Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ 2014-2025 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo

ՀՀ 2014-2025 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՌԱԶ ...

 

 

040.0442.030414

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

27 մարտի 2014 թվականի N 442-Ն

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 2014-2025 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2008 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 30-Ի N 1207-Ն ՈՐՈՇՈՒՄՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԱԾ ՃԱՆԱՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.

1. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության 2014-2025 թվականների հեռանկարային զարգացման ռազմավարական ծրագիրը` համաձայն հավելվածի:

2. ՈՒժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2008 թվականի հոկտեմբերի 30-ի «Կայուն զարգացման ծրագիրը հաստատելու մասին» N 1207-Ն որոշումը:

3. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2014 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՊՐԻԼԻ 3-ԻՆ

 

Հավելված

ՀՀ կառավարության

2014 թվականի մարտի 27-ի

N 442-Ն որոշման

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 2014-2025 ԹԹ. ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐ

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

 

ՆԱԽԱԲԱՆ

I. ԿԱՅՈՒՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ 1. ԿԶԾ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 2. ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐԸ 2008-2012 ԹԹ. ԵՎ ԿԶԾ-Ի ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ II. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳՐԻ (ՀԶԾ) ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ 3. ՀԶԾ-Ի ԺԱՄԱՆԱԿԱՀԱՏՎԱԾԸ ԵՎ ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 4. ՀԶԾ-Ի ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ, ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԹԻՐԱԽՆԵՐԸ III. ՄԱԿՐՈՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿ 5. 2008-2012 ԹԹ. ՄԱԿՐՈՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՆԵՐԸ 5.1. ԻՐԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ 5.2. ԳՆԵՐ 5.3. ԱՐՏԱՔԻՆ ՀԱՏՎԱԾԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՆԵՐԸ 5.4. ՊԵՏԱԿԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ 6. 2014-2025 ԹԹ. ՄԱԿՐՈՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿԻ ԿԱՆԽԱՏԵՍՈՒՄՆԵՐ 7. ԿԱՆԽԱՏԵՍՈՒՄՆԵՐՈՒՄ ԱՌԿԱ ՌԻՍԿԵՐԸ 7.1. ՌԻՍԿԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 7.2. ՌԻՍԿԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ IV. ՀԶԾ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ 8. ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ «ՇՐՋԱՆԱԿԱՅԻՆ» ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 8.1. ԵՐԿՐԻ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՄՐՑՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ` ՈՐՊԵՍ «ՇՐՋԱՆԱԿԱՅԻՆ» ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՈՒՄԱՐԱՅԻՆ ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆ 8.2. ԳՈՐԾԱՐԱՐ ԵՎ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐ 8.3. ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐԱՑՈՒՄԸ 8.4. ՊԵՏԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ 9. ԱՌԱՆՁԻՆ ՈԼՈՐՏՆԵՐԻՆ ԵՎ ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐԻՆ ՄԻՏՎԱԾ «ՈՒՂՂԱԿԻ» ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 9.1. ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԱՐՏԱՀԱՆՄԱՆ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄԸ 9.2. ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ 9.3. ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ 9.4. ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԳՅՈՒՂԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ 9.5. ՓՈՔՐ ԵՎ ՄԻՋԻՆ ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 10. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՇՈՒԿԱ ԵՎ ԶԲԱՂՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆ 10.1. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՇՈՒԿԱՅԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՆԿԱՐԱԳԻՐԸ 10.2. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՇՈՒԿԱՅԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԿԱՆԽԱՏԵՍՈՒՄՆԵՐԸ 10.3. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՇՈՒԿԱՅԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 10.4. ԶԲԱՂՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՀԱՏՎԱԾՈՒՄ ԵՎ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ 11. ԵՆԹԱԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔՆԵՐ 11.1. ԽՄԵԼՈՒ ՋՈՒՐ 11.2. ՈՌՈԳՈՒՄ 11.3. ՏՐԱՆՍՊՈՐՏ 11.4. ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱ V. ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱՉԱՓ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ 12. ԻՐԱՎԻՃԱԿ ԵՎ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐ 13. ՆՊԱՏԱԿԱԴՐՈՒՄՆԵՐ, ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋՆԱՀԵՐԹՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ VI. ԱՂՔԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱՆՀԱՎԱՍԱՐՈՒԹՅՈՒՆ 14. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԻՃԱԿ ԵՎ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐ 15. ԱՂՔԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԱՆՀԱՎԱՍԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԿՏՐՎԱԾՔՈՎ 16. ԱՂՔԱՏՈՒԹՅԱՆ ԿՐՃԱՏՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿԱԴՐՈՒՄՆԵՐԸ VII. ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 17. ԻՐԱՎԻՃԱԿ ԵՎ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐ 18. ՆՊԱՏԱԿԱԴՐՈՒՄՆԵՐ 19. ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ 19.1. «ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԿԵՆՍԱՄԱԿԱՐԴԱԿԻ ԲԱՐՁՐԱՑՄԱՆՆ ՈՒՂՂՎԱԾ ՆՊԱՍՏՆԵՐԻ» ԾՐԱԳԻՐ 19.2. ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԱՅԼ ԾՐԱԳՐԵՐ 20. ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ VIII. ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՊԻՏԱԼԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ 21. ԱՌՈՂՋԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ 21.1. ԻՐԱՎԻՃԱԿ ԵՎ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐ 21.2. ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՆՊԱՏԱԿԱԴՐՈՒՄՆԵՐ 21.3. ՊԵՏԱԿԱՆ ԾԱԽՍԵՐԻ ԾՐԱԳՐՈՒՄԸ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԻ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԸ 22. ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ 22.1. ԻՐԱՎԻՃԱԿ ԵՎ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐ 22.2. ՆՊԱՏԱԿԱԴՐՈՒՄՆԵՐ 23. ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 23.1. ԻՐԱՎԻՃԱԿ ԵՎ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐ 23.2. ՏԵՍԼԱԿԱՆԸ 23.3. ՆՊԱՏԱԿԱԴՐՈՒՄՆԵՐ 24. ՄՇԱԿՈՒՅԹ 24.1. ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ԵՎ ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 24.2. ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԵՆԹԱԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ ԵՎ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ 24.3. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԿԱՊԵՐԻ ԸՆԴԼԱՅՆՈՒՄ 24.4. ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՀԵՌՈՒՍՏԱՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ IX. ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 25. ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ՈԼՈՐՏԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԵՎ ՆԱԽԱՏԵՍՎՈՂ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

 

X. ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԱՐԴԻԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄ ԵՎ ԱՄՐԱՊՆԴՈՒՄ 26. ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՂ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԻ ՇԱՐԺԸ 2008-2010 ԹԹ. ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԱՐԺԵՔՆԵՐԸ ՄԻՆՉԵՎ 2025 Թ. 27. ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԳՈՐԾԱՌՈՒԹԱՅԻՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐ 27.1. ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ 27.2. ՏԵՍՉԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ՕՊՏԻՄԱԼԱՑՄԱՆ ԾՐԱԳԻՐԸ 28. ՏԵՂԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ԵՎ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ ԳԵՐԱԿԱ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 29. ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ 29.1. ՄԱԿՐՈՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԵՎ ԿԱՆԽԱՏԵՍՈՒՄՆԵՐԻ ՈՐԱԿԻ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ԱՌԱՎԵԼ ՍԵՐՏ ԻՆՏԵԳՐՈՒՄ ՄԺԾԾ ԵՎ ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆԵՐՈՒՄ 29.2. ՀԱՐԿԱԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ ՌԻՍԿԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ԷԱԿԱՆ ԲԱՐԵԼԱՎՈՒՄ 29.3. ԾՐԱԳՐԱՅԻՆ ԲՅՈՒՋԵ 29.4. ՊԵՏԱԿԱՆ ՆԵՐՔԻՆ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՆԵՐՔԻՆ ԱՈՒԴԻՏ 29.5. ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 29.6. ՊԵՏԱԿԱՆ ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԿԱՏԱՐԵԼԱԳՈՐԾՈՒՄ 30. ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ 30.1. ՊԵՏԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԵՐԻ ԲԱՐՁՐԱՑՄԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ 31. ԴԱՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ 31.1. ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ 31.2. ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 31.3. ՆՈՏԱՐԻԱՏ 31.4. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՈԼՈՐՏ 32. ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅՈՒՆ 33. ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱՐԳԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ, ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՀՈՎՄԱՆ ԵՎ ՀԱՆՑԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ 34. ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ 34.1. ԿՈՌՈՒՊՑԻԱՅԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՈՒՄ 34.2. ՔՐԵԱԿԱՆԱՑՈՒՄ 34.3. ԱՌԿԱ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԵՎ ՀԵՏԱԳԱ ԱՆԵԼԻՔՆԵՐԸ XI. ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆԱԿ 35. ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ ԲՅՈՒՋԵԻ ՌԵՍՈՒՐՍԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆԱԿԸ 36. ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ ԲՅՈՒՋԵԻ ԾԱԽՍԵՐԻ ՇՐՋԱՆԱԿԸ 37. ՀՆԱՐԱՎՈՐ ՎԵՐԱԲԱՇԽՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ ՊԱՀԱՆՋ

 

ԱՂՅՈՒՍԱԿՆԵՐ

 

Աղյուսակ 1. ՀԶԾ-ի մակրոտնտեսական շրջանակը. հիմնական ցուցանիշների

կանխատեսում

Աղյուսակ 2. Տնտեսության ոլորտների զարգացման հիմնական ցուցանիշների

կանխատեսում

Աղյուսակ 3. Արտահանման փաստացի կառուցվածքը` ըստ հիմնական ապրանքային

խմբերի 2006-2012 թթ., տոկոս` ընդհանուրի նկատմամբ

Աղյուսակ 4. Զբոսաշրջության ոլորտի զարգացումը 2011-2025 թթ.

Աղյուսակ 5. Գյուղատնտեսությունը և գյուղի զարգացումը 2008-2012 թթ.

Աղյուսակ 6. Գյուղատնտեսություն և գյուղի զարգացում` 2012-2025 թթ.

Աղյուսակ 7. Զբաղվածությունը, գործազրկությունը և աշխատուժի

մասնակցությունը ՀՀ-ում 2012-2025 թթ.

Աղյուսակ 8. Աշխատանքային հարաբերությունները բնութագրող նորմեր

Հայաստանում, ԱՊՀ որոշ երկրներում և Լատվիայում (2011 թ.)

Աղյուսակ 9. Խմելու ջրի մատչելիությունը 2008-2011 թթ., տոկոս

Աղյուսակ 10. Խմելու ջրի համակարգի հիմնական նպատակային ցուցանիշները

Աղյուսակ 11. Ոռոգելի հողատարածքները և մատակարարված ջրի ծավալը

2008-2012 թթ.

Աղյուսակ 12. Ոռոգման ջրի մատակարարման ծառայություններից

բավարարվածությունը 2009-2011 թթ.

Աղյուսակ 13. Ոռոգման համակարգի հիմնական նպատակային ցուցանիշները

Աղյուսակ 14. Պետական բյուջեի ծախսերը ճանապարհային տնտեսությունում

2007-2012 թթ.

Աղյուսակ 15. Տրանսպորտի ոլորտի նպատակային ցուցանիշները

Աղյուսակ 16. Էներգետիկայի ոլորտի նպատակային ցուցանիշները

Աղյուսակ 17. ՀՀ մարզերում և Երևանում արդյունաբերական արտադրանքի

ծավալը բնակչության մեկ շնչի հաշվով, ընթացիկ գներով,

2004-2012 թթ., հազար դրամ

Աղյուսակ 18. ՀՀ մարզերում գյուղատնտեսական համախառն արտադրանքի ծավալը

բնակչության մեկ շնչի հաշվով, ընթացիկ գներով,

2004-2012 թթ., հազար դրամ

Աղյուսակ 19. Հիմնական միջոցների գործարկման, մանրածախ

ապրանքաշրջանառության ու բնակչությանը մատուցված

ծառայությունների միջին ծավալը (բնակչության մեկ շնչի

հաշվով, ընթացիկ գներով) ՀՀ մարզերում և Երևանում,

2004-2012 թթ., և դրանց տարածքային անհամաչափության

բնութագրիչները

Աղյուսակ 20. ՀՀ մարզերում և Երևան քաղաքում 2008-2012թթ. բոլոր

աղբյուրներով 1 շնչի հաշվով իրականացված կապիտալ

ներդրումները (հազ. դրամ) և դրանց տարածքային

անհամաչափության բնութագրիչները

Աղյուսակ 21. Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը միջին

հանրապետականի նկատմամբ ՀՀ մարզերում և Երևան քաղաքում,

2009-2012թթ., տոկոս

Աղյուսակ 22. ՀՀ համայնքների բնութագրերն ըստ մարզերի` 2012 թվականին

Աղյուսակ 23. Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը միջին

հանրապետականի նկատմամբ ՀՀ մարզերում և Երևան քաղաքում`

ըստ զարգացման բազային սցենարի և ըստ տարածքային զարգացման

քաղաքականության նպատակադրումների, տոկոս

Աղյուսակ 24. Բնակչության մեկ շնչի հաշվով միջին ամսական դրամական

եկամուտները 2004-2012 թթ.

Աղյուսակ 25. Բնակչության առանձին խմբերի աղքատության ցուցանիշները

2004-2012թթ.

Աղյուսակ 26. Եկամուտների բաշխման անհավասարության ցուցանիշները

2004-2012 թթ.

Աղյուսակ 27. Աղքատության մակարդակի տարածքային շարժը Հայաստանում

2008-2012 թթ.

Աղյուսակ 28. Աղքատության մակարդակի մարզային շարժը Հայաստանում

2008-2012 թթ.

Աղյուսակ 29. Աղքատության կրճատման հիմնական նպատակային ցուցանիշները

Աղյուսակ 30. Սոցիալական պաշտպանության համակարգի ֆինանսավորման

ցուցանիշները 2010-2014 թթ.

Աղյուսակ 31. Սոցիալական պաշտպանության համակարգի ֆինանսավորման հիմնական

նպատակային ցուցանիշները 2010-2025 թթ.

Աղյուսակ 32. Ընտանիքի կենսամակարդակի բարձրացմանն ուղղված նպաստների

ծրագրի հիմնական ցուցանիշները 2008-2013 թթ.

Աղյուսակ 33. Ընտանիքի կենսամակարդակի բարձրացմանն ուղղված նպաստների

ծրագրի հիմնական նպատակային ցուցանիշները

Աղյուսակ 34. Երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի և մինչև երկու տարեկան

երեխայի խնամքի նպաստի ցուցանիշները 2008-2013 թթ.

Աղյուսակ 35. Համախմբված բյուջեի` կենսաթոշակների գծով ծախսերը

2012-2025 թթ.

Աղյուսակ 36. Հիվանդացության ժամանակ բժշկական խորհրդատվության կամ

բուժման դիմած բնակչության մասնաբաժինը` ըստ բնակության

վայրի և բարեկեցության աստիճանի, տոկոս

Աղյուսակ 37. Համախմբված բյուջեի ծախսերը առողջապահության բնագավառում

2012-2025թթ.

Աղյուսակ 38. Համախմբված բյուջեից կրթությանն ուղղվող ծախսերի շարժը

2008-2013 թթ.

Աղյուսակ 39. Համախմբված բյուջեից կրթությանն ուղղվող ծախսերի կառուցվածքը

2011-2014թթ., հազար դրամ

Աղյուսակ 40. Մեկ աշակերտի և անվճար հիմունքներով սովորող ուսանողի

հաշվով տարեկան պետական ծախսերը 2008-2011 թվականներին

Աղյուսակ 41. Հիմնական դպրոցի ավարտական վկայական ստացածները 2010/11

ուստարում և նրանց հետագա շարժը կրթահամակարգի տարբեր

օղակներում

Աղյուսակ 42. Աշակերտ/ուսուցիչ հարաբերակցությունն ու դասարանների միջին

խտությունը հանրակրթական դպրոցներում 2008-2011 թթ.

Աղյուսակ 43. ՀՀ հանրային կառավարման համակարգը բնութագրող ցուցանիշները

2008-2010 թթ.

Աղյուսակ 44. Հանրային կառավարման հիմնական ցուցանիշների թիրախային

արժեքները 2017, 2021 և 2025 թթ.

Աղյուսակ 45. 2013-2025 թթ. համախմբված բյուջեի ռեսուրսային շրջանակը

Աղյուսակ 46. 2014-2025 թթ. համախմբված բյուջեի ծախսերը` ըստ ծախսերի

գործառական դասակարգման խոշորացված խմբերի

Աղյուսակ 47. Բազային սցենարի համեմատ լրացուցիչ ֆինանսավորման պահանջի

գնահատական` ըստ ծախսային ուղղությունների, տոկոս` ՀՆԱ-ի

նկատմամբ

 

ԳԾԱՆԿԱՐՆԵՐ

Գծանկար 1. Զբաղվածությունը ոչ գյուղատնտեսական հատվածում 2012-2025 թթ.

Գծանկար 2. Արտահանումը, ներմուծումը և ապրանքների ու ծառայությունների հաշվեկշիռը 2006-2012 թթ., տոկոս` ՀՆԱ-ի նկատմամբ

Գծանկար 3. ՀՀ արտահանումը, ներմուծումը և ապրանքների ու ծառայությունների հաշվեկշիռը 2012-2025 թթ. (տոկոս` ՀՆԱ-ի նկատմամբ)

Գծանկար 4. Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքային տարածությունները (հազար հեկտար)

Գծանկար 5. Գյուղատնտեսության ներճյուղային կառուցվածքը, ապրանքայնության մակարդակը և հողերի նպատակային օգտագործման ցուցանիշները 2008-2012թթ.

Գծանկար 6. Աշխատուժի մասնակցության և զբաղվածության մակարդակների շեղումները տրենդից (տոկոս)

Գծանկար 7. Գործազրկության մակարդակը և ոչ ֆորմալ զբաղվածությունը ըստ տարիքային խմբերի 2006 թ. և 2010 թ.

Գծանկար 8. Նվազագույն աշխատավարձի հարաբերակցությունը աղքատության վերին շեմի և միջին աշխատավարձի նկատմամբ (2012-2025 թթ.)

Գծանկար 9. Ընդհանուր աշխատանքային ծախսերում տարբեր տիպի հարկերի և հատկացումների տեսակարար կշիռները որոշ ՏՀԶԿ երկրներում (2010 թ.) և Հայաստանում

Գծանկար 10. Ջրամատակարարման միջին օրական տևողությունը ՀՀ քաղաքներում 2012թ.

Գծանկար 11. Աղքատության և ծայրահեղ աղքատության մակարդակի շարժը Հայաստանում 2004-2012 թթ.

Գծանկար 12. ՀՆԱ-ի և աղքատության մակարդակի շարժը Հայաստանում 2004-2012 թթ.

Գծանկար 13. Բնակչության մեկ շնչի հաշվով միջին ամսական դրամական եկամուտների կառուցվածքը 2004-2012 թթ.

Գծանկար 14. Բնակչության շնչային դրամական եկամտի կառուցվածքը 2004-2012 թթ.` ըստ եկամտային դեցիլների խմբերի, %

Գծանկար 15. Ընտանիքի կենսամակարդակի բարձրացմանն ուղղված նպաստների ծրագրի ազդեցությունը աղքատության և ծայրահեղ աղքատության կրճատման վրա 2008-2012 թթ.

Գծանկար 16. Կենսաթոշակների գծով համախմբված բյուջեի ծախսերը 2008-2011 թթ.

Գծանկար 17. Աշխատանքային և հիմնական թոշակների գծով ԿԶԾ-ի թիրախների ուղղությամբ առաջընթացը

Գծանկար 18. Կենսաթոշակային կուտակային համակարգի ներդրմամբ պայմանավորված պետական ծախսերի գնահատականը (2014-2025 թթ.), տոկոս` ՀՆԱ-ի նկատմամբ

Գծանկար 19. Համախմբված բյուջեի ծախսերը առողջապահության ոլորտում 2009-2012 թթ.

Գծանկար 20. Առողջապահական ծառայությունների սպառումը Հայաստանում, ԵՄ նորանդամ և ԱՊՀ երկրներում (2008-2011 թթ.)

Գծանկար 21. 2002-2012 թթ. Հայաստանում բնակչության մահացությունը` ըստ պատճառների (100000 բնակչի հաշվով)

Գծանկար 22. Հանրային հեռարձակող ընկերությունների եկամուտների կառուցվածքը ԵՄ երկրներում (2006 թ.) և Հայաստանում (2011 թ.)

Գծանկար 23. Համախմբված բյուջեի ծախսերը` ըստ տնտեսագիտական նշանակության (2013-2025 թթ.), տոկոս` ՀՆԱ-ի նկատմամբ

Գծանկար 24. Համախմբված բյուջեի ոչ տոկոսային ծախսերի կառուցվածքը` ըստ ծախսերի գործառական դասակարգման խոշորացված հոդվածների (2013-2025 թթ.), տոկոս` ընդամենը ոչ տոկոսային ծախսերի նկատմամբ

Գծանկար 25. Բազային սցենարի համեմատ` արտաքին աղբյուրներից լրացուցիչ ֆինանսավորման պահանջի գնահատական

Գծանկար 26. Համախմբված բյուջեի հաշվեկշիռ` բազային և լրացուցիչ ֆինանսավորմամբ սցենարներ

Գծանկար 27. Պետական պարտք` բազային և լրացուցիչ ֆինանսավորմամբ սցենարներ, տոկոս` ՀՆԱ-ի նկատմամբ

 

ՆԱԽԱԲԱՆ

 

1. ՀՀ Կառավարությունը վերանայել է 2008 թվականին ընդունված «Կայուն զարգացման ծրագիրը» (ԿԶԾ)` հաշվի առնելով համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամով պայմանավորված զարգացումներն ու նոր իրողությունները:

2. Վերանայված ծրագիրը նպատակ ունի հետճգնաժամային ռազմավարական համակարգված շրջանակ ապահովել Կառավարության քաղաքականությունների ձևավորման համար: Ծրագիրը Կառավարությանը հնարավորություն է ընձեռելու միավորելու ազգային կարողությունները երկրի երկարաժամկետ զարգացման տեսլականի ձևավորման շուրջ` հաշվի առնելով կուտակված փորձը, առկա պայմաններն ու գլոբալ զարգացման մարտահրավերները:

3. Ծրագրի հեռանկարը մինչև 2025 թվականն է: Փաստաթղթում նախանշված են երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման գերակայությունների ընդհանրական համախումբը, նպատակները, զարգացման հիմնական խոչընդոտները և սահմանափակումները, գերակա նպատակներին հասնելու համար անհրաժեշտ առանցքային բարեփոխումներն ու քաղաքականության գործիքները, ինչպես նաև հիմնական ռիսկերը:

4. Կառավարության երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարության գերխնդիրը բնակչության նյութական և ոչ նյութական բարեկեցության շարունակական ավելացումն է:

5. Երկրի զարգացման ներկա փուլի առանձնահատկություններից ելնելով` որակյալ և բարձր արտադրողականություն ապահովող աշխատատեղերի ստեղծման ճանապարհով զբաղվածության ընդլայնումը հռչակված է որպես ծրագրի հիմնական նպատակ:

6. ՀՀ Կառավարության գործողություններն ուղղված են լինելու յուրաքանչյուրի համար սեփական ջանքերով աշխատանքին համապատասխան արդարացի վաստակ ստանալու հնարավորությունների ստեղծմանը: Ծրագրի իրականացումը երաշխավորելու է հասարակության յուրաքանչյուր անդամի` սեփական պետության կողմից պաշտպանված և սոցիալապես ապահովված լինելու անվերապահ ընկալման ամրապնդումը: ՀՀ քաղաքացու անձնական զարգացմանը, մասնագիտական աճին, նրա քաղաքացիական դաստիարակությանն ու մշակույթի մակարդակի ավելացմանն ուղղված գործողությունները լինելու են Կառավարության ուշադրության կենտրոնում` յուրաքանչյուրի մոտ ամրապնդելով հայրենիքում ապրելու նախընտրելիությունը:

7. Ծրագիրը առանձին ոլորտներին առնչվող մանրամասներ չի ներառում, սակայն բավարար ուղենիշեր է ապահովում ոլորտային ծրագրերի մշակման ժամանակ ընդհանուր տրամաբանությամբ առաջնորդվելու համար: Միաժամանակ, փաստաթղթի բաժիններում և ենթաբաժիններում ոլորտային քաղաքականությունները համաչափ մանրամասնությամբ և ընդգրկունությամբ չեն ներկայացված, ինչը հիմնականում պայմանավորված է առանձին ոլորտների յուրահատկություններով: Փաստաթուղթը, այդ առումով, պետք է դիտարկել արդեն իսկ հաստատված ոլորտային ծրագրերի համատեքստում` կախված դրանց ընդունման ժամկետներից, ընդգրկումից և ծրագրված ժամկետային հորիզոնից այնքանով, որքանով դրանք համահունչ են ներկայացված գերակայություններին:

8. Ծրագրի հիմնական առաքելություններից է առաջիկա տարիներին ռազմավարական ուղենիշեր ապահովելը միջնաժամկետ ծախսային ծրագրերի (ՄԺԾԾ) մշակման համար:

9. Ծրագրային ժամանակահատվածում երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման առումով նշանակալի դեր է վերագրվում միջազգային տնտեսական ինտեգրման գործընթացներին: Այս առումով, առաջնային կարևորություն է տրվելու Մաքսային միությանը ՀՀ անդամակցությանն ու միության անդամ երկրների հետ տնտեսական կապերի հետագա զարգացմանն ու խորացմանը: Միաժամանակ, հիմք ընդունելով ընդհանուրը արժեքները, շարունակվելու է ներդաշնակ համագործակցությունը Եվրոպական միության հետ` փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող բոլոր ուղղություններով:

10. Ինչպես Կայուն զարգացման ծրագրի պարագայում, սույն ծրագիրը ևս մշակվել է քաղաքացիական հասարակության ակտիվ մասնակցությամբ: Որդեգրած մոտեցումը ենթադրում է նաև ծրագրի իրականացման ժամանակ սոցիալական գործընկերության և մասնակցային մոնիտորինգի հնարավորության ապահովում և խորացում: Համաձայն ՀՀ Կառավարության և Քաղաքացիական համագործակցության ցանցի (ՔՀՑ) միջև 2013 թ. փետրվարին ստորագրված հուշագրի, ՔՀՑ-ը ներկայացնելու է հանրության առավել լայն շերտերի շահերը ծրագրի իրականացման, մոնիթորինգի և գնահատման, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում վերանայման գործընթացներում: Ծրագրի արդյունավետ իրագործման առումով կարևորվում է ՔՀՑ-ի ներգրավվածությունը պետական կառավարման մարմինների կողմից իրականացվող քաղաքականության մշակման, որոշումների կայացման գնահատման, մոնիտորինգի և վերահսկման աշխատանքներին: Այդ նպատակով պետությունը սատարելու է քաղաքացիական հասարակության մասնակցային ինստիտուտի զարգացմանն ուղղված միջոցառումները և դրա կանոնակարգմանն ուղղված քայլերը: Մասնակցային գործընթացի շրջանակներում ՔՀՑ ինքնակարգավորման սկզբունքով ձևավորելու է կառուցվածքային միավորներ և սահմանելու է դրանց լիազորություններն ու պարտականությունները, իսկ ծրագրի իրականացման համար պատասխանատու պետական կառավարման մարմինները ապահովելու են համագործակցային և թափանցիկ միջավայր:

 

I. ԿԱՅՈՒՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

 

1. ԿԶԾ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

 

11. «Կայուն զարգացման ծրագրում» (ԿԶԾ) առանձնացվել էին երեք խումբ նպատակներ.

1) 2008-2021 թթ. ընթացքում նյութական աղքատության կրճատումը մինչև այն աստիճանը, որ աղքատությունը դադարի երկրի տնտեսական զարգացման հիմնահարց լինելուց, իսկ ծայրահեղ աղքատությունը ընդհանրապես վերացվի որպես սոցիալապես նշանակալի երևույթ:

2) Մարդկային աղքատության հաղթահարումը և մարդկային առաջանցիկ զարգացման ապահովումը, որի արդյունքում երկիրը մի քանի տարվա ընթացքում միջին մարդկային զարգացում ունեցող երկրների խմբից պետք է տեղափոխվեր բարձր մարդկային զարգացում ունեցող երկրների խումբ (1):

_____________________

1) Ըստ ՄԱԶԾ (UNDP) մարդկային զարգացման համաթվի, որը հրապարակվում է Human Development Report տարեկան զեկույցներում

 

3) Տնտեսական զարգացման անհամաչափությունների զսպումը և հետ ընկնող տարածքների առաջանցիկ աճի ապահովումը` համապատասխան տարածքային քաղաքականության մշակման և իրականացման միջոցով:

12. Նշված նպատակներին հասնելու համար ԿԶԾ-ում նախատեսված էին երեք խումբ գերակա ռազմավարություններ.

1) կայուն և արագ տեմպերով տնտեսական աճի ապահովմանն ուղղված տնտեսական քաղաքականություն.

2) բնակչության խոցելի խմբերին (ներառյալ` աղքատները) ուղղված ակտիվ սոցիալական և եկամտային քաղաքականություն.

3) երկրի կառավարման համակարգի արդիականացում, ներառյալ` պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացումը և պետության տրամադրության տակ գտնվող ռեսուրսային փաթեթի առաջանցիկ աճի ապահովումը:

13. ԿԶԾ-ի տնտեսական քաղաքականության գերակայությունները նպատակաուղղված էին արագ, կայուն և աղքատության հաղթահարմանը միտված տնտեսական աճի ապահովմանը և բաժանվում էին երկու խմբի` «շրջանակային» և «ուղղակի» կամ ներդրումային քաղաքականություններ:

14. «Շրջանակային» քաղաքականությունը այնպիսի քաղաքականությունն է, որն ընդհանուր է կարգավորվող ոլորտի բոլոր մասնակիցների համար և որը չի ենթադրում պետական ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործում քաղաքականության նպատակներին հասնելու համար:

15. ԿԶԾ-ի տնտեսական քաղաքականության հիմքում ընկած մոտեցումը ենթադրում էր, որ արագ և կայուն տնտեսական աճի ապահովման համար որոշիչ դեր ունեն այդ աճի միջավայրի (մասնավորապես` գործարար և ներդրումային միջավայրերի) որակը, շուկա մուտք գործելու ազատությունը, տնտեսվարող սուբյեկտների մենաշնորհ կամ գերիշխող դիրքի չարաշահման կանխարգելումը և մրցակցության խրախուսումը, ազատական արտաքին և կայուն ներքին մակրոտնտեսական քաղաքականությունը:

16. «Շրջանակային» տնտեսական քաղաքականության գերակայություններից էին նաև նոր, գիտելիքների վրա հիմնված տնտեսության հիմնական տարրերի և ինստիտուտների ստեղծումն ու ներդրումը, ինչպես նաև երկրի ինստիտուցիոնալ արդիականացումը, որոնք նույնպես կարելի է համարել այն միջավայրը, որում իրականացվում է տնտեսական աճը:

17. «ՈՒղղակի» կամ ներդրումային քաղաքականությունը ենթադրում է պետության ֆինանսական միջամտությունը քաղաքականության նպատակներին հասնելու համար, և այն կրում է միջամտողական (ինտերվենցիոնիստական) բնույթ:

18. ԿԶԾ-ի «ուղղակի» տնտեսական քաղաքականության նպատակն էր պետական ֆինանսական ռեսուրսների հաշվին կամ մասնակցությամբ իրականացնել միայն այն ներդրումները, որոնք ներկայումս և մոտ ապագայում չեն կարող իրականացվել տնտեսության մասնավոր հատվածի կողմից, բայց որոնք անհրաժեշտ են տնտեսական աճի ապահովման համար և նախատեսված են տնտեսության «նեղ» տեղերը վերացնելու կամ դրանց «թողունակությունը» բարձրացնելու համար: Այսինքն` «ուղղակի» քաղաքականության հիմնական գերակայությունները պետական ներդրումներն էին արտադրական ենթակառուցվածքի ոլորտներում:

19. «ՈՒղղակի» քաղաքականության այլ գերակայություն էին «Պետական-մասնավոր գործընկերության» շրջանակներում իրականացվելիք այն ներդրումները, որոնք անհրաժեշտ կհամարվեն օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման, ինչպես նաև զարգացման տարածքային անհամաչափությունների մեղմման նպատակով:

20. Նպատակային սոցիալական քաղաքականությունը, որը ԿԶԾ-ի երկրորդ ռազմավարական գերակայությունն էր, իրենից ներկայացնում էր «ուղղակի» և «շրջանակային» քաղաքականությունների խառնուրդ, որտեղ «ուղղակի» քաղաքականությունը ներկայացվում էր համապատասխան ոլորտի պետական ֆինանսավորման ծավալների առաջանցիկ աճով, իսկ «շրջանակային» քաղաքականությունը ուղղված էր սոցիալական ոլորտի կողմից բնակչությանը տրամադրվող ծառայությունների որակի, պայմանների և մատչելիության աստիճանի էական բարելավմանը:

21. Ակտիվ սոցիալական քաղաքականությունը ծածկում էր հետևյալ ոլորտները`

1) Սոցիալական աջակցություն, որտեղ գերակայություն էին դիտվում ընտանեկան նպաստները` որպես ծայրահեղ աղքատության վերացման հիմնական գործիք: «Շրջանակային» քաղաքականության հիմնական նպատակը եղել է ընտանեկան նպաստների հասցեականության աստիճանի անընդհատ աճը, իսկ «ուղղակիինը»` դրանց հասցնելը աղքատության շեմի մոտ 70 տոկոսին:

2) Սոցիալական ապահովագրություն, որտեղ «ուղղակի» քաղաքականության գերակայությունն էր կենսաթոշակների չափերի կտրուկ աճը, դրանց հավասարեցումը նվազագույն սպառողական զամբյուղին և հետագա առաջանցիկ աճը, իսկ «շրջանակային» քաղաքականությունը պետք է ուղղված լիներ աշխատանքային կենսաթոշակների տեղափոխմանը բյուջե, ինչպես նաև կուտակային կենսաթոշակային համակարգի հիմքերի ստեղծմանը և դրա քայլ առ քայլ ներդրմանը:

3) Սոցիալական ենթակառուցվածքներ, որտեղ «ուղղակի» քաղաքականության գերակայությունն էր հիմնարար սոցիալական ծառայությունների (ներառյալ` կրթության և առողջապահության) պետական ֆինանսավորման ծավալների առաջանցիկ աճը, իսկ «շրջանակային» քաղաքականության հիմնական գերակայությունն էր դրանց մատչելիության, արդյունավետության և տրամադրվող ծառայությունների որակի բարձրացումը` այդ ոլորտների համալիր շարունակական բարեփոխումների միջոցով:

4) Եկամտային քաղաքականություն, որտեղ «ուղղակի» քաղաքականությունը ուղղված պետք է լիներ առաջնային եկամուտների առաջանցիկ աճի ապահովմանը բյուջետային և սոցիալական ենթակառուցվածքների ոլորտներում: «Շրջանակային» քաղաքականության հիմնական գերակայությունն էր նվազագույն աշխատավարձի սահմանման օգտագործումը որպես «աշխատող աղքատների» թվաքանակի էական կրճատման և այդ երևույթի հետագա վերացման հիմնական գործիքներից մեկը:

22. Պետական կառավարման ոլորտի արդյունավետության բարձրացումը կառավարման բոլոր մակարդակներում, որը ԿԶԾ-ի երրորդ ռազմավարական գերակայությունն էր, նույնպես «ուղղակի» և «շրջանակային» քաղաքականությունների խառնուրդ էր, որտեղ «ուղղակի» քաղաքականությունը արտահայտվում էր որպես պետության տրամադրության տակ գտնվող ռեսուրսների ծավալների անընդհատ աճ, իսկ «շրջանակայինը» ներկայացնում էր այն միջոցառումների նկարագրությունը և ցանկը, որի արդյունքում պետք է ապահովվեր այդ աճը, ինչպես նաև էականորեն բարձրացվեր պետության կողմից տրամադրվող ծառայությունների որակը, արդյունավետությունը, մատչելիությունը և քաղաքացիներին հաշվետու լինելու աստիճանը:

23. Պետության տրամադրության տակ գտնվող ռեսուրսների ծավալների աճն ապահովող «շրջանակային» քաղաքականությունը (2) նպատակաուղղված պետք է լիներ հարկային և մաքսային վարչարարության էական բարելավմանը և ստվերային տնտեսության բացահայտմանն ու կրճատմանը:

_______________________

2) Ենթադրվում էր, որ պետության տնօրինության տակ գտնվող ռեսուրսների ծավալների առաջանցիկ աճը (տարեկան ՀՆԱ-ի նկատմամբ 0.3 - 0.4 տոկոսային կետի սահմաններում) պետք է ապահովվեր առանց հարկային բեռի ավելացման:

 

24. Պետական ծախսերի «շրջանակային» քաղաքականությունը նպատակաուղղված էր դրանց բաշխողական և տեխնիկական արդյունավետության աճի ապահովմանը, մասնավորապես` արդյունքների վրա հիմնված և ծրագրային բյուջետավորմանը անցնելու միջոցով:

25. Պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը ուղղված «շրջանակային» քաղաքականության գերակայություններ էին համարվում արդյունավետ հակակոռուպցիոն ռազմավարության մշակումը և ներդնումը, պետության կողմից ընդունվող որոշումների հնարավորինս թափանցիկության և դրանց մշակմանը քաղաքացիական հասարակության ակտիվ մասնակցության ապահովումը, մասնավորապես` էլեկտրոնային կառավարման և տեղեկատվական համակարգերի ներդրման միջոցով` կառավարման բոլոր մակարդակներում (E-կառավարություն, E-կառավարում և այլն):

 

2. ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐԸ 2008-2012 ԹԹ. ԵՎ ԿԶԾ-Ի ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

 

26. Կայուն զարգացման ծրագիրը հաստատվել է ՀՀ Կառավարության 2008 թվականի հոկտեմբերի 30-ի N 1207-Ն որոշմամբ` համաշխարհային ֆինանսական և տնտեսական ճգնաժամի ծավալման սկզբնական ժամանակահատվածում: Ճգնաժամի գործոնը չէր կարող հաշվի առնվել ծրագրի մշակման ժամանակ և դրա ծավալումը 2008-2009 թթ. ամբողջ աշխարհում չէր կարող իր ազդեցությունը չունենալ Հայաստանի տնտեսության վրա և չազդել ԿԶԾ-ի կատարման գործընթացին և դրա ցուցանիշների ապահովմանը: Այսպիսով, ճգնաժամը արդեն իսկ ԿԶԾ-ի վերանայման հիմնական գործոն էր:

27. Ճգնաժամին անմիջապես նախորդող տարիներին (2003 - 2008 թթ.) Հայաստանում ձևավորված տնտեսական աճի մոդելը հիմնված էր արտաքին ֆինանսավորման վրա (օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների, պաշտոնական և ոչ պաշտոնական տրանսֆերտների), որի ծավալները տարեցտարի աճում էին: Դա պատճառ հանդիսացավ երկնիշ տնտեսական աճի պայմաններում ներմուծման առաջանցիկ աճի, ներքին շուկայում տեղական արդյունաբերական արտադրանքի մրցունակության աստիճանի նվազման, ոչ գյուղատնտեսական զբաղվածության աճի բացակայության, ինչպես նաև արտահանման հարաբերական և բացարձակ կրճատման:

28. Արդյունաբերության մրցունակության աստիճանի նվազման և արտահանման հարաբերական անկման պայմաններում երկրի տնտեսական զարգացման հիմնական շարժիչ ուժը դարձան շինարարությունը և ծառայությունների ոլորտը, որոնց գումարային տեսակարար կշիռը ՀՆԱ-ում, 2003 թ. 50.1 տոկոսից աճելով, 2007 և 2008 թվականներին համապատասխանաբար կազմել է 56.4 տոկոս և 59.3 տոկոս: Միևնույն ժամանակ, արդյունաբերության և գյուղատնտեսության գումարային տեսակարար կշիռը, 2003 թ. 44 տոկոսից կրճատվելով, 2008 թ. կազմել է 29.6 տոկոս:

29. Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ արտաքին ֆինանսավորման և դրանով պայմանավորված ներքին պահանջարկի աճի վրա հիմնված տնտեսական աճի մոդելը չի կարող պահպանվել երկարաժամկետ հեռանկարում, ԿԶԾ-ն նախատեսում էր աստիճանական անցում կատարել ապրանքների և ծառայությունների արտահանման առաջանցիկ աճի վրա հիմնված տնտեսական զարգացման մոդելի, որի արդյունքում պետք է աստիճանաբար նվազեր երկրի կախվածությունը արտաքին ֆինանսավորումից և ՀՆԱ-ի ճյուղային կառուցվածքում կրճատվեր շինարարության մասնաբաժինը:

30. 2008թ. սեպտեմբերից ծավալվող համաշխարհային ֆինանսական և տնտեսական ճգնաժամի ազդեցությունը սկսեց Հայաստանում արտահայտվել 2008թ. չորրորդ եռամսյակից (երբ այդ եռամսյակում արտադրված ՀՆԱ-ն 2007թ. համապատասխան ժամանակահատվածի ցուցանիշի համեմատ կրճատվեց 1.2 տոկոսով) և շարունակվեց 2009 թվականին, երբ գրանցվեց ՀՆԱ-ի 14.1 տոկոս անկում: Ճգնաժամը դադարեց 2010թ., երբ համաշխարհային տնտեսությունը, այդ թվում նաև Հայաստանը, որտեղ գրանցվեց 2.2 տոկոս տնտեսական աճ, մտան վերականգնման փուլ:

31. Վերականգնողական աճը շարունակվել է 2011-2013 թթ.: Այսպես` 2011-2013 թ. աճը կազմել է 5.1 տոկոս: Աճը հիմնականում տեղի է ունեցել ծառայությունների (ներառյալ` առևտուրը) (2.2 տոկոսային կետ), գյուղատնտեսության (2.0 տոկոսային կետ) և արդյունաբերության (1.4 տոկոսային կետ) ոլորտների հաշվին: Շինարարությունը շարունակել է բացասական ազդել ՀՆԱ-ի վերականգնման վրա (-1.0 տոկոսային կետ):

32. Միևնույն ժամանակ, տնտեսական ճգնաժամը ի հայտ է բերել նոր գլոբալ մարտահրավերներ, որոնց պայմաններում առաջ է գալիս երկրի երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարության վերանայման անհրաժեշտություն` հետճգնաժամային իրողություններին համապատասխան, որոնցից հիմնականներն են.

1) Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի հետևանքով տնտեսության էականորեն փոխված ճյուղային կառուցվածքը, որտեղ նկատելի կերպով կրճատվել է շինարարության և ավելացել մնացած բոլոր մակրոոլորտների տեսակարար կշիռը: Այն մի կողմից առավել կայուն է` համեմատած նախաճգնաժամային կառուցվածքի հետ, քանի որ ավելի քիչ է կախված արտաքին ֆինանսավորման ծավալներից, իսկ մյուս կողմից` չի կարող ապահովել շատ բարձր աճի տեմպեր զարգացման նախորդ մոդելի պես` շինարարության ծավալների և տնտեսական աճում ներդրման կտրուկ կրճատման պատճառով:

2) 2009-2011թթ. երկրի օտարերկրյա ֆինանսավորման (օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների, մասնավոր տրանսֆերտների և պաշտոնական տրանսֆերտների զուտ հոսքի հանրագումար) ծավալների կտրուկ կրճատումը (մոտ 31 տոկոսով) էականորեն դժվարացնում է 2003-2007թթ. ներքին պահանջարկի աճի վրա հիմնված տնտեսական աճի մոդելի շարունակականությունը ներկայիս պայմաններում:

33. Միևնույն ժամանակ, նոր մարտահրավերներ է առաջ բերում այն հանգամանքը, որ մինչ այժմ տնտեսական աճը Հայաստանում, ըստ էության, չի հանգեցրել ոչ գյուղատնտեսական զբաղվածության ավելացմանը.

1) 1994-2003թթ. վերականգնողական աճի ընթացքում աշխատատեղերի էական կրճատման և կառուցվածքի փոփոխման հիմնական գործոն էր անցումային գործընթացը, որի հետևանքով ստեղծված տնտեսության նոր կառուցվածքը էականորեն ավելի քիչ պահանջարկ է ներկայացրել աշխատատեղերի նկատմամբ, քան վերացվող և վերափոխվող նախկին կառուցվածքը:

2) 2003-2008թթ. տնտեսական արագ աճը նույնպես չի բերել աշխատատեղերի քանակի աճի, քանի որ տնտեսական նոր ոլորտներում այն հիմնականում տեղի էր ունենում արտադրողականության և, հետևաբար, աշխատանքային եկամուտների աճի տեսքով, իսկ հին, ԽՍՀՄ-ից մնացած, ինչպես նաև սոցիալական ենթակառուցվածքի ոլորտներում շարունակվում էր աշխատատեղերի կրճատումը:

3) 2008-2009թթ. տնտեսական ճգնաժամի արդյունքում աշխատատեղերի քանակը կրճատվել է` պայմանավորված նոր ոլորտներում, մասնավորապես` շինարարությունում արտադրության և, հետևաբար, զբաղվածության ծավալների անկմամբ:

34. Առանց աշխատատեղերի քանակի ավելացման տնտեսական աճի հիմնական նախադրյալները և պատճառները Հայաստանում անկախություն ձեռք բերելուց հետո կարելի է բաժանել երկու խմբի.

1) Առաջին, անցումային գործընթացներով պայմանավորված օբյեկտիվ պատճառներ, որոնց ազդեցությունը հետզհետե նվազում է և զարգացման ներկայիս փուլում, երբ հիմնականում ձևավորվել է տնտեսության նոր կառուցվածքը և գործնականում վերափոխվել կամ վերացել են տնտեսության հին, խորհրդային ժամանակի ոլորտները, դրանք արդեն չի կարելի որոշիչ կամ էական համարել:

2) Երկրորդ, աշխատատեղերի ավելացմանը միտված համապատասխան համակարգված քաղաքականության բացակայություն: Աշխատատեղերի ստեղծումը նախորդ ռազմավարական ծրագրերում համարվել է տնտեսական քաղաքականության գերակայություններից մեկը, սակայն համապատասխան «ուղղակի» քաղաքականության գործիքների կիրառումը բացակայել կամ հատվածային է եղել: Մասնավորապես, այդ ռազմավարություններում աշխատատեղերի ստեղծման և գործազրկության կրճատմանը ուղղված քաղաքականությունը հիմնված էր այն ենթադրության վրա, որ այդ ոլորտում պետության դերը պետք է սահմանափակվի գործարարության և ներդրումային միջավայրի բարելավմամբ, ուղղված լինի մրցակցության խրախուսմանը և մենաշնորհ կամ գերիշխող դիրքի չարաշահումների սահմանափակմանը, իսկ պետական ներդրումները` ենթակառուցվածքների պահպանմանը և բարելավմանը: Զբաղվածության ընդլայնմանը նպաստող կարևոր նախադրյալ էր դիտվում նաև պետական կառավարման ոլորտի բարելավումը` ներառյալ պետական կարգավորումների քանակի կրճատումը և պարզեցումը, կոռուպցիայի դեմ պայքարը, պետության կողմից մատուցվող ծառայությունների արդյունավետության և որակի աճը:

35. Այդուհանդերձ, սկսած 2008 թվականից, այդ մոտեցումները զգալիորեն վերանայվել ու ինստիտուցիոնալացվել են և, ի հավելումն գործարար և ներդրումային միջավայրի բարելավմանն ուղղված «շրջանակային» քաղաքականության ու միջոցառումների, պետության կողմից իրականացվել են գործարարության ու առանձին ոլորտների ֆինանսական օժանդակման միջոցառումներ: Միևնույն ժամանակ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում այդ ուղղությամբ իրականացվելիք գործողությունների շրջանակի հստակեցումը շարունակում է մնալ օրակարգում:

36. Նոր ռազմավարական ծրագրի մշակման կարևոր պատճառ է նաև ինչպես տնտեսական քաղաքականության, այնպես էլ դրա գործիքակազմի նկատմամբ տեսակետների փոփոխությունը, որը դրսևորվել է համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ և շարունակվում է մինչ այժմ` հիմնականում շեշտադրելով պետության կարգավորիչ դերի և «ուղղակի» քաղաքականության նշանակության մեծացման կարևորությունը:

 

II. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳՐԻ (ՀԶԾ) ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ

 

3. ՀԶԾ-Ի ԺԱՄԱՆԱԿԱՀԱՏՎԱԾԸ ԵՎ ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

 

37. Ծրագիրը ընդգրկում է 2014-2025 թթ. Ժամանակահատվածը և հանդիսանալու է երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման հիմնական ռազմավարական փաստաթուղթն ու մշակվելիք միջնաժամկետ, ոլորտային և այլ ծրագրային փաստաթղթերի հիմքը:

38. Հանդիսանալով ՀՀ Կառավարության գործունեության առաջնային ուղեցույցը` ՀԶԾ-ն հիմնված է հետևյալ չորս գերակայությունների վրա`

1) Գերակայություն 1. Զբաղվածության ընդլայնումը,

2) Գերակայություն 2. Մարդկային կապիտալի զարգացումը,

3) Գերակայություն 3. Սոցիալական պաշտպանության համակարգի բարելավումը,

4) Գերակայություն 4. Կառավարման համակարգի ինստիտուցիոնալ արդիականացումը:

39. Ծրագրի գործողության առաջին հինգ տարիների ընթացքում զբաղվածության ընդլայնումը կարևորագույն գերակայությունն է` շեշտադրելով որակյալ, բարձր վարձատրվող աշխատատեղերի ստեղծմանն ուղղված գործողությունները (3): ՀՀ Կառավարության գործողություններն ուղղված են լինելու յուրաքանչյուրի համար սեփական ջանքերով աշխատանքին համապատասխան արդարացի վաստակ ստանալու հնարավորությունների ստեղծմանը:

________________________

3) Որակյալ աշխատատեղը ապահովում է զբաղվածի ֆիզիկական և հոգեբանական բարեկեցությունը, ինչպես նաև առաջացնում է աշխատանքից բավարարվածության զգացում:

 

40. Մարդկային կապիտալի զարգացման գործողություններն ուղղված են լինելու առաջնային ծառայությունների ծավալների, որակի և մատչելիության աճին (ներառյալ` առողջապահությունը, կրթությունը, գիտությունը, մշակույթն ու առաջնային ենթակառուցվածքները)` հատուկ շեշտադրելով նաև մարդու և բնության փոխհարաբերություններն ու ներդաշնակ զարգացումը: ՀՀ քաղաքացու անձնական զարգացմանը, մասնագիտական աճին, նրա քաղաքացիական դաստիարակությանն ու մշակույթի մակարդակի ավելացմանն ուղղված գործողությունները լինելու են Կառավարության ուշադրության կենտրոնում` յուրաքանչյուրի մոտ ամրապնդելով հայրենիքում ապրելու նախընտրելիությունը:

41. Սոցիալական պաշտպանության համակարգի բարելավման գործողությունները միտված են լինելու գործող համակարգերի արդյունավետության բարձրացմանը (ներառյալ` հասցեականության և նպատակայնության ավելացումը) և երկարաժամկետ հատվածում ֆինանսական կայունության հիմքերի ստեղծմանը` ապահովելով սոցիալական երաշխիքների համապարփակ տրամադրում, սոցիալական ռիսկերի էական նվազում և աղքատության կրճատում: Միևնույն ժամանակ, գործողություններ են իրականացվելու սոցիալապես անապահով և խոցելի բնակչությանը տրամադրվող սոցիալական աջակցության գերազանցապես դրամական ձևերից միջնաժամկետ հեռանկարում համալիր փաթեթների տրամադրմանն աստիճանական անցում կատարելու ուղղությամբ: Ծրագրի իրականացումը երաշխավորելու է հասարակության յուրաքանչյուր անդամի` հարազատ պետության կողմից պաշտպանված և սոցիալապես ապահովված լինելու կայուն զգացման ամրապնդումը:

42. Երկրի կառավարման համակարգի ինստիտուցիոնալ արդիականացման գործողությունները, ապահովելով որդեգրած հիմնարար քաղաքականությունների շարունակականությունը, միտված են լինելու պետության արդյունավետության աճին, պետության տրամադրության տակ գտնվող ռեսուրսների ընդլայնմանը և նպատակային օգտագործմանը, տրամադրվող ծառայությունների որակի և մատչելիության ավելացմանը, կոռուպցիայի նվազեցմանը, որոշումների ընդունման թափանցիկության և այդ գործընթացներին քաղաքացիական հասարակության մասնակցության աստիճանի մեծացմանը:

 

4. ՀԶԾ-Ի ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ, ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԹԻՐԱԽՆԵՐԸ

 

43. Ծրագրի հիմնական նպատակը զբաղվածության ավելացումն է` որակյալ, բարձր վարձատրվող աշխատատեղերի ստեղծման ճանապարհով:

44. Զբաղվածության ավելացումը լինելու է կայուն տնտեսական աճի ապահովման ուղղությամբ իրականացվելիք քաղաքականության չափելի արդյունք: Ընդ որում, նոր որակյալ աշխատատեղեր ստեղծող կայուն տնտեսական աճ ապահովող քաղաքականությունները կրելու են համակարգային բնույթ, այսինքն` ելնելու են հիմնական նպատակի ապահովման առաջնայնությունից` նպաստելով կամ առնվազն չխոչընդոտելով դրան:

45. Կարևորելով ծրագրի հիմնական նպատակին ուղղված «շրջանակային» քաղաքականությունները` դրանք լրացվելու են աշխատատեղերի ավելացմանն ու գործազրկության կրճատմանը ուղղված ֆինանսական և դրամավարկային գործիքներով:

46. Դրամավարկային քաղաքականության այդ գործիքները ուղղված են լինելու փոխառու միջոցների հասանելիության և մատչելիության աստիճանի բարձրացմանը:

47. Երկրի միջազգային մրցունակության աճին, ինչպես նաև ներդրումային և գործարար միջավայրի բարելավմանը ուղղված «շրջանակային» քաղաքականության հետ մեկտեղ, հատուկ կարևորություն է տրվելու անմիջապես աշխատատեղերի ստեղծմանն ուղղված ժամանակակից արդյունաբերական և արտահանման խրախուսման քաղաքականություններին` միջամտական (ինտերվենցիոնիստական) բնույթ կրող «ուղղակի» բաղադրամասերով:

48. Համապատասխան քաղաքականությունների նախագծման ժամանակ հաշվի են առնվելու աշխատատեղերի ստեղծման ոլորտային առանձնահատկությունները և պայմանները: Մասնավորապես` քաղաքականությունը տարբեր կլինի աշխատատար և ժամանակակից գիտատար ոլորտների համար: Հատուկ շեշտադրվելու են զբաղվածության տարածքային առանձնահատկությունները ևս, որոնք դիտարկվելու են տարածքային զարգացման ուղղակի միջամտության մեխանիզմներում:

49. Ի տարբերություն տնտեսական զարգացման նախորդ փուլերի, երբ տնտեսական աճն ապահովվում էր հիմնականում աշխատանքի արտադրողականության աճի հաշվին, ծրագրվող ժամանակահատվածում իրականացվելիք գործողությունների արդյունքում ակնկալվում է, որ 2014-2025թթ. տնտեսության ոչ գյուղատնտեսական հատվածում տնտեսական աճի յուրաքանչյուր տոկոսային կետի մոտ 4/5-ը կապահովվի աշխատանքի արտադրողականության, իսկ 1/5-ը` զբաղվածության ընդլայնման հաշվին: Ընդ որում, արդյունաբերությունում, որը կլինի զբաղվածության ընդլայնման առանցքային ոլորտներից մեկը, աճին մասնակցության համապատասխան համամասնությունները կկազմեն 3/4 և 1/4:

50. Իրականացվելիք գործողությունների արդյունքում ակնկալվում է ապահովել ոչ գյուղատնտեսական ոլորտում զբաղվածության ավելացման հետևյալ թիրախները`

1) 2017 թվականին` 2012 թվականի համեմատ զբաղվածության ընդլայնում շուրջ 60 հազարով,

2) 2021 թվականին` 2012 թվականի համեմատ զբաղվածության ընդլայնում շուրջ 135 հազարով,

3) 2025 թվականին` 2012 թվականի համեմատ զբաղվածության ընդլայնում շուրջ 220 հազարով:

 

Գծանկար 1. Զբաղվածությունը ոչ գյուղատնտեսական հատվածում 2012-2025 թթ.

_____________________________

ԻՐՏԵԿ - գծանկարը չի բերվում

 

51. Զբաղվածության ընդլայնմանը զուգընթաց, նախատեսվում է ոչ գյուղատնտեսական զբաղվածության ֆորմալության աստիճանի ավելացում, որը 2017 թ. նախատեսվում է հասցնել 78 տոկոսի, 2021 թ.` 80 տոկոսի, իսկ 2025 թ.` 83 տոկոսի` 2011 թ. արձանագրված 73 տոկոսի փոխարեն:

52. Ծրագրային ժամանակահատվածում, զբաղվածության ընդլայնմանը զուգընթաց, տեղի են ունենալու նաև զբաղվածության կառուցվածքի փոփոխություններ (տե՛ս Գծանկար 1)` պայմանավորված այն հանգամանքով, որ զբաղվածության ընդլայնման շուրջ 50 տոկոսը վերագրվում է արդյունաբերությանը և շինարարությանը: Արդյունքում ակնկալվում է, որ 2025թ., 2012 թվականի համեմատ, արդյունաբերության մասնաբաժինը ընդհանուր ոչ գյուղատնտեսական հատվածում զբաղվածության կառուցվածքում կաճի շուրջ 3.5 տոկոսային կետով` կազմելով 22.4 տոկոս, իսկ շինարարության մասնաբաժինը կավելանա 2.5 տոկոսային կետով և 2025 թ. կկազմի շուրջ 12 տոկոս:

53. Արդյունաբերությունում աշխատատեղերի ընդլայնումը ապահովվելու է գերազանցապես որակյալ աշխատատեղերի ստեղծման հաշվին, որոնք տնտեսության կտրվածքով բնութագրվում են միջինից բարձր արտադրողականությամբ և աշխատավարձերով:

54. Շինարարության ոլորտում զբաղվածության ընդլայնումը պայմանավորված կլինի ոլորտում տնտեսական աճի վերականգնմամբ (տարեկան 6.0-6.5 տոկոս միջակայքում), ինչպես նաև զբաղվածության ֆորմալության աստիճանի աճին և ոլորտում ստվերային գործունեության ծավալների կրճատմանը նպաստող «շրջանակային» քաղաքականությամբ:

55. Ինչ վերաբերում է ծառայությունների ոլորտում զբաղվածությանը, ապա այստեղ ևս սպասվում է բացարձակ արտահայտությամբ զբաղվածության ընդլայնում` սակայն ավելի ցածր տեմպերով, որի արդյունքում ծառայությունների ոլորտի մասնաբաժինը ոչ գյուղատնտեսական հատվածի զբաղվածության կառուցվածքում նվազելու է: Զարգացումների նման կանխատեսումները պայմանավորված են այն հանգամանքով, որ ծառայությունների շարքում տնտեսական աճի և զբաղվածության ընդլայնման մեծ պոտենցիալ ունեցող ոլորտների (մասնավորապես` տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ և տուրիզմը սպասարկող ենթակառուցվածքներ) հետ մեկտեղ առկա են ավելցուկային զբաղվածությամբ բնութագրվող ոլորտներ:

56. Զբաղվածության ավելացումը դիտարկելով որպես առաջիկա տարիների սոցիալ-տնտեսական զարգացման հիմնական նպատակ` եկամտային քաղաքականության գործողություններն ու միջոցառումները նախագծվելու են առաջնորդվելով այն տրամաբանությամբ, որ աշխատավարձերի աճը չգերազանցի արտադրողականության աճին` թույլ չտալով միավոր աշխատուժի արժեքի գործակցի (4) ավելացում ծրագրվող ամբողջ ժամանակահատվածում, ինչը մեծ կարևորություն ունի երկրի միջազգային մրցունակության աճի ապահովման առումով:

_______________________

4) Ներկայացնում է աշխատանքի վարձատրությանը ուղղված միջոցների և աշխատանքի արտադրողականությունը բնութագրող ցուցանիշի հարաբերակցությունը:

 

57. Միևնույն ժամանակ, վարվելու է նվազագույն աշխատավարձի առաջանցիկ աճի քաղաքականություն, որի նպատակներից մեկը աշխատող աղքատների թվի կտրուկ կրճատումն է: Վարվելիք քաղաքականության արդյունքում զուտ նվազագույն աշխատավարձի և միջին աշխատավարձի հարաբերակցությունը կտրուկ աճելով` 2014 թ. հասնելու է շուրջ 40 տոկոսի (2012 թ. 26.8 տոկոսի փոխարեն) և պահպանվելու է այդ մակարդակում մինչև 2025 թ.: Նվազագույն աշխատավարձի ծրագրվող բարձրացման պարագայում 2017թ. զուտ նվազագույն աշխատավարձը կկազմի աղքատության վերին շեմի շուրջ 160 տոկոսը, իսկ 2025 թ.` 240 տոկոսը` 2012 թվականի 88 տոկոսի փոխարեն:

 

III. ՄԱԿՐՈՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿ

 

5. 2008-2012 ԹԹ. ՄԱԿՐՈՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՆԵՐԸ

 

58. Մակրոտնտեսական ցուցանիշների փաստացի զարգացումները, մասնավորապես` տնտեսական աճի տեմպերը, զգալիորեն շեղվել են Կայուն զարգացման ծրագրի մակրոտնտեսական ցուցանիշների նախատեսված սցենարից, ինչը մեծապես պայմանավորվել է 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի ազդեցությամբ: Ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ բազմաթիվ այլ երկրներում, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ կանխատեսումների անորոշությամբ պայմանավորված, զարգացման ծրագրերը իրենց տեղը զիջեցին հակաճգնաժամային ծրագրերին: Արդեն 2009 թվականից ոչ միայն Հայաստանում, այլև մի շարք երկրներում ժամանակավորապես դադարեցվեցին շարունակաբար իրականացվող ՄԺԾԾ-ով և երկարաժամկետ զարգացման ծրագրերով առաջնորդվելու սկզբունքի կիրառությունը: Եթե նախկինում միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունները կարճաժամկետ տնտեսական կանխատեսումները տարվա ընթացքում վերանայել են ընդամենը 1-2 անգամ, ապա 2009 թ. այդ կազմակերպությունները իրենց կանխատեսումները վերանայել են բազմիցս (5):

_______________________

5) Օրինակ` ԱՄՀ կողմից հրապարակվող «Համաշխարհային տնտեսական հեռանկարները - World Economic Outlook» տեղեկագրում 2008թ. դեկտեմբերից մինչև 2009թ. հունիս 4 անգամ փոփոխվել են Եվրոմիության տնտեսական աճի/անկման ցուցանիշները:

 

59. Համաշխարհային տնտեսական վիճակի էական վատթարացումը հատկապես բացասական ազդեցություն ունեցավ բաց տնտեսություն ունեցող երկրների, այդ թվում` Հայաստանի վրա: Հայաստանում համեմատաբար ավելի խորը անկման հիմնական պատճառը դեռևս 2000 թվականից ՀՀ-ում արձանագրվող տնտեսական աճի կառուցվածքային առանձնահատկություններն էին, այն է` 2000-2008 թվականներին տնտեսական բարձր աճն արդյունք էր ոչ արտահանելի հատվածի և, հատկապես` շինարարության ճյուղի աննախադեպ աճի, ինչը ՀՀ ներհոսող կապիտալ հոսքերի կտրուկ ավելացման և շինարարության ոլորտում այդ միջոցների կենտրոնացման արդյունք էր: Դրա վկայությունն է, որ 2009 թվականին արձանագրված 14.1% անկման 10.5 տոկոսային կետը բաժին էր ընկնում շինարարության ոլորտին: Սակայն կարևոր է այն հանգամանքը, որ չնայած 2009 թվականին արձանագրված խորը անկմանը, հետճգնաժամային ժամանակահատվածում, շնորհիվ կոորդինացված դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականությունների, հնարավոր եղավ խուսափել մակրոտնտեսական վիճակի ապակայունացումից` արդեն 2010-2013 թվականներին տնտեսությունում արձանագրվեցին տնտեսական աճի միտումներ: Հատկանշական է, որ էական բարելավում է նկատվել նաև տնտեսական աճի կառուցվածքում` հօգուտ արտահանելի հատվածի մեծացման, ինչը տնտեսական ապագա աճի ձևավորմանը կհաղորդի նոր որակ` կայունություն: Այնուամենայնիվ, պետք է նկատի ունենալ, որ ճգնաժամից և տնտեսական աճի բարձր մակարդակներից հետո Հայաստանի տնտեսությունը բնականորեն կտեղափոխվի որոշակիորեն ավելի ցածր տնտեսական աճի դաշտ, որը սակայն կլինի ավելի որակյալ և կայուն ցնցումների (շոկերի) նկատմամբ, ինչը շատ կարևոր է` հաշվի առնելով ներկայումս համաշխարհային տնտեսության զարգացման անորոշությունները:

60. Տնտեսության զարգացման վերոնշյալ առանձնահատկություններն իրենց արտացոլումն են գտել ինչպես տնտեսության տարբեր հատվածների զարգացումներում, այնպես էլ իրականացված մակրոտնտեսական քաղաքականության ուղղություններում:

 

5.1. ԻՐԱԿԱՆ ՀԱՏՎԱԾ

 

61. Նախաճգնաժամային ժամանակահատվածում 2003-2008թթ. ՀՀ-ում արձանագրվել է միջինում տարեկան 12% տնտեսական աճ` որին մասնակցում էին տնտեսության բոլոր հիմնական ճյուղերը, սակայն հիմնական նպաստումը ՀՆԱ-ին բերել էր տնտեսության ոչ արտահանելի հատվածը (6), ինչը նշված տարիներին կազմել է միջինում 8.3%: Արդյունքում, 2003-2008 թթ. ընթացքում ՀՆԱ-ի կառուցվածքում զգալիորեն մեծացել է տնտեսության ոչ արտահանելի հատվածի դերը` ՀՆԱ-ի շուրջ 47%-ից դառնալով 59%: Սակայն ճգնաժամի ընթացքում և հետագա տարիներին տնտեսության կառուցվածքը ճշգրտվել է` հօգուտ տնտեսության արտահանելի հատվածի: 2009 թ. արձանագրվել է Հայաստանի տնտեսության աննախադեպ բարձր` 14.1% անկում, իսկ այնուհետև` 2010-2013թթ., տնտեսությունում արձանագրվել են աճի ցուցանիշներ` միջինում 4.4%, որը լինելով համեստ` որակապես տարբերվում էր նախաճգնաժամային փուլի զարգացումներից և բնութագրվում տնտեսության կառուցվածքի համեմատաբար բարձր բազմազանեցմամբ (դիվերսիֆիկացմամբ):

______________________

6) Այստեղ` ծառայությունների և շինարարության ոլորտները:

 

62. Այսպես, շինարարության ճյուղի կշիռը ՀՆԱ-ում մեծացավ և 2008 թ. կազմեց 25.3%` առաջանցիկ աճելով (2003-2008թթ.` միջինում 26%-ով) ՀՆԱ-ի նկատմամբ: Շինարարության աննախադեպ աճը նախաճգնաժամային ժամանակահատվածում պայմանավորված էր հիմնականում մասնավոր ներդրումների` հատկապես բնակարանային շինարարության ծավալների աճով: Վերջինիս հիմնական պատճառը եղել է արտերկրից դրամական փոխանցումների և, զուգահեռաբար, բնակչության խնայողությունների` նախորդ տարիների համեմատ ավելի բարձր տեմպով աճը (7): Բնականաբար, 2009 թվականին դրամական փոխանցումների էական կրճատման ազդեցությամբ շինարարության ճյուղը խոշոր` 41.6% անկում արձանագրեց: Ճգնաժամից հետո շինարարության ճյուղը չվերականգնեց իր երբեմնի բարձր մակարդակը և 2013թ. զարգացումներով դեռևս շարունակում է անկում ապրել: Այսպես` 2010-2013 թվականներին ճյուղը միջինում նվազել է տարեկան 4.2%-ով: Արդյունքում` շինարարության մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում 2013թ. կազմել է 10.3%: Սակայն հատկանշական է, որ ճգնաժամից հետո` չնայած մասնավոր բնակարանաշինության անկմանը, իրական հատվածին ուղղվող արտադրողական շինարարության մասնաբաժինը բարելավվել է և աճի միտումներ արձանագրել:

_________________________

7) Դրամական փոխանցումների բարձր աճի տեմպերը նշված ժամանակահատվածում հանգեցրին «Հոլանդական հիվանդության» դրսևորման: Դրամական փոխանցումների անընդմեջ աճի արդյունքում իրական արդյունավետ փոխարժեքը արժևորվեց` նվազեցնելով արտահանման մրցունակությունը: Արդյունքում մեծացավ ոչ արտահանելի ճյուղերի` շինարարության և ծառայությունների եկամտաբերությունը, որտեղ և հոսեցին ներդրումները:

 

63. Ծառայությունների մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում 2008թ. կազմել է 33.7 տոկոս` պայմանավորված նախորդ հինգ տարիներին ծառայությունների նկատմամբ բարձր պահանջարկով, որը արդյունք էր եկամուտների բարձր աճի: Նախաճգնաժամային ժամանակաշրջանում (2003-2008 թթ.) ոլորտի միջին աճի տեմպը կազմել է 12.2%, որը հիմնականում պայմանավորվել էր ոչ արտահանելի ենթաճյուղերի` առևտրի, տրանսպորտի և կապի, ինչպես նաև ֆինանսական միջնորդության աճով: Ծառայությունների անկումը ճգնաժամի ընթացքում համեմատաբար համեստ էր` 3.3% և հիմնականում կրում էր առևտրի, տրանսպորտի և կապի ենթաճյուղերի ազդեցությունը: 2010-2013թթ. ծառայությունները աճել են միջինում 5.1%-ով` հանդես գալով որպես ՀՆԱ շարժիչ ուժերից մեկը: 2010-2013թ. նույնպես ծառայությունների աճը պայմանավորվել է վերոնշյալ ենթաճյուղերով, սակայն նախաճգնաժամային ժամանակաշրջանի համեմատությամբ նվազել է առևտրի դերը և փոքր-ինչ բարելավվել արտահանմամբ պայմանավորված ծառայությունների մասնակցությունը ծառայությունների աճին:

64. Արդյունաբերության ճյուղը 2008 թ. ՀՆԱ կառուցվածքում ամենափոքր մասնաբաժինն ուներ (միջին աճը 2003-2008 թթ. կազմել է 3.8%), որը արդյունք էր մի շարք գործոնների: Նախ` տնտեսության վերելքի ժամանակաշրջանում 2006 թվականին արդյունաբերության ճյուղը 2.5% անկում ունեցավ, ինչի հիմնական պատճառը էլեկտրաէներգիայի, գազի, ջրի և գոլորշու արտադրության ծավալների 11% անկումն էր, ինչպես նաև մշակող արդյունաբերության ենթաճյուղերի, մասնավորապես` քիմիական արդյունաբերության, ադամանդագործության և ծխախոտի արտադրության ծավալների կրճատումը: Բացի այդ, արդյունաբերության ճյուղի աճը այդ ողջ ժամանակահատվածում զսպվել է արտահանման անբարենպաստ գնային միջավայրի պատճառով: Ճգնաժամի ընթացքում արդյունաբերության ճյուղը 6.9% անկում ապրեց` հիմնականում պայմանավորված համաշխարհային և ներքին պահանջարկի նվազման արդյունքում սննդամթերքի և շինանյութերի արդյունաբերության կրճատմամբ: Ճգնաժամից հետո արդյունաբերության աճին նպաստել են սննդամթերքի և խմիչքների, ինչպես նաև հանքագործական արդյունաբերության և մետաղագործության աճը, որը կրում էր Կառավարության կողմից իրականացված հակաճգնաժամային քաղաքականության, արտահանման համար համեմատաբար շահեկան գնային միջավայրի ձևավորման (թե՛ փոխարժեքի, թե՛ հումքային ապրանքների միջազգային գների իմաստով) և թե համաշխարհային տնտեսության վերականգնման ազդեցությունը: Հատկանշական է, որ կայուն զարգացման ծրագրով ՀՆԱ-ում արդյունաբերության նախատեսված 14.2% մասնաբաժնի փոխարեն, 2011թ. արդյունաբերության մասնաբաժինը դարձել է 17.1%` 2013թ. հասնելով 17.4%-ի:

65. Գյուղատնտեսության մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում 2008 թվականին փոքր էր և գերազանցում էր միայն արդյունաբերությանը: Նախորդող ժամանակաշրջանում ճյուղի աճը (2003-2008 թթ. միջինը` 7.4%) արդյունք էր ոլորտում ինտենսիվության աճի և բնակլիմայական բարենպաստ պայմանների: Ճգնաժամի ընթացքում գյուղատնտեսությունը միակ ճյուղն էր, որ աճի ցուցանիշ էր արձանագրել (6%): Սակայն 2010թ. բեկումնային դարձավ գյուղատնտեսության համար` պայմանավորված անբարենպաստ բնակլիմայական պայմաններով, որի արդյունքում (հիմնականում բուսաբուծության ենթաճյուղի հաշվին) ճյուղը 16% անկում արձանագրեց: 2011թ. ճյուղը սկսեց վերականգնվել բնակլիմայական բարենպաստ պայմանների և Կառավարության կողմից իրականացված մի շարք ծրագրերի ազդեցությամբ (8)` ամենամեծ նպաստը ունենալով տնտեսական աճին: Ճյուղում աճը շարունակվել է նաև 2012-2013թթ., երբ ոլորտում ստեղծված ավելացված արժեքը տարեկան աճել է միջինում 8.8%-ով: Կայուն զարգացման ծրագրով ՀՆԱ-ում գյուղատնտեսության համար նախատեսված 14.2% մասնաբաժնի փոխարեն, 2011թ. գյուղատնտեսության մասնաբաժինը դարձել է 20.3%:

__________________________

8) 2010 - 2011 թվականներին Կառավարությունը ձեռնարկեց վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման, գյուղատնտեսական մթերքների իրացման շղթայի ապահովման, ցորենի և գարու սերմնաբուծության և սերմնարտադրության, օրգանական գյուղատնտեսության զարգացման, տեղական կենսապարարտանյութերի զարգացման, գյուղատնտեսական տեխնիկայի վերազինման ծրագրեր:

 

66. Վերոնշյալ մինչճգնաժամային զարգացումների ներքո, շինարարության ճյուղի առաջանցիկ աճը և ծառայությունների ճյուղի մեկնարկային բարձր մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում հանգեցրել էին ՀՆԱ-ում արդյունաբերության և գյուղատնտեսության ճյուղերի տեսակարար կշիռների նվազմանը: Ճգնաժամից հետո տնտեսության կառուցվածքը փոխվեց: Նախկինում տնտեսական աճի հիմնական շարժառիթ հանդիսացող ճյուղը` շինարարությունը, կրճատեց և շարունակում է կրճատել իր մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում: Արդյունքում` 2010-2013թթ. մեծացել է ավելի հեռանկարային և արտահանման ներուժ ունեցող ճյուղերի մասնակցությունը ՀՆԱ-ի ստեղծմանը, իսկ շինարարության մասնաբաժինը 2008 թվականի համեմատ նվազել է 15 տոկոսային կետով և կազմել ՀՆԱ-ի 10.3%-ը:

67. Տնտեսական բարձր աճով և արտերկրից ստացվող դրամական փոխանցումների խոշորածավալ հոսքերով պայմանավորված` մինչճգնաժամային ժամանակահատվածում տնտեսության սպառման և խնայողությունների հարաբերակցություններում տեղաշարժեր էին արձանագրվել, ազգային խնայողությունները ավելանում էին, որոնց զգալի մասը, հիմնականում, շրջանցելով ֆինանսական հատվածը, վերածվում էր ներդրումների: Այս պարագայում աճում էր հատկապես մասնավոր ներդրումների ծավալը, այդ թվում` բնակարանային շինարարության ոլորտում: Արդյունքում 2008թ. ներդրումների և ազգային խնայողությունների տեսակարար կշիռը ՀՆԱ-ում բարձրացավ` կազմելով համապատասխանաբար 41% և 32%: Ճգնաժամի ընթացքում ներդրումների կշիռը ՀՆԱ-ում կտրուկ իջավ` պայմանավորված հիմնականում մասնավոր դրամական փոխանցումների նվազմամբ, իսկ ազգային խնայողությունները նվազեցին ավելի մեծ չափով: 2010-2013 թվականներին ներդրումները շարունակեցին կրճատվել` զուգակցվելով մասնավոր բնակարանաշինության ծավալների անկմամբ:

68. Տնտեսության զարգացման նշված միտումներով պայմանավորված` մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն դոլարային արտահայտությամբ 2008թ. կազմեց 3606 ԱՄՆ դոլար` 2002 թ. 740 ԱՄՆ դոլարի փոխարեն: Սակայն 2009թ. այն կտրուկ նվազեց, իսկ հետճգնաժամային ժամանակահատվածում սկսեց աստիճանաբար վերականգնվել` 2013թ. կազմելով 3,447 ԱՄՆ դոլար:

 

---------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
27.03.2014
N 442-Ն
Որոշում