Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ-ՈՒՄ ԻՆՏԵՆՍԻՎ ԱՅԳԵԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

Ստորագրման ամսաթիվ
ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ-ՈՒՄ ԻՆՏԵՆՍԻՎ ԱՅԳԵԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ, ԱՐԴԻԱԿԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ԵՎ ՈՉ ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

 

3 հունիսի 2021 թվականի N 927-Լ

 

i

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԻՆՏԵՆՍԻՎ ԱՅԳԵԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ, ԱՐԴԻԱԿԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ԵՎ ՈՉ ԱՎԱՆԴԱԿԱՆ ԲԱՐՁՐԱՐԺԵՔ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԽԹԱՆՄԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ 2021-2023 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ԾՐԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2019 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՐՏԻ 29-Ի N 361-Լ, 2019 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՊՐԻԼԻ 4-Ի N 362-Լ ԵՎ 2019 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՐՏԻ 7-Ի N 212-Լ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԱԾ ՃԱՆԱՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

 

 

i

Հիմք ընդունելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 146-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 28-րդ հոդվածի 4-րդ մասը և 37-րդ հոդվածի 1-ին մասը` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.

1. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետությունում ինտենսիվ այգեգործության զարգացման, արդիական տեխնոլոգիաների ներդրման և ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի արտադրության խթանման պետական աջակցության 2021-2023 թվականների ծրագիրը` համաձայն հավելվածի:

i

2. Ուժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2019 թվականի մարտի 29-ի «Հայաստանի Հանրապետությունում խաղողի, ժամանակակից տեխնոլոգիաներով մշակվող ինտենսիվ պտղատու այգիների և հատապտղանոցների հիմնման համար պետական աջակցության ծրագիրը հաստատելու մասին» N 361-Լ, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2019 թվականի մարտի 7-ի «Ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման համաֆինանսավորման ծրագիրը հաստատելու մասին» N 212-Լ և Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2019 թվականի ապրիլի 4-ի «Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսությունում կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման համար տրամադրվող վարկերի տոկոսավճարների սուբսիդավորման ծրագիրը հաստատելու մասին» N 362-Լ որոշումները:

i

3. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում 2021 թվականի օգոստոսի 1-ից, բացառությամբ որոշման 2-րդ կետի, որն ուժի մեջ է մտնում 2022 թվականի հունվարի 1-ից:

(3-րդ կետը փոփ. 22.07.2021 թիվ 1194-Լ որոշում)

(որոշումը փոփ. 22.07.2021 թիվ 1194-Լ որոշում)

 

Հայաստանի Հանրապետության

    փոխվարչապետի պաշտոնակատար    Տ. Ավինյան

 

2021 թ. հունիսի

Երևան

 

Հավելված

ՀՀ կառավարության

2021 թվականի հունիսի 3-ի

N 927-Լ որոշման

 

ԾՐԱԳԻՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԻՆՏԵՆՍԻՎ ԱՅԳԵԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ, ԱՐԴԻԱԿԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ՆԵՐԴՐՄԱՆ ԵՎ ՈՉ ԱՎԱՆԴԱԿԱՆ ԲԱՐՁՐԱՐԺԵՔ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԽԹԱՆՄԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ 2021-2023 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ

 

1. ԾՐԱԳՐԻ ՆԿԱՐԱԳԻՐԸ

 

1. Հայաստանի Հանրապետությունում ինտենսիվ այգեգործության զարգացման, արդիական տեխնոլոգիաների ներդրման և ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի արտադրության խթանման պետական աջակցության 2021-2023 թվականների ծրագրի (այսուհետ` ծրագիր) իրականացումը պայմանավորված է հանրապետությունում այգիների տարածքների և արտադրվող արտադրանքի, ոչ ավանդական բարձրարժեք գյուղատնտեսական արտադրանքի ծավալների ավելացման, արտադրված արտադրանքի որակի և արտաքին շուկայում մրցակցային դիրքերի բարելավման, ճյուղի ինտենսիվացման, հողային և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, բնակլիմայական աղետների հետևանքով առաջացող վնասների կանխարգելման անհրաժեշտությամբ:

2. Ծրագրի հիմնական նպատակն է ժամանակակից տեխնոլոգիաներով մշակվող խաղողի, ինտենսիվ պտղատու այգիների, հատապտղանոցների հիմնման, ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակման, ինչպես նաև ոռոգման արդիական համակարգերի և կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման պետական աջակցության միջոցով`

1) խթանել ժամանակակից, բարձր բերքատվությամբ այգիների հիմնումը և այդ եղանակով պտղաբուծության և խաղողագործության զարգացումն ու արդյունավետության բարձրացումը.

2) ավելացնել մրցունակ խաղողի, պտղի և հատապտղի արտադրության և արտահանման ծավալները.

3) խթանել ոչ ավանդական բարձր արժեք ապահովող մշակաբույսերի արտադրությունը.

4) նվազեցնել կարկտահարության և այլ բնակլիմայական գործոններով պայմանավորված ռիսկերը.

5) նպաստել ջրային ռեսուրսների խնայողաբար և արդյունավետ օգտագործմանը.

6) մեղմել կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը և նպաստել հարմարվողականության մակարդակի բարձրացմանը.

7) նպաստել գյուղատնտեսությունում տնտեսավարողների եկամուտների ավելացմանը:

3. Ծրագիրը նախատեսվում է իրականացնել 2021-2023 թվականներին և ընդգրկելու է Հայաստանի Հանրապետության ամբողջ տարածքը:

4. Ծրագրով նախատեսվում է խթանել տարեկան շուրջ 500 հա խաղողի, ինտենսիվ պտղատու այգիների և հատապտղանոցների հիմնումը, տարեկան շուրջ 300 հա տարածքում ոռոգման արդիական համակարգերի և (կամ) ջրավազանների կառուցում (ջրավազանի կառուցումը դիտարկվում է յուրաքանչյուր 1 հա տարածքի ոռոգման համար), տարեկան շուրջ 200 հա տարածքում կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրումը, ինչպես նաև 2022 թվականին շուրջ 50 հա, 2023 թվականին շուրջ 100 հա ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակումը:

5. Ծրագիրն իրականացվելու է երկու բաղադրիչով` վարկերի տոկոսադրույքների մասնակի սուբսիդավորման և ծախսերի մասնակի փոխհատուցման միջոցով:

6. Ծրագրի մասնակիցներն են`

1) ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք, անհատ ձեռնարկատերերը (այսուհետ` շահառու).

2) առևտրային բանկերը կամ վարկային կազմակերպությունները (այսուհետ` Ֆինանսական կառույցներ), որոնք բավարարում են ծրագրի պահանջներին և սույն ծրագրի պայմաններին համապատասխան վարկ են տրամադրում շահառուներին.

3) Հայաստանի Հանրապետության էկոնոմիկայի նախարարությունը (այսուհետ` նախարարություն).

4) նախարարության «Գյուղական տարածքների տնտեսական զարգացման ծրագրերի իրականացման գրասենյակ» պետական հիմնարկի գյուղական ֆինանսավորման կառույցը (այսուհետ` ԳՖԿ):

7. Ծրագրի շրջանակում նույն հողամասի վրա նույն աշխատանքների իրականացման համար շահառուները չեն կարող օգտվել գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացվող պետական աջակցության այլ ծրագրերից:

8. Յուրաքանչյուր շահառու նույն հողամասի վրա նույն աշխատանքներն իրականացնելու նպատակով կարող է օգտվել 5-րդ կետում նշված պետական օժանդակության միայն մեկ բաղադրիչից:

9. Յուրաքանչյուր շահառուի կողմից`

1) հիմնվող այգիների տարածքների հանրագումարը վարկերի տոկոսադրույքների մասնակի սուբսիդավորման դեպքում չի կարող գերազանցել 200 հա-ը, իսկ ծախսերի մասնակի փոխհատուցման դեպքում` 10 հա-ը.

2) մշակվող ոչ ավանդական մշակաբույսերի տարածքների հանրագումարը վարկերի տոկոսադրույքների մասնակի սուբսիդավորման դեպքում չի կարող գերազանցել 30 հա-ը.

3) առանց այգեհիմնման ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման դեպքում տարածքների հանրագումարը վարկերի տոկոսադրույքների մասնակի սուբսիդավորման դեպքում չի կարող գերազանցել 100 հա-ը (նաև ջրավազանների կառուցման համար), իսկ ծախսերի մասնակի փոխհատուցման դեպքում (միայն ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման համար)` 10 հա-ը.

4) առանց այգեհիմնման կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման դեպքում տարածքների հանրագումարը վարկերի տոկոսադրույքների մասնակի սուբսիդավորման դեպքում չի կարող գերազանցել 100 հա-ը:

10. Ծրագրի շրջանակում տրամադրված պետական օժանդակության միջոցով չի նախատեսվում հողի, ինչպես նաև այգեհիմնման, մշակաբույսերի մշակման և հետագա խնամքի նպատակով գյուղատնտեսական տեխնիկայի և ինքնագնաց միջոցների ձեռքբերումը, ինչպես նաև 11-րդ կետում նշված խորհրդատվական ծառայության համար վճարումների կատարումը:

11. Ծրագրի այգեհիմնման բաղադրիչով մասնակցության նախապայման է համարվում այգեհիմնման ժամանակահատվածում և հաջորդող 3 տարիների համար շահառուի և խորհրդատվական ծառայություն մատուցողի միջև կնքված ու նախարարություն և (կամ) Ֆինանսական կառույցին ներկայացված պայմանագիրը: Ընդ որում, խորհրդատվություն տրամադրող անձը պետք է ունենա բարձրագույն ագրոնոմիական կրթություն և համապատասխան ոլորտի աշխատանքային փորձ, կամ գործունեության տվյալ տեսակով զբաղվելու իրավունքը հավաստող միջազգային կամ այլ փաստաթղթեր: Սույն կետում նշված պայմանագիրը լուծվելու դեպքում շահառուն 10 աշխատանքային օրվա ընթացքում այլ խորհրդատվական ծառայություն մատուցողի հետ կնքում է նոր պայմանագիր, որն ուժի մեջ մտնելու պահից 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում ներկայացնում է նախարարություն և (կամ) ֆինանսական կառույցին:

12. Ծրագրի շրջանակում շահառուն պարտավոր է`

1) այգեհիմնումն իրականացնել N 1 աղյուսակում նշված 1 հա այգում տնկիների նվազագույն թվից ոչ պակաս քանակի տնկիներով.

2) այգեհիմնումն իրականացնել ցածրաճ (թզուկային և կիսաթզուկային, թույլ աճող) պատվաստակալների վրա պատվաստված սորտերի տնկիներով (խաղողի այգիների դեպքում այս պահանջը պարտադիր չէ).

3) այգեհիմնման և (կամ) ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման և (կամ) ջրավազանների կառուցման դեպքում ապահովել ջրային ռեսուրսների հասանելիությունը, և այգիներում պարտադիր ներդնել ոռոգման արդիական համակարգեր (կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրումը և ջրավազանների կառուցումը պարտադիր չէ).

4) այգեհիմնումն ավարտել վարկային կամ փոխհատուցման պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելու պահից առավելագույնը 2 տարվա ընթացքում: Ընդ որում, գարնանն այգետնկումը պետք է կատարվի մինչև հունիսի 1-ը, իսկ աշնանը` մինչև դեկտեմբերի 1-ը.

5) ոչ ավանդական մշակաբույսերի մշակությունն ավարտել վարկային պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելու պահից առավելագույնը 1 տարվա ընթացքում (ծնեբեկի դեպքում հիմնական աշխատանքներն ավարտել առավելագույնը 2 տարվա ընթացքում).

6) ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրումը և (կամ) ջրավազանի կառուցումը և (կամ) կարկտապաշտպան ցանցի ներդրումն ավարտել վարկային կամ փոխհատուցման պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելու պահից առավելագույնը 1 տարվա ընթացքում.

7) այգեհիմնմանը հաջորդող 3 տարիների համար վարել գրանցամատյան (գրանցամատյանի օրինակելի ձևը մշակում է նախարարությունը և ծրագրի հաստատումից հետո 1 ամսվա ընթացքում հրապարակում նախարարության կայքում), որտեղ գրանցվում է խորհրդատուի կողմից առաջարկվող և շահառուի կողմից իրականացվող աշխատանքների վերաբերյալ տեղեկատվություն:

13. Ծրագրի շահառուի հայեցողությամբ կիրառվում են պետական աջակցության հետևյալ տարբերակները`

1) 0.5 (յուրաքանչյուր պտղատեսակի համար)-200 հա այգեհիմնման (ներառյալ առաջին տարվա խնամքի ծախսերը) նպատակով տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորում.

2) 0.5-100 հա տարածքի համար ոռոգման արդիական համակարգերի և (կամ) ջրավազանների կառուցման և (կամ) 0.5-100 հա կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման նպատակով տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորում.

3) 1.0-30 հա ծնեբեկի, պրասասոխի, ռուկոլայի, բրյուսելյան և պեկինյան կաղամբների, կոլրաբիի, գանգրակաղամբի (կալե), ցուկինիի (դեղին կամ մուգ կանաչ) և պատիսոնի, քաղցր եգիպտացորենի մշակության նպատակով տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորում.

4) 0.5 (յուրաքանչյուր պտղատեսակի համար)-10 հա այգեհիմնման և 0.5-10 հա ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման նպատակով կատարված ծախսերի (այգեհիմնման դեպքում` առանց առաջին տարվա խնամքի ծախսերի) մասնակի փոխհատուցում:

14. Ծրագրի շրջանակում շահառուի կողմից կատարված ծախսերի ռիսկը կրում է շահառուն:

15. Ծրագիրը կարող է իրականացվել ինչպես կապալառու կազմակերպության միջոցով, այնպես էլ առանց դրա: Վերջինիս հետ համագործակցությունից կախված տրամադրվող վարկի կամ փոխհատուցվող գումարի չափը փոփոխության ենթակա չէ:

16. Յուրաքանչյուր շահառուի համար սահմանված 1 հա այգեհիմնման գնահատված ընդհանուր ծախսերի` ներառյալ ոռոգման արդիական համակարգերի (բացի կաթիլային ոռոգման համակարգերից այլ համակարգերի ներդրման դեպքում, ծախսերը կգնահատվեն ոչ ավելի քան կաթիլային ոռոգման համակարգի ներդրման ծախսի առավելագույն սահմանաչափը) և (կամ) կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման, և (կամ) ջրավազանի կառուցման, 1-ին տարվա խնամքի ծախսերը, առավելագույն սահմանաչափերն են (հաշվարկները ներկայացվում են NN 2, 3, 4 և 5 աղյուսակներում)`

1) ինտենսիվ պտղատու այգի` հնդավորներ, կորիզավորներ և չոր մերձարևադարձայիններ` 30.3 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 40.5 մլն դրամ.

2) ինտենսիվ պտղատու այգի` ընկուզավորներ` 12.6 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 24.7 մլն դրամ.

3) խաղողի այգի` 18.5 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 21.3 մլն դրամ (սեղանի խաղողի դեպքում` 27.9 մլն դրամ).

4) հատապտղանոց` 19.3 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 29.4 մլն դրամ:

17. Այգեհիմնման դեպքում առանց ջրավազան կառուցելու պայմաններում NN 2, 3, 4 և 5 աղյուսակներում հաշվարկված ջրավազանի կառուցման ծախսը հանվում է ընդամենը ծախսերից:

18. Առանց այգեհիմնման յուրաքանչյուր շահառուի համար սահմանված 1 հա կարկտապաշտպան ցանցի ներդրման ընդհանուր ծախսի առավելագույն սահմանաչափը` 12.1 մլն դրամ է (հաշվարկները ներկայացվում են N 6 աղյուսակում):

19. Առանց այգեհիմնման յուրաքանչյուր շահառուի համար սահմանված 1 հա ոռոգման արդիական համակարգի ներդրման ընդհանուր ծախսի առավելագույն սահմանաչափը կաթիլային համակարգի դեպքում` 2.5 մլն դրամ է, անձրևացման համակարգերի դեպքում` 2.6 մլն դրամ (հաշվարկները ներկայացվում են NN 7 և 8 աղյուսակներում), ջրավազանների կառուցման դեպքում` 2.0 մլն դրամ (1 հա տարածքի ոռոգման հաշվով):

20. Ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակության համար սահմանված 1 հա-ի ընդհանուր ծախսի առավելագույն սահմանաչափերն են (հաշվարկները ներկայացվում են NN 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 և 17 աղյուսակներում)`

1) ծնեբեկ` 7.2 մլն դրամ.

2) պրասասոխ` 3.9 մլն դրամ.

3) ռուկոլա` 3.8 մլն դրամ.

4) բրյուսելյան կաղամբ` 4.3 մլն դրամ.

5) պեկինյան կաղամբ` 4.2 մլն դրամ.

6) կոլրաբի` 4.8 մլն դրամ.

7) գանգրակաղամբ` 4.5 մլն դրամ.

8) ցուկինի և պատիսոն` 2.9 մլն դրամ.

9) քաղցր եգիպտացորեն` 2.2 մլն դրամ:

21. Բացի 13-րդ կետի 3-րդ ենթակետում նշված ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերից, շահառուն կարող է մշակել նաև այլ ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսեր` նախարարության համաձայնությամբ, որոնց դեպքում 1 հա-ի ընդհանուր ծախսի առավելագույն սահմանաչափը գնահատվում է 4.2 մլն դրամ:

22. Այգու հիմնման նպատակով շահառուն ֆինանսական կառույցին (մինչև վարկի ստացումը) և նախարարություն է ներկայացնում հողի ագրոքիմիական բաղադրության լաբորատոր փորձաքննության (հողի ագրոքիմիական բաղադրության լաբորատոր փորձաքննություն իրականացնող կառույցների ցանկը ծրագրի հաստատումից հետո 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում կհրապարակվի նախարարության կայքում) եզրակացության պատճենը (առավելագույնը 6 ամսվա վաղեմության), ինչպես նաև համայնքի (վարչական շրջանի) ղեկավարի կողմից հաստատված տեղեկատվություն` այգեհիմնմանը նախորդող երեք տարիների ընթացքում տվյալ տարածքում մշակված մշակաբույսերի վերաբերյալ: Անհրաժեշտության դեպքում, նախարարությունը ներկայացված փաստաթղթերի վերաբերյալ ֆինանսական կառույցին կտրամադրի խորհրդատվություն:

i

23. Ծրագրի շրջանակում տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների մասնակի սուբսիդավորման ընթացակարգը`

1) ծրագրին մասնակցելու նպատակով շահառուները մինչև ներդրման աշխատանքների սկսվելը դիմում են ծրագրին մասնակից ֆինանսական կառույցներին` վարկունակության բավարար մակարդակը ճշգրտելու նպատակով.

2) ֆինանսական կառույցի վարկունակության պահանջները բավարարելու դեպքում շահառուները վարկի ստացման համար ներկայացնում են`

ա. անձը հաստատող փաստաթղթի պատճենը,

բ. անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքի պետական գրանցման վկայականի պատճենը (պատճենները): Եթե գրանցված իրավունքն ընդհանուր համատեղ սեփականություն է կամ վարձակալություն, ապա ներկայացվում է նաև նոտարական կարգով վավերացված` անշարժ գույքի սեփականատիրոջ կամ համասեփականատիրոջ (համասեփականատերերի) համաձայնությունը` ծրագրին մասնակցելու վերաբերյալ, ընդ որում, անշարժ գույքի վարձակալության ժամկետն այգեհիմնման դեպքում չպետք է պակաս լինի դիմումը ներկայացնելու օրվանից հաշված` 20 տարուց, ոռոգման արդիական համակարգի ներդրման դեպքում` 3 տարուց, կարկտապաշտպան ցանցի դեպքում` 7 տարուց, իսկ ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի դեպքում` մինչև 2 տարուց,

գ. այգեհիմնման դեպքում ներկայացվում են նաև ծրագրի 11-րդ և 22-րդ կետերով սահմանված փաստաթղթերը, կատարվելիք ծախսերի նախահաշիվը` համաձայն NN 2, 3, 4, 5 աղյուսակներում նշված աշխատանքների (այլ աշխատանքները ֆինանսավորման ենթակա չեն),

դ. ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակության դեպքում ներկայացվում է նաև կատարվող ծախսերի նախահաշիվը.

3) այգեհիմնման աշխատանքների ավարտից հետո շահառուն ֆինանսական կառույց է ներկայացնում`

ա. արտերկրից ձեռքբերված կամ տեղական արտադրության (հանրապետությունում տնկանյութի հավաստագրման համակարգի ներդրումից հետո) տնկանյութի (պիստակենու դեպքում` տնկանյութի կամ սերմի) ծագումն ու որակը հավաստող փաստաթուղթը (հավաստագիր),

բ. արտերկրից ձեռքբերված տնկանյութի բուսասանիտարական կարանտին հսկողության (վերահսկողության) ակտը,

գ. տնկանյութի ներկրումը հավաստող փաստաթղթերը, իսկ տեղական արտադրության դեպքում (մինչև հանրապետությունում տնկանյութի հավաստագրման համակարգի ներդրումը)` բուսասանիտարական անձնագիր,

դ. այգեհիմնման աշխատանքների ծախսերը հիմնավորող փաստաթղթերը.

4) կարկտապաշտպան ցանցերի և ոռոգման արդիական համակարգերի, ներդրման, ինչպես նաև ջրավազանների կառուցման աշխատանքների ավարտից հետո շահառուն ֆինանսական կառույց է ներկայացնում կարկտապաշտպան ցանցերի և ոռոգման արդիական համակարգերի ձեռքբերման և տեղակայման, ինչպես նաև ջրավազանի կառուցման ծախսերը հիմնավորող փաստաթղթերը.

5) ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակության ավարտից հետո շահառուն ֆինանսական կառույց է ներկայացնում`

ա. արտերկրից ձեռքբերված սածիլի կամ սերմի ծագումն ու որակը հավաստող փաստաթուղթը (հավաստագիր) և (կամ) տուփը և (կամ) պիտակը, տեղական սերմերի համար` սերմի ծագումն ու որակը հավաստող փաստաթուղթը (հավաստագիր),

բ. արտերկրից ձեռքբերված սածիլի բուսասանիտարական կարանտին հսկողության (վերահսկողության) ակտը,

գ. սածիլի կամ սերմի ներկրումը հավաստող փաստաթղթերը, իսկ տեղական սածիլի արտադրության դեպքում` բուսասանիտարական անձնագիր,

դ. մշակության ծախսերը հիմնավորող փաստաթղթերը.

6) շահառուին տրամադրվող վարկի նախատեսված գումարն անկանխիկ եղանակով, միանվագ կամ փուլ առ փուլ փոխանցվում է շահառուի հաշվեհամարին.

7) ծրագրի շահառուներին տրամադրվող վարկի գումարը հաշվարկվում է` ելնելով ներդրվող տարածքի չափից` ծրագրի 16-րդ, 18-րդ, 19-րդ և 20-րդ կետերով սահմանված 1 հա տարածքի առավելագույն սահմանաչափերի շրջանակներում` այգեհիմնման դեպքում հաշվի առնելով ծրագրի 17-րդ կետի դրույթը, իսկ ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի դեպքում` ծրագրի 21-րդ կետի դրույթը: Ծրագրի շրջանակում վարկը կտրամադրվի միայն շահառուի կողմից սույն ծրագրով սահմանված գործընթացն սկսելուց (վարկային պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելուց) հետո կատարվելիք աշխատանքների համար.

8) այգեհիմնման դեպքում 1 հա-ի հաշվով ֆինանսական կառույցի գնահատմամբ վարկի գումարը կարող է ավելացվել ոչ ավելի, քան ծրագրով գնահատված 1 հա-ի առավելագույն ծախսի 10%-ը (արտադրանքի գին, տնկիների քանակ, արտարժույթի տատանումներ և այլն).

9) եթե շահառուն իր ցանկությամբ վարկավորվել է առանց կարկտապաշտպան ցանցի այգեհիմնում կատարելու համար, ապա կարկտապաշտպան ցանցի անցկացման նպատակով լրացուցիչ վարկավորում ստանալու համար կարող է դիմել ֆինանսական կառույցին` շահառուի և ֆինանսական կառույցի միջև կնքված պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելու պահից մեկ տարվա ընթացքում: Կարկտապաշտպան ցանցի անցկացման համար լրացուցիչ վարկավորումը ֆինանսական կառույցի կողմից իրականացվում է շահառուի և ֆինանսական կառույցի միջև կնքված պայմանագրի, ծրագրի 16-րդ և 17-րդ կետերով սահմանված սահմանաչափերի շրջանակում` վարկի գումարի վերահաշվարկ կատարելու միջոցով: Շահառուի և ֆինանսական կառույցի միջև կնքված պայմանագրով սահմանված վարկի տրամադրման պայմանները փոփոխման ենթակա չեն.

10) ծրագրի շահառուներին վարկերը տրամադրվելու են դրամով առավելագույնը 14% փաստացի տոկոսադրույքով.

11) վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորումը կիրականացվի այնպիսի չափաքանակով, որ շահառուներին վարկը տրամադրվի 2% տոկոսադրույքով, իսկ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2014 թվականի դեկտեմբերի 18-ի N 1444-Ն որոշմամբ հաստատված ցանկում ընդգրկված սոցիալական աջակցություն ստացող սահմանամերձ համայնքների բնակավայրերի տնտեսավարողներին, գյուղատնտեսական կոոպերատիվներին, զինվորական ծառայության պարտականությունների կատարման ժամանակ մարտական հերթապահության կամ գործողությունների իրականացման արդյունքում հաշմանդամ դարձած քաղաքացիներին, գյուղատնտեսությունում տնտեսավարող երիտասարդներին (18-35 տարեկանը չլրացած ֆիզիկական անձանց (վարկային պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելու պահին), այգեհիմնման և (կամ) ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման դեպքում նաև գերնորմատիվային ջրապահանջարկ ունեցող հողատարածքներում (գերնորմատիվային ջրապահանջարկ ունեցող հողատարածքներով համայնքների ցանկն ընդգրկված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման նախարարի 2007 թվականի ապրիլի 2-ի N 18-Ա և Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի 2007 թվականի ապրիլի 2-ի N 77-Ա համատեղ հրամանով հաստատված «Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ոռոգման նորմաներն ու ռեժիմները Հայաստանի Հանրապետության ոռոգելի հողատարածքների համար» ձեռնարկում) ներդրողներին` 0% տոկոսադրույքով.

11.1) Ծրագրի սուբսիդավորումն սկսվում է 2022 թվականի հունվարի 1-ից` սույն կետի 11-րդ ենթակետի պայմաններին համապատասխան: 2021 թվականին ծրագրին դիմելու դեպքում` մինչև 2022 թվականի հունվարի 1-ը ընկած ժամանակահատվածի համար վարկի տոկոսադրույքը մարվում է շահառուի կողմից.

12) տրամադրվող վարկերի հետ կապված ֆինանսական կառույցների կողմից այլ ծառայությունների համար վճարներ չեն նախատեսվում.

13) վարկերի մարման ժամկետներն են`

ա. այգեհիմնում կատարելու դեպքում 8 տարի, մայր գումարի արտոնյալ ժամկետը` 5 տարի,

բ. առանց այգեհիմնման կարկտապաշտպան համակարգեր ներդնելու դեպքում` 7 տարի, մայր գումարի արտոնյալ ժամկետը` մինչև 3 տարի,

գ. առանց այգեհիմնման ոռոգման արդիական համակարգեր (կաթիլային կամ անձրևացման) ներդնելու, ինչպես նաև ջրավազանների կառուցման դեպքում` 3 տարի, մայր գումարի արտոնյալ ժամկետը` մինչև 1 տարի,

դ. ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակության դեպքում` 2 տարի (ծնեբեկի դեպքում` 5 տարի), մայր գումարի արտոնյալ ժամկետը` մինչև 1 տարի (ծնեբեկի դեպքում` մինչև 4 տարի),

ե. շահառուի համաձայնությամբ կարող է սահմանվել արտոնյալ ժամկետի առավել կարճ ժամանակահատված, իսկ արդեն սահմանված ժամանակահատվածը կարող է կրճատվել կամ դադարեցվել` ֆինանսական կառույցի ընթացակարգին համապատասխան.

14) վարկերի մարման գործընթացն իրականացվում է մայր գումարի ամսական վճարման եղանակով, վարկի տոկոսադրույքը հաշվարկվում է մայր գումարի մնացորդի նկատմամբ: Վարկի վաղաժամկետ վճարման դեպքում տույժեր և տուգանքներ չեն սահմանվում.

15) վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման գործընթացը նախաձեռնում են ֆինանսական կառույցները, որոնք իրականացնում են սույն ծրագրի պայմաններին համապատասխան գործարքներ.

16) վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորումն իրականացվում է վարկի մայր գումարի և վարկի տոկոսադրույքի չսուբսիդավորվող մասի փաստացի մարումների հիման վրա, տույժերը և տուգանքները սուբսիդավորման ենթակա չեն.

17) վարկի տոկոսադրույքի սուբսիդավորման գումարը ԳՖԿ-ի կողմից փոխանցվում է ֆինանսական կառույցի համապատասխան հաշվին` տվյալ ֆինանսական կառույցի հայտերի հիման վրա: Հայտի բովանդակությունը, ինչպես նաև ֆինանսական կառույցի կողմից ԳՖԿ-ին ներկայացվող փաստաթղթերի և տեղեկատվության պահանջները սահմանվում են ԳՖԿ-ի և տվյալ ֆինանսական կառույցի միջև կնքվող պայմանագրով: Պայմանագրի օրինակելի ձևը մշակում է ԳՖԿ-ն` համաձայնեցնելով նախարարության հետ.

18) ԳՖԿ-ի և տվյալ ֆինանսական կառույցի միջև կնքվող պայմանագրում ամրագրվում են ֆինանսական կառույցի կողմից սույն ծրագրի 23-րդ կետի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ ենթակետերով սահմանված փաստաթղթերի ներկայացումը ԳՖԿ-ին.

19) ֆինանսական կառույցը նախորդ ամսվա վարկի տոկոսադրույքի սուբսիդավորման հայտը ԳՖԿ-ին է ներկայացնում` ոչ ուշ, քան հաջորդ ամսվա հինգերորդ աշխատանքային օրը: ԳՖԿ-ն հայտն ստանալուց հետո 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում ֆինանսական կառույցի հետ ճշգրտում է հայտերը, ստուգում է ծրագրի պահանջներին համապատասխանությունը և դրական եզրակացության դեպքում ներկայացնում նախարարություն, որը 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում հաշվառում է ԳՖԿ-ից ստացված հայտերը և դրանց վերաբերյալ դրական եզրակացությունները և վարկի տոկոսադրույքի սուբսիդավորման գումարը փոխանցում է ԳՖԿ-ին, որն էլ 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում գումարը փոխանցում է համապատասխան Ֆինանսական կառույցի հաշվեհամարին.

20) այգեհիմնման, կարկտապաշտպան ցանցերի, ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման, ջրավազանների կառուցման և ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակության համար տրամադրված վարկի տոկոսադրույքի սուբսիդավորումը կարող է դադարեցվել`

ա. եթե չեն պահպանվել ծրագրով սահմանված պահանջները (մասնավորապես` 10-րդ, 12-րդ կետերը, 23-րդ կետի 2-րդ ենթակետի «դ» պարբերությունը և 23-րդ կետի 7-րդ ենթակետի 2-րդ նախադասությունը), վարկը նպատակային չի օգտագործվել, կամ 25-րդ կետում նշված մոնիթորինգի արդյունքում հայտնաբերվել է սույն ծրագրի պայմանների խախտում,

բ. եթե շահառուի կողմից տրամադրվել է ակնհայտ կեղծ տեղեկատվություն,

գ. եթե առկա են տվյալ վարկի մասով վարկառուի մեկ տարվա (նախորդ 12 ամիսներ) կտրվածքով հանրագումարային վաթսուն օրվանից ավելի ժամկետանց պարտավորություններ կամ ֆինանսական կառույցի հանդեպ ունեցած ժամկետանց պարտավորությունների հետևանքով` համաձայն Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող բանկերի վարկերի ու դեբիտորական պարտքերի դասակարգման և հնարավոր կորուստների պահուստների ձևավորման կարգի վարկն օբյեկտիվ չափանիշներով ստանդարտ դասով դասակարգված չէ,

դ. շահառուի և ֆինանսական կառույցի միջև կնքված պայմանագիրը վաղաժամկետ լուծելու դեպքում.

21) վարկի սուբսիդավորումը դադարեցվում է տվյալ վարկի մարման ժամանակացույցով սահմանված վարկի նախորդ մարման օրվանից սկսած.

22) վարկառուի կողմից վարկի ոչ նպատակային օգտագործման կամ ներկայացված ակնհայտ կեղծ տեղեկատվության ի հայտ գալու դեպքում ֆինանսական կառույցը պարտավոր է վարկառուի գործող վարկը հանել վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման ծրագրից և միակողմանիորեն փոփոխել վարկի տոկոսադրույքը` կիրառելով տվյալ ֆինանսական կառույցում գործող գյուղատնտեսական կամ բիզնես վարկերի համար սահմանված ավելի բարձր տոկոսադրույք.

23) վարկառուի կողմից վարկի ոչ նպատակային օգտագործման և ակնհայտ կեղծ տեղեկատվություն տրամադրելու դեպքերում մինչ այդ պահը տրամադրված սուբսիդավորման գումարը ենթակա է վերադարձման` 3 ամսվա ընթացքում (սուբսիդավորված գումարի վերադարձն իրականացնում է ֆինանսական կառույցը):

(23-րդ կետը փոփ. 22.07.2021 թիվ 1194-Լ որոշում)

24. Կատարված ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ընթացակարգը`

i

1) փոխհատուցման գործընթացը նախաձեռնում են շահառուները` մինչև այգու հիմնումը և (կամ) ոռոգման արդիական համակարգի ներդրումն էլեկտրոնային կամ թղթային տարբերակով 2022 թվականի հունվարի 1-ից հետո դիմելով նախարարություն` նշելով հողատարածքի տեղը, չափերը, հիմնվող այգու չափերն ու տեսակը, այգեհիմնման դեպքում` տնկման բանաձևը, կցելով`

ա. անձը հաստատող փաստաթղթի պատճենը,

բ. անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքի պետական գրանցման վկայականի պատճենը: Եթե գրանցված իրավունքն ընդհանուր համատեղ սեփականություն է կամ վարձակալություն, ապա ներկայացվում է նաև նոտարական կարգով վավերացված` անշարժ գույքի սեփականատիրոջ կամ համասեփականատիրոջ (համասեփականատերերի) համաձայնությունը` ծրագրին մասնակցելու վերաբերյալ, ընդ որում, անշարժ գույքի վարձակալության ժամկետն այգեհիմնման դեպքում չպետք է պակաս լինի դիմումը ներկայացնելու օրվանից հաշված` 20 տարուց, իսկ ոռոգման արդիական համակարգի ներդրման դեպքում` 3 տարուց,

գ. այգեհիմնման դեպքում կցվում են նաև ծրագրի 22-րդ կետով սահմանված փաստաթղթերը.

2) դիմումն ընդունելուց հետո 15 աշխատանքային օրվա ընթացքում նախարարության ներկայացուցիչը դիմումում նշված տեղեկությունների ուսումնասիրության նպատակով իրականացնում է տեղազննություն և կազմում արձանագրություն.

3) տեղազննության արձանագրության դրական եզրակացության դեպքում շահառուն հաշվառվում է նախարարության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից և 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում գրավոր տեղեկացվում որպես շահառու հաշվառվելու և պայմանագիր կնքելու վերաբերյալ: Բացասական եզրակացության դեպքում 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում շահառուին տրամադրվում է արձանագրության պատճենը.

4) այգեհիմնման նպատակով հաշվառված շահառուն սույն կետի 3-րդ ենթակետի պայմանագիր կնքելու առաջարկն ստանալուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում նախարարություն է ներկայացնում ծրագրի 11-րդ կետում նշված փաստաթուղթը, որից հետո 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում վերջինիս հետ կնքվում է պայմանագիր.

5) ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման դեպքում հաշվառված շահառուի հետ 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում կնքվում է պայմանագիր.

6) այգու հիմնման աշխատանքների ավարտից հետո պայմանագիր կնքած շահառուն փոխհատուցում ստանալու նպատակով էլեկտրոնային կամ թղթային տարբերակով դիմում է նախարարություն` դիմումին կից ներկայացնելով`

ա. տնկման բանաձևի մասին տեղեկատվությունը,

բ. արտերկրից ձեռքբերված կամ տեղական արտադրության (հանրապետությունում տնկանյութի հավաստագրման համակարգի ներդրումից հետո) տնկանյութի (պիստակենու դեպքում` տնկանյութի կամ սերմի) ծագումն ու որակը հավաստող փաստաթուղթը (հավաստագիր),

գ. արտերկրից ձեռքբերված տնկանյութի բուսասանիտարական կարանտին հսկողության (վերահսկողության) ակտը,

դ. տնկանյութի ներկրումը հավաստող փաստաթղթերը, իսկ տեղական արտադրության դեպքում (մինչև հանրապետությունում տնկանյութի հավաստագրման համակարգի ներդրումը)` բուսասանիտարական անձնագիր,

ե. այգեհիմնման աշխատանքների ծախսերը հիմնավորող փաստաթղթերը,

զ. հիմնված այգու թվային լուսանկարները.

7) ոռոգման արդիական համակարգեր ներդնելու աշխատանքների ավարտից հետո պայմանագիր կնքած շահառուն փոխհատուցում ստանալու նպատակով էլեկտրոնային կամ թղթային տարբերակով դիմում է նախարարություն` դիմումին կից ներկայացնելով ձեռքբերման և տեղակայման ծախսերը հիմնավորող փաստաթղթերը.

8) այգեհիմնման դեպքում փոխհատուցման տրամադրման համար նախապայման է հանդիսանում տնկման բանաձևով նախատեսված և տնկված տնկիների առնվազն 75% կպչունությունը.

9) ծրագրով նախատեսված աջակցությունը կտրամադրվի միայն շահառուի կողմից սույն ծրագրով սահմանված գործընթացն սկսելուց (սույն կետի 4-րդ ենթակետի պայմանագիրը կնքելուց) հետո կատարված աշխատանքների համար.

10) փոխհատուցման գումարը կտրամադրվի շահառուին մոնիթորինգի արդյունքների հիման վրա, որի անցկացման կարգը սահմանում է նախարարությունը.

11) փոխհատուցման մերժման հիմք է հանդիսանում`

ա. շահառուի կողմից ակնհայտ կեղծ տեղեկատվություն տրամադրելը,

բ. ծրագրի դրույթների չպահպանելը,

գ. մոնիթորինգի արձանագրության բացասական եզրակացությունը.

12) ծրագրի շրջանակում 0.5-10 հա այգեհիմնման համար (1-ին տարվա խնամքի ծախսերը ներառված չեն) յուրաքանչյուր շահառուի կփոխհատուցվի փաստացի կատարված ծախսերի 50%-ը` ծախսերը հիմնավորող փաստաթղթերի հիման վրա (NN 2, 3, 4 և 5 աղյուսակներում նշված աշխատանքներից բացի այլ աշխատանքների համար կատարված ծախսերը չեն փոխհատուցվում).

13) յուրաքանչյուր շահառուի համար սահմանված 1 հա այգեհիմնման` ներառյալ ոռոգման արդիական համակարգերի (բացի կաթիլային ոռոգման համակարգերից այլ համակարգերի ներդրման դեպքում, ծախսերը կգնահատվեն ոչ ավելի քան կաթիլային ոռոգման համակարգի ներդրման ծախսի առավելագույն սահմանաչափը), ջրավազանի, կարկտապաշտպան ցանցերի առավելագույն ծախսերն են (առանց 1-ին տարվա խնամքի ծախսերի)`

ա. ինտենսիվ պտղատու այգի` հնդավորներ, կորիզավորներ և չոր մերձարևադարձայիններ` 28.5 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 38.6 մլն դրամ,

բ. ինտենսիվ պտղատու այգի` ընկուզավորներ` 11.5 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 23.5 մլն դրամ,

գ. խաղողի այգի` 17.1 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 19.9 մլն դրամ (սեղանի խաղողի դեպքում` 26.5 մլն դրամ),

դ. հատապտղանոց` 17.6 մլն դրամ, կարկտապաշտպան ցանցով` 27.7 մլն դրամ.

14) այգեհիմնման դեպքում փոխհատուցման ընդհանուր գումարը 1 հա-ի հաշվով չպետք է գերազանցի սույն կետի 13-րդ ենթակետում գնահատված առավելագույն ծախսերի 50%-ը` հաշվի առնելով 17-րդ կետը.

15) ծրագրի շրջանակում առանց այգեհիմնման 0.5-10 հա ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման համար յուրաքանչյուր շահառուի կփոխհատուցվի փաստացի կատարված ծախսերի 22%-ը, իսկ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2014 թվականի դեկտեմբերի 18-ի N 1444-Ն որոշմամբ հաստատված ցանկում ընդգրկված սոցիալական աջակցություն ստացող սահմանամերձ համայնքների բնակավայրերի տնտեսավարողներին, գերնորմատիվային ջրապահանջարկ ունեցող հողատարածքներում ներդրողներին, զինվորական ծառայության պարտականությունների կատարման ժամանակ մարտական հերթապահության կամ գործողությունների իրականացման արդյունքում հաշմանդամ դարձած քաղաքացիներին, գյուղատնտեսությունում տնտեսավարող երիտասարդներին (18-35 տարեկանը չլրացած ֆիզիկական անձանց (սույն կետի 5-րդ ենթակետի պայմանագիրը կնքելու պահին), գյուղատնտեսական կոոպերատիվներին` 25%-ը, որը 1 հա-ի հաշվով չպետք է գերազանցի ծրագրի 19-րդ կետում նշված ծախսերի առավելագույն սահմանաչափերի 22%-ը և 25%-ը:

(24-րդ կետը փոփ. 22.07.2021 թիվ 1194-Լ որոշում)

25. Ծրագրի մոնիթորինգն իրականացվում է նախարարության կողմից սահմանված կարգով, ինչպես նաև վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման բաղադրիչի դեպքում` ֆինանսական կառույցի կողմից:

26. Վարկի տրամադրումից հետո 1 օրացուցային տարվա ընթացքում (ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակության նպատակով տրամադրված վարկի դեպքում` վարկի տրամադրումից հետո 2 ամսվա ընթացքում) ֆինանսական կառույցի կողմից պարտադիր իրականացվում է նպատակային մոնիթորինգ և ֆինանսական կառույցի ներքին իրավական ակտերին համապատասխան` ֆինանսական մոնիթորինգ:

27. Ֆինանսական կառույցը ԳՖԿ-ի հետ կնքվող պայմանագրով սահմանված ձևաչափով հաշվետվություն է ներկայացնում ԳՖԿ-ին:

28. Ծրագրի շրջանակներում վարկերի տոկոսադրույքի սուբսիդավորման հայտերի ամփոփման արդյունքում ԳՖԿ-ն ձևավորում է վիճակագրական տվյալների շտեմարան, որը ներառում է ծրագրի իրականացման հետ կապված տեղեկատվությունը, արձանագրված խնդիրները և իրագործման դժվարությունները:

29. ԳՖԿ-ն ամսական պարբերականությամբ հաշվետվություն է ներկայացնում նախարարություն:

30. Հաշվետվությունը պետք է պարունակի մանրամասն տեղեկատվություն ծրագրի ընթացքի մասին, այդ թվում`

1) վարկերի մասին` ըստ մարզերի և համայնքների, շահառուների անձնական ու կոնտակտային տվյալների, վարկի գումարի, վարկի տոկոսադրույքի սուբսիդավորման գումարի, հիմնված այգիների և հատապտղանոցների, մշակված ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի, ոռոգման արդիական համակարգերի ու կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման տարածքների, տեսակի.

2) տեղեկատվություն ֆինանսական կառույցի կողմից իրականացված մոնիթորինգի արդյունքների և հայտնաբերված խախտումների մասին:

31. Ծրագրի իրականացման հնարավոր ռիսկերն են`

1) անբարենպաստ կլիմայական պայմանների, հիվանդությունների և վնասատուների պատճառած վնասների և կորուստների հետևանքով տրամադրված վարկային ռեսուրսների մայր գումարի վերադարձելիության և տոկոսադրույքի վճարման և պայմանագրային պարտավորությունների կատարման անհնարինությունը.

2) ներմուծված տնկիների չհարմարվողականությունը հանրապետության բնակլիմայական պայմաններին.

3) նախատեսված վարկային ռեսուրսների ոչ ամբողջական տեղաբաշխման հետևանքով վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման նախատեսված գումարներին համարժեք հայտերի բացակայությունը կամ նախատեսվածից ավելի մեծ պահանջարկը.

4) տարբեր տնտեսական գործոններով պայմանավորված` (արտադրանքի շուկայական գնի անկում, փոխարժեքի տատանումներ և այլն), շահառուների ակնկալվածից եկամուտների ավելի ցածր մակարդակը.

5) ֆինանսական կառույցների կողմից վարկի ապահովման միջոցի ոչ մատչելի պայմանների առաջադրումը:

32. Ծրագրի ռիսկերի մեղմմանն են ուղղված հավաստագրված տնկիներով և սահմանված ժամկետներում այգեհիմնման պահանջը, այգիների և տարածքների ապահովագրության հնարավորությունը, ինչպես նաև ծրագրի շրջանակում ցուցաբերվող աջակցությունը:

33. Ծրագրի ֆինանսավորումն իրականացվելու է Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեից:

i

34. 2021 թվականին ծրագրի իրականացման համար ֆինանսական միջոցներ չեն պահանջվում, իսկ 2022 թվականին ծրագրի իրականացման գնահատված արժեքը կկազմի 2 351,6 մլն դրամ: Ծրագրի հետագա տարիների ֆինանսավորումը կիրականացվի յուրաքանչյուր բյուջետային գործընթացի շրջանակում բյուջետային հայտերի հիման վրա` տվյալ տարվա համար անհրաժեշտ չափով գումար հատկացնելու միջոցով:

(34-րդ կետը փոփ. 22.07.2021 թիվ 1194-Լ որոշում)

i

35. 2022 թվականի համար ծրագրի իրականացման արժեքը գնահատելու նպատակով կատարվել է պայմանական բաշխում, որի համաձայն 450 հա այգեհիմնման, ընդ որում, 220 հա-ը` առանց կարկտապաշտպան ցանցի, 255 հա ոռոգման արդիական համակարգերի և (կամ) ջրավազանների, 200 հա կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրումը և 50 հա ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի մշակությունը կկատարվի վարկերի տոկոսադրույքի սուբսիդավորման եղանակով, իսկ 50 հա այգեհիմնումը, ընդ որում, 25 հա-ը` առանց կարկտապաշտպան ցանցի, 45 հա ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրումը կկատարվի ծախսերի մասնակի փոխհատուցման տարբերակով:

(35-րդ կետը փոփ. 22.07.2021 թիվ 1194-Լ որոշում)

i

36. Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեով նախատեսված ծրագրային ցուցանիշները կամ ֆինանսական միջոցները գերազանցելու դեպքում ծրագրի շրջանակում վարկային և փոխհատուցման պայմանագրեր կկնքվեն բյուջետային բավարար միջոցների առկայության դեպքում:

(36-րդ կետը փոփ. 22.07.2021 թիվ 1194-Լ որոշում)

37. Ծրագրի իրականացումից ակնկալվում են ինչպես քանակական, այնպես էլ որակական արդյունքներ: Մասնավորապես, ծրագրով նախատեսված թիրախային ցուցանիշներն ապահովելու դեպքում ակնկալվում են հետևյալ արդյունքները`

1) քանակական`

ա. ոռոգման արդիական համակարգերով և (կամ) կարկտապաշտպան ցանցերով, ժամանակակից ու մրցունակ տնկանյութերի տեսակներով հագեցած այգիների տարածքների ավելացում շուրջ 1000 հա-ով` տարեկան 500 հա,

բ. կարկտապաշտպան ցանցերով պաշտպանված հողատարածքների ավելացում շուրջ 400 հա-ով` տարեկան 200 հա,

գ. ժամանակակից ոռոգման համակարգեր ունեցող և ջրավազաններով ապահովված հողատարածությունների ավելացում շուրջ 600 հա-ով` տարեկան 300 հա,

դ. երկու տարիների ընթացքում ոչ ավանդական բարձրարժեք մշակաբույսերի տարածքների ավելացում շուրջ 150 հա-ով,

ե. այգեգործական արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցում` արտադրության արդյունավետության բարձրացման հաշվին.

2) որակական`

ա. ցածր բերքատու ավանդական այգիների փոխարեն բարձր բերքատու այգիների հիմնում,

բ. այգեգործության ոլորտի ներդրումային գրավչության բարձրացում,

գ. մրցունակ, տարբեր սեզոնային արտադրության, երկարաժամկետ պահպանվող, որակական և համային բարձր հատկանիշներով օժտված պտղի և հատապտղի արտադրություն,

դ. կոնյակի և գինու որակական հատկանիշների բարելավման նախադրյալների ստեղծում,

ե. ծրագրի մասնակից տնտեսավարողների եկամուտների ավելացում, վճարունակության բարձրացում,

զ. ոռոգման արդիական համակարգերի ներդրման արդյունքում ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում,

է. կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման արդյունքում կարկտահարության ռիսկի նվազեցում,

ը. գյուղատնտեսության ապահովագրության իրականացման արդյունքում բնակլիմայական աղետներից ռիսկերի մեղմում:

 

 

Ա. Դատական վերահսկողության և դատախազական հսկողության տիրույթների (ծավալների) տարանջատումը

 

1. Հայաստանի Հանրապետությունում մինչդատական վարույթի օրինականության ստուգումը կատարվում է դատական վերահսկողության և դատախազական հսկողության միջոցով: Վճռաբեկ դատարանի կայուն հաստատված նախադեպային իրավունքը, հստակ ընդգծել է օրենսդրության պահանջներից բխող այս ինստիտուտների տարանջատման չափանիշը, այն է` դատական վերահսկողության միջոցով անձի իրավունքների և օրինական շահերի երաշխավորումը` ի տարբերության դատախազական հսկողությամբ մինչդատական վարույթում ապահովվող ընդհանուր օրինականության ռեժիմի (տես, ի թիվս բազմաթիվ այլ աղբյուրների` Լաուրա Գարեգինի Զարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵԿԴ/0081/11/09 որոշման 13-րդ կետը, և Հովհաննես Եղիայի Գինոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԼԴ/0023/11/12 որոշման 17-րդ կետը): Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումները և ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության կառուցակարգային, այդ թվում` փուլային լուծումները, վկայում են այն մասին, որ դատական վերահսկողության և դատախազական հսկողության տարանջատման հիմնական չափանիշը անձի հիմնարար իրավունքների երաշխավորումն է: Այսինքն` եթե դատախազական հսկողության նպատակն է ապահովել մինչդատական վարույթի օրինականությունը, այդ թվում` անձի հիմնարար իրավունքները երաշխավորող օրենսդրական նորմերի պահանջների իրացումը, ապա դատական վերահսկողության օբյեկտը քրեական գործով մինչդատական վարույթը կարգավորող միայն այն օրենսդրական պահանջների պահպանված լինելն է, որոնք ուղղված են մարդու հիմնարար իրավունքների ապահովմանը: Պատահական չէ, որ ՀՀ քրեական դատավարության նոր, արդեն իսկ Ազգային Ժողովի կողմից առաջին ընթերցմամբ ընդունված օրենսգրքի համաձայն` մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ դատական վերահսկողությունը ձևակերպված է որպես «Դատական երաշխիքների վարույթ»:

2. Այսպիսով, սույն գործով` Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումների և ՀՀ օրենսդրության պահանջների տեսակետից էական նշանակություն ունի այն հարցի լուծումը, թե արդյոք ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված քննչական ենթակայության նորմերը երաշխավորում են անձի` ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածով նախատեսված անձնական ազատության իրավունքը և ըստ այդմ` արդյոք ընդհանրապես և սույն գործով` մասնավորապես, անձն ունի կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու օրինականության նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկան հանդիսացող և ազատության իրավունքից բխող` կոնկրետ քննչական մարմնի կողմից իր գործով նախաքննության կատարվելու իրավունք:

3. Օրենսգրքի «Դատական վերահսկողության ոլորտը» վերնագիրը կրող 278-րդ հոդվածի համաձայն`

«1. Դատարանը քննում է քննչական, օպերատիվ-հետախուզական գործողություններ կատարելու և անձի հիմնական իրավունքները և ազատությունները սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունները:

2. Դատարանը, սույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով, քննում է հետաքննության մարմինների, քննիչի, դատախազի և օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների որոշումների և գործողությունների օրինականության վերաբերյալ բողոքները:

3. Դատարանի` սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքերում ընդունվող որոշումները կարող են վերանայվել վերադաս դատարանի կողմից` դատախազի, միջնորդություն հարուցած մարմնի, այն անձանց կամ նրանց ներկայացուցիչների բողոքի հիման վրա, որոնց շահերը շոշափվում են»:

Նշված դրույթներից հստակ բխում է Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում և սույն որոշման նախորդող կետերում վկայակոչված` մինչդատական վարույթի օրինականության երաշխավորման դատական վերահսկողության և դատախազական հսկողության տիրույթների բացարձակապես իրավունքահեն տարանջատումը:

4. Դատավորի կողմից նշվել է, որ «կալանքը ընտրելու հարցը լուծելիս ստուգել է մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքի օրինականությունը» և որ «կալանավորման պայմաններից մեկն անձին մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ տրված լինելն է, որը հաստատվում է առաջին հերթին պատշաճ, այսինքն` օրենքով լիազորված սուբյեկտի կողմից կայացված «անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու» մասին որոշման առկայությամբ»: Միաժամանակ, Դատավորը չի պատճառաբանել, թե ինչպես է քննչական ենթակայության կանոնների խախտումը, որն ամեն դեպքում առարկայական է և հանգեցնում է ոչ պատշաճ քննչական կոնկրետ մարմնի կողմից գործով նախաքննություն իրականացնելուն, խախտել կամ կարող էր խախտել մեղադրյալի անձնական ազատության սահմանադրական իրավունքը և ինչու այդ իրավունքը առավել կամ ընդհանրապես երաշխավորված կլիներ պատշաճ քննչական մարմնի կողմից տվյալ գործի քննության դեպքում: Մասնավորապես, նման պատճառաբանություն դատավորի կողմից կարող է բերվել այն դեպքերում, երբ ոչ պատշաճ քննչական մարմնի մոտ բացակայում են գործը քննելու համար անհրաժեշտ ինստիտուցիոնալ անկախության կամ քննության արդյունավետության ողջամիտ հեռանկարներ տրամադրող երաշխիքները (օրինակ` ՄԻԵԿ 3-րդ` խոշտանգումն արգելող հոդվածի դատավարական բաղադրիչի` «խոշտանգման մասին արժանահավատ հայտարարության արդյունավետ քննության իրավունքի» պարագայում):

5. Դատավորն իր որոշման մեջ նշել է, որ քննչական ենթակայության կանոնների չպահպանման հետևանքով խախտվել է մեղադրյալի արդար դատաքննության իրավունքը: Շարունակելով նախորդ չորս կետերում շարադրված փաստարկները, պետք է նշել, որ ի տարբերություն արդար դատաքննության իրավունքի մաս հանդիսացող` օրենքի հիման վրա ստեղծված դատարանի կողմից դատվելու իրավունքի, որի դրսևորումն է ի թիվս այլի (օրինակ` արտակարգ դատարանների արգելքի կամ դատարանի` օրենքով սահմանված կարգով ստեղծված լինելու պահանջի) նաև տարածքային և առարկայական իրավազորություն ունեցող դատարանի իրավունքը, անձը չունի քննչական ենթակայության առարկայական և տարածքային կանոններին բավարարող քննչական մարմնի կողմից իր գործի նախաքննության իրավունք:

6. Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Դատավորը իր բացատրություններում, ինչպես նաև դատական նիստի ընթացքում վկայակոչեց, որ քննչական ենթակայության հիմքով կալանավորման պայմանի բացակայությունը ճանաչելը գտնվել է իր դատական վերահսկողության տիրույթում և Դատավորը որոշումը կայացրել է այդ տիրույթի շրջանակներում իր ունեցած լիազորությունների իրացմանն ուղղված օրենքի մեկնաբանության արդյունքում, և հետևաբար, բացակայում է Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքը, Բարձրագույն դատական խորհուրդը անհրաժեշտ է համարում ընդգծել հետևյալը`

«ՀՀ Դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 142-րդ հոդվածի 9-րդ մասի համաձայն` «Արդարադատություն կամ որպես դատարան` օրենքով նախատեսված այլ լիազորություններ իրականացնելիս օրենքի մեկնաբանությունը, փաստերի և ապացույցների գնահատումն ինքնին չեն կարող հանգեցնել կարգապահական պատասխանատվության»:

Այսինքն` դատավորի մեկնաբանության իրավունքն ու այդ իրավունքն իրացնելիս ունեցած` կարգապահական պատասխանատվությունից անձեռնմխելիությունը տարածվում են միայն դատարանի` օրենքով արդեն իսկ իրեն վերապահված լիազորություններն իրականացնելու դեպքերի վրա: Հետևաբար, դատական մեկնաբանությունն ու այն իրականացնելիս դատավորի ունեցած անձեռնմխելիությունը չեն կարող տարածվել դատարանին` օրենքում չնշված նոր լիազորություններ ինքն իրեն վերապահելու իրավունքի վրա: Հատկապես նշվածը վերաբերելի է այն լիազորություններին, որոնք օրենքով, մասնավորապես` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 53-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով վերապահված են այլ սուբյեկտի, այն է` հսկող դատախազի բացառիկ իրավասությանը:

Հետևաբար, դատավորի կողմից Դատարանին չվերապահված լիազորություններ իրականացնելը չի կարող պաշտպանված լինել օրենքի մեկնաբանության համար անձեռնմխելիության մասին դրույթով: Միաժամանակ, Բարձրագույն դատական խորհուրդն ընդունում է, որ իրավունքի զարգացման համար անհրաժեշտ նախապայման է ողջամիտ դատական ակտիվիզմը, այսինքն` դատարանի կողմից անձի սահմանադրական իրավունքների իրացումը երաշխավորելիս լրացուցիչ երաշխիքներ տրամադրելը, ինչից բխում է, որ նման երաշխիքների տրամադրման հիմքում նույնպես կարող է լինել անձի սահմանադրական իրավունքների առավել մեծ պաշտպանությունը և համապատասխան պատճառաբանությունը, այլ ոչ թե պարզապես` օրենքի ենթադրյալ խախտման որևիցե փաստ մատնանշելը:

7. Ավելին, Օրենսգիրքը, քննչական ենթակայության կանոններից շեղումը 53-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով բացառապես դատախազի իրավասությանը վերապահելով և այդ իրավասությունն իրացնելու արդյունքում կայացվող որոշումների դատական բողոքարկման հնարավորություն չնախատեսելով, քննչական ենթակայության կանոնների խախտումը չի համարում նաև դատական ակտի բեկանման` Օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հիմք: Բացի այդ, Օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ «Քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ են դատական քննության ժամանակ սույն օրենսգրքի սկզբունքների և այլ ընդհանուր դրույթների խախտումները, որոնք գործին մասնակցող անձանց` օրենքով երաշխավորված իրավունքներից զրկելու կամ դրանցում սահմանափակելու կամ այլ ճանապարհով խոչընդոտել են գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտմանը, ազդել են կամ կարող էին ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա»: Այս տեսակետից, Դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ` «... Առաջին ատյանի դատարանը, քրեական գործով քննչական ենթակայության կանոնների պահպանման տեսանկյունից չպարզելով մեղադրանքի օրինականության հարցը, չի իրականացրել մեղադրյալ Միքայել Արայի Մինասյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին Քննիչի միջնորդության լրիվ քննություն` թույլ տալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, 285-րդ հոդվածի դրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին միջնորդությունների քննությանը վերաբերող նախադեպային որոշումներում ձևավորված պահանջների էական խախտումներ», չի բխում ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության պահանջներից: Այսինքն` Դատավորի այն դիրքորոշումը, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության վարույթի (իսկ ինչպես նշվեց, առաջին ընթերցմամբ ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի համաձայն` «Դատական երաշխիքների վարույթի») ընթացքում մեղադրանքի օրինականությունը, որպես կալանավորման համար անհրաժեշտ պայմաններից մեկի առկայությունը ստուգելու լիազորությունը, բացի այն, որ դուրս է գտնվում կամայական կալանավորման դեմ դատական երաշխիքներ տրամադրելու շրջանակից և օրինականության նկատմամբ դատախազական հսկողության գործառույթի տիրույթում է, իր` քրեական դատավարության կառուցակարգերում տրված նշանակության առումով, չի հանդիսանում նաև անձի դատավարական հիմնարար իրավունք, որի նկատմամբ անհրաժեշտ է դատական ստուգման իրացումն ընդհանրապես: Այդ իրավունքի ենթադրյալ խախտումը, դատական վերահսկողության տիրույթում, հիմք չէ վերաքննիչ դատարանի կողմից առաջին ատյանի դատարանների ակտերը բեկանելու համար: Բացի այդ, ելնելով քրեադատավարական օրենքի էական խախտման վերը մեջբերված հասկացությունից` Դատարանը պարտավոր էր նախ հիմնավորել, թե անձնական ազատության իրավունքի որ տարրն էր և ինչպես էր խախտվել քննչական ենթակայության կանոնների խախտման արդյունքում, և ապա` թե ինչպես էին այդ խախտումները «խոչընդոտել գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտմանը, ազդել կամ կարող էին ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա»: Էական խախտման առկայությունը փաստելու համար անհրաժեշտ նյութական տարրը` խախտման նշված հետևանքները, որպես կանոն, չեն կարող գնահատվել վերացական կերպով և պահանջում են գործի` ըստ էության քննությանը բնորոշ դատական ճանաչողության իրականացում, որի մասին կխոսվի ստորև:

8. Ինչպես նշվեց, դատական վերահսկողության և դատախազական հսկողության սահմանազատման չափանիշ է անձի սահմանադրական իրավունքների իրացումը: Հետևաբար, դատարանը, չպատճառաբանելով, թե ինչով է այս կամ այն քննչական մարմնի կողմից գործը քննելու կամ չքննելու հանգամանքը ազդել մեղադրյալի անձնական ազատության իրավունքի վրա, չի պատճառաբանել նաև, թե ինչով է օրինականության սկզբունքի ենթադրյալ խախտումը` ի դեմս քննչական ենթակայության կանոնների ենթադրյալ խախտման, ազդել կամ ինչպես կարող էր ազդել անձի` Սահմանադրության 27-րդ հոդվածով նախատեսված անձնական ազատության իրավունքի վրա: Մեղադրանքի օրինականության ստուգման գործառույթը չի կարող դուրս գալ անձի իրավունքների, տվյալ դեպքում` անձնական ազատության իրավունքի սահմանափակումների օրինականությունը երաշխավորելու կամ այլ կերպ ասած` այդ իրավունքների խախտումը կանխելու կամ խախտված իրավունքները վերականգնելու դատարանի առաքելության շրջանակներից:

9. Բացի այդ, եթե ընդունենք, որ քննչական ենթակայության կանոնների պահպանումը անձի սահմանադրական իրավունք է, որը պահանջում է դատական վերահսկողության շրջանակներում այդ իրավունքի խախտումը կանխելու, իսկ խախտման դեպքում` վերականգնելու դատական երաշխիքներ, ապա օրենսդրի կամքի տեսակետից միանգամայն անհասկանալի կլիներ, եթե նշված կանոնների պահպանումը օրենսդիրն անհրաժեշտ համարեր միայն այն դեպքերում, երբ այդ կանոնները խախտվում են այն անձի վերաբերյալ գործով, ում նկատմամբ միջնորդություն է ներկայացված կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու թույլտվություն տալու մասին: Այսինքն` քննչական ենթակայության կանոնների ենթադրյալ ցանկացած խախտում դատական վերահսկողության տիրույթում ընդգրկելու ցանկության առկայության պարագայում օրենսդիրը այդ նորմերի պահպանման նկատմամբ դատական վերահսկողության հնարավորություն պետք է սահմանած լիներ ցանկացած խափանման միջոցի համար, ինչպես նաև` նախատեսեր որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումները դատարան բողոքարկելու հնարավորություն, ինչը նույնպես արված չէ:

Ավելին, օրենսդիրը հստակ արգելափակել է Օրենսգրքով չնախատեսված դեպքերում դատական վերահսկողության իրականացումը, ի դեմս 278-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 103-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին նախադասության հետևյալ կարգավորումների.

Օրենսգրքի 278-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Դատարանը, սույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով, քննում է հետաքննության մարմինների, քննիչի, դատախազի և օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների որոշումների և գործողությունների օրինականության վերաբերյալ բողոքները»:

Օրենսգրքի 103-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի գործողությունները և որոշումները կարող են սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով բողոքարկվել դատավարության մասնակիցների կողմից: Քննիչի և հետաքննության մարմնի աշխատակցի գործողությունները և որոշումները կարող են բողոքարկվել համապատասխան դատախազին, դատախազի որոշումները և գործողությունները` վերադաս դատախազին, դատարանինը` վերադաս դատարան: Սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում քրեական հետապնդման մարմնի գործողությունները և որոշումները կարող են բողոքարկվել դատարան»:

10. Ինչ վերաբերում է Դատավորի կողմից վկայակոչված Ռոբերտ Հակոբյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի որոշման մեջ արտահայտած այն դիրքորոշումներին, որ «խափանման միջոց կիրառելու միջնորդության քննարկման արդյունքներով դատարանն ի թիվս այլոց պետք է պարզի կալանավորման ինքնուրույն պայմանի առկայությունը, մասնավորապես այն, թե արդյոք անձին տրվել է մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ: Նշված հանգամանքը պարզելու նպատակով դատարանը պարտավոր է ստուգել, թե նախաքննության մարմնի կողմից ներկայացվել են արդյոք համապատասխան տեղեկություններ, փաստեր կամ ապացույցներ այն մասին, որ անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում է կայացվել, անձը տեղեկացվել է այդ որոշման մասին, բացի այդ, նրան պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, և հանձնվել են որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման պատճենն ու մեղադրյալի իրավունքների և պարտականությունների ցանկը», ապա դրանք վերաբերելի չեն սույն գործով քննարկման առարկա խնդրին:

Ինչ վերաբերում է Դատավորի` Խորհրդին ներկայացված այն դիրքորոշմանը, որ «Այսպիսով, վերոշարադրյալ վերլուծությունից երևում է, որ կալանավորման պայմաններից մեկն անձին մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ տրված լինելն է, որը հաստատվում է առաջին հերթին պատշաճ, այսինքն` օրենքով լիազորված սուբյեկտի կողմից կայացված «անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու» մասին որոշման առկայությամբ», ապա Խորհուրդը գտնում է, որ Դատավորի կողմից չի հիմնավորվել իր իսկ վկայակոչված օրենսդրական դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումներից` «առաջին հերթին պատշաճ, այսինքն` օրենքով լիազորված սուբյեկտի կողմից կայացված «անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու» մասին որոշման» առկայությունը ստուգելու Դատարանի լիազորության բխելու փաստը:

ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության և Դատավորի կողմից վկայակոչված Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային դիրքորոշումներից չի բխում նաև Դատավորի կողմից առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու և այն նույն դատարան նոր քննության ուղարկելու հիմքը, որը Դատավորը շարադրել է հետևյալ կերպ` «Տվյալ դեպքում միայն խախտումը վերացնելուց, այսինքն` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կալանավորման միջնորդության վերստին քննության ժամանակ քննչական ենթակայության կանոնների ենթադրյալ խախտման վերաբերյալ բարձրացված հարցը քննարկման առարկա դարձնելուց հետո հնարավոր կլինի հիմնավորված եզրահանգում կատարել կալանավորման պայմաններից մեկի` անձին մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ տրված լինելու առկայության մասին և անցնել կալանավորման մյուս պայմանների ու հիմքերի քննարկմանը: (...)»: Ինչպես նշվեց, մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի առկայության ստուգումը, ըստ Դատավորի վկայակոչած աղբյուրների, չի ենթադրում պատշաճ քննչական մարմնի կողմից այն առաջադրելու կամ քննություն կատարելու իրավունքը` հատկապես, որ Դատարանը չի նշում, թե ինչպես է մեղադրյալի անձնական ազատության սահմանադրական իրավունքը խախտվել քննչական ենթակայության կանոնները չպահպանելու արդյունքում և ինչպես է այդ ենթադրյալ իրավունքը վերականգնվելու առաջին ատյանում հարցի նոր քննության արդյունքում:

 

Բ. Հիմնավոր կասկածի և ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցողական շեմերի, առնչության և մեղքի հարցերի տարանջատումը, դատական վերահսկողության և գործն ըստ էության քննելու առարկաների ու ապացուցման շեմերի ու ապացուցման կարգի տարանջատումը

 

11. Ուսումնասիրելով սույն կարգապահական գործի նյութերը, դատական քննության արդյունքում Բարձրագույն դատական խորհուրդը, կալանավորման պայմանների համատեքստում, անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ նաև այդ պայմաններից գլխավորի` հիմնավոր կասկածի մեկնաբանությանը` հատկապես, որ վարույթ հարուցած մարմնի կողմից Դատավորի ենթադրյալ խախտումները նրան վերագրվել էին որպես հիմնավոր կասկածի առկայության ստուգման ընթացքում կատարված:

12. Վճռաբեկ դատարանի կայուն հաստատված նախադեպային իրավունքի համաձայն (տես, ի թիվս բազմաթիվ այլ աղբյուրների` Գագիկ Միքայելյանի գործով 18.12.2009թ. և Վահրամ Գևորգյանի գործով 24.02.2011թ. որոշումները), անձին կալանավորելու համար անհրաժեշտ է կալանավորման հիմնական պայմանի, այն է` հիմնավոր կասկածի, և կալանավորման հիմքերի, այն է` մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ գտնվելու ընթացքում ոչ իրավաչափ, ընդ որում` օրենքով սահմանված որոշակի վարքագիծ դրսևորելու (արդարադատությունից խուսափելու, արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու կամ քրեական օրենքով արգելված արարք կատարելու) ռիսկերից մեկի միաժամանակ առկա լինելը: Ընդ որում, կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու թույլտվություն տալու մասին միջնորդությունները քննելիս, դատարանները հիմնավոր կասկածի առկայությունը պետք է ուսումնասիրեն նախքան կալանավորման հիմքերի առկայությանն անդրադառնալը, քանի որ «... եթե առկա չէ... հիմնավոր կասկած, ապա կալանավորման հիմքերի առկայության հարցի քննարկումն այլևս անիմաստ է» (տես` Վահրամ Գևորգյանի գործը, կետ 19-րդ):

13. Հիմնավոր կասկածի առկայությունը Վճռաբեկ դատարանը կապել է երկու բաղադրիչների միաժամանակյա առկայության հետ: Նախևառաջ, «կասկածը կարող է համարվել հիմնավոր միայն այն դեպքում, երբ անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ միջնորդություն ներկայացնող պաշտոնատար անձը` քննիչը կամ դատախազը, կասկածվող անձի կատարած գործողությունների (անգործության) վերաբերյալ կներկայացնի տեղեկություններ, փաստեր կամ ապացույցներ, որոնք ուղղակիորեն կմատնանշեն նրա առնչությունն իրեն վերագրվող ենթադրյալ հանցագործությանը» (տես` Վահրամ Գևորգյանի գործը, կետ 21-րդ), և երկրորդ` պետք է ներկայացված լինեն այնպիսի տեղեկություններ, փաստեր կամ ապացույցներ, որոնք «կհիմնավորեն, որ դեպքը, որի կատարման մեջ անձը կասկածվում է, համընկնում է իրեն վերագրվող հանցանքի դեպքին» (տես` նույն տեղում): Այսինքն, ըստ Վճռաբեկ դատարանի նշված դիրքորոշման, կասկածը որպես «հիմնավոր» գնահատելու համար, անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը հաստատված համարի, որ` 1) առկա է ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների և փաստերի ամբողջություն, և 2) առկա են բավարար հիմքեր` եզրակացնելու, որ այն արարքը (դեպքը կամ իրադարձությունը), որի հետ անձի մոտ հաստատվել է օբյեկտիվ կապի առկայությունը, համընկնելու աստիճանի չափ համապատասխանում է քրեական օրենքով արգելված այն արարքին, որի կատարման մեջ անձը կասկածվում է:

14. Բարձրագույն դատական խորհուրդը գտնում է, որ սույն կարգապահական գործի շրջանակներում, հաշվի առնելով նաև այն, որ Դատավորի կողմից որպես մեղադրանքի օրինականությունը ստուգելու իր լիազորության առկայության սահմանազատող չափանիշ վկայակոչվել է որ «մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում դատարանները չեն կարող գնահատել մեղադրանքի ապացուցվածությունը, սակայն պարտավոր են կալանքը ընտրելու հարցը լուծելիս ստուգել մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքի օրինականությունը», քննարկվող հարցերի առավել համապարփակ վերլուծություն կատարելու համար անհրաժեշտ է նաև հստակեցնել մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ դատական վերահսկողության սահմանները` դրանք տարանջատելով անձի դեմ ներկայացված մեղադրանքի բովանդակային ստուգման գործառույթից, որը գործն ըստ էության քննելիս, այն է` դատական իշխանությունն արդարադատություն իրականացնելու ձևով իրացվող գործառույթ է: Վճռաբեկ դատարանի գործող նախադեպային դիրքորոշումներից բխում է, որ այն արարքը, որի հետ օբյեկտիվ կապի հաստատումը պահանջվում է հիմնավոր կասկածի առկայությունը դատավորի կողմից փաստելու համար, պետք է իր նկարագրությամբ համապատասխանի քրեական օրենքով արգելված կոնկրետ արարքին: Այսինքն` պահանջվում է, որպեսզի մեղսագրվող արարքի հանգամանքները համընկնեն ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանցակազմի տարրերի հետ:

15. Այլ խոսքերով, պահանջվում է, որպեսզի դատարանը գնահատի նաև, թե արդյոք արարքը պարունակում է տվյալ կոնկրետ հանցագործության` քրեական օրենքով սահմանված հատկանիշները: Փաստորեն, դատարանից պահանջվում է ստուգել ոչ թե այն, թե արդյոք մեղսագրվող արարքը ունի ընդհանրապես հանցագործության առերևույթ հատկանիշներ, այլ նաև այն, թե արդյոք արարքը պարունակում է տվյալ կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները, այսինքն` թե արդյոք արարքի փաստակազմին տրվել է ճիշտ իրավական գնահատական` քրեաիրավական որակում:

Բարձրագույն դատական խորհուրդը գտնում է, որ մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ դատական վերահսկողության առանձնահատկություններից ելնելով, այն իրականացնելիս` արարքի կոնկրետ քրեաիրավական գնահատականի հիմնավորվածության` գործի ըստ էության քննության սահմաններից դուրս բովանդակային ստուգման արդյունքում հիմնավոր կասկածի բացակայությամբ կալանավորումը կարող է մերժվել դատարանի կողմից միայն հետևյալ երկու պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում, մասնավորապես, երբ`

1) մեղսագրվող արարքի փաստական հանգամանքները վկայում են ընդհանրապես ոչ հանցավոր արարքի (դեպքի կամ իրադարձության) առկայության մասին (օրինակ` պահանջվող հատուկ սուբյեկտի բացակայություն, կամ` մեղադրյալի և տուժողի միջև ոչ թե քրեաիրավական, այլ բացառապես քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների առկայություն) կամ այնպիսի արարքի առկայության մասին, որով, այն գործով փաստերը ճիշտ որակվելու դեպքում, կալանավորումը հնարավոր չէր լինի կիրառել օրենքի ուղիղ արգելքի պատճառով, մասնավորապես` Օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված պարտադիր պայմանի (անձը կատարել է այնպիսի հանցանք, որի համար նախատեսվող ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը մեկ տարուց ավելի է) բացակայության դեպքում, և

2) եթե վերը նշված իրավական նշանակություն ունեցող հանգամանքները հնարավոր է հաստատված համարել առանց դատաքննության:

16. Բոլոր մյուս դեպքերում, արարքի սխալ որակման հիմքով հիմնավոր կասկածի բացակայությամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու թույլտվություն տալու մասին միջնորդությունը մերժելիս, դատարանը դուրս է գալիս մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ դատական վերահսկողության իր գործառույթի շրջանակներից և մտնում գործով դատական իշխանությունն արդարադատություն իրականացնելու ձևով իրացվող, այն է` մեղադրանքն ըստ էության քննելու գործառութային շրջանակի մեջ: Այլ խոսքերով, դատարանը չի կարող իրեն վերապահել մինչդատական վարույթի ընթացքում գործով արդարադատություն իրականացնելու գործառույթ: Վերջապես, նշված երկու պայմանների միաժամանակյա առկայությունը դատարանը պետք է հիմնավորի պատճառաբանված որոշմամբ: Ըստ էության, գրեթե նույնպիսի ստուգում է իրականացվում նաև դատական քննության նախապատրաստելու փուլում` Օրենսգրքի 294-րդ հոդվածի 1-ին մասի կարգով, երբ դատարանը նույն օրենսգրքով նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց դատաքննության, պատճառաբանված որոշում է կայացնում քրեական գործով վարույթը կարճելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին:

17. Բարձրագույն դատական խորհուրդը անհրաժեշտ է համարում կատարել նաև հարցի կարգավորման պատմահամեմատական և իրավահամեմատական համառոտ վերլուծություն: Մասնավորապես, ՀՍՍՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 54-րդ հոդվածը («Քրեական գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները») նախատեսում էր հետևյալը`

«Հետաքննություն, նախաքննություն կատարելիս և քրեական գործը դատարանում քննելիս ապացուցման ենթակա են`

1) հանցագործության դեպքը (հանցագործության կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլ հանգամանքներ).

2) մեղադրյալի մեղավորությունը հանցագործությունը կատարելու մեջ.

3) մեղադրյալի պատասխանատվության աստիճանի ու բնույթի վրա ազդող հանգամանքները.

4) հանցագործությամբ պատճառած վնասի բնույթը և չափը»: (Տես` «ՀՍՍՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք առ 1-ը սեպտեմբերի 1970թ. փոփոխություններով ու լրացումներով», Երևան, էջ 36):

Այսպիսով, քրեական գործով ապացուցման առարկայի ծավալի մեջ, անձի և նրան մեղսագրվող արարքի միջև կապի առկայության իմաստով, ներառված էր բացառապես նրա մեղավորությունը: Հայաստանի Հանրապետության գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի («Ապացուցման ենթակա հանգամանքները») համաձայն`

«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`

1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).

2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.

3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.

4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.

5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.

6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով.

7) այն հանգամանքները, որոնք հիմնավորում են, որ գույքը ստացվել է հանցագործության կատարման արդյունքում կամ այդ գույքի օգտագործումից կամ օգտագործվել է կամ նախատեսվել է օգտագործել որպես հանցագործության գործիք կամ միջոց կամ ուղղվել է ահաբեկչության ֆինանսավորմանը կամ հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 215.1-ին հոդվածի 7-րդ մասով նախատեսված մաքսանենգության առարկա»:

18. Այսպիսով, դատաիրավական բարեփոխումների ամենասկզբում, այն է` 1998թ. ընդունված ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն` քրեական գործով ապացուցման առարկայի ծավալի մեջ, անձի և նրան մեղսագրվող արարքի միջև կապի առկայության իմաստով, «մեղավորությանը» ավելացվեց նաև «կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին»: Պատճառը միայն այն էր, որ նոր քրեադատավարական օրենսդրությամբ կալանավորման թույլտվություններն այլևս տալիս էր ոչ թե հսկող դատախազը, այլ դատարանը, ինչը և ենթադրում էր մինչդատական վարույթի սուբյեկտների կողմից տվյալ խափանման միջոցը կիրառելու անհրաժեշտության ապացուցում դատարանի առջև և միայն այդ անհրաժեշտությունից ելնելով` մեղսագրվող արարքին անձի առնչությունն ապացուցելու անհրաժեշտություն: Բացի այդ, ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգիրքը այս առումով այժմ էլ ամրագրում է բացառապես առնչությունը, այսինքն` նշում է անձի և արարքի միջև կապը ապացուցելու անհրաժեշտությունը` առանց նշելու արարքի որակման ստուգման անհրաժեշտության մասին:

19. Այնուհետև, ինչպես նշվում է Վահրամ Գևորգյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի որոշման վկայակոչված կետում, «Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մեկնաբանության համաձայն` ողջամիտ կասկածի չափանիշը հիմնվում է «փաստերի կամ տեղեկությունների առկայության վրա, որոնք հնարավորություն կտային անաչառ դիտորդին եզրակացնելու, որ տվյալ անձը հնարավոր է, որ կատարած լիներ հանցանքը: Սակայն պարտադիր չէ, որ կասկածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը... հիմնավորելու համար, քանի որ այդ փաստերը կարող են հայտնաբերվել ավելի ուշ` քրեական գործի քննության փուլում» (տես` Կ.Ֆ.-ն ընդդեմ Գերմանիայի (K.-F. v. GERMANY) գործով 1997թ. նոյեմբերի 27-ի վճիռը, կետ 57)»:

20. Փաստորեն, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ նաև` «ՄԻԵԴ»), «հիմնավոր կասկածին» անդրադառնալիս, նույնպես նշում է միայն կապը անձի և հանցագործության միջև, այսինքն` անձի առնչությունը` միաժամանակ սահմանելով «ողջամիտ կասկածը» հենց որպես ապացուցողական շեմ, չափանիշ, այլ ոչ թե ապացուցման առարկայի ինքնուրույն բաղադրիչ: Ճիշտ է, նշվում է, որ ողջամիտ կասկածը «հիմնվում է փաստերի կամ տեղեկությունների առկայության վրա, որոնք հնարավորություն կտային անաչառ դիտորդին եզրակացնելու, որ տվյալ անձը հնարավոր է, որ կատարած լիներ հանցանքը», սակայն ակնհայտ է, որ հանցանքի առկայությունն ապացուցելու անհրաժեշտությունը առնչությունն ապացուցելու անհրաժեշտությունից բխող, ենթադրվող բաղադրիչ է, այլ ոչ թե` ուղիղ սահմանվող, ենթադրելով, որ արարքի` քրեական օրենքի տեսակետից ոչ հանցավոր լինելու դեպքում, անձի և այդ արարքի կապի քննությունն իրականացնելն անիմաստ է:

21. Ընդ որում, ՄԻԵԴ մեջբերված նախադեպային դիրքորոշումից ուղիղ բխում է, որ թե առնչության ապացուցման անհրաժեշտությունը, և թե դրանից բխող արարքի հանցավոր լինելու ապացուցման անհրաժեշտությունը բավարարվում են առնվազն միևնույն ապացուցողական շեմով` հստակ նշելով, որ կասկածի հիմքում ընկած, այսինքն` կալանավորման հիմքում դրվելիք փաստերը պարտադիր չէ, որ բավարարեն դատապարտումը հիմնավորելու համար անհրաժեշտ սանդղակին: Վերջինից էլ ուղղակիորեն բխում է, որ արարքի հանցավոր լինելը նույնպես չի կարող ապացուցվել այն շեմով, որը կիրառվում է մեղադրական դատավճռի դեպքում: Հետևաբար, արարքի հանցավոր լինելու` մեղադրանքի կողմի ապացուցման պարտականության ու դատարանի` ճանաչողության շրջանակները սահմանափակվում են միայն այն դեպքերով, երբ դատարանի կողմից` արարքի որակման առթիվ արվող դատողությունները կարող են արվել առանց դատաքննության:

22. Առնչությունը` որպես քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման առարկայի մաս նախատեսելու` թե Հայաստանի Հանրապետության դատավարական օրենսդրության զարգացման պատմական փորձը, և թե ՄԻԵԴ վերաբերելի նախադեպային դիրքորոշումները վկայում են այն մասին, որ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու թույլտվություն տալու մասին միջնորդություններ քննելու ընթացքում հիմնավոր կասկածի առկայությունը ուսումնասիրելիս, դատարանների առաջնային պարտականությունն է ուսումնասիրել անձի առնչությունը մեղսագրվող արարքին և միայն դրանով պայմանավորված` այդ արարքի հանցավոր լինելու փաստը, մասնավորապես` արարքի քրեորեն արգելված լինելը, իսկ քրեորեն արգելված արարքի` ճիշտ որակված լինելու փաստը` կալանավորումը բացառող հիմքերի առկայությամբ կալանավորումը թույլ չտալու նպատակով: Ընդ որում, նշված փաստերի հաստատումը դատարանը պետք է կատարի դատաքննությամբ պահանջվող ապացուցողական շեմի համեմատ ավելի ցածր շեմի կիրառմամբ և միայն այն դեպքում, երբ դա հնարավոր է անել առանց դատաքննության:

23. Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական գործերով դատական իշխանությունն իրականացվում է երկու ձևով` մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության և արդարադատության միջոցով` գործն ըստ էության քննելով և լուծելով: Արդեն իսկ վկայակոչված Ներսես Միսակյանի գործով և բազմաթիվ այլ գործերով Վճռաբեկ դատարանը արձանագրել է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողություն իրականացնելիս, մասնավորապես` կալանավորման վերաբերյալ միջնորդությունը քննելիս դատարանն իրավասու չէ քննարկման առարկա դարձնելու այնպիսի հարցեր, որոնք դուրս են այդ պահին իր առջև դրված խնդիրների շրջանակից: Սա բխում է դատական վերահսկողության իրականացման և գործի ըստ էության քննության խորքային, ճանաչողական տարբերություններից: Մասնավորապես` տարբեր են դատական ճանաչողության, իսկ մեղադրող կողմի համար` ապացուցման առարկան (համապատասխանաբար` հանցանքին առնչությունը և մեղքը), ապացուցման չափորոշիչները (հիմնավոր կասկած և ողջամիտ կասկածից վեր չափորոշիչներ) և դատական որոշումների հիմքում դրվելիք փաստական տվյալների կարգավիճակը (փաստերի ու տեղեկությունների ամբողջություն և ապացույցների համակցություն): Պատահական չէ, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար դատարանից պահանջում է ստուգել «փաստերի և տեղեկությունների» ամբողջության առկայությունը` առանց օգտագործելու «ապացույցներ» եզրույթը, ինչը ենթադրում է ավելի բարձր ապացուցողական չափորոշիչին բավարարելու անհրաժեշտություն` թե առանձին ապացույցների առկայության, թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության, թե դրանց համակցության բավարարության առումով:

24. Սույն գործով դատական վերահսկողություն իրականացնելիս, Դատավորը, ինչպես նշվեց` չպատճառաբանելով քննչական ենթակայության կանոնների խախտմամբ անձի անձնական ազատության իրավունքի խախտման փաստը կամ հնարավորությունը, փաստացի կատարել է անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման օրինականության ստուգում (տես` Խորհրդի սույն որոշման 4-րդ կետի 4-րդ ենթակետը)` այն դեպքում, երբ նշված որոշումը բողոքարկման ենթակա չէ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 278-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 103-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին նախադասության` վերը մեջբերված կարգավորումների, ինչպես նաև` Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումների ուժով: Մասնավորապես, արդեն իսկ վկայակոչված Հովհաննես Գինոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանը իր նախադեպային դիրքորոշման մեջ նշել է հետևյալը`

«17. Անդրադառնալով սույն գործի փաստական հանգամանքներին` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը պատկանում է այն որոշումների թվին, որոնց օրինականության և հիմնավորվածության դատական ստուգումը հնարավոր է միայն գործի ըստ էության քննության ժամանակ, ինչն անհրաժեշտ նախապայման է դատարանի անկողմնակալության և անմեղության կանխավարկածի սկզբունքների պահպանության համար: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման բողոքարկումը դատավարության ավելի ուշ փուլում` դատարանում գործն ըստ էության քննելիս, չի կարող հանգեցնել անձի իրավունքների և օրինական շահերի անհամարժեք սահմանափակման: Հետևաբար, անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը չի կարող հանդիսանալ մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության առարկա, ինչպես նաև վերահսկողության առարկա չի կարող հանդիսանալ այդ որոշման դատախազական հսկողության արդյունքում կայացված որոշումը:

Մինչդեռ, ինչպես երևում է սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից, առաջին ատյանի դատարանը, առանց բողոքի հիմքերին անդրադառնալու, իրավացիորեն մերժելով Հ. Գինոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին քննիչի որոշման դեմ բերված բողոքը, միևնույն ժամանակ քննության առարկա է դարձրել այդ որոշման դատախազական հսկողության արդյունքում կայացված ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը, եզրահանգման եկել, որ այն պատճառաբանված չէ, և այդ մասով պաշտպանի բողոքը բավարարելով` վերացրել է դատախազի որոշումը (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ և 6-րդ կետերը)» (տես` Հովհաննես Եղիայի Գինոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԼԴ/0023/11/12 որոշման 17-րդ կետը):

Ելնելով վերոգրյալից, Խորհուրդը գտնում է, որ Դատավորը, քննչական ենթակայության կանոնների խախտման հիմքով կալանավորման պայմաններից մեկի բացակայությունը ճանաչելով, օբյեկտիվ առումով դուրս է եկել մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության սահմաններից և մտել դատախազական հսկողության տիրույթ, ինչպես նաև` սահմանել ենթադրյալ խախտված իրավունքի վերականգնման համար առաջին ատյանի դատարանում նոր քննության համար քննչական ենթակայության կանոնների ստուգման պահանջ` այն դեպքում, երբ այդ ենթադրյալ իրավունքի խախտումը հնարավոր էր բացառապես գործի ըստ էության քննության պարագայում: Այսինքն` խախտման դեպքը օբյեկտիվորեն առկա է: Միևնույն ժամանակ, Խորհուրդը գտնում է, որ սուբյեկտիվ առումով Դատավորը չի դրսևորել մեղավոր վարքագիծ` «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 142-րդ հոդվածի 4-րդ, 5-րդ և 10-րդ մասերի պահանջների տեսանկյունից: Մասնավորապես, Խորհուրդը շեշտում է, որ հաշվի առնելով վերը քննարկված հարցերի առթիվ օրենսդրական դրույթների և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումների` պրակտիկայում առկա ոչ միատեսակ ընկալումը, տվյալ գործով չի կարող արձանագրվել, որ դատավորը գիտակցել է կամ չգիտակցելու դեպքում տվյալ իրադրությունում ակնհայտորեն կարող էր կամ պարտավոր էր գիտակցել իր արարքի ոչ իրավաչափ լինելը, ինչը պահանջվում է «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 142-րդ հոդվածի 4-րդ, 5-րդ և 10-րդ մասերի դրույթներով: Նշվածի ուժով, Խորհուրդը գտնում է, որ օբյեկտիվորեն խախտման դեպքի առկայության պայմաններում, խախտումը ձեռք է բերում նվազ վտանգավորություն կամ` կարևորություն` ըստ նույն հոդվածի 2-րդ մասի:

 

2. Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելը և գործը նույն դատարան նոր քննության ուղարկելու մասով

 

25. Ինչ վերաբերում է Նախարարի միջնորդության այն հատվածին, որում նշվում է, որ Դատավորը կարգապահական պատասխանատվության հիմք հանդիսացող խախտում է թույլ տվել` առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելով և նույն դատարան քննության ուղարկելով, ապա Խորհուրդը համաձայն չէ այն փաստարկի հետ, որ Դատավորը, որոշում կայացնելով բեկանել առաջին ատյանի դատական ակտը և ուղարկել այն նույն դատարան նոր քննության, թույլ է տվել «նաև նշված միջնորդության հավելյալ դատական շրջապտույտ, ինչի արդյունքում նաև խախտվել է ողջամիտ ժամկետում և նվազագույն դատական ծախսերով իր իրավասությանը վերապահված հարցի քննության և լուծման վարքագծի կանոնը»:

26. Բարձրագույն դատական խորհուրդը, համաձայն չլինելով Դատավորի կողմից առաջին ատյանի դատական ակտը բեկանելու և գործը նոր քննության ուղարկելու հիմքի հետ, այնուամենայնիվ, նշում է, որ Դատավորը լիազորված էր, իր կարծիքով, թույլ տրված խախտումը վերացնելու համար, ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության շրջանակներում պատճառաբանված որոշմամբ ընտրելու այդ նպատակին հասնելու առավել արդյունավետ լուծումը: Մասնավորապես, Դատավորը իր կայացրած ակտում նշել է, որ վերաքննության գործառութային առանձնահատկություններով պայմանավորված` վերաքննիչ վերանայման գործիքակազմը բավարար չէ արձանագրված արդար դատաքննության իրավունքի խախտումը վերացնելու համար»: Խորհուրդը համարում է, որ քննչական ենթակայության կանոնների պահպանման ստուգումը դատական վերահսկողության տիրույթի մեջ Դատավորի կողմից չպատճառաբանված և ապրիորի կերպով ընդգրկելը և մեղադրյալի իրավունքի խախտում արձանագրելը ինքնին չի նշանակում, որ պատճառաբանված չէ և անհիմն է նաև այդ` Դատավորի կարծիքով խախտված իրավունքի վերականգնման ուղղությամբ Դատավորի կողմից ընտրված քրեադատավարական եղանակը:

 

Հետևաբար, Նախարարի միջնորդության այս մասով, Բարձրագույն դատական խորհուրդը խախտում չի արձանագրում:

 

27. Ամփոփելով վերոգրյալը` Բարձրագույն դատական խորհուրդն արձանագրում է հետևյալը`

Դատավորի գործողություններում օբյեկտիվորեն առկա է դատավարական նորմի/նորմերի խախտում: Միաժամանակ, «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 142-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն` «Դատավորը ենթակա չէ կարգապահական պատասխանատվության մեղքի բացակայության դեպքում»: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` արարքը չի համարվում կարգապահական խախտում, եթե այն, թեև ձևականորեն պարունակում է սույն օրենսգրքով սահմանված` դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերի հատկանիշներ, սակայն իր նվազ կարևորության պատճառով կասկածի տակ չի դնում տվյալ դատավորի համապատասխանությունը դատավորի կարգավիճակին և իր էությամբ չի կարող հեղինակազրկել դատական իշխանությունը:

Բարձրագույն դատական խորհուրդն արձանագրում է, որ թեև ձևական առումով առկա են Դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերի հատկանիշներ, սակայն վերը նշված հիմնավորումների, մասնավորապես` օբյեկտիվորեն խախտում թույլ տված դատավորի կողմից մեղավոր վարքագիծ դրսևորելու փաստի բացակայության հաշվառմամբ գտնում է, որ Դատավորին վերագրված խախտումը չի կարող կասկածի տակ դնել վերջինիս համապատասխանությունը դատավորի կարգավիճակին և իր էությամբ հանգեցնել դատական իշխանության հեղինակազրկմանը:

Բացի այդ, Բարձրագույն դատական խորհուրդն հաշվի է առնում այն հանգամանքը, որ կարգապահական պատասխանատվության հարցի քննության պահին Դատավորը չի ունեցել կարգապահական տույժ:

Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 94-րդ հոդվածի 6-րդ մասով, 142-րդ հոդվածի 2-րդ, 5-րդ և 10-րդ մասերով, 154-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով և 155-րդ հոդվածով` Բարձրագույն դատական խորհուրդը

 

ՈՐՈՇԵՑ

 

1. Արդարադատության նախարարի միջնորդությունը` Վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավոր Լուսինե Աբգարյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ, մերժել:

2. Որոշումն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից և վերջնական է:

 

Բարձրագույն դատական խորհրդի

    նախագահի պաշտոնակատար                  Գ. Ջհանգիրյանի,

 

    անդամներ                               Գ. Բեքմեզյան

                                           Դ. Խաչատուրյան

                                           Մ. Մակյան

                                           Լ. Մելիքջանյան

                                           Ա. Մխիթարյան

                                           Ս. Չիչոյան

                                           Վ. Քոչարյան

 

Հրապարակվել է ԲԴԽ կայքէջում (www.court.am)` 17 հունիսի 2021 թվական:

 

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
03.06.2021
N 927-Լ
Որոշում