ Հունաստանի [Dougoz v. Greece], թիվ 40907/98, § 44, ՄԻԵԴ 2001-II): Ազատությունից զրկված, կամ ընդհանուր առմամբ, իրավապահ մարմինների հետ բախում ունեցած անձի նկատմամբ ֆիզիկական ուժ գործադրելը, եթե դա չի արվել վերջինիս սեփական պահվածքից առաջացած խիստ անհրաժեշտության հանգամանքներում, նվաստացնում է մարդկային արժանապատվությունը և Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածով ամրագրված իրավունքի խախտում է (տե՛ս վերևում հիշատակված Ռիբիչն ընդդեմ Ավստրիայի [Ribitsch v. Austria], 1995 թվականի դեկտեմբերի 4, § 38, Շարք Ա թիվ 336, Սելմունի գործը, § 99, և Շեյդաևն ընդդեմ Ռուսաստանի [Sheydayev v. Russia], թիվ 65859/01, § 59, 2006 թվականի դեկտեմբերի 7, և Բույիդն ընդդեմ Բելգիայի [ՄՊ] [Bouyid v. Belgium [GC]], թիվ 23380/09, §§ 88 և 100, 2015 թվականի սեպտեմբերի 28):

253. Դատարանը հիմնականում կիրառում է ապացուցման «ողջամիտ կասկածից վեր» չափանիշն այն ապացույցները գնահատելիս, որոնց վրա անհրաժեշտ է հիմնվել 3-րդ հոդվածի խախտում արձանագրելու հարցի առնչությամբ որոշում կայացնելիս: Այնուամենայնիվ, նման ապացույցները կարող են բխել բավականաչափ արժանահավատ, հստակ և միմյանց չհակասող ենթադրությունների կամ փաստի գոյության վերաբերյալ համանման անհերքելի կանխավարկածների առկայությունից (տե՛ս վերևում հիշատակված Իռլանդիան ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործը, § 161, Լաբիթայի գործը, § 121, և Յալլոհն ընդդեմ Գերմանիայի [ՄՊ] [Jalloh v. Germany [GC]], թիվ 54810/00, § 67, ՄԻԵԿ 2006-IX):

254. Այն դեպքում, երբ պետական մարմիններն ամբողջությամբ կամ առավելապես ծանոթ են խնդրո առարկա իրադարձություններին, ինչպես օրինակ` իրենց հսկողության ներքո արգելանքի տակ գտնվող անձանց պարագայում է, կառաջանան կալանավորման ընթացքում ստացված վնասվածքների փաստի գոյության վերաբերյալ ծանրակշիռ կանխավարկածներ: Իսկապես, ապացուցման պարտականության առումով կարելի է համարել, որ իշխանություններն են կրում բավարար և համոզիչ բացատրություն տրամադրելու պարտականությունը (տե՛ս Սալմանն ընդդեմ Թուրքիայի [ՄՊ] [Salman v. Turkey [GC]], թիվ 21986/93, § 100, ՄԻԵԿ 2000-VII, և Վարնավան և այլոք ընդդեմ Թուրքիայի [ՄՊ] [Varnava and Others v. Turkey [GC]], թիվ 16064/90, 16065/90, 16066/90, 16068/90, 16069/90, 16070/90, 16071/90, 16072/90 և 16073/90, § 183, ՄԻԵԴ 2009): Նույն կերպ, երբ անհատին առողջ վիճակում տանում են ոստիկանություն` ձերբակալվածներին պահելու վայր, և նա ազատվում է վնասվածքով, ապա Պետության պարտականությունն է ներկայացնել արժանահավատ բացատրություն այն մասին, թե ինչպես են առաջացել այդ վնասվածքները (տե՛ս, ի թիվս այլ վճիռների, վերևում հիշատակված Ակսոյի գործը, § 61, Սելմունի գործը, § 87, և Գեֆգենն ընդդեմ Գերմանիայի [ՄՊ] [Gafgen v. Germany [GC]], թիվ 22978/05, § 92, ՄԻԵԴ 2010-...): Այլապես, խոշտանգումների կամ վատ վերաբերմունքի կանխավարկածը կարող է մեկնաբանվել ի նպաստ դիմումատուի և խնդիր առաջացնել Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի իմաստով (տե՛ս Միխեևն ընդդեմ Ռուսաստանի [Mikheyev v. Russia], թիվ 77617/01, § 127, 2006 թվականի հունվարի 26):

 

բ) Վերոնշյալ սկզբունքների կիրառումը սույն գործով

 

255. Դատարանը նշում է, որ կողմերը չեն վիճարկում այն փաստը, որ մինչև դիմումատուներին 2004 թվականի ապրիլի 23-ին Լեռնային Ղարաբաղից Երևան տեղափոխելը նրանք հարցաքննվել և պահվել են երեք տարբեր վայրերում. սկզբում` նրանց զորամասի հրամանատարի առանձնասենյակում, այնուհետև` Մարտակերտի կայազորի դատախազությունում, և վերջում` Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժնում: Այնուամենայնիվ, Դատարանը հետևողական է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի առնչությամբ կատարված իր եզրահանգմանն առ այն, որ դիմումատուների առաջին հարցաքննությունը հրամանատարի առանձնասենյակում և նրանց տեղափոխումը Մարտակերտի կայազորի դատախազություն տեղի են ունեցել 2004 թվականի ապրիլի 21-ին` ի հակադրություն այլ ամսաթվի` 2004 թվականի ապրիլի 19-ի, ինչպես պնդել են դիմումատուները (տե՛ս ներքոշարադրյալ 301-րդ պարբերությունը):

256. Կառավարությունը, հիմնավորելու համար իր պնդումն այն մասին, որ դիմումատուների նկատմամբ այդ ժամանակահատվածում վատ վերաբերմունք չի ցուցաբերվել, ի սկզբանե հիմնվել է համապատասխան ժամանակահատվածին վերաբերող երկու տեսակի փաստաթղթերի` 2004 թվականի ապրիլի 21-ի մեկուսացման գրության (տե՛ս վերոնշյալ 18-րդ պարբերությունը) և անձի մարմնի զննության արձանագրությունների վրա (տե՛ս վերոնշյալ 31-րդ պարբերությունը): Դատարանը, այնուամենայնիվ, համոզված չէ, որ այդ փաստաթղթերը գործի հանգամանքներում կարող են համարվել բավարար չափով արժանահավատ` հետևյալ պատճառներով:

257. Նախևառաջ, և՛ մեկուսացման գրությունները, և՛ անձի մարմնի զննության արձանագրությունները կազմվել են ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի դրսևորմանը ներգրավված անձանց կամ իշխանության այն մարմնի ենթակայության ներքո գտնվող այն պաշտոնատար անձանց կողմից, ում աշխատակիցները ենթադրյալ կատարողներն էին: Դատարանն այս կապակցությամբ կրկին նշում է, որ բժշկական զննություն իրականացնող դատական բժիշկը պետք է, inter alia, ունենա պաշտոնական կամ de facto (փաստացի) անկախություն (տե՛ս, Ակկոցն ընդդեմ Թուրքիայի [Akkoc v. Turkey], թիվ 22947/93 և 22948/93, §§ 55 և 118, ՄԻԵԴ 2000-X):

258. Երկրորդը` ինչ վերաբերում է մեկուսացման գրություններին, ապա դրանք որևէ ընդհանրություն չունեն որպես բժշկական եզրակացություն որակավորվող փաստաթղթի հետ. դրանք պարունակում էին բժշկական հարցերին վերաբերող միայն մի տող, որի վրա դրված էր բժշկի ստորագրությունը և «գործնականում առողջ» արտահայտությունը: Իրականացված ենթադրյալ զննման և ստացված բժշկական եզրակացությունների վերաբերյալ մանրամասները բացակայում էին: Բացի դրանից` հնարավոր չէ որոշել, թե կոնկրետ երբ են կազմվել այդ մեկուսացման գրությունները և արդյոք դրանք կազմվել են ենթադրյալ վատ վերաբերմունքից առաջ, թե` հետո: Ամեն դեպքում, քանի որ վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարություններն առնչվում են 2004 թվականի ապրիլի 21-ից 23-ն ընկած ժամանակահատվածին, մեկուսացման գրությունները, կազմված լինելով 2004 թվականի ապրիլի 21-ին` մինչև դիմումատուներին իրենց զորամասից Մարտակերտի կայազորի դատախազություն տեղափոխելը, չեն կարող ծառայել որպես ապացույց, որ դիմումատուների նկատմամբ վատ վերաբերմունք չի ցուցաբերվել նշված մնացած ժամանակահատվածի ընթացքում:

259. Եվ երրորդ, ինչ վերաբերում է անձի մարմնի զննման արձանագրություններին, որոնք, ենթադրաբար, կազմվել են 2004 թվականի ապրիլի 24-ին` դիմումատուներին ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարան ընդունելիս, ապա Կառավարությունը հղում է կատարել Զինված ուժերի կայազորային ու պահակային ծառայությունների կանոնագրքի 14-րդ հավելվածի 13-րդ կետին (տե՛ս վերոնշյալ 196-րդ պարբերությունը): Սակայն տվյալ ժամանակահատվածում գործող 13-րդ կետով սահմանվում էր զինծառայողներին կարգապահական մեկուսարան ընդունելու կարգը, մինչդեռ դիմումատուները տեղավորվել էին ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանում: Բացի դրանից, եթե նույնիսկ ենթադրենք, որ 13-րդ կետը կիրառելի էր դիմումատուներին ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարան ընդունելու դեպքում, այդ դրույթը չէր նախատեսում ընդունման ժամանակ բժշկական զննություն կամ նույնիսկ այսպես կոչված «անձի մարմնի զննություն» կատարելու որևէ պահանջ: Այս առումով հատկանշական է, որ նույնիսկ ձերբակալվածների նկատմամբ կիրառելի` արգելանքի տակ պահելու ընդհանուր կանոններով, որոնք սահմանված էին «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» օրենքով, ձերբակալված անձանց պահելու վայր ընդունելու ժամանակ չէր պահանջվում որևէ պարտադիր բժշկական զննություն և նախատեսվում էր, որ նման զննություններ պետք է կատարվեին միայն վնասվածքներ հայտնաբերվելու դեպքում (տե՛ս վերոնշյալ 182-րդ պարբերությունը): Հետևաբար, պարզ չէ, թե ինչու և ինչ իրավական հիմքով են դիմումատուներն անցել տվյալ զննությունները, ենթադրելով, որ դրանք բժշկական զննություններ են եղել, հատկապես եթե նրանք, ենթադրաբար, տեսանելի վնասվածքներ չեն ունեցել:

260. Անդրադառնալով հենց զննություններին, Դատարանը նշում է, որ դրանք իրականացվել են [ոստիկանության] հերթապահ ծառայողի, երկու փոխարինող ծառայողների, երկու ընթերակաների և հերթապահ բուժակի կողմից: Այդ զննությունների արդյունքում կազմված արձանագրություններում նշվում է, որ նրանք «զննել են դիմումատուների մարմինները» և «մարմինների վրա ոչինչ չի հայտնաբերվել» (տե՛ս վերոնշյալ 31-րդ պարբերությունը): Դատարանը ծանրակշիռ կասկածներ ունի, որ այդ զննությունները կարող են որակվել որպես բժշկական զննություն` նույնիսկ հպանցիկ ու անարժանահավատ: Այն կրկին նշում է, որ բժշկական զննությունները, լինելով արգելանքի տակ գտնվող անձանց նկատմամբ վատ վերաբերմունքի դեմ կարևոր երաշխիք, պետք է անցկացվեն համապատասխան որակավորում ունեցող բժշկի կողմից և առանց ոստիկանության որևէ ծառայողի ներկայության: Մակերեսային և հավաքական զննությունները վտանգում են այս երաշխիքի արդյունավետությունն ու հուսալիությունը (տե՛ս վերևում հիշատակված Ակկոցի գործը, § 118): Տվյալ զննությունները ոչ միայն չեն իրականացվել որակավորված բժշկի կողմից, ոստիկանության ծառայողների բացակայությամբ, այլև փաստացի իրականացվել են հենց ոստիկանության ծառայողների կողմից, ինչը լրջորեն խախտում է այս կարգը: Ճիշտ է, որ բուժանձնակազմի անդամ Կ.Գ.-ն մասնակցել է զննումներին: Այնուամենայնիվ, Կ.Գ.-ն ոչ թե որակավորված բժիշկ է, այլ ցածր դասի բժշկական անձնակազմի անդամ` Խոշտանգումների կանխարգելման եվրոպական կոմիտեի (ԽԿԿ) զեկույցներից հայտնի որպես «ֆելդշեր», ինչը կարող է մոտավոր թարգմանվել որպես «բուժակ» կամ «բուժեղբայր»: ԽԿԿ-ն չի բացառում, որ ընդունման ժամանակ բժշկական զննությունը կարող է անցկացվել «ֆելդշերների» կողմից այն պայմանով, որ նրանք զեկուցեն բժշկին (տե՛ս ԽԿԿ-ի 2010 թվականին Ուկրաինա կատարած այցի վերաբերյալ զեկույցը, CPT/Inf(2002)23, § 108. մեջբերված նաև Դվոյնիխն ընդդեմ Ուկրաինայի [Dvoynykh v. Ukraine] գործում, թիվ 72277/01, § 41, 2006 թվականի հոկտեմբերի 12): Սակայն դա տեղի չի ունեցել սույն գործի պարագայում: Ավելին, բոլոր երեք զննությունների արդյունքում ստացված միակ և նույնական եզրակացությունը, մասնավորապես այն մասին, որ «դիմումատուների մարմինների վրա ոչինչ չի հայտնաբերվել», որևէ ընդհանրություն չունի բժշկական եզրակացության հետ, և դրանից կարելի է ենթադրել, որ իրականացվել է միայն մակերեսային բուժզննում, եթե այդպիսին իրականացվել է: Վերը նշված գործոնների լույսի ներքո` Դատարանը չի կարող ընդունել տվյալ արձանագրությունները որպես արժանահավատ բժշկական եզրակացություններ:

261. Կառավարությունը նաև հղում է կատարել 2004 թվականի մայիսի 21-ի բժշկական զննության արդյունքներին: Դատարանը, այնուամենայնիվ, նշում է, որ դրանք նախատեսված են եղել դիմումատուների հոգեկան առողջության վիճակը և դատական նիստին մասնակցելու կարողությունը գնահատելու համար ու վատ վերաբերմունքի մասին նրանց հայտարարությունների հետ կապ չեն ունեցել (տե՛ս վերոնշյալ 41-րդ պարբերությունը): Հետևաբար, այդ զննությունների արդյունքները վերաբերելի չեն:

262. Դատարանը միևնույն ժամանակ նշում է, որ գործի նյութերում առկա չեն այն ժամանակահատվածին վերաբերող արժանահավատ բժշկական եզրակացություններ, երբ դիմումատուների նկատմամբ ենթադրաբար ցուցաբերվել է վատ վերաբերմունք: Դիմումատուների կողմից անցած առաջին բժշկական զննությունն իրականացվել է միայն 2004 թվականի հուլիսի 7-ին` դիմումատուներին «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկ ընդունելուց հետո, մասնավորապես, ենթադրյալ վատ վերաբերմունքից ավելի քան երկու ամիս հետո, և վնասվածքներ չեն արձանագրվել (տե՛ս վերոնշյալ 59-րդ և 61-րդ պարբերությունները): Դատարանն այս կապակցությամբ չի կարող անտեսել այն փաստը, որ մինչև դիմումատուների տեղափոխումը կալանավորված անձանց պահելու վայր, դիմումատուները պահվել են ռազմական ոստիկանության համակարգում գործող` ձերբակալվածներին պահելու վայրում` ավելի քան երկու ամիս, չնայած այն փաստին, որ Քր. դատ. օր.-ով հստակորեն արգելվում է կալանավորված անձանց ձերբակալված անձանց համար նախատեսված վայրերում երեք օրից ավելի պահելը (տե՛ս վերոնշյալ 161-րդ պարբերությունը): Նույնիսկ Զինված ուժերի կայազորային ու պահակային ծառայությունների կանոնագրքի 14-րդ հավելվածով, որին հղում էր կատարում Կառավարությունը, ենթադրելով, որ այն կիրառելի էր, մինչև 2004 թվականի հունիսի 12-ի փոփոխություններն ուժի մեջ մտնելը, թույլատրվում էր միայն ձերբակալված, և ոչ կալանավորված անձանց տեղավորումը կարգապահական մեկուսարանում (տե՛ս վերոնշյալ 192-րդ պարբերությունը): Հետևաբար, ամենաուշը 2004 թվականի ապրիլի 30-ին, այսինքն` Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի կողմից դիմումատուներին կալանավորելու մասին որոշում կայացնելուց երեք օր հետո (տե՛ս վերոնշյալ 35-րդ պարբերությունը), նրանք ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանից պետք է տեղափոխվեին Արդարադատության նախարարության համակարգում գործող` կալանավորված անձանց պահելու վայր: Ենթադրվում է, որ այս պահանջը պետք է լիներ կարևոր երաշխիք ֆիզիկական բռնության դեմ, որին կարող են ենթարկվել ձերբակալված անձինք ոստիկանության` ձերբակալված անձանց ժամանակավորապես պահելու վայրերում, այն պայմանով, որ բոլոր կալանավորված անձինք պետք է անցնեին բժշկական զննություն կալանավորված անձանց պահելու վայր ընդունվելու ժամանակ (տե՛ս վերոնշյալ 183-րդ պարբերությունը): Դիմումատուները պնդել են, որ սա իրենց դեպքում չի իրականացվել միտումնավոր` իրենց վնասվածքները թաքցնելու և ահաբեկումը շարունակելու նպատակով: Ցանկացած դեպքում, անկախ այս կարգի խախտման մտահոգիչ լինելուց, վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունները հիմնավորող արժանահավատ բժշկական եզրակացությունների բացակայության պարագայում, Դատարանը չունի բավարար ապացույցներ, որոնք թույլ կտային իրեն համարել ողջամիտ կասկածից վեր, որ դիմումատուների նկատմամբ ցուցաբերվել է Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի պահանջների հետ անհամատեղելի վերաբերմունք:

263. ՈՒստի, Դատարանը կարծում է, որ բավարար ապացույցներ չկան` եզրակացնելու, որ տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի նյութական կողմի խախտում:

 

բ) Արդյունավետ քննության ենթադրյալ բացակայությունը

 

i) Կողմերի փաստարկները

 

ա) Կառավարությունը

 

264. Կառավարությունը նշել է, որ իշխանություններն իրականացրել են արդյունավետ քննություն վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների առնչությամբ: Մասնավորապես, երկրորդ դիմումատուն ցուցմունք է տվել 2004 թվականի մայիսի 18-ին և նշել, որ իրեն չեն ստիպել խոստովանել: Առաջին դիմումատուի և նրա պաշտպանի` 2004 թվականի մայիսի 25-ի և հունիսի 8-ի բողոքները պատշաճորեն քննվել են և մերժվել` 2004 թվականի հունիսի 10-ի գրությամբ: Չնայած զինվորական դատախազի` այդ գրությամբ կատարված առաջարկությանը, դիմումատուներից ոչ մեկը չի դիմել` բժշկական զննություն անցնելու համար: Ավելին, իշխանությունների նախաձեռնությամբ անցկացվել է երկու բժշկական զննություն, մասնավորապես` 2004 թվականի ապրիլի 24-ին և մայիսի 21-ին: Դիմումատուների` քննիչների և զինվորական դատախազի անկողմնակալությունը վիճարկող բազմաթիվ միջնորդությունները նույնպես քննվել են և մերժվել` պատճառաբանված որոշումներով: Հաշվի առնելով 2004 թվականի ապրիլի 24-ի ֆիզիկական (բժշկական) զննությունների արդյունքները և գործի նյութերում առկա մյուս ապացույցները` որոշվել է, որ նրանց հայտարարություններն անհիմն են:

265. Դիմումատուների` վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարությունները լրացուցիչ քննվել են Սյունիքի մարզի դատարանի ու Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարանի կողմից` իրենց [գործով] դատական քննության ժամանակ, և ճանաչվել են անհիմն: Նման որոշում կայացնելիս մարզային դատարանը լսել է համապատասխան քննիչներին և բանակի պաշտոնատար անձանց ու եզրակացրել, որ վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարություններն ուղղված են եղել քրեական պատասխանատվությունից խուսափելուն: Ի վերջո, քրեական գործը լրացուցիչ քննության վերադարձնելուց հետո բազմաթիվ անձինք են հարցաքննվել, և նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն: Հիմնվելով այդ բոլոր ապացույցների վրա` գլխավոր դատախազի ժամանակավոր պաշտոնակատարը որոշել է քրեական գործ չհարուցել` հանցակազմի բացակայության պատճառով: Այս որոշումը հաստատվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի կողմից:

 

-----------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ)
17.03.2016
N 36894/04
Վճիռ