ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ, ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ, ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԵՎ ՍՊՈՐՏԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՀՐԱՄԱՆ
3 փետրվարի 2025 թվականի N 11-Ն
ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ 5-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆԻ «ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ», 6-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆԻ «ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔՆ ՈՒ ԱՇԽԱՐՀԸ», 7-12-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆՆԵՐԻ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ» ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ ԾՐԱԳՐԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
(1-ին մաս)
i
Ղեկավարվելով «Հանրակրթության մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 30-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով`
Հրամայում եմ
1. Հաստատել հանրակրթական ուսումնական հաստատությունների 5-րդ դասարանի «Իմ հայրենիքը», 6-րդ դասարանի «Իմ հայրենիքն ու աշխարհը», 7-12-րդ դասարանների «Հայաստանի պատմություն» առարկաների ծրագրերը` համաձայն NN 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 հավելվածների:
2. Սույն հրամանն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:
Նախարար` Ժ. Անդրեասյան
2/3/2025
Հավելված 1
ՀՀ կրթության, գիտության,
մշակույթի և սպորտի նախարարի
2025 թվականի փետրվարի 3-ի
N 11-Ն հրամանի
«ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԾՐԱԳԻՐ 5-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆ
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 1 |
|_____________________________________________________________________|
|Ես ապրում եմ լեռնային երկրում |
|Քարտեզն իմ գործիքն է` ժամանակի և տարածության մեջ |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել բնակության վայրը, պետությունը (հայրենիքը), նրա |
|աշխարհագրական դիրքը, սահմանները, պատմաաշխարհագրական միջավայրը |
|ճանաչելու և կիրառելու հմտություն, հոգատար վերաբերմունք սեփական ազգի |
|ու հայրենիքի պատմամշակութային ձեռքբերումների նկատմամբ` նույնացնելով |
|պետությունն ու հայրենիքը: |
|_____________________________________________________________________|
|Ուսումնասիրության հարցեր |
|_____________________________________________________________________|
|Ո՞վ եմ ես ժամանակի և տարածության մեջ, ո՞րն է իմ պետությունը |
|(հայրենիքը): |
|Ի՞նչ է քարտեզը, քարտեզների ի՞նչ տեսակներ կան, որո՞նք են տարբեր |
|քարտեզների առանձնահատկությունները, ինչպե՞ս կիրառել դրանք: |
|Ինչպե՞ս է ձևավորվել տոհմածառը` յուրաքանչյուր ընտանիքի ու ազգի |
|պատմությունը: |
|Արդյո՞ք կարելի է միշտ վստահել քարտեզներին: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Անհատ և պետություն |«Ժամանակ, տեղ, տարածություն», |
| |«Հայրենիք», |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Նկարագրի իր բնակության վայրը, պետությունը (հայրենիքը), նրա |
|աշխարհագրական դիրքը, սահմանները, պատմաաշխարհագրական միջավայրը` |
|նույնացնելով պետությունն ու հայրենիքը: |
|2. Ներկայացնի պետության խորհրդանիշները: |
|3. Մեկնաբանի և կիրառի զանազան քարտեզներ: |
|4. Գնահատի իր ժողովրդի պատմամշակութային ձեռքբերումները: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Ես իմ հայրենիքում. իմ համայնքը, մարզը և երկիրը: Մեր հարևանները: |
|2. Քարտեզների տեսակները: Արդյոք կարևոր են քարտեզները պատմության մեջ:|
|3. Ես ճանապարհորդում եմ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքով: |
|4. Զինանշաններ և դրոշներ` ժամանակակից և պատմական: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|___________________________________|_________________________________|
|. Բնակավայրի քարտեզի ստեղծում |Ժամանակի և տարածություն |
|. Տոհմածառի կազմում |Սովորողներն ուսումնասիրում են |
|. Հայկական լեռնաշխարհի տարածքի` |տարբեր մարդկանց |
|նահանգներ, մայրաքաղաքներ, բերդեր, |ճանապարհորդությունները, |
|ամրոցներ, եկեղեցիներ, լեռներ, լճերի|մարդկության պատմության |
|վերաբերյալ ալբոմի կամ գրքի |շրջադարձային կետերը, ինչպես նաև |
|ստեղծում: |անհատների և քաղաքակրթության |
| |միջև հարաբերությունները, դրանց |
| |փոխկապվածությանը տվյալ անձի, ազգի|
| |և մարդկության տեսանկյունից: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Մաթեմատիկա-մասշտաբ |
|Բնագիտություն-աշխարհագրական օբյեկտների նկարագրություն |
|Մայրենի-տեքստերի ընթերցում` «Հերոդոտոս, Մովսես Խորենացի, Անանիա |
|Շիրակացի, Քսենոփոն, Մարկո Պոլո և այլք»: |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 15, Հ 16, Հ 17, Հ 25, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 2. |
|_____________________________________________________________________|
|Հայերի (իմ) ծագումնաբանությունը. |
|Հայկական լեռնաշխարհի բնակիչների կյանքը, կենցաղն ու ավանդապատումները |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել հայ ժողովրդի ծագումնաբանությունը, մշակույթը, կենցաղը, |
|ավանդապատումները, ծեսերն ու տոները նկարագրելու և վերլուծելու |
|կարողություն: Սերմանել հոգատար վերաբերմունք ու վարքագիծ ազգային |
|հոգևոր և նյութական մշակույթների նկատմամբ: |
|_____________________________________________________________________|
|Ուսումնասիրության հարցեր |
|_____________________________________________________________________|
|Ի՞նչ է մշակույթը, որոնք են մշակույթի տեսակները: |
|Ինչպե՞ս է մշակույթը կերտում մարդու, ազգի ինքնությունը: |
|Արդյո՞ք մշակութային ավանդույթների պահպանումը կարևոր է հասարակության |
|ինքնության զարգացման համար: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Ինքնություն |«Զարգացում» |
| |«Մշակույթ» |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Մեկնաբանի Հայկական լեռնաշխարհի բնակիչների ավանդական զբաղմունքը, |
| առօրյա կյանքն ու կենցաղը, նյութական և հոգևոր մշակույթի |
| բաղադրիչները (մշակույթը և կենցաղը, ազգային տարազը, խոհանոցը, |
| կիրառական արվեստը), ավանդույթները, տոներն ու ծեսերը: |
|2. Վերլուծի հայ ժողովրդի ծագման մասին ավանդապատումները` ներկայացնի |
| դրանց ազդեցությունը իր ինքնության ձևավորման վրա: |
|3. Վերլուծի տեղանքի ու իրադարձությունների, պատմաաշխարհագրական |
| տեղանունների հետ կապված ավանդապատումները: |
|4. Գնահատի ազգային հոգևոր-մշակութային արժեքները` որպես համամարդկային|
| արժեքներ: |
|5. Ներկայացնի Հայաստանի Հանրապետության ազգային փոքրամասնությունների |
| ավանդական մշակույթն ու կենցաղը: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Մշակույթ և կենցաղ. ազգային տարազ, խոհանոց, կիրառական արվեստ: |
|2. Ավանդապատումներ. հայ ժողովրդի ծագում, տեղանք` աշխարհագրական և |
| պատմական վայրեր: |
|3. Ավանդույթներ, ծեսեր, պետական և եկեղեցական տոներ: |
|4. Հայաստանի ազգային փոքրամասնությունների ավանդական մշակույթն ու |
| կենցաղը, ավանդույթներն ու տոները: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|_________________________________|___________________________________|
|. Թղթապանակի ստեղծում կիրառական |Անհատական և մշակութային |
| արվեստի վերաբերյալ |արժեհամակարգ |
|. Սահիկաշարի ստեղծում |Վերլուծի ավանդապատումները, դրանց |
|. Հարցազրույց տատիկների, |ունեցած ազդեցությունը տեղանունների,|
| պապիկների հետ |մեր ազգի ինքնության ձևավորման, |
|. Գրի առնի տեղական ավանդույթներ |հայի տեսակի ձևավորման վրա: |
| ու ավանդապատումներ |Սովորողները ուսումնասիրում են այն |
|. Շաբաթօրյակի կազմակերպում |ուղիները, որոնցով մենք բացահայտում |
| պատմամշակութային և հոգևոր |և արտահայտում ենք գաղափարներ, |
| հուշարձաններում |համոզմունքներ, արժեքներ, |
| |զգացումներ, բնության երևույթներ, |
| |մշակույթի դրսևորումներ, |
| |արժևորում ենք գեղագիտական ճաշակն |
| |ու ստեղծարարությունը: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի-ազգային տոների ու ավանդույթների, կենցաղի նկարագրությունը |
|Արվեստ-տոների բեմադրում, ազգային երգ ու պար |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 15, Հ 16, Հ 17, Հ 25, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________|
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 3. |
|_____________________________________________________________________|
|Քրիստոնեական արժեհամակարգը |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել քրիստոնեության հոգևոր, բարոյական, արժեքային համակարգի |
|հիմունքները ուսումնասիրելու, հոգևոր-ազգային կառույցի դերը |
|հասարակության կյանքում կարևորելու հմտություն, հարգանք սեփական |
|ավանդույթների նկատմամբ: |
|_____________________________________________________________________|
|Ուսումնասիրության հարցեր |
|_____________________________________________________________________|
|Ի՞նչ է քրիստոնեական արժեհամակարգը, ի՞նչ է խորհուրդը: |
|Ինչպե՞ս է ընդունվել քրիստոնեությունը Հայաստանում որպես պետական կրոն: |
|Արդյո՞ք կրոնական բազմազանությունն է տարբերակում ազգերին: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Արժեք |«Հավատք», |
| |«Փոփոխություն», |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Ուսումնասիրի քրիստոնեության հոգևոր, բարոյական, արժեքային |
| համակարգի հիմունքները: |
|2. Նկարագրի պատմական և մշակութային գործիչներին ու նրանց |
| գործունեությունը քրիստոնեության ընդունման և տարածման գործում: |
|3. Մեկնաբանի քրիստոնեական եկեղեցու խորհուրդները: |
|4. Նկարագրի Հայաստանում բնակվող այլ ժողովուրդների կրոնադավանաբանական |
| համակարգերը: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Քրիստոնեական արժեհամակարգ. աստվածաշնչյան առակներ, Նորկտակարանային |
| պատմություններ: |
|2. Քրիստոնեական եկեղեցու խորհուրդները: |
|3. Քրիստոնեության ընդունումը. առաքյալները: |
|4. Հայոց եկեղեցու սրբերը: |
|5. Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ, Ս. Մեսրոպ Մաշտոց: |
|6. Հայաստանում բնակվող ազգային փոքրամասնությունների կրոնամշակութային |
| համակարգերը: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|__________________________________|__________________________________|
|Աղբյուրների ուսումնասիրություն |Ժամանակ և տարածություն |
|Դերային և համագործակցային խաղեր |Գոյությունը լիարժեք ընկալելու |
|Իրավիճակների խաղարկում և |համար անհրաժեշտ է «մոտենալ» |
|քննարկում |տարածությանը և ժամանակին/ տարբեր |
|Բանավեճ |մարդկանց կենցաղ, նրանց |
| |պատմություններ, |
| |ճանապարհորդություններ, մարդկության|
| |պատմության շրջադարձային կետեր, |
| |հայտնագործություններ, գյուտեր, |
| |ինչպես նաև անհատների և |
| |քաղաքակրթության միջև |
| |հարաբերությունները, դրանց |
| |փոխկապակցվածությունը տվյալ անձի, |
| |ազգի և մարդկության տեսանկյունից: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի-ստեղծագործությունների գրական արժեքի գնահատում |
|Արվեստ-մանրանկարչության ուսումնասիրում, երգեր |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 15, Հ 16, Հ 17, Հ 25, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 4 |
|_____________________________________________________________________|
|Իմ հայրենիքի էպոսը` «Սասնա ծռեր» և այլ ժողովուրդների էպիկական |
|պատումները |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել «Սասնա ծռեր» էպոսի և այլ ժողովուրդների էպիկական պատումների|
|օրինակով ազգերի մշակութային առանձնահատկությունները վեր հանելու |
|հմտություն: |
|_____________________________________________________________________|
|Ուսումնասիրության հարցեր |
|_____________________________________________________________________|
|Ի՞նչ է էպոսը, ի՞նչ է ազատությունը, անկախությունը, հավասարությունը: |
|Ինչպե՞ս է էպոսում ներկայացված հայ ժողովրդի մշակութային |
|առանձնահատկությունները: |
|Արդյոք ազատությունն ու անկախությունը կարևոր են պետություն ունենալու |
|համար: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Արժեք |«Մշակույթ», |
| |«Հարաբերություններ», |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Վերլուծի «Սասունցի Դավիթ» էպոսում ներկայացված արժեհամակարգը: |
|2. Համեմատի և հակադրի այլ ժողովուրդների էպոսներում ներկայացված |
| արժեհամակարգը «Սասունցի Դավիթ» էպոսի հետ: |
|3. Տարբերակի էպոսի հերոսների գործունեությունը: |
|4. Մեկնաբանի Էպոսի հերոսների բնավորության գծերը և գնահատի նրանց |
| ազդեցությունը իր վարքի դրսևորման վրա: |
|5. Հետազոտի և բացահայտի սեփական շրջապատում էպոսի «մերօրյա» |
| հերոսներին: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. «Սասունցի Դավիթ» էպոսը: |
|2. Հասարակությունն էպոսում: |
|3. Կերպարներն էպոսում: |
|4. Էպոսի դերը հայրենասիրության և ազգային արժեհամակարգի ձևավորման |
| գործում: |
|5. Այլ ժողովուրդների էպոսները: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|___________________________________|_________________________________|
|Հերոսների կերպարների ուսումնասիրում|Անհատներ և հարաբերություններ |
|Աղբյուրի ուսումնասիրում |Ո՞վ եմ ես: Ո՞վ ենք մենք: |
|Զեկույց |Սովորողներն ուսումնասիրում են |
| |էպոսի հերոսների կյանքը, |
| |համոզմունքները, արժեհամակարգը, |
| |անձնական, ֆիզիկական, մտավոր, |
| |սոցիալական, հոգևոր |
| |առողջությունը, մարդկային |
| |փոխհարաբերությունները, |
| |ընտանիքում, ընկերական շրջապատում,|
| |համայնքում, ինչպես նաև |
| |մշակութային ընդհանրություններն ու|
| |տարբերությունները: Էպոսի |
| |արժեհամակարգերի և իրենց |
| |արժեհամակարգերի համեմատություն են|
| |անում` տեսնելու թե՞ էպոսի որ |
| |հերոսների արժեհամակարգի |
| |կրողներն են: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի - առասպել, էպոս |
|Բնագիտություն - կլիմայի կամ լանդշաֆտի փոփոխություն |
|Մաթեմատիկա - օրացույց` լուսնային, արևային, շաբաթների բաժանում |
|և այլն |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 15, Հ 16, Հ 17, Հ 25, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 5. |
|_____________________________________________________________________|
|Անհատն ու հասարակությունը |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել անհատների դերը հասարակության ձևավորման գործում |
|վերլուծելու, գնահատելու հմտություններ: |
|_____________________________________________________________________|
|Ուսումնասիրության հարցեր |
|_____________________________________________________________________|
|Ի՞նչ գործոններ են ազդում անհատի և հասարակության ձևավորման վրա: |
|Ո՞րն է անհատի ունեցած ազդեցությունը հասարակության վրա: |
|Արդյոք անհատի ազդեցությունը հասարակության վրա միայն դրական է: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Համակեցություն |Փոփոխություն, |
| |Զարգացում |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Ուսումնասիրի անհատի ունեցած ազդեցությունը հայ հասարակության և |
| պետության վրա: |
|2. Վերլուծի անհատի ունեցած դերը հասարակության և պետության զարգացման |
| տարբեր բնագավառներում: |
|3. Գնահատի անհատի ունեցած դերը հասարակության կյանքում` ձևավորելով |
| հարգալից վերաբերմունք նորարարություն արժեհամակարգի վերաբերյալ: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Ո՞վ է անհատը. պետական, քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, մշակութային|
| գործիչ: |
|2. Ինչպես է ձևավորվում հասարակությունը: |
|3. Անհատի դերը հասարակության կայացման գործում: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|___________________________________|_________________________________|
|Պաստառ |Անհատական և մշակութային |
|Հարցում |արժեհամակարգ |
|Թղթապանակ |Սովորողները ուսումնասիրում են այն|
| |ուղիները, որոնցով մենք |
| |բացահայտում և արտահայտում ենք |
| |գաղափարներ, համոզմունքներ, |
| |արժեքներ, զգացումներ, բնության |
| |երևույթներ, մշակույթի |
| |դրսևորումներ, արժևորում ենք |
| |գեղագիտությունը և |
| |ստեղծարարությունը: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի - ստեղծագործությունների գրական արժեքի գնահատում |
|Մաթեմատիկա - հաշվարկներ, խնդիրների ստեղծում |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 15, Հ 16, Հ 17, Հ 25, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
Հավելված 2
ՀՀ կրթության, գիտության,
մշակույթի և սպորտի նախարարի
2025 թվականի փետրվարի 3-ի
N 11-Ն հրամանի
«ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔՆ ՈՒ ԱՇԽԱՐՀԸ» ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԾՐԱԳԻՐ 6-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆ
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 1 |
|_____________________________________________________________________|
|Անցյալի ուսումնասիրման անհրաժեշտությունը և միջոցները |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել պատմություն առարկան, խնդիրները, գործառույթները և |
|ուսումնասիրման եղանակները մեկնաբանելու հմտություն, պատմության |
|ուսումնասիրման անհրաժեշտության գիտակցում: |
|_____________________________________________________________________|
|Հետազոտության հարցը |
|_____________________________________________________________________|
|. Ի՞նչ գործիքներով ենք ուսումնասիրում պատմությունը: |
|. Որո՞նք են պատմության ուսումնասիրման հիմնական հասկացությունները: |
|. Արդյո՞ք պատմության ուսումնասիրման բոլո՞ր աղբյուրներն են հավաստի: |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Ներկայացնի պատմություն առարկան, խնդիրները, գործառույթները և |
| ուսումնասիրման եղանակները: |
|2. Բացատրի պատմական տարբեր եզրույթները` ներկայացնելով դրանց ճիշտ |
| կիրառումը: |
|3. Մեկնաբանի քաղաքակրթությունների ձևավորման, պետությունների |
| առաջացման պայմանները` արժևորելով անկախ և ինքնիշխան պետություն |
| ունենալու կարևորությունը: Համեմատի պետությունների և |
| հասարակությունների զարգացման ուղիները: |
|4. Արժևորի պատմության ուսումնասիրման անհրաժեշտությունը: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Պատմության ուսումնասիրման առարկան, մեթոդները, աղբյուրները, |
| պարբերացումը: |
|2. Քաղաքակրթությունների ձևավորումը, պետությունների առաջացումը: |
|3. Արդյո՞ք բոլոր պետություններն ու հասարակությունները միանման են |
| զարգանում: |
|4. Ինչպե՞ս ենք ուսումնասիրում պատմությունը: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|___________________________________|_________________________________|
|. Աշխատանք սկզբնաղբյուրներով |Օրինաչափություն |
|. Դեպքի ուսումնասիրում |Ի՞նչ եք նկատում: |
|. 3D մոդելով միջավայրի ստեղծում |Ի՞նչն է օրինաչափ: |
|. Տարբեր իրավիճակների | |
| վերլուծություն |Պատճառները, հետևանքները, |
| |ընդհանրությունները, |
| |առանձնահատկությունները դիտարկել |
| |որպես պատմական և հասարակական |
| |երևույթների և |
| |իրադարձությունների |
| |օրինաչափություններ: Կողմնորոշում |
| |ժամանակի և տարածության մեջ |
| |Դիտարկել պատմության շրջադարձային |
| |իրադարձությունները, երևույթները, |
| |ընկերային ու առտնին կյանքն ու |
| |սովորույթները, անհատների, |
| |հասարակությունների և |
| |քաղաքակրթությունների |
| |փոխհարաբերություններն անձի, ազգի |
| |և մարդկության տեսանկյունից: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Աշխարհագրություն - քաղաքակրթությունների զարգացման աշխարհագրական |
|միջավայրի ազդեցությունը |
|Մայրենի, օտար լեզուներ - պատմական տեքստերի ընթերցում |
|Մաթեմատիկա - հաշվարկներ |
|Արվեստ - պատմության արտացոլանքը |
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 10, Հ 12, Հ 15, Հ 17, Հ 25, Հ 26, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 32, Հ 33, |
|Հ 35, Հ 41, Հ 42, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 2. |
|_____________________________________________________________________|
|Նախապատմությունից մինչև պատմություն |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել նախնադարյան հասարակության զարգացման ուղին վերլուծելու և |
|մարդկության պատմության ընթացքում ունեցած ձեռքբերումներն արժևորելու |
|հմտություն: |
|_____________________________________________________________________|
|Հետազոտության հարցը |
|_____________________________________________________________________|
|. Ի՞նչ է նախնադարյան հասարակությունը, ի՞նչ շրջափուլերի է բաժանվում: |
|. Ի՞նչ զարգացում են ապրել մարդն ու մարդկային հասարակությունները |
| նախապատմությունից մինչև վաղ երկրագործական հասարակությունների |
| առաջացումը: |
|. Ինչպե՞ս է նեոլիթյան հեղափոխությունն ազդել մարդու զարգացման վրա: |
|. Արդյո՞ք այսօր կան նախնադարյան հասարակության վերապրումների |
| երևույթներ, օջախներ աշխարհում: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Անհատ |Ժամանակ, տեղ, տարածություն |
| |Պատճառ-հետևանք |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Նկարագրի նախնադարյան հասարակությունները, դրանց առաջացման, |
| ձևավորման և զարգացման գործընթացները, համեմատի և համադրի այդ |
| հասարակություններն արդի հասարակությունների հետ: |
|2. Վեր հանի պատմական զարգացման գործընթացներն ու ձեռքբերումները: |
|3. Ներկայացնի Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակատեղիները, |
| հասարակական կյանքը: |
|4. Վերլուծի պատմական սկզբնաղբյուրները: |
|5. Արժևորի նախնադարյան հասարակության զարգացման ընթացքում ունեցած |
| ձեռքբերումները: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Մարդու ծագումը. հմուտ մարդ, ուղիղ քայլող մարդ, բանական մարդ: |
|2. Մարդը քարե դարում, նեոլիթյան հեղափոխությունը: |
|3. Հասարակության անհամաչափ զարգացման օրինաչափությունները: Պղնձի դար: |
| Բրոնզի դար |
|4. Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակատեղիները: Հասարակական |
| հարաբերություններ, տնտեսություն, մշակույթ, կրոն: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|____________________________________|________________________________|
|Այցելություն պեղավայրեր, թանգարաններ|Համաշխարհայնացում |
|Հնավայրերի ուսումնասիրություն | |
|Պաստառների պատրաստում |Ինչպե՞ս է աշխարհում ամեն ինչ |
|Ժամանակի մեքենա` «Ես ապրում եմ |կապակցված: |
|նախնադարում» շարադրանք |Որո՞նք են համաշխարհայնացման |
| |առավելություններն ու |
| |մարտահրավերները: |
| | |
| |Սովորողները ուսումնասիրում են |
| |մարդու ստեղծած համակարգերի և |
| |համայնքների |
| |փոխկապակցվածությունը, |
| |համաշխարհային և տեղական |
| |գործընթացների |
| |փոխհարաբերությունները, |
| |հնարավորությունները, որոշումների|
| |ազդեցությունը մարդկության և |
| |շրջակա միջավայրի վրա: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Արվեստ - նախնադարյան մարդու կերպարի արտացոլանքը արվեստում, |
|ժայռապատկեր և այլն |
|Մայրենի - գրական ստեղծագործություններ |
|Մաթեմատիկա - զանազան հաշվարկներ, խնդիրների ստեղծում |
|Թվային գրագիտություն |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 10, Հ 12, Հ 15, Հ 17, Հ 25, Հ 26, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 32, Հ 33, |
|Հ 35, Հ 41, Հ 42, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 3 |
|_____________________________________________________________________|
|Ի՞նչ ենք սովորում հնագույն քաղաքակրթություններից և ինչո՞ւ |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել հնագույն քաղաքակրթությունների զարգացման ընթացքն ու |
|ձեռքբերումները վերլուծելու, արդի հասարակությունների վրա դրանց թողած |
|ազդեցությունը գնահատելու հմտություն: |
|_____________________________________________________________________|
|Հետազոտության հարցը |
|. Որո՞նք են հնագույն քաղաքակրթությունների ձեռքբերումները: |
|. Ի՞նչ է քաղաքակրթությունը: Ո՞ր գործոնները նպաստեցին տարբեր |
| քաղաքակրթությունների զարգացմանը: |
|. Արդյո՞ք հնագույն քաղաքակրթությունները ունեցել են որևէ ազդեցություն|
| ժամանակակից քաղաքակրթությունների ձևավորման վրա: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Անհատ և Պետություն |«Կառավարում» |
| |«Համակարգ» |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Վերլուծի աշխարհի և Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն |
| քաղաքակրթությունների ձևավորման ու զարգացման ընթացքը, համեմատի |
| միմյանց հետ: |
|2. Ներկայացնի հնագույն քաղաքակրթությունների ձեռքբերումները քաղաքական,|
| տնտեսական, մշակութային, հասարակական կյանքում: |
|3. Վերլուծի հին քաղաքակրթությունների` մարտահրավերները հաղթահարելու |
| գործընթացները` դիտարկելով դրանք որպես հասարակության զարգացման |
| կարևոր բաղադրիչ: |
|4. Գնահատի հնագույն քաղաքակրթությունների ձեռքբերումները և դրանց |
| թողած ազդեցությունը ժամանակակից քաղաքակրթությունների ձևավորման |
| վրա: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Հնագույն քաղաքակրթությունները: |
|2. Լեզվաընտանիքներ, ժողովուրդներ: |
|3. Գրային համակարգի զարգացումն ու առաջին դպրոցների առաջացումը: |
|4. Հնագույն քաղաքակրթությունների հասարակական կյանքը, մարդկանց |
| զբաղմունքն ու կենցաղը: |
|5. Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն հասարակությունների պատմամշակութային |
| միջավայրը, բնակատեղիները, առևտուրը, հասարակական կյանքը: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|____________________________________|________________________________|
|. Ստեղծել թղթապանակ կամ ամսագիր` |Ժամանակ և տարածություն |
| «Հնագույն քաղաքակրթություններն իմ |Որտե՞ղ և ե՞րբ |
| աչքերով» |Սովորողները ուսումնասիրում են |
|. Արտանկարել հիերոգլիֆներ և |տարբեր մարդկանց կենցաղը, նրանց |
| սեպագրեր |պատմությունները, |
|. Արտանկարել և քանդակել հին |ճանապարհորդությունները, |
| եգիպտական և բաբելական արվեստի |մարդկության պատմության |
| նմուշներ, դիցարանի կերպարներ |շրջադարձային կետերը, |
|. Նկարել դիցարանի կերպարները |հայտնագործությունները, գյուտերը,|
|. Կազմել պատկերազարդ գիրք, որտեղ |ինչպես նաև անհատների և |
| կներառվեն այդ քաղաքակրթությունների|քաղաքակրթությունների միջև |
| բոլոր ձեռքբերումները |հարաբերությունները, դրանց |
|. Ծանոթանալ չինական թեյի, մետաքսի և |փոխկապակցվածությունը տվյալ անձի,|
| ճենապակու մշակույթին, |ազգի և մարդկության |
| նկարչությանը, պոեզիայի նմուշներին,|տեսանկյունից: |
| բժշկությանն և մարտարվեստներին | |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի - գրական ստեղծագործություններ |
|Մաթեմատիկա - հաշվարկներ, խնդիրների ստեղծում |
|Արվեստ - հին աշխարհի քաղաքակրթությունների ընդհանրություններն |
|արվեստում |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 10, Հ 12, Հ 15, Հ 17, Հ 25, Հ 26, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 32, Հ 33, |
|Հ 35, Հ 41, Հ 42, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 4. |
|_____________________________________________________________________|
|Հավատալիքներից մինչև աշխարհի կրոնական ու գիտական ընկալում |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել հավատալիքների և կրոնական համակարգերի ազդեցությունը |
|հասարակությունների զարգացման վրա վերլուծելու հմտություն: |
|_____________________________________________________________________|
|Հետազոտության հարցը |
|_____________________________________________________________________|
|. Որո՞նք են աշխարհի կրոնական հավատալիքները: Ի՞նչ է կրոնը և |
| հավատալիքը: |
|. Ինչպե՞ս է ժամանակի ընթացքում փոխվել հավատալիքների համակարգը: |
|. Ինչպե՞ս է հավատը և կրոնը ազդում մարդու գործունեության վրա: |
|. Ինչպե՞ս են փոխվել մարդու պատկերացումները աշխարհաստեղծման |
| գործընթացների վերաբերյալ` կրոնից մինչև գիտական տեսություն: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Արժեք |«Փոփոխություն», |
| |«Մշակույթ» |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Նկարագրի Հին աշխարհի հավատալիքների համակարգը և դրանց |
| դերակատարումը հին հասարակությունների կյանքում: |
|2. Համեմատի և համադրի տարբեր երկրների և ժողովուրդների հավատալիքները|
| և կրոնական համակարգերը: |
|3. Ուսումնասիրի տարբեր երկրների հավատալիքների համակարգը: |
|4. Հետազոտի մշակութային հավատալիքները, որոնք առկա են իր համայնքում: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Հավատալիքները նախնադարում. մարդու և բնության սերտ կապը: |
|2. Հին աշխարհի հավատալիքներ (դիցարան` հինարևելյան, անտիկ, հայկական):|
|3. Համաշխարհային կրոնները և հավատալիքները: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|____________________________________|________________________________|
|«Ինչպե՞ս է հավատը ազդում |Անհատական և մշակութային |
|հասարակության և մարդու կենսակերպի |արժեհամակարգ |
|վրա» | |
|Ալբոմների, պաստառների ստեղծում |Ո՞րն է ստեղծարարության բնույթը |
|Գրաֆիկական կազմակերպիչներով |և նպատակը: |
|աշխատանք | |
|Դերային խաղեր |Սովորողները ուսումնասիրում են |
| |այն ուղիները, որոնցով մենք |
| |բացահայտում և արտահայտում ենք |
| |գաղափարներ, համոզմունքներ, |
| |արժեքներ, զգացումներ, բնության |
| |երևույթներ, մշակույթի |
| |դրսևորումներ: Արժևորում ենք |
| |գեղագիտությունը և |
| |ստեղծարարությունը: |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Մայրենի, օտար լեզուներ-տեքստերի ընթերցում և մեկնաբանում |
|Արվեստ - հավատալիքների, կրոնի արտացոլանքը արվեստում |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 10, Հ 12, Հ 15, Հ 17, Հ 25, Հ 26, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 32, Հ 33, |
|Հ 35, Հ 41, Հ 42, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
._____________________________________________________________________.
|Թեմա 5. |
|_____________________________________________________________________|
|Նորարարություններն ու գաղափարները փոխում են աշխարհը |
|_____________________________________________________________________|
|Նպատակ |
|_____________________________________________________________________|
|Ձևավորել նորարարությունների և նոր գաղափարների ազդեցությունը |
|հասարակությունների վրա և մարդու կյանքում վերլուծելու և արժևորելու |
|հմտություն: |
|_____________________________________________________________________|
|Հետազոտության հարցը |
|_____________________________________________________________________|
|. Ի՞նչ է նորամուծությունը և գաղափարը: |
|. Ինչպիսի՞ մարտահրավերներ կարող են բերել նորամուծությունները |
| հասարակությանը և անհատին: |
|. Արդյո՞ք նորամուծությունները ազդում են բոլորի վրա: |
|_____________________________________________________________________|
|Հիմնական հասկացություն |Ենթահասկացություն |
|______________________________________|______________________________|
|Արժեք |«Գլոբալ մարտահրավեր», |
| |«Հեռանկար» |
|_____________________________________________________________________|
|Վերջնարդյունք |
|_____________________________________________________________________|
|1. Հետազոտի տարբեր ժամանակներում և հասարակություններում կիրառվող |
| նորարարությունները և նորարար գաղափարները: |
|2. Ուսումնասիրի տարբեր գաղափարները և նորարարությունները, ստեղծի իր |
| տարբերակը: |
|3. Արժևորի այն գաղափարները, որոնք փոխել են իր համայնքը: |
|_____________________________________________________________________|
|Թեմայի բովանդակություն |
|_____________________________________________________________________|
|1. Աշխարհի յոթ հրաշալիքները` նորարարություններ: |
|2. Եգիպտական աստվածակենտրոն քաղաքակրթությունից մինչև Հունաստանի |
| մարդակենտրոն քաղաքակրթություն: |
|3. Անտիկ աշխարհ: Աթենք և Սպարտա. պոլիսի և քաղաքացու գաղափարը, |
| օրենքներ: |
|4. Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքները` մշակութային նորարարության |
| հիմք. հելլենիզմի առաջացումը: |
|5. Նորն ու նորարարությունը Արևելյան հասարակություններում: |
|_____________________________________________________________________|
|Առաջարկվող գործունեության ձևեր |Խաչվող հասկացություններ |
|____________________________________|________________________________|
|. Պաստառ. «Նորարարությունները փոխում|Պատճառ և հետևանք |
| են աշխարհը» |Ի՞նչ եք նկատում: |
|. Բանավեճ` «Ժամանակակից աշխարհի |Ի՞նչն է օրինաչափ: |
| տեխնոլոգիական նորամուծությունները,| |
| առավելություններ և վտանգներ» |Ինչպե՞ս ենք գնահատում այն |
|. Պլատոնի` Ատլանտիդայի մասին լեգենդի|աշխարհը, որտեղ ապրում ենք: |
| ուսումնասիրություն և ժամանակակից |Սովորողները ուսումնասիրում են |
| աշխարհի էկոլոգիական աղետների |բնությունը, դրանց օրենքները, |
| պատճառների քննարկում |փոխազդեցությունը մարդկանց և |
|. Հունական արվեստի հետ ծանոթացում, |բնության միջև, գիտական և |
| որոշ նմուշների` զարդերի, սափորների|տեխնոլոգիական նվաճումների |
| վրա նկարների, քանդակների |ազդեցությունը համայնքի և շրջակա|
| արտապատկերում |միջավայրերի վրա, շրջակա |
|. Հին հունական ողբերգություններից |միջավայրի ազդեցությունը |
| որևէ մեկի կրճատ տարբերակի |մարդկային գործունեության վրա, |
| բեմադրում |շրջակա միջավայրի հարմարեցումը |
|. Վարդան Այգեկցու առակների |մարդու կարիքներին: |
| բեմադրություն | |
|. Սոփեստական բանավեճ որևէ խնդրի | |
| շուրջ` կողմերի դերերի փոփոխությամբ| |
|_____________________________________________________________________|
|Միջառարկայական կապերը թեմայում |
|_____________________________________________________________________|
|Արվեստ - արվեստի տեսակները, նորամուծությունների ազդեցությունը ու |
|պատկերումը արվեստում |
|Մայրենի, օտար լեզուներ - տեքստերի ընթերցում, վերլուծություն |
|Մաթեմատիկա - հաշվարկներ, խնդիրների լուծում |
|_____________________________________________________________________|
|Կապը Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված հիմնական դպրոցի |
|վերջնարդյունքների հետ |
|_____________________________________________________________________|
|Հ 10, Հ 12, Հ 15, Հ 17, Հ 25, Հ 26, Հ 28, Հ 30, Հ 31, Հ 32, Հ 33, |
|Հ 35, Հ 41, Հ 42, Հ 44, Հ 45 |
._____________________________________________________________________.
----------------------------------------------------
ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում