Սեղմել Esc փակելու համար:
ՍՏՈՒԳՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԻ ԵՐԿԱՐԱՁԳՄԱՆ, ՍՏՈՒ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՍՏՈՒԳՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԻ ԵՐԿԱՐԱՁԳՄԱՆ, ՍՏՈՒԳՄԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ԿԱՍԵՑՄԱՆ ԵՎ ԿԱՍԵՑՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏԻ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

(2-րդ մաս)

 

    ՀՀ վերաքննիչ վարչական                  Վարչական գործ

    դատարանի որոշում                       թիվ ՎԴ/11476/05/13

    Վարչական գործ թիվ ՎԴ/11476/05/13       2018 թ.

Նախագահող դատավոր` Ա. Բաբայան

    Դատավորներ`        Հ. Բադևյան

                       Ա. Առաքելյան

 

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական

պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան) հետևյալ կազմով`

 

նախագահող Ռ. Հակոբյան

զեկուցող  Ս. Անտոնյան

Վ. Ավանեսյան

Ա. Բարսեղյան

Մ. Դրմեյան

Ե. Խունդկարյան

Գ. Հակոբյան

Ս. Միքայելյան

Տ. Պետրոսյան

Է. Սեդրակյան

Ն. Տավարացյան

 

2018 թվականի նոյեմբերի 30-ին

 

2) Քննելով վճռաբեկ բողոքը երկրորդ հիմքով` Վճռաբեկ դատարանը եկավ հետևյալ եզրահանգման.

Վիճելի իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` եթե հարկ վճարողը չի ներկայացնում հարկվող օբյեկտների գծով հաշվապահական հաշվառման (հարկային օրենսդրությամբ կամ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշումներով նախատեսված դեպքերում` նաև այլ հաշվառման և (կամ) գրանցումների վերաբերող) սահմանված փաստաթղթերը կամ դրանք վարում է սահմանված կարգի կոպիտ խախտումներով, կամ ակնհայտ կեղծ տվյալներ է մտցնում հարկային մարմին ներկայացրած հաշվետվություններում, հաշվարկներում, հայտարարագրերում և այլ փաստաթղթերում, որի հետևանքով անհնար է դառնում հարկային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հաշվարկել հարկ վճարողի հարկային պարտավորությունը կամ օրենքով սահմանված դեպքերում հարկ վճարողի շրջանառությունները համարվում են չհիմնավորված, ապա հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները հաշվարկում է հարկային մարմինը` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով` մասնավորապես հիմնվելով հարկ վճարողի ակտիվների, հարկ վճարողի իրացման շրջանառության ծավալների, հարկ վճարողի արտադրության և շրջանառության ծախսերի, գույքագրման և չափագրման տվյալների, օրենքով սահմանված կարգով երրորդ անձից ստացված տեղեկությունների, ինչպես նաև նույն օրենքի 20-րդ հոդվածով սահմանված այլ տեղեկությունների, համանման պայմաններում գործող այլ սուբյեկտների միջև կիրառված գների և այլ ցուցանիշների, համախառն եկամտի մեջ 25 տոկոս հաշվարկային հարկվող շահույթի կամ հարկվող եկամտի կամ օրենքով իրականացված հսկիչ գնումների վրա:

Նախկինում կայացրած որոշմամբ անդրադառնալով «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված իրավադրույթի բովանդակությանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ այն դեպքում, երբ անհնար է հարկային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հաշվարկել հարկ վճարողի հարկային պարտավորությունը, հարկային մարմինը պարտավոր է ՀՀ կառավարության սահմանած կարգով հաշվարկել հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները (տե՛ս, անհատ ձեռնարկատեր Տիգրան Խոսրովյանն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի Շահումյանի հարկային տեսչության թիվ ՎԴ/0054/05/09 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 24.07.2009 թվականի որոշումը):

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասում հստակորեն ամրագրված են այն իրավական հիմքերը, որոնց առկայության դեպքում հարկային մարմնի մոտ առաջանում է հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները հաշվարկելու լիազորությունը: Այսպես, ըստ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող կանոնի, հարկային մարմինը պարտավոր է ինքնուրույն հաշվարկել հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները, եթե առկա է հետևյալ իրավիճակներից որևէ մեկը.

1) հարկային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հարկ վճարողի հարկային պարտավորությունը հաշվարկելը դարձել է անհնար,

2) օրենքով սահմանված դեպքերում հարկ վճարողի շրջանառությունները համարվում են չհիմնավորված:

Ընդ որում` «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասում օրենսդիրը նախատեսել է նաև այն փաստական հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պատճառ են վերոգրյալ իրավիճակների առաջացման համար. այդ ցանկը ներառում է հետևյալ դեպքերը.

1) հարկ վճարողը չի ներկայացնում հարկվող օբյեկտների գծով հաշվապահական հաշվառման (օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում` նաև այլ) սահմանված փաստաթղթերը,

2) հարկ վճարողը հաշվապահական հաշվառման (օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում` նաև այլ) սահմանված փաստաթղթերը վարում է սահմանված կարգի կոպիտ խախտումներով,

3) հարկ վճարողն ակնհայտ կեղծ տվյալներ է մտցնում հարկային մարմին ներկայացրած հաշվետվություններում, հաշվարկներում, հայտարարագրերում և այլ փաստաթղթերում:

Փաստորեն, «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակությունից հետևում է, որ հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորություններն ինքնուրույն հաշվարկելու հարկային մարմնի լիազորության ծագման համար անհրաժեշտ պայման է հարկային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հարկ վճարողի հարկային պարտավորությունը հաշվարկելն անհնար դառնալու կամ հարկ վճարողի շրջանառություններն օրենքով սահմանված դեպքերում չհիմնավորված համարվելու իրավիճակներից որևէ մեկի և հարկ վճարողի կողմից թույլ տրված վերոգրյալ արարքներից որևէ մեկի միջև պատճառահետևանքային կապի առկայությունը:

Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասով օրենսդիրը ոչ միայն ամրագրել է այն հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորություններն ինքնուրույն հաշվարկելու հարկային մարմնի լիազորության ծագման համար անհրաժեշտ իրավական նախադրյալների բովանդակությունը, այլ նաև սահմանել է հարկային մարմնի այդ լիազորության իրականացման պայմանները: Այսպես, քննարկվող իրավական նորմով օրենսդիրը նախևառաջ թվարկել է այն չափանիշները, որոնք պետք է հիմք ընդունվեն հարկային մարմնի կողմից հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները հաշվարկելիս: Այդ գործողությունը կատարելիս հարկային մարմինը հիմնվում է մասնավորապես, հետևյալ տվյալների վրա.

1) հարկ վճարողի ակտիվներ,

2) հարկ վճարողի իրացման շրջանառության ծավալներ,

3) հարկ վճարողի արտադրության և շրջանառության ծախսեր,

4) գույքագրման և չափագրման տվյալներ,

5) օրենքով սահմանված կարգով երրորդ անձից ստացված տեղեկություններ,

6) «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 20-րդ հոդվածով սահմանված այլ տեղեկություններ,

7) համանման պայմաններում գործող այլ սուբյեկտների միջև կիրառված գներ և այլ ցուցանիշներ,

8) օրենքով իրականացված հսկիչ գնումների արդյունքում ձեռք բերված տվյալներ,

9) հաշվարկային հարկվող շահույթ կամ հաշվարկային հարկվող եկամուտ (համախառն եկամտի մեջ 25 տոկոս):

Բացի այդ, «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները հաշվարկելու կարգը հաստատելու լիազորությունը վերապահվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանը: ՀՀ կառավարությունը, հիմք ընդունելով «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածով իրեն վերապահված լիազորությունը, 18.09.1998 թվականին ընդունել է թիվ 580 որոշումը (ուժը կորցրել է 23.06.2018 թվականից), որով հաստատել է «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերում հարկային մարմնի կողմից հարկվող օբյեկտների և հարկային պարտավորությունների հաշվարկման (գնահատման) կարգը (այսուհետ` Կարգ): Նշված ենթաօրենսդրական ակտով ՀՀ կառավարությունն անդրադարձել է, ի թիվս այլնի, հետևյալ հարաբերությունների կանոնակարգմանը.

1) հարկային մարմնի կողմից հարկվող օբյեկտների և հարկային պարտավորությունների հաշվարկման (գնահատման) հաջորդականությունը (Կարգի 4-րդ կետ),

2) ելակետային չափերի որոշման համար անհրաժեշտ վերլուծության կատարումը և հարկվող օբյեկտների ու հարկային պարտավորությունների հաշվարկման (գնահատման, վերագնահատման) համար անհրաժեշտ ելակետային չափերի որոշումը (Կարգի 5-րդ կետ), որն ընդգրկում է նաև`

- ակտիվների շարժի (օգտագործման) չափի մնացորդի որոշումը (Կարգի 6-8-րդ կետեր),

- ակտիվների առաջացման աղբյուրների չափի մնացորդի որոշումը և վերլուծումը (Կարգի 9-11-րդ կետեր),

3) հարկվող օբյեկտների և հարկային պարտավորությունների հաշվարկումն ու ձևակերպումը (Կարգի 12-15-րդ կետեր):

Այսպիսով, հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտը և հարկային պարտավորություններն անուղղակի եղանակով հաշվարկելու հարկային մարմնի լիազորությունը կարող էր իրականացվել միայն ՀՀ կառավարության` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող 18.09.1998 թվականի թիվ 580 որոշմամբ սահմանված կարգով:

Ամփոփելով վերոգրյալ իրավական վերլուծությունները` Վճռաբեկ դատարանը հանգում է հետևյալ եզրակացության.

- հարկային մարմինն օժտված է հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները, այդ թվում նաև` շահութահարկի գծով, ինքնուրույն հաշվարկելու լիազորությամբ,

- հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները, այդ թվում նաև` շահութահարկի գծով, ինքնուրույն հաշվարկելու հարկային մարմնի լիազորությունը կարող է կիրառվել միայն օրենքով հստակորեն նախատեսված և սույն որոշմամբ ներկայացված իրավիճակներում, որոնք առաջանում են հարկ վճարողի` օրենքով սահմանված որոշակի պարտականությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման հետևանքով,

- հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները, այդ թվում նաև` շահութահարկի գծով, ինքնուրույն հաշվարկելու հարկային մարմնի լիազորությունը կարող էր իրականացվել միայն ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված կարգով` հիմք ընդունելով օրենքով դրա համար հատուկ նախատեսված չափանիշները (տե՛ս, «ԻՆԺԳԱՐԱՆՏ» ՍՊԸ-ն ընդդեմ ՀՀ ֆինանսների նախարարության թիվ ՎԴ/3899/05/14 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 20.07.2017 թվականի որոշումը):

Հիմք ընդունելով վարչական դատավարությունում ապացուցման ընդհանուր կանոնները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հարկային մարմնի կողմից հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորություններն ինքնուրույն հաշվարկելու լիազորության կիրառմամբ հարկ վճարողի նկատմամբ լրացուցիչ հարկային պարտավորություն առաջադրող վարչական ակտի (մասնավորապես` ստուգման ակտի) վիճարկման հայցի հիման վրա հարուցված գործերով պատասխանող վարչական մարմինը պետք է ապացուցի, ի թիվս այլնի, (1) հարկային մարմնի քննարկվող լիազորության կիրառման համար հիմք հանդիսացող օրենքով նախատեսված իրավիճակներից որևէ մեկի առկայության, (2) հարկ վճարողի կողմից օրենքով սահմանված որոշակի պարտականությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման, (3) առաջացած իրավիճակի և հարկ վճարողի կողմից թույլ տրված կոնկրետ արարքի միջև պատճառահետևանքային կապի առկայության, ինչպես նաև (4) հարկ վճարողի հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները հաշվարկելու համար օրենքով նախատեսված չափանիշները հիմք ընդունելու և (5) այդ հաշվարկը ՀՀ կառավարության` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող 18.09.1998 թվականի թիվ 580 որոշմամբ սահմանված կարգով կատարված լինելու փաստական հանգամանքների առկայությունը: Վճռաբեկ դատարանի գնահատմամբ վերոգրյալ հարցերը կազմում են այն էական փաստական և իրավաբանական հանգամանքների ամբողջությունը, որոնք հիմք են իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառմամբ հարկ վճարողի նկատմամբ լրացուցիչ հարկային պարտավորություն առաջադրելու համար:

Իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի (ուժը կորցրել է 01.01.2013 թվականին) 11-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն` եթե ստուգման ժամանակ ապահովադիրը չի ներկայացնում սոցիալական վճարների հաշվարկման համար հիմք համարվող փաստաթղթերը (...) կամ կեղծ տվյալներ է մտցնում այդ փաստաթղթերում, որի հետևանքով անհնար է դառնում նույն օրենքով սահմանված կարգով սոցիալական վճարները հաշվարկելը, ապա սոցիալական վճարների օբյեկտները և սոցիալական վճարները հաշվարկում է լիազոր մարմինը` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով:

Հարկային մարմինների կողմից պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարների օբյեկտների և պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարների հաշվարկման կարգը ՀՀ կառավարությունը սահմանել էր 24.11.2005 թվականի թիվ 2094-Ն որոշմամբ, որն ուժը կորցրել է 01.01.2013 թվականին:

Իրավահարաբերության ծագման պահին գործող վերոգրյալ իրավական ակտերի համակարգային վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ այն դեպքերում, երբ ստուգման ժամանակ ապահովադիրը չի ներկայացնում սոցիալական վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերը կամ կեղծ տվյալներ է մտցնում սոցիալական վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, որի հետևանքով անհնար է դառնում օրենքով սահմանված կարգով սոցիալական վճարներ հաշվարկելը, սոցիալական վճարների օբյեկտների և սոցիալական վճարների պարտավորությունների հաշվարկումը կատարվում է հարկային մարմինների կողմից` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող ՀՀ կառավարության 24.11.2005 թվականի թիվ 2094-Ն որոշմամբ հաստատված կարգով:

Վճռաբեկ դատարանի գնահատմամբ վարչական դատավարությունում ապացուցման ընդհանուր կանոններից բխում է, որ հարկային մարմնի կողմից ապահովադրի սոցիալական վճարների օբյեկտները և սոցիալական վճարների պարտավորություններն ինքնուրույն հաշվարկելու լիազորության կիրառմամբ ապահովադրի նկատմամբ լրացուցիչ պարտավորություն առաջադրող վարչական ակտի (մասնավորապես` ստուգման ակտի) վիճարկման հայցի հիման վրա հարուցված գործերով պատասխանող վարչական մարմինը պետք է ապացուցի, ի թիվս այլնի, (1) հարկային մարմնի քննարկվող լիազորության կիրառման համար հիմք հանդիսացող օրենքով նախատեսված իրավիճակներից որևէ մեկի առկայության, (2) ապահովադրի կողմից օրենքով սահմանված որոշակի պարտականությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման, (3) առաջացած իրավիճակի և ապահովադրի կողմից թույլ տրված կոնկրետ արարքի միջև պատճառահետևանքային կապի առկայության, ինչպես նաև (4) ապահովադրի սոցիալական վճարների օբյեկտների և սոցիալական վճարների պարտավորությունների հաշվարկը ՀՀ կառավարության` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող 24.11.2005 թվականի թիվ 2094-Ն որոշմամբ սահմանված կարգով կատարված լինելու փաստական հանգամանքների առկայությունը: Վճռաբեկ դատարանի գնահատմամբ վերոգրյալ հարցերը կազմում են այն էական փաստական և իրավաբանական հանգամանքների ամբողջությունը, որոնք հիմք են իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 3-րդ կետի կիրառմամբ ապահովադրի նկատմամբ լրացուցիչ պարտավորություն առաջադրելու համար:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով վիճարկվող` Տեսչության 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտով հարկային մարմնի կողմից Ընկերության հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները, ինչպես նաև սոցիալական վճարների օբյեկտները և սոցիալական վճարների պարտավորություններն ինքնուրույն հաշվարկելու լիազորության կիրառմամբ Ընկերության նկատմամբ լրացուցիչ պարտավորություն առաջադրելու համար հիմք հանդիսացող վերոգրյալ փաստական և իրավաբանական հանգամանքների ապացուցման համար վկայակոչվել են Ընկերության համակարգիչներից վերցված հաշվապահական ծրագրերի տվյալները, ինչպես նաև համակարգիչներում առկա այլ տեղեկությունները:

Տեսչության 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտի վիճարկման հիմքում Ընկերությունը դրել է նաև այն փաստարկը, որ հաշվապահական ծրագրերի տվյալները կամ այլ տեղեկությունները համակարգիչներից վերցվել են օրենքի խախտմամբ: Բացի այդ, Ընկերությունը վարչական վարույթի ընթացքում չի ծանոթացել նշված տեղեկությունների և տվյալների բովանդակությանը, իսկ Ընկերության համակարգիչները չեն պարունակել ակտով արձանագրված հարկատեսակների մասով որևէ տվյալ կամ տեղեկատվություն: Ըստ Ընկերության` սույն գործով չի ապացուցվել այն հանգամանքը, որ Տեսչության կողմից իր վարչական ակտի հիմքում դրված համակարգչային տվյալներն իրականում պատկանում են (վերաբերում են) Ընկերությանը:

Դատարանն ըստ էության հիմնավոր է համարել վարչական մարմնի կողմից վկայակոչված այն փաստարկը, որ Տեսչության կողմից 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտի հիմքում դրված են Ընկերությունից վերցված համակարգիչներում առկա և Ընկերությանը պատկանող տեղեկությունները` նաև այդ հիմքով մերժելով Ընկերության հայցը:

Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ սույն գործով հաստատվում է այն հանգամանքը, որ Տեսչության կողմից 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտի հիմքում դրված համակարգչային տվյալները պատկանում են Ընկերությանը, քանի որ Ընկերության թվով 6 համակարգիչները (պրոցեսորները) վերցվել են ընկերության տնօրենի ներկայությամբ, ինչի վերաբերյալ 12.07.2011 թվականին կազմվել է համապատասխան արձանագրություն` ստորագրված նաև վերջինիս կողմից, համակարգիչները զննվել են, դրանցում պարունակվող ամբողջ տեղեկատվությունը պատճենահանվել է էլեկտրոնային այլ կրիչի վրա, ինչի վերաբերյալ 14.07.2011 թվականին կազմվել է համապատասխան արձանագրություն: Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը վկայակոչել է ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից տրված փորձագետի եզրակացությունը, որով Ընկերությանը պատկանող թվով 6 համակարգիչներից վերցված տվյալներն ու տեղեկությունները զուտ հաշվապահական և հարկային հաշվառման տեսանկյունից դիտվել են արժանահավատ մասնակիորեն` 307.239.749 ՀՀ դրամ լրացուցիչ հարկային պարտավորության մասով: Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը Տեսչության 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտն անվավեր է ճանաչել մասնակիորեն` 307.239.749 ՀՀ դրամից ավել առաջադրված լրացուցիչ հարկային պարտավորության մասով:

Վերը նշված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո համադրելով սույն գործի փաստերը և գնահատելով ստորադաս դատարանների եզրահանգումների հիմնավորվածությունը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ դրանք անհիմն են հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Տեսչության 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտով հարկային մարմնի կողմից Ընկերության հարկվող օբյեկտները և հարկային պարտավորությունները, ինչպես նաև սոցիալական վճարների օբյեկտները և սոցիալական վճարների պարտավորություններն ինքնուրույն հաշվարկելու լիազորության կիրառմամբ Ընկերության նկատմամբ լրացուցիչ պարտավորություն առաջադրելու համար հիմք հանդիսացող` Ընկերության համակարգիչներում առկա տվյալները, ըստ Կոմիտեի, ձեռք են բերվել Ընկերության թվով 6 համակարգիչներից, որոնք վերցվել են ստուգման շրջանակներում: Մինչդեռ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Ընկերության թվով 6 համակարգիչներն Ընկերությունից վերցնելու, համակարգիչները և դրանցում պարունակվող տեղեկությունները զննելու վերաբերյալ գրավոր փաստաթղթերը, ինչպես նաև ինքնին այդ տեղեկությունները չեն կարող համարվել սույն գործով վիճարկվող ստուգման ակտի իրավաչափությունը հաստատող արժանահավատ ապացույցներ:

Այսպես, ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատարանը նույն օրենսգրքով սահմանված կարգով ձեռք բերված ապացույցների հետազոտման և գնահատման միջոցով պարզում է գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող բոլոր փաստերը:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 26-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաբերելի է այն ապացույցը, որն ավելի կամ պակաս հավանական է դարձնում վեճը լուծելու համար էական նշանակություն ունեցող որևէ փաստի գոյությունը, քան այն կլիներ առանց այդ ապացույցի: Ոչ վերաբերելի ապացույցն անթույլատրելի է:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատարանը, անմիջականորեն գնահատելով գործում եղած բոլոր ապացույցները, որոշում է փաստի հաստատված լինելու հարցը` բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, նախկինում կայացրած որոշումներից մեկով անդրադառնալով վերը նշված նորմերի վերլուծությանը, արձանագրել է, որ դատարանը գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ կայացնելու նպատակով գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող բոլոր փաստերը պարզում է ապացույցների հետազոտման և գնահատման միջոցով: Ապացույցների հետազոտումը դատական ապացույցների անմիջական ընկալումն ու վերլուծությունն է` դրանցից յուրաքանչյուրի վերաբերելիությունը, թույլատրելիությունն ու արժանահավատությունը որոշելու և գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքների առկայությունը կամ բացակայությունը հաստատելու համար դրանց համակցության բավարարությունը պարզելու նպատակով, իսկ ապացույցների գնահատումը ենթադրում է ապացույցների տրամաբանական և իրավաբանական որակում` դրանց վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության և բավարարության տեսանկյունից: Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, մտավոր, տրամաբանական գործունեություն է, որի արդյունքում դատարանի կողմից եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ դատարանը գործն ըստ էության լուծող պատճառաբանված դատական ակտ կայացնելու նպատակով պետք է բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա հիմնված ներքին համոզմամբ գնահատի գործում եղած բոլոր ապացույցները` դրանց վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության և բավարարության տեսանկյունից: Դատարանի կողմից ապացույցների գնահատման արդյունքներն արտացոլվում են դատական ակտի պատճառաբանական մասում, որտեղ դատարանը պետք է մատնացույց անի այն ապացույցները, որոնց վրա կառուցում է իր եզրահանգումներն ու հետևությունները, ինչպես նաև այն դատողությունները, որոնցով հերքվում է այս կամ այն ապացույցը: Դատական ակտը կարող է համարվել պատշաճ կերպով պատճառաբանված միայն այն դեպքում, երբ դրա պատճառաբանական մասում դատարանը ցույց է տվել ապացույցների գնահատման հարցում իր ներքին համոզմունքի ձևավորման օբյեկտիվ հիմքերը (տե՛ս, Ջաջուռի գյուղապետարանն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի և մյուսների թիվ ՎԴ5/0029/05/14 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 27.11.2015 թվականի որոշումը):

Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ վարչական դատավարությունում գործի համար նշանակություն ունեցող փաստերը կարող են հաստատվել բացառապես արժանահավատ ապացույցների միջոցով:

Ապացույցների արժանահավատությունն ապացույցի հատկանիշ է, որը բնութագրում է ապացուցման առարկան կազմող հանգամանքների հավաստիությունն ու հստակությունը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որը գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների վերաբերյալ հավաստի տեղեկություն է բովանդակում: Ապացույցի արժանահավատության ստուգման և գնահատման չափորոշիչները տարբեր են` պայմանավորված հետազոտված ապացույցի տեսակով: Մասնավորապես` գրավոր ապացույցների պարագայում դատարանը նախևառաջ պետք է պարզի այդ ապացուցի համապատասխանությունը տվյալ տեսակի փաստաթղթերին ներկայացվող պահանջներին (տե՛ս, Արմեն Կուրղինյանն ընդդեմ Սեդա Խուրշուդյանի թիվ ԵՇԴ/1342/02/11 քաղաքացիական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 18.07.2014 թվականի որոշումը): Ապացույցի հավաստիության մասին կարելի է դատել` առաջին հերթին ելնելով այդ տեղեկատվության աղբյուրի բնույթից (հատկանիշներից), այսինքն` ապացույցների արժանահավատությունն առաջին հերթին կախված է տեղեկատվության աղբյուրի որակից: Ապացույցների արժանահավատությունը կախված է նաև գործով ձեռք բերված տարբեր ապացույցների` միմյանց համապատասխանությունից, հավաքված և հետազոտված բոլոր ապացույցների ընդհանուր գնահատականից, քանի որ գործով ձեռք բերված և հետազոտված բոլոր ապացույցների գնահատումը միայն կարող է վերհանել ապացույցների միջև եղած հակասությունները և արդյունքում որոշել ապացույցների հավաստիությունը: Այլ կերպ ասած, եթե դատարանի մոտ կասկածներ են առաջանում` կապված ձեռք բերված և հետազոտվող ապացույցների հավաստիության վերաբերյալ, ապա այդ կասկածներն անհրաժեշտ է փարատել տվյալ ապացույցներն այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով (տե՛ս, Զոյա Սիմեոնիդուն ընդդեմ Երևան համայնքի թիվ ՎԴ/10507/05/13 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 27.11.2015 թվականի որոշումը):

«Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» ՀՀ օրենքի իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի «զ» կետի համաձայն` ստուգումն իրականացնող անձինք իրենց լիազորություններն իրականացնելիս իրավունք ունեն` վերցնել փաստաթղթեր, կրկնօրինակներ, լուսապատճեններ, իրեր, փորձանմուշներ և այլ անհրաժեշտ նյութեր, որոնք անմիջականորեն առնչվում են ստուգման նպատակներին և չեն խոչընդոտում տնտեսավարող սուբյեկտի բնականոն աշխատանքին:

«Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» ՀՀ օրենքի իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ստուգման նպատակներին անմիջականորեն առնչվող փաստաթղթեր, իրեր, փորձանմուշներ և այլ անհրաժեշտ նյութեր ժամանակավորապես վերցնելու դեպքում այդ մասին կազմվում է արձանագրություն, որում նշվում է դրանց վերադարձման ժամկետը: Արձանագրության 1 օրինակը հանձնվում է տնտեսավարող սուբյեկտի ղեկավարին կամ նրան փոխարինող անձին:

Իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` հարկերի հաշվարկման հսկողության և գանձման ընթացքում օրենքի խախտմամբ հարկ վճարողների վերաբերյալ ձեռք բերված տեղեկությունները չեն կարող հիմք հանդիսանալ հարկային պարտավորությունների հաշվարկման և գանձման համար:

Իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի համաձայն` որևէ տեղեկություն հիմք չի հանդիսանում հարկ վճարողի հարկային պարտավորության հաշվարկման և գանձման համար, քանի դեռ նա հնարավորություն չի ունեցել ծանոթանալ դրան և տալ համապատասխան բացատրություններ (...):

Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ ստուգման վարույթ իրականացնող վարչական մարմինը կարող է տնտեսավարող սուբյեկտից վերցնել ստուգման նպատակին անմիջականորեն առնչվող փաստաթղթեր, իրեր և այլ անհրաժեշտ նյութեր: Այդ գործողության վերաբերյալ վարչական մարմինը պարտավոր է կազմել արձանագրություն և դրա մեկ օրինակը հանձնել տնտեսավարող սուբյեկտին: Ընդ որում, նշված ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով սահմանված կարգով, ինչը պետք է հաստատվի համապատասխան փաստաթղթի, մասնավորապես` վարույթի մասնակիցների մասնակցությամբ կազմված արձանագրության միջոցով: Բացի այդ, ձեռք բերված ապացույցներում պարունակվող տեղեկությունները կարող են հիմք հանդիսանալ հարկ վճարողի հարկային պարտավորության հաշվարկման և գանձման համար միայն այն դեպքում, երբ վարույթի մասնակիցը հնարավորություն է ունեցել ծանոթանալու դրանց և տալու համապատասխան բացատրություններ:

Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով սույն գործում առկա ապացույցների գնահատմանը` Վճռաբեկ դատարանը նախ արձանագրում է, որ ստուգումն իրականացնող անձինք որպես համակարգիչները վերցնելու իրավական հիմք 12.07.2011 թվականի թիվ 1 արձանագրության մեջ վկայակոչել են տվյալ գործողությունը կատարելու համար ոչ վերաբերելի նորմատիվ իրավական ակտ, այն է` Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 264-րդ հոդվածը: Վճռաբեկ դատարանի գնահատմամբ ստուգումն իրականացնող անձանց կողմից Ընկերության թվով 6 համակարգիչները վերցնելու գործողությունը վերոգրյալ իրավանորմի հիմքով կատարելն իրավաչափ չէ, քանի որ նշված իրավանորմը որևէ առնչություն չի կարող ունենալ «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված կարգով իրականացվող ստուգման վարույթին: Մինչդեռ ստուգման ընթացքում Ընկերության թվով 6 համակարգիչները վերցնելու գործողությունը պետք է կատարվեր «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի «զ» կետի հիմքով:

Երկրորդ` որպես համակարգիչները զննելու իրավական հիմք ստուգումն իրականացնող անձինք 14.07.2011 թվականին կազմված «Համակարգիչների զննում կատարելու վերաբերյալ» արձանագրության մեջ վկայակոչել են «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» ՀՀ օրենքի` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 7-րդ հոդվածը և «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 5-րդ կետը, որի համաձայն` վարչական մարմինը, անհրաժեշտություն դեպքում, կարող է նշանակել նաև ֆիզիկական անձի, տեղանքի, որևէ օբյեկտի կամ առարկայի զննում: Վարչական մարմնի որոշմամբ զննմանը կարող են ներկա գտնվել վարույթի մասնակիցները:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում 14.07.2011 թվականի «Զննում նշանակելու մասին» որոշման 1-ին կետով որոշվել է նշանակել Ընկերությունից վերցված թվով 6 համակարգիչների և նրանցում առկա տեղեկատվության զննում, իսկ 2-րդ կետով որոշվել է զննմանը մասնակից դարձնել Ընկերության կողմից լիազորված ներկայացուցչին: Մինչդեռ վարչական մարմինը չի ներկայացրել որևէ ապացույց այն մասին, որ ձեռնարկվել է համարժեք որևէ միջոց Ընկերության ներկայացուցչին համակարգիչների զննմանը մասնակից դարձնելու ուղղությամբ` բավարարվելով միայն 14.07.2011 թվականի «Համակարգիչների զննում կատարելու վերաբերյալ» և 22.07.2011 թվականի «Էլեկտրոնային փաստաթղթերի զննում կատարելու վերաբերյալ» արձանագրություններում կատարված այն նշումով, որ «զննմանը մասնակցելու համար լիազոր անձ ներկայացնելու նպատակով բազմաթիվ անգամ զանգահարել են Ընկերության տնօրենին և հաշվապահին, սակայն Ընկերությունից որևէ ներկայացուցիչ չի ներկայացել»: Արդյունքում զննումն իրականացվել է հարկային տեսուչների կողմից միակողմանի` առանց ապահովելու Ընկերության ներկայացուցչի մասնակցությունը: Ընդ որում, միակողմանի կազմված արձանագրության մեջ կատարվել է գրառում այն մասին, որ արձանագրությունը տպագրված է ճիշտ, հայտարարություններ չկան, թեև Ընկերության ներկայացուցիչները չէին մասնակցել զննման գործողությանը և չէին էլ կարող անել որևէ հայտարարություն:

Բացի այդ, Ընկերությունում ստուգում իրականացնող անձանց կողմից միակողմանի կազմված 14.07.2011 թվականի «Համակարգիչների զննում կատարելու վերաբերյալ» և 22.07.2011 թվականի «Էլեկտրոնային փաստաթղթերի զննում կատարելու վերաբերյալ» արձանագրություններում հստակ չի նշվել, թե Ընկերությունից վերցված յուրաքանչյուր համակարգչից ինչ ծավալի տեղեկատվություն է պատճենահանվել, չեն նշվել պատճենահանված թղթապանակների և դրանցում առկա ֆայլերի անվանումները, դրանց մեջ ներառված տեղեկատվության տեսակը, դրանց մանրամասն նկարագրությունը: Փոխարենը` նշված արձանագրություններում ընդհանրական կարգով արձանագրվել է, որ համակարգիչներում պարունակվող ամբողջ տեղեկատվության ծավալը կազմում է 188 GB, հայտնաբերվել են 14.203 թղթապանակներ, դրանց մեջ առկա են 245.309 ֆայլեր, որոնք, ըստ վարչական մարմնի, պարունակում են տեղեկություններ Ընկերության տնօրենի կողմից ընկերության դրամարկղից կանխիկ գումարների տրամադրման, Ընկերության փաստացի կատարած ծախսերի և ստացված եկամուտների վերաբերյալ: Այսինքն` նշված արձանագրություններով չի հիմնավորվում, որ գործում առկա կոշտ սկավառակում պարունակվող տվյալները պատկանում են Ընկերությանը, և չի բացահայտվում, թե ինչ բովանդակություն ունեն այդ տվյալները:

Հետևաբար սույն գործով Տեսչության կողմից ներկայացված վերոգրյալ ապացույցներով չի կարող հաստատվել մասնավորապես այն հանգամանքը, որ Ընկերությունը թույլ է տվել իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 3-րդ կետով նախատեսված խախտումներ, որոնք հանգեցրել են Ընկերության` հարկային կամ սոցիալական ապահովության վճարների գծով պարտավորությունները հաշվարկելու անհնարինության: Բացի այդ, Տեսչության կողմից վկայակոչված համակարգչային տվյալների` Ընկերությանը պատկանելու փաստի ապացուցված չլինելու և այդ տվյալների բովանդակությունը գործում առկա գրավոր ապացույցներով ճշգրտված ու հստակեցված չլինելու պայմաններում սույն գործով չի կարող հաստատված համարվել նաև այն հանգամանքը, որ այդ համակարգչային տվյալներն արժանահավատ հիմք են Ընկերության հարկման օբյեկտները և սոցիալական վճարների օբյեկտները որոշելու համար: Ավելին` սույն գործով չի հաստատվում նաև այն, որ Տեսչությունն Ընկերության նկատմամբ լրացուցիչ հարկային պարտավորությունները և սոցիալական ապահովության վճարների գծով լրացուցիչ պարտավորություններն առաջադրել է, համապատասխանաբար, ՀՀ կառավարության` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող 18.09.1998 թվականի թիվ 580 և 24.11.2005 թվականի թիվ 2094-Ն որոշումներով սահմանված կարգով:

Միաժամանակ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել նաև, որ Ընկերության կողմից 2010 թվականի և 2011 թվականի 1-ին եռամսյակի համար շահութահարկի, եկամտահարկի, ավելացված արժեքի հարկի և պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների գծով առանձնապես խոշոր չափերով հարկեր և պարտադիր այլ վճարներ վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դեպքի առթիվ հարուցված քրեական գործի վարույթը կարճվել է մասնավորապես այն պատճառաբանությամբ, որ նախաքննությամբ հնարավոր չի եղել պարզել, թե Ընկերությունից վերցված թվով 6 համակարգիչներում հայտնաբերված տեղեկատվությունն ի՞նչ հիմքով, հատկապես ո՞ր համակարգչում եղած տվյալների և ի՞նչ փաստաթղթերի ուսումնասիրմամբ է ընդունվել որպես հարկման օբյեկտ: Փաստորեն, վերոնշյալ քրեական գործը կարճելու հիմքում ևս դրվել է Ընկերությունից վերցված համակարգչային տվյալների ոչ արժանահավատ լինելու հանգամանքը:

Թեև վերոգրյալ հիմնավորումները Վճռաբեկ դատարանը դիտում է բավարար եզրահանգելու համար, որ ստուգման ընթացքում Ընկերության համակարգիչները վերցնելու, այդ համակարգիչները և դրանցում պարունակվող տեղեկությունները զննելու գործողությունների իրավաչափությունը չի հաստատվում արժանահավատ ապացույցներով, այդուհանդերձ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ նաև այդ գործողությունների ոչ իրավաչափությունը հավաստող ևս մեկ հիմքի:

Այսպես, սույն գործի փաստերից հետևում է, որ Կոմիտեի նախագահի 11.07.2011 թվականի թիվ 1425-Ա հրամանով Ընկերությունում իրականացվող ստուգման ընթացքը կասեցվել է 30 աշխատանքային օրով` 13.07.2011 թվականից մինչև 23.08.2011 թվականը ներառյալ: Այսինքն` 13.07.2011 թվականից մինչև 23.08.2011 թվականը ներառյալ ընկած ժամանակահատվածում Տեսչությունը չուներ Ընկերությունում ստուգողական գործողություններ իրականացնելու լիազորություն: Մինչդեռ Տեսչության հարկային տեսուչները Ընկերությունից վերցված համակարգիչները և դրանցում պարունակվող տեղեկությունները զննության են ենթարկել համապատասխանաբար 14.07.2011 և 22.07.2011 թվականներին: Փաստորեն, Ընկերությունից վերցված համակարգիչները և դրանցում պարունակվող տեղեկությունները զննության են ենթարկվել և դրանց վերաբերյալ համապատասխան արձանագրությունները կազմվել են այն ժամանակ, երբ Ընկերությունում իրականացվող ստուգումը կասեցված է եղել: Հետևաբար Ընկերությունից վերցված համակարգիչները և դրանցում պարունակվող տեղեկությունները զննության ենթարկելու` «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 5-րդ կետով սահմանված վարույթային գործողությունները չեն կարող իրավաչափ համարվել, և դրանց արդյունքում ձեռք բերված փաստական տվյալները չէին կարող դրվել Տեսչության 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտի հիմքում:

Ամփոփելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով պատասխանող վարչական մարմինը` Տեսչությունը, կրելով 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտի ընդունման համար հիմք ծառայած փաստական հանգամանքների ապացուցման բեռը, չի ներկայացրել որևէ արժանահավատ ապացույց, որով կհիմնավորվի Ընկերության թվով 6 համակարգիչները վերցնելու, դրանք զննելու ու ստացված տվյալներն օգտագործելու իրավաչափությունը, ինչի արդյունքում նշված համակարգչային տվյալներն Ընկերությանը պատկանելու փաստը մնում է չապացուցված, որի բացասական հետևանքները ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի ուժով պետք է դրվի վարչական մարմնի վրա: Հետևաբար Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով Տեսչության կողմից ներկայացված ապացույցներով չի հաստատվում Ընկերության նկատմամբ իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառմամբ լրացուցիչ հարկային պարտավորություն, ինչպես նաև իրավահարաբերության ծագման պահին գործող «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 3-րդ կետի կիրառմամբ սոցիալական ապահովության վճարների գծով լրացուցիչ պարտավորություն առաջադրելու համար անհրաժեշտ իրավական և փաստական հանգամանքների առկայությունը: Նման պայմաններում սույն գործով վիճարկվող վարչական ակտը ենթակա է անվավեր ճանաչման ամբողջությամբ, ինչն անտեսվել է Վերաքննիչ դատարանի կողմից:

Նշված պատճառաբանություններով հերքվում են վճռաբեկ բողոքի պատասխանում բերված փաստարկները:

Այսպիսով, սույն վճռաբեկ բողոքի հիմքերի առկայությունը Վճռաբեկ դատարանը համարում է բավարար` ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 150-152-րդ և 163-րդ հոդվածների ուժով Վերաքննիչ դատարանի որոշումը մասնակիորեն բեկանելու համար:

Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով անհրաժեշտ է կիրառել ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով սահմանված` ստորադաս դատարանի դատական ակտը փոփոխելու Վճռաբեկ դատարանի լիազորությունը հետևյալ հիմնավորմամբ.

Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի ողջամիտ ժամկետում իր գործի քննության իրավունք: Սույն գործով վեճի լուծումն էական նշանակություն ունի գործին մասնակցող անձանց համար: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ գործը ողջամիտ ժամկետում քննելը հանդիսանում է Կոնվենցիայի նույն հոդվածով ամրագրված անձի արդար դատաքննության իրավունքի տարր, հետևաբար գործի անհարկի ձգձգումները վտանգ են պարունակում նշված իրավունքի խախտման տեսանկյունից: Տվյալ դեպքում Վճռաբեկ դատարանի կողմից ստորադաս դատարանի դատական ակտը փոփոխելը բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից, քանի որ սույն գործով վերջնական դատական ակտ կայացնելու համար նոր հանգամանք հաստատելու անհրաժեշտությունը բացակայում է:

Դատական ակտը փոփոխելիս Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում սույն որոշման պատճառաբանությունները, ինչպես նաև գործի նոր քննության անհրաժեշտության բացակայությունը:

Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը` Ընկերության վերաքննիչ բողոքը բավարարվելու և Դատարանի վճիռը մասնակիորեն բեկանվելու, փոփոխվելու և հայցը մասնակիորեն բավարարվելու մասով, վճռաբեկության կարգով բողոքարկվել է Կոմիտեի կողմից, սակայն ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի 01.08.2018 թվականի որոշմամբ Կոմիտեի վճռաբեկ բողոքը թողնվել է առանց քննության, և Վերաքննիչ դատարանի որոշումն այդ մասով արդեն իսկ մտել է օրինական ուժի մեջ: Հետևաբար սույն որոշմամբ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանվում է և փոփոխվում միայն Ընկերության վերաքննիչ բողոքը մերժվելու և Դատարանի վճիռն անփոփոխ թողնվելու մասով, քանի որ Ընկերության վճռաբեկ բողոքը բերվել է Վերաքննիչ դատարանի որոշման` իր համար անբարենպաստ մասի դեմ, որն էլ հանդիսացել է սույն գործով վճռաբեկության կարգով վերանայման առարկա:

5. Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները դատական ծախսերի բաշխման վերաբերյալ.

Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ նաև սույն գործով դատական ծախսերի բաշխման հարցին:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատական ծախսերը կազմված են պետական տուրքից և գործի քննության հետ կապված այլ ծախսերից:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` կողմը, որի դեմ կայացվել է վճիռ, կամ որի բողոքը մերժվել է, կրում է Հայաստանի Հանրապետության դատական դեպարտամենտի` վկաներին և փորձագետներին վճարած գումարների հատուցման պարտականությունը, ինչպես նաև մյուս կողմի կրած դատական ծախսերի հատուցման պարտականությունը այն ծավալով, ինչ ծավալով դրանք անհրաժեշտ են եղել դատական պաշտպանության իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար: Դատական պաշտպանության այն միջոցի հետ կապված ծախսերը, որ իր նպատակին չի ծառայել, դրվում են այդ միջոցն օգտագործած կողմի վրա, անգամ եթե վճիռը կայացվել է այդ կողմի օգտին:

Նկատի ունենալով, որ Ընկերությունը վճռաբեկ բողոքի համար վճարել է 20.000 ՀՀ դրամ, և քանի որ վճռաբեկ բողոքը ենթակա է բավարարման, այսինքն` այդ ծավալով վճարված պետական տուրքն անհրաժեշտ է եղել վճռաբեկ բողոք բերող անձի դատական պաշտպանության իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար, ուստի Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Ընկերության կողմից նախապես վճարված պետական տուրքի գումարը ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի հիմքով ենթակա է հատուցման Կոմիտեի կողմից:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 169-171-րդ հոդվածներով, 172-րդ հոդվածի 1-ին մասով` Վճռաբեկ դատարանը

 

ՈՐՈՇԵՑ

 

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Բեկանել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 15.05.2018 թվականի որոշման` ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի խոշոր հարկ վճարողների հարկային տեսչության 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ստուգման ակտի 1-ին կետը` շահութահարկի գծով 91.998.957 ՀՀ դրամ (որից ապառք` 42.856.211 ՀՀ դրամ, տույժեր` 23.429.019 ՀՀ դրամ, տուգանքներ` 25.713.727 ՀՀ դրամ) լրացուցիչ հարկային պարտավորություն առաջադրելու մասով, 3-րդ կետը, 5-րդ կետը` ԱԱՀ-ի գծով 146.936.480 ՀՀ դրամ (որից ապառք` 68.577.675 ՀՀ դրամ, տույժեր` 37.212.201 ՀՀ դրամ, տուգանքներ` 41.146.604 ՀՀ դրամ) լրացուցիչ հարկային պարտավորություն առաջադրելու մասով, ինչպես նաև 15-րդ կետն անվավեր ճանաչելու հայցապահանջը մերժելու մասով ՀՀ վարչական դատարանի 07.06.2017 թվականի վճիռն անփոփոխ թողնելու մասը և այդ մասով փոփոխել այն` «Արայ» ՍՊԸ-ի հայցը` նշված պահանջի մասով, բավարարել. ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի խոշոր հարկ վճարողների հարկային տեսչության 20.11.2013 թվականի թիվ 1000174 ակտի 1-ին կետը` շահութահարկի գծով 91.998.957 ՀՀ դրամ (որից ապառք` 42.856.211 ՀՀ դրամ, տույժեր` 23.429.019 ՀՀ դրամ, տուգանքներ` 25.713.727 ՀՀ դրամ) լրացուցիչ հարկային պարտավորություն առաջադրելու մասով, 3-րդ կետը, 5-րդ կետը` ԱԱՀ-ի գծով 146.936.480 ՀՀ դրամ (որից ապառք` 68.577.675 ՀՀ դրամ, տույժեր` 37.212.201 ՀՀ դրամ, տուգանքներ` 41.146.604 ՀՀ դրամ) լրացուցիչ հարկային պարտավորություն առաջադրելու մասով, ինչպես նաև 15-րդ կետը ճանաչել անվավեր:

2. ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեից հօգուտ «Արայ» ՍՊԸ-ի բռնագանձել 20.000 ՀՀ դրամ` որպես վճռաբեկ բողոքի համար նախապես վճարված պետական տուրքի գումար:

3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, վերջնական է և բողոքարկման ենթակա չէ:

 

Նախագահող Ռ. Հակոբյան

Զեկուցող  Ս. Անտոնյան

Վ. Ավանեսյան

Ա. Բարսեղյան

Մ. Դրմեյան

Ե. Խունդկարյան

Գ. Հակոբյան

Ս. Միքայելյան

Տ. Պետրոսյան

Է. Սեդրակյան

Ն. Տավարացյան

 

 

pin
Վճռաբեկ դատարան
30.11.2018
N ՎԴ/11476/05/13
Որոշում