Սեղմել Esc փակելու համար:
ԶԱԼՅԱՆԸ ԵՎ ԱՅԼՈՔ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ (4-...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ԶԱԼՅԱՆԸ ԵՎ ԱՅԼՈՔ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ (4-ՐԴ ՄԱՍ)

 

 

COUR EUROPEENNE DES DROITS DE L'HOMME
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

 

ԱՌԱՋԻՆ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔ

 

ԶԱԼՅԱՆԸ ԵՎ ԱՅԼՈՔ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

(4-րդ մաս)

 

(Գանգատ թիվ 36894/04 և 3521/07)

 

ՎՃԻՌ

 

ՍՏՐԱՍԲՈՒՐԳ

 

17 մարտի 2016թ.

 

բ) Դիմումատուները

 

266. Դիմումատուները նշել են, որ իշխանությունները վատ վերաբերմունքի մասին իրենց հայտարարությունների առնչությամբ արդյունավետ քննություն չեն իրականացրել: Նրանք ներկայացրել են վատ վերաբերմունքի մասին բազմաթիվ բողոքներ ներպետական բոլոր ատյաններ և պահանջել, որ հարուցվի քրեական գործ: Անկախ նրանց դեմ հարուցված գործից` օրենքով պահանջվում էր, որ նրանց բողոքները քննվեին առանձին քրեական գործի սահմաններում: Առաջին դիմումում նույնպես պնդել է, որ ինքը և իր պաշտպանը ներկայացրել են բողոքներ` նշելով վատ վերաբերմունք ցուցաբերած անձանց, սակայն դատախազությունը չի նշանակել բժշկական զննություն, կամ չի պարզել ու հարցաքննել վկաներին: Փոխարենը, իր սկզբնական բողոքը ներկայացնելուց տասնհինգ օր անց զինվորական դատախազը գրությամբ նշել է, որ բժշկական զննություն կարող էր նշանակվել, եթե ներկայացվեր համապատասխան պահանջ: Սա կատարվել է ցանկացած բժշկական զննություն հետաձգելու և այդպիսով վատ վերաբերմունքի ցանկացած ապացույցի հայտնաբերումն անհնար դարձնելու համար: Բացի դրանից, նա ինքն իրավունք չուներ նշանակելու դատական փորձաքննություն, քանի որ այդ իրավունքը, Քր. դատ. օր.-ի 243-րդ հոդվածի համաձայն, վերապահված էր վարույթն իրականացնող մարմնին: Ավելին, վարույթն իրականացնող մարմինը վատ վերաբերմունքի մասին նրա բողոքների մերժումը պատշաճորեն չի հիմնավորել: Ի հակադրություն Կառավարության պնդման` մարզային դատարանը և Վերաքննիչ դատարանը նույնպես պատշաճորեն չեն քննել նրա բողոքները, ինչը պարզ է դառնում այն փաստից, որ Վճռաբեկ դատարանը համարել է այդ դատարանների կողմից իրականացված քննությունը ոչ բավարար` վերադարձնելով գործը լրացուցիչ քննության և հատուկ նշանակելով վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարությունների մանրակրկիտ քննություն:

 

ii) Դատարանի գնահատականը

 

ա) Ընդհանուր սկզբունքները

 

267. Դատարանը կրկին նշում է, որ եթե անհատը հիմնավոր բողոք է ներկայացնում, կամ, ինչպես նշված է Լաբիթայի գործով, անում է արժանահավատ հայտարարություն այն մասին, որ նրա նկատմամբ ոստիկանության կամ պետական այլ նման ծառայողների կողմից ցուցաբերվել է այնպիսի վերաբերմունք, որը խախտում է 3-րդ հոդվածը, այդ դրույթով անուղղակիորեն պահանջվում է կատարել արդյունավետ պաշտոնական քննություն: Ինչպես 2-րդ հոդվածով սահմանված քննությունը, այնպես էլ տվյալ քննությունը պետք է հանգեցնի պատասխանատու անձանց բացահայտմանը և պատժին (տե՛ս վերևում հիշատակված Ասսենովը և այլոք գործը, § 102, Լաբիթայի գործը, § 131, և Պոլտորացկին ընդդեմ Ուկրաինայի [Poltoratskiy v. Ukraine], թիվ 38812/97, § 125, ՄԻԵԴ 2003-V):

268. Քննություն իրականացնելու պարտականությունը «ոչ թե արդյունքի պարտականություն է, այլ` միջոցների». պարտադիր չէ, որ յուրաքանչյուր քննություն լինի հաջողված կամ ավարտվի այն եզրակացությամբ, որը համապատասխանում է դիմումատուի նշած դեպքերի շարադրանքին, սակայն դրա միջոցով գործնականում պետք է հնարավոր լինի արձանագրել գործի փաստերը, և հայտարարությունների արժանահավատությունը հաստատվելու դեպքում, այն նաև պետք է հանգեցնի հանցանքի համար պատասխանատուների բացահայտմանը, ու հիմնավոր լինելու դեպքում` նրանց պատժելուն: Այսպիսով, վատ վերաբերմունքի մասին ծանրակշիռ հայտարարությունների քննությունը պետք է լիակատար լինի: Դա նշանակում է, որ իշխանությունները միշտ պետք է ձգտեն պարզել, թե ինչ է տեղի ունեցել և չպետք է հիմնվեն հապճեպ կամ անհիմն եզրակացությունների վրա` քննությունն ավարտելու կամ դրանք իրենց որոշումների հիմք դարձնելու համար: Նրանք պետք է ձեռնարկեն բոլոր հնարավոր միջոցները` միջադեպի հետ կապված ապացույցներն ապահովելու համար, ինչը ներառում է, inter alia, առերեսումը, դատաբժշկական ապացույցները և այլն: Քննության ցանկացած թերություն, որը կարող է խաթարել վնասվածքների պատճառի կամ դրանց համար պատասխանատու անձանց ինքնության հաստատումը, կարող է այս չափանիշին չհամապատասխանելու վտանգ առաջացնել (տե՛ս վերևում հիշատակված Միխեևի գործը, § 108, և Վիրաբյանն ընդդեմ Հայաստանի [Virabyan v. Armenia], թիվ 40094/05, § 162, 2012 թվականի հոկտեմբերի 2):

269. Ի վերջո, Դատարանը կրկին նշում է` որպեսզի պետական ծառայողների դրսևորած ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ իրականացվող քննությունը լինի արդյունավետ, այն պետք է լինի անկախ: Քննության անկախությամբ ենթադրվում է ոչ միայն ենթակայության կամ ինստիտուցիոնալ կապի բացակայություն, այլ նաև` գործնական իմաստով անկախություն (տե՛ս Օգյուրն ընդդեմ Թուրքիայի [ՄՊ] [Ogur Ogurv. Turkey [GC]], թիվ 21594/93, § 91, ՄԻԵԴ 1999 III, Մեհմեթ Էմին Յուկսելն ընդդեմ Թուրքիայի [Mehmet Emin Yuksel v. Turkey], թիվ 40154/98, § 37, 2004 թվականի հուլիսի 20, ինչպես նաև Երգին ընդդեմ Թուրքիայի [Ergi v. Turkey], 1998 թվականի հուլիսի 28, § 83, Զեկույցներ 1998 IV, անվտանգության ուժերի և ՔԲԿ-ի [PKK] ենթադրյալ բախման ժամանակ աղջկա մահվան փաստով քննություն իրականացնող պետական դատախազը բավարար չափով անկախ չի գործել` առավելապես հիմնվելով միայն դեպքին ներգրավված ոստիկանների տրամադրած տեղեկությունների վրա):

 

բ) Վերոնշյալ սկզբունքների կիրառումը սույն գործով

 

270. Չնայած, որ սույն գործով կողմերը չեն վիճարկում վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ դիմումատուների ներկայացրած բողոքի հիմնավոր լինելու հարցը, Դատարանն այնուամենայնիվ անհրաժեշտ է համարում քննել [այն]: Դատարանը նշում է, որ, ինչպես արդեն նշվել է, իշխանությունները, ամենաուշը 2004 թվականի մայիսի 25-ին, տեղեկացվել են երեք դիմումատուների նկատմամբ ենթադրաբար ցուցաբերված վատ վերաբերմունքի մասին, երբ առաջին դիմումատուն բողոք է ներկայացրել, inter alia, գլխավոր դատախազին և զինվորական դատախազին (տե՛ս վերոնշյալ 43-րդ պարբերությունը): Այդ բողոքը բավականաչափ մանրամասն էր, պարունակում էր ճշգրիտ ամսաթվեր, վայրեր, ենթադրյալ կատարողների անունները և ցուցաբերված վատ վերաբերմունքի որոշ մեթոդներ, և, Դատարանի կարծիքով, կարող է համարվել «արժանահավատ հայտարարություն»: Անկախ այն հանգամանքից, որ այս բողոքը հիմնավորող բժշկական ապացույց չկա, Դատարանը հետևողական է իր վերը նշված եզրահանգմանն առ այն, որ արժանահավատ բժշկական եզրակացությունները բացակայում են գլխավորապես իշխանությունների կողմից սահմանված ներպետական ընթացակարգերը չպահպանելու պատճառով (տե՛ս վերոնշյալ 262-րդ պարբերությունը): Ճիշտ է, որ առաջին դիմումատուի բողոքը ներկայացվել է ենթադրյալ վատ վերաբերմունքից հետո մեկ ամիս ուշացմամբ: Այնուամենայնիվ, Դատարանը չի համարում այդ ուշացումն այնքան երկար, որ բողոքը ipso facto (փաստի ուժով) զրկվի իր իրական էությունից և բավարարվելու հեռանկարից: Բացի այդ` Դատարանը չի կարող անտեսել այն փաստը, որ այդ ժամանակահատվածում դիմումատուներն օրենքի խախտմամբ պահվել են իշխանության այն մարմնի համակարգում գործող վայրում, որի աշխատակիցները վատ վերաբերմունք ցուցաբերած ենթադրյալ անձինք էին, և զրկված են եղել արտաքին աշխարհի հետ որևէ կապից, որը, հավանաբար, դիմումատուների մոտ առաջացրել է անօգնականության և վախի զգացողություններ և ծառայել որպես կանխարգելիչ միջոց: Հետևաբար, զարմանալի չէ, որ առաջին դիմումատուն իր բողոքը ներկայացրել է անմիջապես այն բանից հետո, երբ նրան թույլ են տվել հանդիպել իր ընտրած պաշտպանին (տե՛ս վերոնշյալ 42-րդ և 43-րդ պարբերությունները): Ի վերջո, Դատարանը նշում է, որ առաջին դիմումատուի բողոքին հաջորդել է մեկ այլ բողոք, որը ներկայացվել է պաշտպան Զ.Փ.-ի կողմից 2004 թվականի հունիսի 8-ին, ով նույնպես պնդում էր, որ երեք դիմումատուների նկատմամբ ցուցաբերվել է վատ վերաբերմունք (տե՛ս վերոնշյալ 44-րդ պարբերությունը): Վատ վերաբերմունքի մասին երկրորդ և երրորդ դիմումատուները հետագա հայտարարություններ են արել, համապատասխանաբար, 2004 թվականի հունիսի 10-ին և 16-ին (տե՛ս վերոնշյալ 46-րդ և 49-րդ պարբերությունները): Հետևաբար, Դատարանը եզրահանգում է, որ դիմումատուները ներկայացրել են վատ վերաբերմունքի ենթարկվելու վերաբերյալ հիմնավոր բողոք, և իշխանությունները պարտավոր էին այդ հայտարարությունների առնչությամբ իրականացնել արդյունավետ քննություն:

271. Ինչ վերաբերում է իշխանությունների արձագանքման արդյունավետությանը, ապա Դատարանը գտնում է, որ, հաշվի առնելով այն փաստը, որ բողոքը ներկայացնելու ժամանակահատվածից ի վեր բավական ժամանակ էր անցել, դատախազության մարմինները պետք է արագ արձագանքեին 2004 թվականի մայիսի 25-ի բողոքին և անմիջապես քայլեր ձեռնարկեին արված հայտարարությունները ստուգելու ուղղությամբ: Ձգձգումները կարող էին պոտենցիալ կերպով հանգեցնել ապացույցների կորստին և անդառնալի վնաս պատճառել քննության արդյունավետությանը: Սա համապատասխանում է իրականությանը` հատկապես հաշվի առնելով այն փաստը, որ դիմումատուներն այդ ժամանակ որևէ արժանահավատ բժշկական զննություն չեն անցել: Ավելին, դատախազության մարմինները տեղեկացված են եղել այն փաստի մասին, որ դիմումատուները պահվել են ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանում բավականին երկար ժամանակ և պետք է անհանգստացած լինեին այդ փաստով: Նրանք դիմումատուներին, ենթադրյալ կատարողներին և վկաներին հարցաքննելու, բժշկական զննություն նշանակելու և այլ ապացույցներ հավաքելու օրինական լիազորություններ ունեին և պետք է անհապաղ ձեռնարկեին այդպիսի քննչական գործողություններ: Ավելին, ներպետական օրենսդրությամբ, մասնավորապես, Քր. դատ. օր.-ի 180-րդ հոդվածով, պահանջվում է, որ այդպիսի քննությունն իրականացվի հանցագործության վերաբերյալ բողոքն ստանալուց հետո առնվազն տասն օրվա ընթացքում (տե՛ս վերոնշյալ 151-րդ պարբերությունը):

272. Փոխարենը, դատախազության մարմինները չեն իրականացրել որևէ քննություն, առավել ևս անհապաղ քննություն: Գրեթե ոչ ոք, բացառությամբ երկրորդ դիմումատուի, չի հարցաքննվել` ոչ առաջին և երկրորդ դիմումատուները, ոչ էլ վկաները և ենթադրյալ կատարողները, և ջանքեր չեն գործադրվել ապացույցներ հավաքելու համար` ներառյալ բժշկական զննություն նշանակելը և հանցագործության վայրը զննելը: Ինչ վերաբերում է երկրորդ դիմումատուի հարցաքննություններին, ապա Դատարանը նշում է, որ 2004 թվականի մայիսի 18-ի հարցաքննությունն անցկացվել է ենթադրյալ կատարողներ հանդիսացող երկու քննիչների կողմից և, ամեն դեպքում, ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի մասին մանրամասնորեն շարադրված հարցեր չեն տրվել (տե՛ս վերոնշյալ 39-րդ պարբերությունը), մինչդեռ 2004 թվականի հունիսի 29-ից 30-ի հարցաքննությունն անցկացվել է 2004 թվականի մայիսի 25-ի բողոքից ավելի քան մեկ ամիս անց, և դրան ընթացք չի տրվել (տե՛ս վերոնշյալ 54-րդ պարբերությունը): Հետևաբար, նույնիսկ այս գործողությունները չեն կարող համարվել վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարությունները քննելու լուրջ փորձ: Ավելին, զինվորական դատախազը ոչ միայն չի նշանակել բժշկական զննություն, այլև այդ գործընթացը դարձրել է պայմանական` դիմումատուներից պահանջելով ներկայացնել լրացուցիչ, որոշակի տեսակի պահանջ, չնայած, որ 2004 թվականի մայիսի 25-ի բողոքը պարունակում էր բավարար պատճառներ` նման զննություններ նշանակելու համար: Քրեական գործ հարուցելու կամ այն մերժելու վերաբերյալ ոչ մի որոշում չի կայացվել, և վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարությունները մերժվել են զինվորական դատախազի կողմից վերջինիս գրությամբ` գրեթե առանց պատճառաբանման (տե՛ս վերոնշյալ 45-րդ պարբերությունը): Մասնավորապես, դրանք մերժելու միակ պատճառն այն էր, որ դիմումատուները վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարություններ չեն արել 2004 թվականի ապրիլի 27-ի դատական նիստի ժամանակ, որի ընթացքում որոշվել է նրանց նկատմամբ նախնական կալանք նշանակելու հարցը: Ավելին, առաջին դիմումատուի և նրա պաշտպանի` ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանում դիմումատուների մնալու վերաբերյալ հայտարարությունները ոչ միայն չեն առաջացրել մտահոգություններ, այլև զինվորական դատախազը նույնիսկ փորձել է հիմնավորել դրանք` հղում կատարելով Կայազորային ու պահակային ծառայությունների կանոնագրքի 14-րդ հավելվածին, որը, ինչպես արդեն նշվել է, թվում է, թե կիրառելի չէր դիմումատուների գործի նկատմամբ և, ամեն դեպքում, չէր պարունակում դրույթներ, որոնցով կարելի էր հիմնավորել այդ վայրում դիմումատուների` այդքան երկար մնալը:

273. Ըստ երևույթին, վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների առնչությամբ որոշակի քննությունն իրականացվել է Սյունիքի մարզի դատարանի ու Քրեական և զինվորական գործերով վերաքննիչ դատարանի կողմից` դիմումատուների [գործով] դատաքննության ընթացքում, բայց այն Վճռաբեկ դատարանի կողմից անուղղակիորեն համարվել է ոչ պատշաճ, և դատարանը որոշել է բեկանել դիմումատուների մեղադրական դատավճիռը` ներառյալ այն հիմքով, որ անհրաժեշտ էր իրականացնել վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների լրացուցիչ քննություն (տե՛ս վերոնշյալ 124-րդ պարբերությունը):

274. Ինչ վերաբերում է այս որոշմանը հաջորդած քննությանը, ապա Դատարանն ի սկզբանե նշում է, որ այն կատարվել է սպանության առթիվ դիմումատուների նկատմամբ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում, որում նրանք ներգրավված են եղել որպես մեղադրյալներ: Ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի մասով Քրեական օրենսգրքի համապատասխան դրույթների համաձայն առանձին քրեական գործ չի հարուցվել: Ենթադրյալ կատարողներից ոչ ոք չի ներգրավվել որպես կասկածյալ, և նրանք շարունակել են հանդես գալ որպես վկաներ: Դատարանը հայտնում է իր կասկածն այն մասին, որ նման կերպ իրականացված քննությունը կարող էր համարվել այնպիսի քննություն, որի նպատակը վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների առնչությամբ արժանահավատ և ամբողջական քննություն իրականացնելը և պատասխանատու անձանց բացահայտելն ու պատժելն էր (տե՛ս mutatis mutandis (համապատասխան փոփոխություններով) վերևում հիշատակված Վիրաբյանի գործը, §§ 165-166): Բացի այդ` այն իրականացվել է Հայաստանի զինվորական դատախազության և Հայաստանի Գուգարքի կայազորի զինվորական դատախազության, մասնավորապես, իշխանության այն մարմինների քննիչների կողմից, որոնց աշխատակիցներն առնչվել էին ենթադրյալ վատ վերաբերմունքի դրսևորմանը, և, հետևաբար, կարող էին չբավարարել անկախության և անկողմնակալության պահանջը (տե՛ս Նալբանդյանն ընդդեմ Հայաստանի [Nalbandyan v. Armenia], թիվ 9935/06 և 23339/06, § 123, 2015 թվականի մարտի 31):

275. Բացի այդ` չնայած մի շարք հարցաքննություններ իրականացվել են, 2007 թվականի հոկտեմբերի 1-ի եզրափակիչ որոշումից չի հետևում, որ քննություն իրականացնող մարմինը հետևողական է եղել դիմումատուների վատ վերաբերմունքի մասին հայտարարություններին: Այս որոշումը միայն ամփոփել է ենթադրյալ կատարողների կողմից ներկայացված փաստերը` առանց դիմումատուների կողմից արված կոնկրետ հայտարարությունների մանրամասն գնահատման` ներառյալ նրանց սկզբնական ազատությունից զրկելու, և այնուհետև օրենքի խախտմամբ ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանում տեղավորելու հանգամանքները (տե՛ս վերոնշյալ 137-րդ պարբերությունը): Ավելին, Դատարանը չի կարող անտեսել այն փաստը, որ այդ հարցաքննությունները պարունակել են գրեթե նույնանման տեքստեր, ինչը լուրջ կասկածներ է առաջացնում դրանց արժանահավատության վերաբերյալ (տե՛ս վերոնշյալ 132-րդ պարբերությունը): Զարմանալի է նաև այն, որ քննություն իրականացնող մարմինը որոշել է հարցաքննել երրորդ դիմումատուի զարմուհու ամուսնուն` Հ.Մ.-ին, ով, ինչպես պարզվում է, անձնապես ծանոթ է եղել ենթադրյալ կատարողներից մեկի, այլ ոչ թե նրա հոր հետ (տե՛ս վերոնշյալ 134-րդ պարբերությունը): Ի վերջո, ինչ վերաբերում է նշանակված բժշկական զննություններին, ապա պարզ չէ, թե ինչպես ենթադրյալ վատ վերաբերմունքից երեք տարի անց կատարված բժշկական զննությունը կարող էր օգտակար արդյունքների հանգեցնել` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դիմումատուները չեն պնդել, որ նրանց նկատմամբ ենթադրաբար ցուցաբերված վատ վերաբերմունքն իրենց առողջության վրա տևական ազդեցություն է ունեցել: Դիմումատուների բժշկական քարտերի ուսումնասիրությունը նույնպես արդյունավետ չի եղել` խնդրո առարկա ժամանակահատվածում դիմումատուներին ենթադրաբար հասցված վնասվածքների վերաբերյալ արժանահավատ արձանագրությունների բացակայության պատճառով:

276. Ելնելով վերոհիշյալից` Դատարանը գտնում է, որ չնայած Վճռաբեկ դատարանի 2006 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշմամբ արձանագրված հատուկ ցուցումներին, կարելի է ասել, որ քննություն իրականացնող մարմինները չեն ցուցաբերել բավական շահագրգռվածություն` այս հարցը պատշաճորեն լուծելու առումով, և ապացուցվել է համակարգի անարդյունավետությունը: Նման հանգամանքներում խիստ կասկածելի է, որ դատախազի 2007 թվականի հոկտեմբերի 1-ի որոշման դեմ դատարան ներկայացված հետագա բողոքները կարող էին հանգեցնել այլ արդյունքի և ապացուցել դրանց արդյունավետ միջոց լինելը: Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ դիմումատուներն առաջին ատյանի դատարանում վիճարկել են 2007 թվականի հոկտեմբերի 1-ի որոշումը, սակայն դատարանը, դատելով վերջինիս որոշումից, ընդհանրապես որևէ քննություն չի իրականացրել (տե՛ս վերոնշյալ 139-րդ պարբերությունը): Ելնելով վերոնշյալից` [իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները] չսպառելու վերաբերյալ Կառավարության առարկությունը պետք է մերժել: Հետևաբար, Դատարանը եզրահանգում է, որ իշխանության մարմինները վատ վերաբերմունքի մասին դիմումատուների հայտարարությունների առնչությամբ արդյունավետ քննություն չեն իրականացրել` ինչպես պահանջվում է Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածով:

277. Հետևաբար, բոլոր երեք դիմումատուների մասով տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի ընթացակարգային խախտում:

 

Բ. Կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ հացադուլի ընթացքում առաջին դիմումատուին անհրաժեշտ բժշկական օգնության ենթադրյալ չտրամադրումը

 

Ընդունելիությունը

 

ա) Կողմերի փաստարկները

 

i) Կառավարությունը

 

278. Կառավարությունը նշել է, որ առաջին դիմումատուն հացադուլի ընթացքում ստացել է անհրաժեշտ բժշկական օգնություն: Տրամադրված բժշկական օգնությունը համապատասխանել է ԽԿԿ չափանիշներին, մասնավորապես, նա բժշկի այցելելու և որակավորված բուժանձնակազմի կողմից բուժում ստանալու իրավունք է ունեցել: Նախնական կալանքի վայրում եղել է մասնագիտացված բուժանձնակազմ, և բժիշկը պարբերաբար այցելել ու զննել է առաջին դիմումատուին, այդ թվում` հացադուլի ընթացքում: Այս բոլոր բժշկական զննությունների վերաբերյալ նշվել է նրա բժշկական քարտում: Առողջական խնդիրներ հայտնաբերվելու դեպքում նա անմիջապես ստացել է ամբուլատոր բուժում և դեղամիջոցներ: Առաջին դիմումատուն հետագայում բուժում է ստացել Դատապարտյալների հիվանդանոցում և ազատ արձակվելուց հետո շարունակել է մնալ մշտական բժշկական հսկողության ներքո:

279. Կառավարությունն այնուհետև նշել է, որ չկան ապացույցներ այն մասին, որ առաջին դիմումատուն կրել է որևէ ֆիզիկական կամ հոգեկան վնաս, ենթադրաբար, անհրաժեշտ բժշկական օգնություն չստանալու հետևանքով: Բացի այդ` նշված ժամանակահատվածում առաջին դիմումատուի առողջության էական վատթարացում տեղի չի ունեցել:

 

ii) Առաջին դիմումատուն

 

280. Առաջին դիմումատուն նշել է, որ կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ հացադուլի ընթացքում նրան անհրաժեշտ բժշկական օգնություն չի տրամադրվել, և Կառավարությունն իր փաստարկները փաստաթղթերով չի հիմնավորել:

 

բ) Դատարանի գնահատականը

 

281. Դատարանը նշում է, որ չի կարելի բացառել, որ հիվանդ անձի կալանավորումը կարող է խնդիրներ առաջացնել 3-րդ հոդվածի շրջանակներում (տես` Մոյսելնն ընդդեմ Ֆրանսիայի [Mouisel v. France], թիվ` 67263/01, § 38, ՄԻԵԴ 2002-IX): Թեև այս հոդվածը չի կարող ընկալվել որպես առողջական վիճակի հիմքով կալանավորված անձանց ազատ արձակելու ընդհանուր պարտավորության սահմանում, այնուամենայնիվ այն պետության համար սահմանում է պարտավորություն` պաշտպանել ազատությունից զրկված անձանց ֆիզիկական բարեկեցությունը` նրանց, ի թիվս այլնի, տրամադրելով անհրաժեշտ բժշկական օգնություն (տես` Սարբանն ընդդեմ Մոլդովայի [Sarban v. Moldova], թիվ 3456/05, § 77, 2005 թվականի հոկտեմբերի 4, և Խուդոբինն ընդդեմ Ռուսաստանի [Khudobin v. Russia], թիվ 59696/00, § 93, ՄԻԵԴ 2006-XII (քաղվածքներ)):

282. Տվյալ դեպքում, առաջին դիմումատուն պնդել է, որ նրա նկատմամբ ցուցաբերվել է 3-րդ հոդվածի պահանջներին հակասող վերաբերմունք, քանի որ նրան չի տրամադրվել անհրաժեշտ բժշկական կամ հոգեբանական օգնություն և նրան թույլ չի տրվել տեսնել իր բարեկամներին կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ` հացադուլի ընթացքում:

283. Առաջին հերթին Դատարանը նշում է, որ առաջին դիմումատուն որևէ հիվանդությամբ չի տառապել և նրա հայտարարություններն այն մասին, որ նա պահանջել է բժշկական և հոգեբանական օգնություն, հիմնավորվում են միայն այն փաստով, որ նա գտնվել է հացադուլի մեջ: Դատարանը չի բացառում, որ հնարավոր է լինեն իրավիճակներ, երբ բանտարկյալը հացադուլի հետևանքով հատուկ բժշկական օգնության և բուժման կարիք ունենա, և այդպիսի օգնություն կամ բուժում չտրամադրելը կարող է հանգեցնել 3-րդ հոդվածի պահանջների հետ անհամատեղելի իրավիճակի: Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք տվյալ դեպքում այդպիսի իրավիճակ եղել է:

284. Դատարանը նկատում է, որ առաջին դիմումատուն հացադուլի մեջ է եղել 2004 թվականի օգոստոսի 3-ից նոյեմբերի 5-ը: Դիմումատուի բժշկական քարտում առկա է գրառում այն մասին, որ նա գտնվել է մշտական բժշկական հսկողության ներքո 2004 թվականի օգոստոսի 11-ից: Սակայն պարզ չէ` արդյոք դա ճշմարտությանը համապատասխանում է, թե ոչ, քանի որ բժշկական քարտում առկա չէ առաջին դիմումատուի նկատմամբ կատարված որևէ հատուկ բժշկական զննության վերաբերյալ որևէ արձանագրություն` իր հացադուլն սկսելու օրվանից մինչև 2004 թվականի հոկտեմբերի 19-ին հիվանդանոց տեղափոխվելը:

285. Մյուս կողմից, չկան ապացույցներ` ենթադրելու, որ երկուսուկես ամսվա հացադուլը առաջին դիմումատուի ֆիզիկական կամ հոգեկան առողջության վրա ունեցել է այդպիսի ազդեցություն կամ հանգեցրել է բժշկական օգնություն կամ բուժում պահանջող արտակարգ իրավիճակների: Առաջին դիմումատուն նաև չի ներկայացրել բողոքներ այդ ժամանակահատվածում. նա առաջին անգամ բողոք է ներկայացրել հենց հիվանդանոց տեղափոխվելու օրը: Նույնիսկ այդ բողոքում չկային մանրամասներ առողջության ենթադրյալ խնդիրների և անհրաժեշտ բժշկական օգնության վերաբերյալ (տե՛ս վերոնշյալ 79-րդ պարբերությունը): Ավելին, հիվանդանոց ընդունվելուց հետո առաջին դիմումատուն անցել է մի շարք զննություններ, և հիվանդություններ կամ բողոքներ չեն հայտնաբերվել: Նրա մոտ ախտորոշվել է միայն ընդհանուր հյուծվածություն` հացադուլի պատճառով, որի համար նա բուժում է ստացել հիվանդանոցում 2004 թվականի հոկտեմբերի 19-ից նոյեմբերի 2-ը: Դրանից հետևում է, որ իշխանություններն արձագանքել են առաջին դիմումատուի հատուկ առողջական կարիքներին, և հիմքեր չկան ենթադրելու, որ նրանց արձագանքը եղել է ուշացած կամ ոչ պատշաճ:

286. Ինչ վերաբերում է առաջին դիմումատուի հատուկ հայտարարությանն այն մասին, որ հացադուլի ընթացքում նրան չի թույլատրվել տեսնել իր ընտանիքին, ինչը սաստկացրել է նրա տանջանքները, ապա Դատարանը նշում է, որ ոչ առաջին դիմումատուն, ոչ էլ նրա պաշտպանն այդ միջոցի մասով որևէ իրավասու մարմին բողոք չեն ներկայացրել, ինչը կասկածներ է առաջացնում այն մասին, թե արդյոք առաջին դիմումատուն սպառել է իրավական պաշտպանության ներպետական միջոցները:

287. Դատարանի կարծիքով հացադուլի մեջ գտնվող յուրաքանչյուր անձ որոշ չափով տանջվում և ընկճվածություն է զգում: Այդուհանդերձ, ելնելով վերոնշյալից, չի կարելի ասել, որ տանջանքները և հոգեկան տառապանքները, որոնք առաջին դիմումատուն կարող էր զգալ հացադուլի հետևանքով, պատճառվել կամ խորացել են իշխանությունների գործողությունների կամ անգործության հետևանքով ու հանգեցրել 3-րդ հոդվածի պահանջների հետ անհամատեղելի վերաբերմունքի:

288. Այստեղից հետևում է, որ գանգատի այս մասն ակնհայտ անհիմն է և պետք է մերժվի` Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ կետերի համաձայն:

 

III. ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ 5-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԻ 1-ԻՆ ԿԵՏԻ ԵՆԹԱԴՐՅԱԼ ԽԱԽՏՈՒՄԸ

 

289. Առաջին դիմումատուն բողոք է ներկայացրել առ այն, որ 2004 թվականի ապրիլի 19-ից 24-ն իր ենթադրյալ ազատազրկումն անօրինական է եղել: Նա նաև բողոք է ներկայացրել այն մասին, որ 2004 թվականի օգոստոսի 24-ից նոյեմբերի 4-ն իրեն կալանքի տակ պահելը դատարանի կողմից օրենքով սահմանված կարգով թույլ չի տրվել: Նա հիմնվել է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի վրա, որն ունի հետևյալ բովանդակությունը.

«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.

ա) անձին օրինական կերպով կալանքի տակ պահելը իրավասու դատարանի կողմից նրա դատապարտվելուց հետո.

բ) անձի օրինական ձերբակալումը կամ կալանավորումը դատարանի օրինական կարգադրությանը չենթարկվելու համար կամ օրենքով նախատեսված ցանկացած պարտավորության կատարումն ապահովելու նպատակով.

գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար.

դ) անչափահասին կալանքի վերցնելը օրինական կարգադրության հիման վրա` դաստիարակչական հսկողության համար, կամ նրա օրինական կալանավորումը` նրան իրավասու իրավական մարմնին ներկայացնելու նպատակով.

ե) անձանց օրինական կալանքի վերցնելը` վարակիչ հիվանդությունների տարածումը կանխելու նպատակով, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդներին, գինեմոլներին կամ թմրամոլներին կամ թափառաշրջիկներին օրինական կալանքի վերցնելը.

զ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` նրա անօրինական մուտքը երկիր կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում` նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպատակով:»:

290. Դատարանը նշում է, որ Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի ներքո ներկայացված այս և մյուս բողոքները ներկայացվել են միայն առաջին դիմումատուի կողմից: Այդ պատճառով, շարադրանքի պարզության նկատառումներից ելնելով, առաջին դիմումատուն այսուհետ կհիշատակվի որպես «դիմումատու»:

 

Ա. 2004 թվականի ապրիլի 19-ից 24-ը դիմումատուի ենթադրյալ ազատազրկումը

 

1. Կողմերի փաստարկները

 

ա) Կառավարությունը

 

291. Կառավարությունն ի սկզբանե պնդել է, որ ոչ մի ապացույց չկա, որը հաստատում է դիմումատուի պնդումն այն մասին, որ 2004 թվականի ապրիլի 19-ին և 20-ին ինքը զրկվել է ազատությունից: Իրականում այդ օրերին դիմումատուն եղել մարտական հերթապահության դիրքերում: Ավելին, դիմումատուն չէր կարող ազատությունից զրկվել այդ օրերին, քանի որ նրա ինքնությունը քննչական խմբին հայտնի չէր և հայտնի էր դարձել միայն 2004 թվականի ապրիլի 21-ին` զորամասում երկրորդ դիմումատուի հարցաքննության ժամանակ: Կառավարությունը պնդել է, որ դիմումատուի բժշկական քարտում կատարված գրառումը, որի համաձայն նա կալանավորվել է 2004 թվականի ապրիլի 19-ին, հակասում էր դիմումատուի կալանավորմանը վերաբերող փաստաթղթերի բովանդակությանը, իսկ կալանավորման դրդապատճառները նշված չէին: Այս կապակցությամբ, 2008 թվականի հունվարի 18-ին քննություն է սկսվել` հնարավոր պաշտոնական կեղծման փաստը քննելու նպատակով, և հաստատվել է, որ այդ գրառումը սխալմամբ է կատարվել:

292. Կառավարությունը նաև նշել է, որ 2004 թվականի ապրիլի 21-ին դիմումատուն իսկապես զրկվել է ազատությունից, ինչը սոսկ կարգապահական տույժ էր: Տույժը կիրառվել է իրավասու մարմնի, մասնավորապես` զորամասի հրամանատարի կարգադրությամբ` առաջին դիմումատուի ինքնակամ բացակայության պատճառով, ինչը որակվել է որպես «ծանր կարգապահական զանցանք»: Այնուհետև քննչական խումբը նրան տեղափոխել է Մարտակերտի կայազորի զինվորական դատախազություն` նրան սպանության գործով որպես վկա հարցաքննելու նպատակով, քանի որ Քր. դատ. օր.-ի 206-րդ հոդվածով պահանջվում էր, որ վկաները հարցաքննվեն նախաքննության կատարման վայրում: Հարցաքննությունից հետո դիմումատուն տեղափոխվել է Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժին, որտեղ նա կարգապահական մեկուսարանում պետք է կրեր կարգապահական տույժ` ՀՀ զինված ուժերի կայազորային ու պահակային ծառայությունների կանոնագրքի համաձայն: Վերջապես, 2004 թվականի ապրիլի 23-ին դիմումատուն տեղափոխվել է Երևան և տեղավորվել թիվ 10724 զորամասում` որպես պաշտպանության միջոց` Քր. դատ. օր.-ի 98-րդ հոդվածի համաձայն: 2004 թվականի ապրիլի 24-ին նա ձերբակալվել է և տեղավորվել այդ զորամասում գտնվող ռազմական ոստիկանության քննչական մեկուսարանում` վերոնշյալ Կանոնագրքին համապատասխան:

293. Ի վերջո Կառավարությունը նշել է, որ տվյալ կարգապահական տույժը կիրառվել է Կառավարության 1996 թվականի օգոստոսի 12-ի թիվ 247 որոշմամբ հաստատված` Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի կարգապահական կանոնադրության 51-րդ և 54-րդ կետերի, ինչպես նաև դրա 5-րդ հավելվածի համաձայն: Հայաստանը վավերագիրը ներկայացնելիս Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի մասով վերապահում է կատարել` այս ներպետական դրույթների առնչությամբ: Վերապահումը համապատասխանել է Կոնվենցիայի 57-րդ հոդվածի պահանջներին: Մասնավորապես, այն չի կրել ընդհանուր բնույթ և պարունակել է մեջբերում համապատասխան օրենքից: Այսպիսի հանգամանքներում Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածը կիրառելի չէր դիմումատուի 2004 թվականի ապրիլի 24-ի ձերբակալությանը նախորդած ազատազրկման նկատմամբ:

 

բ) Դիմումատուն

 

294. Դիմումատուն վիճարկել է Կառավարության պնդումն այն մասին, որ իրեն ազատությունից զրկել են միայն 2004 թվականի ապրիլի 21-ին, և պնդել, որ դա իրականում տեղի է ունեցել 2004 թվականի ապրիլի 19-ին: Նա նաև պնդել է, որ Կառավարության պնդումը հիմնված է եղել ոչ հավաստի ապացույցի վրա, մինչդեռ իր բժշկական քարտում արված արձանագրությունը եղել է հավաստի: Հնարավոր պաշտոնական կեղծման առնչությամբ քրեական գործ հարուցելը իշխանությունների կողմից պարզապես ճշմարտությունը քողարկելու հերթական փորձ է եղել:

295. Դիմումատուն նաև վիճարկել է Կառավարության պնդումն առ այն, որ իրեն ազատազրկել են կարգապահական նկատառումներով: Իրականում, նրան ձերբակալել են իբրև քրեական գործով կասկածյալի: Սա տեղի է ունեցել ապօրինաբար և սահմանված ընթացակարգերի խախտմամբ, ինչն էլ հանգեցրել է նրան, որ նա զրկվել է իրավաբանական օգնությունից և կասկածյալի այլ իրավունքներից: Նրա ապօրինի ձերբակալությունը հետապնդել է նրանից խոստովանություն կորզելու նպատակ, իսկ կարգապահական տույժը ծառայել է պարզապես իբրև պատրվակ` խախտումները քողարկելու համար: Նա երբեք չի տարվել կարգապահական մեկուսարան, որտեղ կարող էր կրել կարգապահական տույժը, փոխարենը` գտնվել է Դատախազության` քրեական գործով քննություն իրականացնող աշխատակիցների տրամադրության տակ: Նրան պահել են իրավապահ տարբեր մարմիններում և հարցաքննել` որպես կասկածյալի: Մեկուսացման համապատասխան գրությունը կարգապահական մեկուսարան նրան ընդունելու և դրանից ազատելու վերաբերյալ որևէ նշում չի պարունակել: Հետևաբար, Կառավարության հղումը Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի մասով Հայաստանի վերապահմանն անհիմն էր:

 

2. Դատարանի գնահատականը

 

ա) Ընդունելիությունը

 

296. Դատարանը կարծում է, որ մինչև 2004 թվականի ապրիլի 24-ը դիմումատուի պաշտոնական ձերբակալությունը նրա ենթադրյալ ազատազրկման նկատմամբ Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի կիրառելիության վերաբերյալ Կառավարության առարկությունը սերտորեն կապված է դիմումատուի բողոքի էությանը, հետևաբար, պետք է միացվի գործի ըստ էության քննությանը:

297. Դատարանը նշում է, որ այս բողոքը, Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 3-րդ կետի «ա» ենթակետի իմաստով, ակնհայտ անհիմն չէ: Դատարանն այնուհետև նշում է, որ այն անընդունելի չէ որևէ այլ հիմքով: Հետևաբար, այն պետք է հայտարարվի ընդունելի:

 

բ) Ըստ էության քննությունը

 

i) Ընդհանուր սկզբունքները

 

298. Դատարանը կրկին նշում է, որ Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածով ամրագրված է հիմնարար իրավունք, մասնավորապես` անձի պաշտպանությունը` իր ազատության իրավունքի իրականացմանը պետության կամայական միջամտությունից: 5-րդ հոդվածի 1-ին պարբերությամբ հռչակված «ազատության իրավունքը» ենթադրում է անձի ֆիզիկական ազատությունը. դրա նպատակն է ապահովել, որ ոչ ոք անհիմն չզրկվի այդ ազատությունից: Սա չի վերաբերում զուտ տեղաշարժման ազատության սահմանափակմանը. նման սահմանափակումները կարգավորվում են թիվ 4 Արձանագրության 2-րդ հոդվածով: Դատարանը նաև նշում է, որ 5-րդ հոդվածի 1-ին կետով հստակ սահմանվում է, որ դրանով նախատեսված երաշխիքները կիրառվում են «բոլորի» նկատմամբ: 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի «ա»-ից «զ» ենթակետերը ներառում են այն թույլատրելի հիմքերի սպառիչ ցանկը, որոնց հիման վրա անձին կարելի է զրկել ազատությունից, և ազատազրկումը չի կարող օրինական լինել, եթե այն չի կատարվել այդ հիմքերով: Երբ քննվում է կալանավորման «օրինականության» հարցը, այդ թվում` այն, թե արդյոք «օրենքով սահմանված ընթացակարգը» պահպանվել է, Կոնվենցիայով հիմնականում հղում է կատարվում ներպետական օրենսդրությանը, և սահմանվում է ներպետական օրենսդրության նյութական և ընթացակարգային կանոնները պահպանելու պարտավորությունը: Այնուամենայնիվ, ներպետական օրենսդրությանը համապատասխան գործելը բավարար չէ. 5-րդ հոդվածի 1-ին կետով պահանջվում է նաև, որ ցանկացած դեպքում, երբ անձը զրկվում է ազատությունից, անհատին կամայականությունից պաշտպանելու սկզբունքը պահպանվի: Հիմնարար սկզբունք է այն, որ որևէ կամայական կալանավորում չի կարող համատեղելի լինել 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի հետ, իսկ 5-րդ հոդվածի 1-ին կետով սահմանված «կամայականություն» հասկացությունն ընդգրկում է ավելի լայն շրջանակ, քան ներպետական օրենսդրությունը չպահպանելը` այնպես, որ բացառվեն այն դեպքերը, երբ ազատազրկումը ներպետական օրենսդրության համաձայն լինի օրինական, սակայն, այդուհանդերձ, կամայական, և այդպիսով հակասի Կոնվենցիային (տե՛ս, ի թիվս այլ վճիռների, Կրյանգան ընդդեմ Ռումինիայի [ՄՊ] [Creanga v. Romania [GC]], թիվ 29226/03, § 84, 2012 թվականի փետրվարի 23):

 

ii) Վերոնշյալ սկզբունքների կիրառումը սույն գործով

 

299. Նախ, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում հստակեցնել այն ժամանակահատվածը, որը պետք է հաշվի առնել: Ինչպես արդեն նշվել է, մինչև 2004 թվականի ապրիլի 23-ին դիմումատուին Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստան տեղափոխելը, նրան հարցաքննել են երեք տարբեր վայրերում. նախ` զորամասում, ապա` Մարտակերտի կայազորի դատախազությունում, և վերջապես` Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժնում:

300. Ինչ վերաբերում է առաջին հարցաքննությանը, որը տեղի է ունեցել զորամասի հրամանատարի առանձնասենյակում, ապա դիմումատուն չի պնդել, որ իրեն ազատությունից զրկել են այդ պահից սկսած, այլ այն պահից, երբ իրեն իր զորամասից տեղափոխել են Մարտակերտի կայազորի զինվորական դատախազություն: Կողմերն ընդունել են, որ այս տեղափոխումը իրականացվել է հրամանատարի առանձնասենյակում հարցաքննությունից անմիջապես հետո, սակայն դիմումատուն պնդել է, որ դա տեղի է ունեցել 2004 թվականի ապրիլի 19-ին, մինչդեռ Կառավարության պնդմամբ` 2004 թվականի ապրիլի 21-ին:

301. Դատարանն այս առնչությամբ նշում է, որ գործի նյութերում բավարար ապացույցներ չկան` հիմնավորելու դիմումատուի պնդումն այն մասին, որ իր առաջին հարցաքննությունը և դրան հաջորդող տեղափոխումը Մարտակերտ տեղի են ունեցել 2004 թվականի ապրիլի 19-ին, և ոչ թե` 2004 թվականի ապրիլի 21-ին: Նույնիսկ իր գանգատի սկզբնական տարբերակում դիմումատուն որպես իրեն ազատությունից զրկելու առաջին օր նշել է 2004 թվականի ապրիլի 21-ը, և միայն հետո է պնդել, որ դա եղել է տպագրական սխալ, և որ ճշգրիտ ամսաթիվը ենթադրաբար 2004 թվականի ապրիլի 19-ն է: Ըստ երևույթին, միակ պաշտոնական փաստաթուղթը, որում որպես դիմումատուին ազատությունից զրկելու առաջին օր նշված է 2004 թվականի ապրիլի 19-ը, դիմումատուի բժշկական քարտն է, որը բացվել էր դիմումատուին 2004 թվականի հուլիսի 6-ին «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկ տեղափոխելուց հետո (տե՛ս վերոնշյալ 60-րդ պարբերությունը): Այնուամենայնիվ, հետաքննությամբ հաստատվել է, որ գրառումը սխալ է եղել, և Դատարանն այդ եզրակացությունը կասկածի տակ դնելու որևէ պատճառ չունի (տե՛ս վերոնշյալ 141-րդ պարբերությունը): Մնացած բոլոր ապացույցները վկայում են այն մասին, որ դիմումատուներին տարել են հրամանատարի առանձնասենյակ, և այնուհետև Մարտակերտ` 2004 թվականի ապրիլի 21-ին: Իրականում, գործի նյութերում չկա թեկուզ մեկ փաստաթուղթ, որը կվկայեր քրեական գործի համատեքստում դիմումատուների մասնակցությամբ ավելի վաղ ամսաթվով կատարված քննչական կամ այլ գործողությունների վերաբերյալ (տե՛ս, օրինակ, վերոնշյալ 18-ից 20-րդ պարբերությունները): Նման հանգամանքներում դիմումատուի պնդումն առ այն, որ իրեն զրկել են ազատությունից 2004 թվականի 19-ին և 20-ին, չի հաստատվում գործի նյութերով:

302. Ինչ վերաբերում է դիմումատուի` իր զորամասում 2004 թվականի ապրիլի 21-ին տեղի ունեցած հարցաքննությանը հաջորդող ժամանակահատվածին, ապա Կառավարությունն ընդունել է, որ դիմումատուն զրկվել է ազատությունից, սակայն պնդել է, որ դա որևէ կապ չի ունեցել քրեական գործով քննության հետ, և զուտ կարգապահական միջոց է եղել, և որ դա կիրառվել է միայն Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժնում նրա գտնվելու ընթացքում, որտեղ նրան փակի տակ են պահել 2004 թվականի ապրիլի 21-ի և 22-ի գիշերները` կարգապահական տույժը կրելու նպատակով: Նրա տեղափոխությունը Մարտակերտի կայազորի զինվորական դատախազություն պայմանավորված է եղել միայն այն հանգամանքով, որ նա քրեական գործով վկա էր, ով պետք է հարցաքննվեր: Նա նաև չէր զրկվել ազատությունից Երևան ժամանելուց հետո` մինչև 2004 թվականի ապրիլի 24-ին իր ձերբակալումը: Դատարանը, այնուամենայնիվ, այս փաստարկները համոզիչ չի համարում հետևյալ պատճառներով:

303. Գործի նյութերից պարզ է դառնում, որ 2004 թվականի ապրիլի 21-ին` ըստ երևույթին առավոտյան կամ կեսօրին, դիմումատուին տեղափոխել են զորամասի հրամանատարի առանձնասենյակ, որտեղ նա քրեական գործի առնչությամբ հարցաքննվել է իրավապահ մարմինների կողմից: Այդ հարցաքննության ընթացքում հրամանատարը ենթադրաբար որոշել է դիմումատուի նկատմամբ նշանակել կարգապահական տույժ, մասնավորապես` տասնօրյա ժամկետով մեկուսացում կարգապահական մեկուսարանում` զինվորական կանոնները խախտելու համար, և կարգադրել է, որ Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժինը կալանավորի նրան: Դատարանը, այնուամենայնիվ, նշում է, որ թեև հրամանատարի արձակած թիվ 112 հրամանը և մեկուսացման համապատասխան գրությունը (տե՛ս վերոնշյալ 18-րդ պարբերությունը) պաշտոնապես հիմք են ծառայել դիմումատուին ազատությունից զրկելու համար, բոլոր փաստերը վկայում են, որ դիմումատուն իրականում ազատությունից զրկվել է քրեական գործով քննության նպատակներով:

304. Նախ, գործում առկա չէ որևէ նյութ, որից հնարավոր կլիներ ենթադրել, որ դիմումատուին երբևէ տեղափոխել են կարգապահական մեկուսարան` իր ենթադրյալ տույժը կրելու համար: Իրականում, ՀՀ զինված ուժերի կայազորային ու պահակային ծառայությունների կանոնագրքով սահմանված` կարգապահական մեկուսացման դեպքերում կիրառելի համապատասխան ընթացակարգերից և ոչ մեկը չի պահպանվել (տե՛ս վերոնշյալ 190-ից 199-րդ պարբերությունները): Փոխարենը, հրամանատարի առանձնասենյակում հարցաքննվելուց անմիջապես հետո դիմումատուն իրավապահ մարմինների կողմից տարվել է Մարտակերտի դատախազություն` լրացուցիչ հարցաքննության համար, և այդ օրը` ավելի ուշ, տեղափոխվել Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժին, որտեղ նա պահվել է երկու գիշեր` մինչև 2004 թվականի ապրիլի 23-ը և, ենթադրաբար, կրկին հարցաքննվել: Կառավարության պնդումն այն մասին, որ դիմումատուին տեղավորել են Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժնում գտնվող կարգապահական մեկուսարանում, չի հաստատվում որևէ ապացույցով, ինչպես օրինակ` ընդունման արձանագրությամբ կամ այլ փաստաթղթով:

305. Երկրորդ, դիմումատուին ազատությունից զրկելու համար օրինական հիմք հանդիսացած փաստաթղթերը, որոնք են` թիվ 112 հրամանը և մեկուսացման համապատասխան գրությունը, հստակ շարադրված չեն և կասկածներ են առաջացնում դրանց արժանահավատության վերաբերյալ: Այսպիսով, մեկուսացման գրության մեջ միայն նշված է, որ դիմումատուն «խախտել է զինվորական կանոնները»` առանց խախտման վերաբերյալ որևէ մանրամասների: Փաստաթղթերով հիմնավորված որևէ ապացույց չկա, որը կհաստատեր Կառավարության պնդումն այն մասին, որ կատարված խախտումը ինքնակամ բացակայությունն է եղել: Հրամանում որևէ նշում չկա զինվորական կանոնների որևէ խախտման մասին և պարզապես նշված է, որ առաջին դիմումատուն «համարվում է մեկուսացված` Ստեփանակերտի ռազմական ոստիկանության բաժնի կողմից»: Դատարանը նշում է, որ նույնիսկ Վճռաբեկ դատարանը, իր 2006 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշմամբ, թվում է, թե չի ըմբռնել դիմումատուի մեկուսացման բնույթը, և կասկած է հայտնել այն հանգամանքի վերաբերյալ, թե արդյոք դա կարող էր հանգեցնել ազատությունից ապօրինաբար զրկելուն, և կարգադրել է այդ փաստի առնչությամբ քննություն իրականացնել (տե՛ս վերոնշյալ 124-րդ պարբերությունը):

306. Երրորդ, զինվորական դատախազի 2004 թվականի ապրիլի 23-ի և հունիսի 10-ի գրություններից պարզ է դառնում, որ 2004 թվականի ապրիլի 21-ից դիմումատուի նկատմամբ կիրառված բոլոր միջոցները ձեռնարկվել են քրեական գործի նպատակներով և կարգապահական որևէ տույժի հետ կապ չեն ունեցել (տե՛ս վերոնշյալ 21-րդ և 45-րդ պարբերությունները): Նույնը կարելի է եզրակացնել նաև դատաքննությունն իրականացնող դատարանում համապատասխան քննիչների և ռազմական ոստիկանության ծառայողների կողմից տրված ցուցմունքներից (տե՛ս վերոնշյալ 95-րդ և 96-րդ պարբերությունները):

307. Դատարանը նաև համաձայն չէ Կառավարության այն պնդման հետ, որ դիմումատուի տեղափոխումը Մարտակերտի կայազորի զինվորական դատախազություն` նրան որպես վկա հարցաքննելու նպատակով, չի հանգեցրել ազատությունից զրկելուն: Նախ, դա տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ դիմումատուն արդեն իսկ համարվում էր պաշտոնապես «մեկուսացված»: Երկրորդ, դիմումատուն որպես վկա երբևէ հարցաքննության չի կանչվել` ինչպես պահանջվում է Քր. դատ. օր.-ով (տե՛ս վերոնշյալ 169-րդ և 170-րդ պարբերությունները), և փոխարենն իր զինվորական հրամանատարության կողմից հանձնվել է իրավապահ մարմիններին: Այդ պահից սկսած դիմումատուն գտնվել է նրանց լիակատար վերահսկողության ներքո, և ոչինչ չի վկայում այն մասին, որ նա ցանկացած պահի կարող էր հեռանալ, կամ որ նրան հանձնելը զինծառայողների սովորական զինվորական պարտականություններից էր: Ավելին, ի հակադրություն Կառավարության պնդման, Քր. դատ. օր.-ի 206-րդ հոդվածով թույլատրվել է վկաներին հարցաքննել նաև իրենց գտնվելու վայրում, և նրանց իրավապահ մարմին տեղափոխելու անհրաժեշտություն չի եղել (տե՛ս վերոնշյալ 171-րդ պարբերությունը): Ամեն դեպքում, վիճելի է այն, թե արդյոք 206-րդ հոդվածը կիրառելի էր դիմումատուի դեպքում, քանի որ նրա` վկայի կարգավիճակը, ըստ երևույթին, սոսկ ձևական բնույթ է կրել: Գործի բոլոր հանգամանքները, այդ թվում` նրան իրավապահ մարմիններին հանձնելը, վկայում են այն մասին, որ նրան արդեն իսկ դիտարկել և վերաբերվել են իբրև կասկածյալի:

308. Նույնը վերաբերում է 2004 թվականի ապրիլի 23-ին դիմումատուին Երևան տեղափոխելուն: Կառավարությունը պնդել է, որ Երևան ժամանելուց հետո դիմումատուն տեղափոխվել է թիվ 10724 զորամաս և պահվել այնտեղ` որպես պաշտպանության միջոց, ինչը ենթադրում է, որ նա մինչև իր ձերբակալությունն ու հաջորդ օրը նույն զորամասում գտնվող` ռազմական ոստիկանության` ձերբակալվածներին պահելու վայրում տեղավորվելը, ազատության մեջ է եղել: Այնուամենայնիվ, նրանք այս առնչությամբ որևէ փաստարկ կամ ապացույց չեն ներկայացրել` ներառյալ Քր. դատ. օր.-ի 98-րդ հոդվածով սահմանված պաշտպանության միջոցներին վերաբերող ընթացակարգերի առնչությամբ որևէ ապացույց (տե՛ս վերոնշյալ 176-րդ պարբերությունը): Միևնույն ժամանակ, գործի նյութերում առկա ապացույցները վկայում են այն մասին, որ Երևան ժամանելուն պես դիմումատուն հանձնվել է Հայաստանի ռազմական ոստիկանության բաժին (տե՛ս վերոնշյալ 22-րդ պարբերությունը): Այս մասին վկայում է նաև դիմումատուի 2004 թվականի մայիսի 25-ի բողոքը, որում նա պնդել է, որ ինքը 2004 թվականի ապրիլի 23-ի գիշերն անցկացրել է ռազմական ոստիկանության տարածքում (տե՛ս վերոնշյալ 43-րդ պարբերությունը): Այսպիսով, Կառավարության պնդումը հակասում է գործի նյութերին, և գործի նյութերում ոչինչ չի հաստատում այն պնդումը, որ դիմումատուին տեղափոխել են թիվ 10724 զորամաս անմիջապես Երևան ժամանելուց հետո և, ավելին, որ նա ազատության մեջ է եղել մինչև նրան ձերբակալվածներին պահելու վայր տեղափոխելը: Դատարանը նաև ճշմարտանման չի համարում այն, որ դիմումատուն, ով մինչ այդ ազատությունից զրկված է եղել և արդեն կասկածվել է հանցագործության մեջ, Երևան ժամանելուց հետո ազատ արձակված լիներ` նույնիսկ զորամասի տարածքում:

309. Վերոնշյալի հիման վրա` Դատարանը կարծում է, որ բավարար ապացույցներ կան եզրակացնելու, որ սկսած այն պահից, երբ դիմումատուն տարվել է իր զորամասից` Մարտակերտի կայազորի զինվորական դատախազություն տեղափոխվելու համար, ինչը, վստահաբար կարելի է ենթադրել, որ տեղի է ունեցել 2004 թվականի ապրիլի 21-ին` մինչև ժամը 14:00-ն (հաշվի առնելով, որ առաջին հարցաքննությունն այդ մարմնում տեղի է ունեցել 14:05-ին (տե՛ս վերոնշյալ 19-րդ պարբերությունը)), և մինչև 2004 թվականի ապրիլի 24-ին ժամը 18:35-ին նրա պաշտոնական ձերբակալությունը, երբ Երևանի ռազմական ոստիկանության բաժնում կազմվել է նրա ձերբակալման արձանագրությունը (տե՛ս վերոնշյալ 27-րդ պարբերությունը), դիմումատուն զրկված է եղել ազատությունից` քրեական գործով քննության նպատակներով: Այդ ընթացքում դիմումատուն գտնվել է իրավապահ մարմինների վերահսկողության ներքո և հարցաքննվել է որպես վկա, թեև նրան արդեն դիտարկել և վերաբերվել են իբրև կասկածյալի: Իշխանություններն, այդպիսով, չեն պահպանել նման դեպքերի համար կիրառվող` Քր. դատ. օր.-ի 128-րդ հոդվածով սահմանված ձերբակալության ընթացակարգը (տե՛ս վերոնշյալ 155-րդ պարբերությունը) և, ըստ երևույթին, ենթադրյալ կարգապահական տույժն օգտագործել են իբրև պատրվակ` դիմումատուին ազատությունից զրկելու համար: Դատարանը չի կարող չեզրակացնել, որ այդ ընթացքում դիմումատուի ազատազրկումը եղել է կամայական և պատշաճ օրինական հիմքեր չի ունեցել:

310. Այս եզրահանգմամբ` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ մինչև 2004 թվականի ապրիլի 24-ին դիմումատուի պաշտոնական ձերբակալումը նրան ազատությունից զրկելու նկատմամբ Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի կիրառելիության հետ կապված Կառավարության առարկությանը: Դատարանը նշում է, որ Հայաստանը Կոնվենցիան վավերացնելիս իսկապես վերապահում է կատարել` հայտարարելով, որ 5-րդ հոդվածը չի վերաբերում կարգապահական այնպիսի միջոցներին, ինչպիսին է, օրինակ, կալանավորումը կարգապահական մեկուսարանում, որը կիրառվում է ՀՀ զինված ուժերի կարգապահական կանոնադրությանը համապատասխան: Դատարանը վերստին նշում է, որ վավեր համարվելու համար վերապահումը պետք է բավարարի մի շարք պայմաններ (համապատասխան պայմանների ցանկը տե՛ս, ի թիվս այլ վճիռների, Գրանդե Սթիվենսն և այլոք ընդդեմ Իտալիայի [Grande Stevens and Others v. Italy], թիվ 18640/10, թիվ 18647/10, թիվ 18663/10, թիվ 18668/10 և թիվ 18698/10, § 207, 2014 թվականի մարտի 4): Այնուամենայնիվ, Դատարանը տվյալ գործի հանգամանքներում անհրաժեշտ է համարում ուսումնասիրել Հայաստանի վերապահման վավերականությունը` հետևյալ պատճառներով:

311. Ըստ Դատարանի` անընդունելի կլիներ, եթե Պայմանավորվող կողմը խուսափեր Կոնվենցիայով նախատեսված պատասխանատվությունից` պաշտոնապես կիրառելով ներպետական օրենսդրությամբ սահմանված այն առանձին ընթացակարգերը, որոնց մասով վերապահում է կատարվել, սակայն իրականում հետապնդելով այնպիսի նպատակներ, որոնց համար այդ ընթացակարգերը նախատեսված չեն: Դատարանն արդեն իսկ հաստատել է, որ կարգապահական տույժը պարզապես պաշտոնական պատրվակ էր, և դիմումատուն իրականում զրկվել է ազատությունից` քրեական գործով քննության նպատակներով: Ավելին, քննարկվող կարգապահական տույժը, ըստ երևույթին, նույնիսկ չի կիրառվել: Նման հանգամանքներում, Հայաստանի վերապահումը չի կարող կիրառվել գործի փաստերի նկատմամբ, իսկ Կառավարության առարկությունը պետք է մերժվի:

312. ՈՒստի, տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում:

 

Բ. Դիմումատուի կալանավորումը 2004 թվականի օգոստոսի 24-ից նոյեմբերի 4-ը

 

1. Ընդունելիությունը

 

313. Դատարանը նշում է, որ այս բողոքը, Կոնվենցիայի 35-րդ հոդվածի 3-րդ կետի «ա» ենթակետի իմաստով, ակնհայտ անհիմն չէ: Դատարանն այնուհետև նշում է, որ այն անընդունելի չէ որևէ այլ հիմքով: Հետևաբար, այն պետք է հայտարարվի ընդունելի:

 

2. Ըստ էության քննությունը

 

ա) Կողմերի փաստարկները

 

i) Դիմումատուն

 

314. Դիմումատուն նշել է, որ ինքն առանց դատարանի որոշման կալանավորված է եղել 2004 թվականի օգոստոսի 24-ից նոյեմբերի 4-ը` Քր. դատ. օր.-ի 138-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն: Այնուամենայնիվ, այդ հոդվածով թույլատրվում է անձին ազատազրկել այնպիսի հիմքերով, որոնք Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված չեն: Հետևաբար, այդ դրույթի հիման վրա նրա կալանավորումը 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի իմաստով անօրինական է եղել: Ավելին, տվյալ ժամանակ գործող Սահմանադրության 18-րդ հոդվածի համաձայն` անձը կարող էր կալանավորվել միայն դատարանի որոշմամբ: Այսպիսով, նրա կալանքի ժամկետի երկարաձգումն անօրինական է եղել, քանի որ չի եղել դատարանի համապատասխան որոշում, և դրա համար հիմք է ծառայել բացառապես Քր. դատ. օր.-ի 138-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, որը հակասում էր Սահմանադրությանը:

 

ii) Կառավարությունը

 

315. Կառավարությունը նշել է, որ դիմումատուն դատարանի որոշմամբ 2004 թվականի ապրիլի 27-ին կալանավորվել է` մինչև 2004 թվականի հունիսի 24-ը: Կալանքի տակ պահելու ժամկետն այնուհետև դատարանի կողմից երկարաձգվել է ևս երկու ամսով` մինչև 2004 թվականի օգոստոսի 24-ը: 2004 թվականի օգոստոսի 5-ից սեպտեմբերի 9-ը դիմումատուն ծանոթացել է գործի նյութերին, և նրան` կալանքի ժամկետն այդ ընթացքում կասեցվել է` Քր. դատ. օր.-ի 138-րդ հոդվածի 3-րդ մասի հիման վրա: Դիմումատուի` այդ ժամանակահատվածի կալանքը չի ներառվել նրան կալանքի տակ պահելու ընդհանուր ժամկետում, որը վերսկսվել է 2004 թվականի սեպտեմբերի 9-ին և պետք է ավարտվեր 2004 թվականի սեպտեմբերի 27-ին: Այնուամենայնիվ, կալանքի տակ պահելու ժամկետի ավարտից հինգ օր առաջ, մասնավորապես` 2004 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, դատախազը դիմումատուի քրեական գործը փոխանցել է դատարանի քննությանը, և նրան կալանքի տակ պահելու ժամկետն այդ պահից կրկին կասեցվել է` Քր. դատ. օր.-ի 138-րդ հոդվածի 3-րդ մասի հիման վրա:

 

բ) Դատարանի գնահատականը

 

316. Դատարանը կրկին նշում է, որ երբ հարցը վերաբերում է ազատությունից զրկելուն, հատկապես կարևոր է, որ պահպանվի իրավական որոշակիության ընդհանուր սկզբունքը: Հետևաբար, կարևոր է, որ ներպետական օրենսդրությամբ նախատեսված ազատազրկման պայմանները հստակ լինեն, և որ օրենսդրության կիրառումը կանխատեսելի լինի, որպեսզի բավարարվի Կոնվենցիայով սահմանված «օրինականության» չափանիշը, որով պահանջվում է, որ բոլոր օրենքները բավականաչափ ճշգրիտ լինեն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում` պարունակեն նաև համապատասխան խորհրդատվություն, ինչը թույլ կտա անձին, որքանով ողջամիտ է տվյալ հանգամանքներում, կանխատեսել, թե տվյալ գործողություններն ինչպիսի հետևանքների կարող են հանգեցնել (տե՛ս Սթիլը և այլոք ընդդեմ Միացյալ Թագավորության [Steel and Others v. the United Kingdom], 1998 թվականի սեպտեմբերի 23, § 54, Վճիռների և որոշումների մասին զեկույցներ 1998-VII):

317. Դատարանը նշում է, որ այն արդեն քննել է համանման բողոքներ Հայաստանի դեմ բերված մի շարք այլ գործերում, որոնցով եկել է այն եզրահանգման, որ տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում այն մասով, որ դիմումատուների կալանավորումը հիմնված չի եղել դատարանի որոշման վրա և, հետևաբար, այդ դրույթի իմաստով անօրինական է եղել: Դատարանը նաև գտել է, որ Քր. դատ. օր.-ի 138-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, որը թույլ է տալիս մեղադրողի կողմից գործի քննությունը դատարան փոխանցելուց հետո անձին առանց դատարանի որոշման կալանքի տակ պահել, չի բավարարում իրավական որոշակիության սկզբունքը (տե՛ս Պողոսյանն ընդդեմ Հայաստանի [Poghosyan v. Armenia], թիվ 44068/07, §§ 56-64, 2011 թվականի դեկտեմբերի 20, ինչպես նաև` Փիրուզյանն ընդդեմ Հայաստանի [Piruzyan v. Armenia], թիվ 33376/07, §§ 81-82, 2012 թվականի հունիսի 26, Մալխասյանն ընդդեմ Հայաստանի [Malkhasyan v. Armenia], թիվ 6729/07, §§ 62-63, 2012 թվականի հունիսի 26, Սեֆիլյանն ընդդեմ Հայաստանի [Sefilyan v. Armenia], թիվ 22491/08, §§ 76-77, 2012 թվականի հոկտեմբերի 2, Մինասյանն ընդդեմ Հայաստանի [Minasyan v. Armenia], թիվ 44837/08, §§ 52-53, 2014 թվականի ապրիլի 8):

318. Սույն գործում դիմումատուն նույնպես 2004 թվականի օգոստոսի 24-ից նոյեմբերի 4-ը կալանքի տակ է պահվել առանց դատարանի որոշման` Քր. դատ. օր.-ի 138-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն: Այդ ժամանակ հոդվածը, իսկապես, փոքր-ինչ այլ կերպ էր ձևակերպված, և դրանով թույլատրվում էր երկարատև կալանավորում այն հիմքով, որ մեղադրյալը ծանոթանում էր գործի նյութերին, ինչը, ըստ երևույթին, տեղի է ունեցել դիմումատուի դեպքում` օգոստոսի 24-ից սեպտեմբերի 9-ը: Այնուամենայնիվ, սա չի ազդում Դատարանի եզրահանգումների վրա: Այդ ընթացքում նույնպես չի եղել դատարանի` դիմումատուի կալանավորումը թույլատրող որոշում, ինչը Սահմանադրության 18-րդ հոդվածի և Քր. դատ. օր.-ի 136-րդ հոդվածի խախտում է, չի եղել նաև անորոշ ժամկետով կալանավորումը բացառող սահմանված ժամկետ, իսկ կալանավորումը թույլատրվել է այնպիսի հիմքերով, որոնք միանգամայն անհամատեղելի են 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի հետ, ինչպիսին է, օրինակ, մեղադրյալի կողմից գործի նյութերին ծանոթանալը (այս առնչությամբ տե՛ս նաև` Բարանովսկին ընդդեմ Լեհաստանի [Baranowski v. Poland], թիվ 28358/95, § 57, ՄԻԵԴ 2000-III, և Յեչիուսն ընդդեմ Լիտվայի [Jecius v. Lithuania], թիվ 34578/97, § 59, ՄԻԵԴ 2000-IX): Այս ամենից հետևում է, որ 2004 թվականի օգոստոսի 24-ից նոյեմբերի 4-ը դիմումատուի կալանքը 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի իմաստով անօրինական է եղել:

319. Հետևաբար, այս հիմքով տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում:

 

-----------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասում

 

 

pin
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ)
17.03.2016
N 36894/04
Վճիռ