Սեղմել Esc փակելու համար:
ՀՀ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄ...
Քարտային տվյալներ

Տեսակ
Գործում է
Ընդունող մարմին
Ընդունման ամսաթիվ
Համար

ՈՒժի մեջ մտնելու ամսաթիվ
ՈՒժը կորցնելու ամսաթիվ
Ընդունման վայր
Սկզբնաղբյուր

Ժամանակագրական տարբերակ Փոփոխություն կատարող ակտ

Որոնում:
Բովանդակություն

Հղում իրավական ակտի ընտրված դրույթին X
irtek_logo
 

ՀՀ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ 2008-201 ...

 

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՆԻՍՏԻ
ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՔԱՂՎԱԾՔ

 

13 մարտի 2008 թվականի N 10

 

13. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ 2008-2015 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ՓՈՐՁՆԱԿԱՆ ԾՐԱԳՐԵՐԻՆ ՀԱՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՏԱԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

(1-ին մաս)

 

1. Հավանություն տալ`

1) Հայաստանի Հանրապետության նախադպրոցական կրթության բարեփոխումների 2008-2015 թվականների ռազմավարական ծրագրին` համաձայն N 1 հավելվածի.

2) Հայաստանի Հանրապետության նախադպրոցական կրթության բարեփոխումների փորձնական ծրագրին` համաձայն N 2 հավելվածի:

2. Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարին` Հայաստանի Հանրապետության նախադպրոցական կրթության բարեփոխումների փորձնական ծրագրի արդյունքներով առաջարկություն ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն Հայաստանի Հանրապետության նախադպրոցական կրթության բարեփոխումների 2008-2015 թվականների ռազմավարական ծրագրի իրականացման հետագա ընթացքի վերաբերյալ:

 

ՍՏՈՐԱԳՐՎԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԿՈՂՄԻՑ

2008 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՐՏԻ 31-ԻՆ

 

Հավելված N 1

ՀՀ կառավարության

2008 թվականի մարտի 13-ի նիստի

N 10 արձանագրային որոշման

 

ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ 2008-2015 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳՐԻ

 

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

 

Երեխայի բնականոն և համակողմանի զարգացման ապահովման գործում մեծ է կրթության դերը: Նախադպրոցական կրթության հիմնական խնդիրներն են երեխայի ֆիզիկական, հոգեկան, բարոյական, մտավոր զարգացման հիմքերի ստեղծումը, նրա ընդունակությունների բացահայտմանն ու բնականոն զարգացմանը նպաստելը, շրջապատի հետ շփման, սեփական կարծիքն արտահայտելու և վարքագիծը կառավարելու տարրական կարողությունների ձևավորումը, դպրոցական ուսուցմանը երեխային նախապատրաստելը:

Վաղ տարիքում երեխաների կրթությունը տարրական կրթության որակի հիմնաքարն է, այն դրական ազդեցություն ունի տարրական դպրոց սահուն անցում կատարելու, արագ հարմարվելու և ուսման մեջ առաջընթաց ունենալու հարցերում: Հայաստանում նախադպրոցական կրթության ռազմավարությունը պետք է դիտարկվի ոչ թե մեկուսացված, այլ ընդհանուր կրթական ռազմավարության և մանկան վաղ զարգացմանն ուղղված ջանքերի համատեքստում: Քանի որ տարրական կրթության գերակայություններից մեկը կրթության որակի բարելավումն է, հետևաբար նախադպրոցական կրթության հզոր և տարածված համակարգը նախապայման է այդ նպատակին հասնելու համար:

Ինչպես ամրագրված է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության ծրագրում` նախադպրոցական կրթության զարգացումն ուղղվելու է համակարգի արդիականացմանը և զարգացման նախադրյալների ստեղծմանը:

Նախադպրոցական կրթության բարեփոխումների 2008-2015 թվականների ռազմավարական ծրագիրը (այսուհետ` Ռազմավարական ծրագիր) մշակվել է նախադպրոցական կրթության համակարգի հիմնախնդիրների լուծմանը նպաստելու նպատակով: Ինչպես նշված է Ռազմավարական ծրագրի դրույթներում` նախադպրոցական կրթության ոլորտում ՀՀ կառավարության հիմնական նպատակը նախադպրոցական կրթության ծառայությունների որակի և մատչելիության բարելավումն է` հատուկ ուշադրություն դարձնելով սոցիալապես անապահով ընտանիքների երեխաների նախադպրոցական կրթության մեջ ընդգրկման ավելացմանը:

Առանձնակի կարևորվում է նախադպրոցական ավագ տարիքի երեխաների` հինգից մինչև վեց տարեկանների, տարրական կրթությանն արդյունավետ նախապատրաստելու հիմնախնդիրը, ինչը կապահովի երեխաների համար հավասար մեկնարկային պայմաններ տարրական դպրոցում ուսումը շարունակելու համար, ինչպես նաև կայուն հիմքեր կստեղծի նրանց անձնային ու սոցիալական հմտությունների զարգացման և ձևավորման համար:

 

2. ՀՀ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՆԿԱՐԱԳԻՐՆ ՈՒ ԱՐԴԻ ՎԻՃԱԿԸ

 

Ներկայումս նախադպրոցահասակ երեխաների կրթությունն ու դաստիարակությունն իրականացվում են նախադպրոցական հաստատությունների միջոցով: ՀՀ նախադպրոցական հաստատությունների ցանցը ձևավորվել է դեռևս խորհրդային իշխանության տարիներին, և հիմնականում գործել է պետական ֆինանսավորմամբ: Գործող նախադպրոցական հաստատությունները եղել են հիմնականում երեք տիպի`

. մսուրներ` 0-3 տարեկանների համար

. մանկապարտեզներ` 3-7 տարեկանների համար

. մսուր-մանկապարտեզներ` 0-7 տարեկանների համար:

Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո նախադպրոցական համակարգը, հայտնվեց ճգնաժամային իրավիճակում, ինչը պայմանավորված էր սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական տարբեր գործոններով: Արդյունքում զգալիորեն կրճատվեց հաստատությունների թիվը և նվազեց դրանցում երեխաների ընդգրկվածությունը: 90-ական թվականներին երեխաների ընդգրկվածությունը նախադպրոցական հաստատություններում տատանվում էր 30-60% սահմաններում` պայմանավորված քաղաքային և գյուղական վայրերում ընդգրկման նկատելի տարբերությամբ:

1990-2006 թվականներին նախադպրոցական հաստատությունների քանակի և դրանցում ընդգրկված 0-7 տարեկան երեխաների թվի դինամիկան տրված է աղյուսակ 1-ում:

 

Աղյուսակ 1. Մանկապարտեզների և դրանցում երեխաների հաճախումների զարգացման միտումները, 1990-2006 թթ.

 

.____________________________________________________.

|Տարեթիվը|Մանկապարտեզների թիվը|Հաճախող երեխաների թիվը|

|________|____________________|______________________|

|1990    |1192                |113303                |

|________|____________________|______________________|

|1992    |1070                |91558                 |

|________|____________________|______________________|

|1994    |1058                |81594                 |

|________|____________________|______________________|

|1996    |1037                |72806                 |

|________|____________________|______________________|

|1997    |943                 |67200                 |

|________|____________________|______________________|

|1998    |856                 |56600                 |

|________|____________________|______________________|

|1999    |844                 |52900                 |

|________|____________________|______________________|

|2000    |769                 |46600                 |

|________|____________________|______________________|

|2001    |712                 |44600                 |

|________|____________________|______________________|

|2002    |681                 |45400                 |

|________|____________________|______________________|

|2003    |682                 |46141                 |

|________|____________________|______________________|

|2004    |637                 |45470                 |

|________|____________________|______________________|

|2005    |623                 |47791                 |

|________|____________________|______________________|

|2006    |623                 |47308                 |

.____________________________________________________.

 

Աղբյուրը` Ազգային վիճակագրական ծառայություն

 

1990-96 թթ. ընթացքում նախադպրոցական հաստատությունների քանակը նվազել է շուրջ 13%-ով, իսկ հաճախող երեխաների թիվը նույն ժամանակահատվածում նվազել է մոտ 35,7%-ով, ինչը հետևանք էր մի շարք գործոնների.

. Այդ տարիներին նախադպրոցական հաստատությունները դեռևս պետական ենթակայության էին և հիմնականում ֆինանսավորվում էին պետական բյուջեի միջոցներով` աշխատավարձերի և մասամբ սննդի համար: Սակայն, քանի որ ֆինանսավորման չափերը կտրուկ նվազել էին, հետևաբար ծառայությունների որակն անկում էր ապրել, և ծնողները դադարել էին երեխաներին մանկապարտեզ տանել:

. Երեխաների թվի նվազումը, սակայն, ոչ միշտ էր հանգեցնում մանկապարտեզների քանակի փոփոխության, քանի որ, եթե նախադպրոցական հաստատությունները կարողանում էին հավաքել գոնե մեկ խումբ և դրանով հիմնավորել իրենց գոյությունը, ապա շարունակում էին գործել:

. Աշխատատեղերի քանակը հանրապետությունում կտրուկ նվազել էր:

Նախադպրոցական հաստատությունները համայնքներին հանձնելուց հետո այդ ցանցը կրեց զգալի փոփոխություններ. իրար մոտ գտնվող առանձին մանկապարտեզներ միավորվեցին, իսկ մի շարք մանկապարտեզներ փակվեցին: Հաճախ դա պայմանավորված էր երեխաների հաճախումների նվազման հետևանքով առաջացած մանկապարտեզների թերբեռնվածությամբ, ինչը ավելացնում էր մանկապարտեզի ծախսերը 1 երեխայի հաշվով: Շատ գյուղական համայնքներում մանկապարտեզները փակվեցին, քանի որ նվազեց նաև սոցիալական պահանջարկը: Գյուղական համայնքներում ավանդաբար մանկապարտեզ էին հաճախում հիմնականում աշխատող մայրերի երեխաները: Գործող կազմակերպությունների փակման հետևանքով մայրերը զրկվեցին աշխատանքից և դադարեցին երեխաներին մանկապարտեզ տանել:

1997-2006 թվականներին նախադպրոցական հաստատությունների թվի նվազման միտումը պահպանվեց: Վիճակագրական տվյալների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ այդ տարիներին նախադպրոցական հաստատությունների նվազման տեմպերն արագացան և դրանց 30%-ից ավելին փակվեցին: Երեխաների ընդգրկումը 1997-2006 թվականներին գրեթե նույնքանով կրճատվեց: Սկսած 2001-2002 թվականներից երեխաների հաճախումների թիվը սկսեց կայունանալ` միջինում կազմելով տարեկան շուրջ 45000 երեխա:

Ընդհանուր առմամբ, վերջին տարիներին նկատելի է նախադպրոցական հաստատություններում երեխաների ընդգրկվածության աճի միտում: Միայն 2005 թվականին նախորդ տարվա համեմատությամբ ընդգրկվածությունը նախադպրոցական հաստատություններում աճել է 5 տոկոսով:

2006 թվականին հանրապետությունում գործել են 623 համայնքային նախադպրոցական հաստատություններ, որոնցից 310-ը մանկապարտեզներն են, 309-ը` մսուր-մանկապարտեզներ, 4-ը` դպրոց-մանկապարտեզ: Նախադպրոցական հաստատություններից 8-ը գերատեսչական են: 2006 թվականին նախադպրոցական հաստատություններ են հաճախել շուրջ 47308 երեխա, գործել է 2270 խումբ, իսկ տեղերի քանակը կազմել է 67437: Երեխաների ընդգրկվածությունը նախադպրոցական հաստատություններում (1-6 տարեկան երեխաների թվաքանակից) 2006 թվականին կազմել է միջինում 21.6%, ընդ որում` քաղաքային համայնքներում` 28.5%, իսկ գյուղական համայնքներում` 10.5%: Մեկ խմբում երեխաների միջին թիվը 21 է, իսկ մանկապարտեզների փաստացի զբաղվածությունը` 70,1%: 2006 թվականին նախադպրոցական հաստատություններում 6 տարեկանների ընդգրկվածությունը կազմել է շուրջ 37%:

Ճիշտ է, վերջերս նկատվում է երեխաների ընդգրկվածության որոշակի աճ, սակայն դա կատարվում է խոշոր բնակավայրերում, և մանկապարտեզ հաճախողները հիմնականում նյութապես ապահովված ընտանիքներից են:

Նախադպրոցական հաստատությունների թվի և ընդգրկվածության` ըստ քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քաղաքներում բնակվող երեխաների ընդգրկվածությունը նախադպրոցական հաստատություններում միջինում 4.3 անգամ գերազանցում է գյուղական բնակավայրերում երեխաների ընդգրկվածությանը: Հայաստանում գործող մանկապարտեզների գրեթե 1/3-ը բաժին է ընկնում Երևանին, որոնցում հաճախող երեխաները կազմում են նախադպրոցական հաստատություններ հաճախող երեխաների ընդհանուր թվաքանակի շուրջ 45.2%:

 

Աղյուսակ 2. Երեխաների ընդգրկվածության ցուցանիշներն ըստ քաղաք-գյուղ բաժանման և հաճախումների %-ը 1-6 տարեկանների ընդհանուր թվից, 2006 թ.

 

.________________________________________________________________________.

|    |նախադպրոցական         |հաճախող երեխաների|հաճախողների %-ը 1-6       |

|    |հաստատությունների թիվը|թիվը             |տարեկանների ընդհանուր թվից|

|____|______________________|_________________|__________________________|

|    |քաղաք | գյուղ |  ընդ. |քաղաք|գյուղ| ընդ.| քաղաք  |  գյուղ | միջինը |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|1997| 528  |  415  |  943  |49500|17700|67200|        |        |  18.5  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|1998| 502  |  354  |  865  |45000|11600|56600|  22.6  |  8.8   |  17.1  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|1999| 498  |  346  |  844  |45700|7200 |52900|  21.9  |  5     |  17.7  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|2000| 461  |  308  |  769  |39300|7300 |46600|  27.6  |  7.8   |  17.2  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|2001| 453  |  264  |  717  |37400|7200 |44600|  24.3  |  7.2   |  17.5  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|2002| 434  |  247  |  681  |38300|7100 |45400|  26.5  |  7.1   |  18.6  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|2003| 421  |  261  |  682  |38473|7668 |46141|  27.9  |  8.1   |  19.1  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|2004| 406  |  231  |  637  |37492|7978 |45470|  28,5  |  12    |  19.8  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|2005| 407  |  216  |  623  |39434|8357 |47791|  29.1  |  9.6   |  21.5  |

|____|______|_______|_______|_____|_____|_____|________|________|________|

|2006| 395  |  228  |  623  |38454|8854 |47308|  28.5  | 10.5   |  21.6  |

.________________________________________________________________________.

 

Աղբյուրը` Հայաստանի վիճակագրական Տարեգիրք (1999, 2000, 2003, 2004, 2005), ԱՎԾ «ՀՀ սոցիալական վիճակը 2006 թ.

 

Աղյուսակ 2-ը հստակ արտահայտում է քաղաք և գյուղ տարբերությունները: Եթե 2006 թվականին 1997-ի նկատմամբ քաղաքներում նախադպրոցական հաստատությունների թիվը նվազել է 25.2%-ով, ապա նույն ժամանակահատվածում գյուղական բնակավայրերում դրանց թիվը նվազել է շուրջ 45.1%-ով: Նույն ժամանակահատվածում հաճախումները համապատասխանորեն նվազել են` 22.3%-ով և 50.0%-ով: Գյուղական բնակավայրերում այսպիսի կտրուկ անկումը, բացի վերը նշված հանգամանքներից, հետևանք է նաև գյուղական բնակչության ցածր եկամուտների:

 

Աղյուսակ 3. Նախադպրոցական հաստատություններում ընդգրկված երեխաների թիվն ըստ մարզերի, քաղաքային և գյուղական համայնքների, 2006 թ.

 

._________________________________________________________________________.

|           |Ընդամենը ՀՀ-ում     |Քաղաքային           |Գյուղական          |

|           |                    |համայնքներում       |համայնքներում      |

|           |____________________|____________________|___________________|

|           |նախադպրոցական|երեխա-|նախադպրոցական|երեխա-|նախադպրոցական|երեխա|

|           |հաստատութ-   |ների  |հաստատութ-   |ների  |հաստատութ-   |ների |

|           |յունների թիվը|թիվը  |յունների թիվը|թիվը  |յունների թիվը|թիվը |

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Երևան      |          172| 21371|          172| 21371|      -      |   - |

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Արագածոտն  |           23|  1471|            9|   663|           14|  808|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Արարատ     |           72|  3725|           22|  1761|           50| 1964|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Արմավիր    |           49|  3369|           23|  2180|           26| 1189|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Գեղարքունիք|           45|  2404|           21|  1310|           24| 1094|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Լոռի       |           56|  3283|           38|  2728|           18|  555|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Կոտայք     |           50|  2529|           34|  1854|           16|  675|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Շիրակ      |           45|  3271|           28|  2624|           17|  647|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Սյունիք    |           50|  3137|           29|  2610|           21|  527|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Վայոց ձոր  |           17|   778|            6|   383|           11|  395|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Տավուշ     |           44|  1970|           13|   970|           31| 1000|

|___________|_____________|______|_____________|______|_____________|_____|

|Ընդամենը   |          623| 47308|          395| 38454|          228| 8854|

._________________________________________________________________________.

 

Աղբյուրը` Ազգային վիճակագրական ծառայություն, Երևան 2006

 

Աղյուսակ 3-ի վերլուծությունից ակնհայտ է գյուղական վայրերում նախադպրոցական կրթության մատչելիության ցածր մակարդակը: Քաղաքում բնակվող երեխաների ընդգրկվածության տոկոսը զգալիորեն (շուրջ 77%-ով) գերազանցում է գյուղական վայրերում երեխաների ընդգրկվածության տոկոսին: Գյուղական համայնքների բյուջեները համալրվում են տեղական տուրքերից, հարկերից և պետական բյուջեից դոտացիաներից: Տեղական հարկային մուտքերը` կապված բնակլիմայական անբարենպաստ պայմանների հետ, հաճախ են թերակատարվում: ՈՒստի համայնքները չեն ապահովում նախադպրոցական հաստատությունների լիարժեք ֆինանսավորումը, ինչի արդյունքում պարբերաբար ընդհատվում է վերջիններիս գործունեությունը, կամ դրանք գործում են սեզոնային:

Տվյալները ցույց են տալիս, որ 5-6 տարեկանների ընդգրկվածության ավելացման ռեսուրսները նախադպրոցական կրթական հաստատություններում խիստ սահմանափակ են, մասնավորապես գյուղական համայնքների մեծ մասում, ուստի նախադպրոցական կրթությունը մասամբ կարող է իրականացվել այլընտրանքային ծառայությունների միջոցով, այդ թվում` նախադպրոցական կրթության կազմակերպում տվյալ համայնքում գործող դպրոցում, ծնողական կրթություն և այլն:

Այսպիսով, ներկա փուլում համակարգի մատչելիության և ընդգրկվածության մեծացման տեսանկյունից նախադպրոցական համակարգի զարգացմանն ուղղված ծրագրերի մշակումն ու իրականացումը դարձել է խիստ հրատապ:

 

2. ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ԱՇԽԱՏՈՂ ԿԱԴՐԵՐԸ

 

Նախադպրոցական հաստատությունների աշխատողների թվաքանակը 2006 թվականին կազմել է 11076 մարդ, որոնցից 43.9%-ը մանկավարժական անձնակազմն է: Մանկավարժների 39,4%-ն ունի բարձրագույն կրթություն, իսկ 53,8%-ը` միջնակարգ մասնագիտական կրթություն: 2006 թվականին երեխաների և մանկավարժների թվի հարաբերակցությունը կազմել է մոտ 1:10-ի, իսկ երեխա-դաստիարակ հարաբերակցությունը` 1:14 է:

Հաստատություններում աշխատող կադրերի պատրաստման և վերապատրաստման հարցերը արմատական բարելավման կարիք ունեն: Ներկայումս կադրերի վերապատրաստումն իրականացվում է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության Կրթության ազգային ինստիտուտի կողմից մշակված և հաստատված ծրագրերով: Վերապատրաստումների ծավալները խիստ սահմանափակ են: Գործընթացում հիմնականում ընդգրկվում են Երևան քաղաքի և մոտակա մարզերի նախադպրոցական հաստատությունների աշխատողները: Հեռավոր մարզերի նախադպրոցական հաստատությունների մանկավարժների վերապատրաստումը գործնականում անհնարին է ֆինանսավորման բացակայության հետևանքով: Նրանց համար փոքր ծավալի վերապատրաստումներ են իրականացվել Յունիսեֆ-ի և «Քայլ առ քայլ» կազմակերպության ծրագրերի շրջանակներում: Առանձնահատուկ բարելավման և հարստացման կարիք ունեն երեխաների ուսուցման մեթոդները, ինչը հնարավոր է ֆինանսական ներդրումների պարագայում:

 

3. ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՌԿԱ ԿԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ՆՅՈՒԹԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԲԱԶԱՆ ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱԿԱՐԴԱԿԸ

 

Նախադպրոցական - ուսումնական հաստատությունների շենքային պայմանների, ուսումնանյութական բազայի, գույքավորման, կահավորման, տեխնիկական հագեցվածության խնդիրներն այսօր ևս խիստ մտահոգիչ են, որոնք, կախված ՀՀ մարզերի քաղաքային և գյուղական բյուջեների հզորությունից, լուծվում են խիստ տարբերակված ձևով:

ա/ շենքային պայմանները. Ներկայումս հանրապետությունում գոյություն ունեն նախադպրոցական հաստատությունների շենքերի երեք տեսակ` նոր տիպային, հին տիպային և հարմարեցված: Տիպային շենքերը պատրաստված են մանկապարտեզների բոլոր կարիքների հաշվի առմամբ (բակի, դահլիճի, խոհանոցի, օժանդակ հարմարությունների առկայություն, լիարժեք լուսավորվածություն, համապատասխան քանակով խմբասենյակներ և այլն): Համայնքային մանկապարտեզները հիմնականում գործում են նոր տիպային շենքերում: Հարկ է նշել, որ դեռևս կան հին տիպային շենքեր, որոնցում նախատեսված չեն առանձին ննջասենյակներ, ընդունարաններ, երաժշտական և ֆիզիկական դաստիարակության դահլիճներ, կոմունալ հարմարությունները սահմանափակ են:

Համայնքային նախադպրոցական հաստատությունների շենքային պայմանները ակնհայտորեն ավելի լավ են ոչ պետականներից, սակայն այդ շենքերի հիմնական մասը կարիք ունեն հիմնանորոգման:

Ոչ պետական մանկապարտեզները հիմնականում գործում են մանկապարտեզի կարիքների համար հարմարեցված շենքերում և շինություններում, և դրանց կողմից զբաղեցրած տարածքները չեն համապատասխանում մանկապարտեզի շենքի սանիտարահիգիենիկ նորմերին: ՈՒստի ոչ պետական մանկապարտեզների շենքային պայմանները հնարավորինս մոտեցվում են այդ պահանջներին:

Միջինում, ՀՀ համայնքների շուրջ 47%-ում չկան համապատասխան շենքեր: Մասնավորապես, շենքերի առկայության առումով ոչ նպաստավոր վիճակում են գտնվում ՀՀ Շիրակի, Արագածոտնի, Սյունիքի, Լոռու մարզերի բնակավայրերը: Շուրջ 170 համայնքներում էլ կան մանկապարտեզների շենքեր, սակայն դրանք չեն գործում:

բ/ ջեռուցումը. Գործող նախադպրոցական հաստատություններում կենտրոնացված ջեռուցման համակարգ գրեթե չի գործում: Ջեռուցումը հիմնականում իրականացվում է էլեկտրական սարքերի միջոցով, որոնք իրենց չեն արդարացնում սենյակների մեծության և էլեկտրաէներգիայի օգտագործման սահմանափակումների պատճառով: Առանձին դեպքերում ջեռուցումն իրականացվում է փայտի կամ նավթի վառարաններով, ինչն անթույլատրելի է երեխաների կյանքի անվտանգության և առողջության տեսանկյունից: Ջեռուցումն իրականացվում է միայն խմբասենյակներում, հետևաբար սանհանգույցներում և ննջասենյակներում ջերմաստիճանը լինում է պահանջվող նորմերից ցածր: Երեխաների ցերեկային քունը ձմռան ամիսներին չի կազմակերպվում, կամ դա արվում է վտանգելով նրանց առողջությանը:

գ/ սնունդը. Հաստատությունների գերակշռող մասում (հատկապես համայնքային ենթակայության), որոնք շուրջօրյա են, երեխաների համար կազմակերպվում է որոշ սննդի մատուցում: Սակայն ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ երեխաները թերսնվում են, և սահմանված նորմատիվներն ապահովվում են նախատեսվածի մոտ 1/4 մասով: Հաստատությունների մեծ մասում երեխաները սնվում են օրը երեք անգամ, բայց մատուցվող սննդի կալորիականությունը և սննդարարությունը չի համապատասխանում նորմերին և շատ ցածր է: Ամենօրյա սննդի պարունակությունը հիմնականում միատարր է: Ֆինանսական միջոցների պակասը թույլ չի տալիս ապահովելու վաղ մանկության տարիքում երեխայի զարգացման համար բավարար` բազմատեսակ ու վիտամիններով հարուստ սնունդ:

Սննդի ապահովման առումով տարբերություններ կան նաև քաղաքի և գյուղի միջև: Երևանում սննդի որակը և քանակն ավելի բարվոք է, քան գյուղական մանկապարտեզներում, քանի որ Երևանում ծնողական մուծումները 2-5 անգամ գերազանցում են գյուղականին, իսկ երեխաների սնունդը հիմնականում կազմակերպվում է ծնողական մուծումներից գոյացած միջոցների հաշվին: Իհարկե, երկու դեպքում էլ սննդի ռացիոնում գերակայում են մակարոնեղենը և կարտոֆիլը, որոնք համեմատաբար էժան սննդամթերք են:

Վերոնշյալը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ երեխաների ընդգրկվածության հետագա աճի ապահովման նպատակով անհրաժեշտ կլինի որոշ դեպքերում հրաժարվել աշխատանքի ավանդական եղանակներից և կիրառել նոր մոտեցումներ: Մասնավորապես, անհրաժեշտ կլինի նախադպրոցական կրթությունն իրականացնել կեսօրյա, 2-3 ժամյա խաղ-պարապմունքների միջոցով` կիրառելով միանգամյա սննդի ռեժիմ, կամ այլ ձևով, ինչը կխթանի նախադպրոցական հաստատությունների գործունեությունը կամ այլընտրանքային կրթական ծառայությունների կազմակերպումը` հատկապես գյուղական վայրերում:

դ/ գույքը. Գրեթե բոլոր նախադպրոցական հաստատություններն ունեն փափուկ և կոշտ գույքի ու պարագաների կարիք (սպիտակեղեն, սրբիչներ, խոհանոցային և այլ աշխատողների արտահագուստ, մահճակալներ, սեղաններ, աթոռներ, ֆիզիկական դաստիարակության համար համապատասխան մարզագույք և այլն): Առկա գույքը և պարագաները թե բարոյապես, և թե ֆիզիկապես արդեն մաշված են: Պետք է նշել նաև, որ խոհանոցային հատվածի սարքավորումները նույնպես հնացած են և դրանք ևս կարիք ունեն նորացման ու վերազինման:

ե/ ուսումնական միջոցները. Նախադպրոցական հաստատություններում համապատասխան դիդակտիկ նյութերի, ժամանակակից տեխնիկական միջոցների, գրենական պիտույքների և խաղալիքների բացակայությունը բացասաբար է անդրադառնում երեխաների ուսումնական և համակողմանի զարգացման գործընթացի իրականացման վրա: Հաստատությունների բյուջեներով գրեթե գումարներ նախատեսված չեն ուսումնական նյութերի ձեռքբերման համար:

զ/ կադրերը. Չնայած կրթական միջավայրի աղքատությանը, մանկապարտեզների մեծ մասում դաստիարակների նվիրված և ստեղծագործական մոտեցման շնորհիվ փորձ է արվում ապահովել ուսումնական ծրագրերի իրականացումը: Սակայն ներկայումս մանկավարժական կադրերի մասնագիտական որակավորման մակարդակի բարձրացման և վերապատրաստման իրականացման ուղղությամբ տարվող աշխատանքները, ֆինանսավորման բացակայության հետևանքով, խիստ սահմանափակ և անբավարար են:

Հաստատությունների նորոգման, կահավորման, ուսումնանյութական հագեցվածության ապահովման խնդիրների լուծման գործում մեծ է տարբեր միջազգային, հասարակական կազմակերպությունների և հիմնադրամների կողմից իրականացվող աջակցության և համագործակցության ծրագրերի դերը:

 

4. ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄԸ

 

1996 թվականը որոշակի առումով շրջադարձային էր նախադպրոցական կրթության համակարգի համար: Հայաստանում ներդրվեց վարչատարածքային կառավարման նոր համակարգը, ստեղծվեցին ՀՀ մարզերը, լուծարվեցին պետական կառավարման շրջանային մարմինները` այդ թվում կրթության կառավարման շրջանային գործադիր մարմինները (շրջժողկրթբաժիններ), որոնք իրականացնում էին մսուր-մանկապարտեզների կենտրոնացված կառավարումը և՛ ֆինանսատնտեսական, և՛ բովանդակային առումով:

Նույն թվականին ստեղծվեցին տեղական ինքնակառավարման մարմինները, և «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն` նախադպրոցական հաստատությունները պետական կառավարման ոլորտից հանձնվեցին համայնքային կառավարման: Համայնքներին ամբողջությամբ հանձնվեցին նաև նախադպրոցական հաստատությունների շենքերը, շինությունները, գույքը: ՀՀ կրթության և գիտության նախարարությանը վերապահվեց ոլորտի քաղաքականության մշակումը և ծրագրամեթոդական ապահովումը, իսկ պետական կառավարման տարածքային մարմիններին` մարզպետարաններին, աջակցման և այդ ոլորտի նկատմամբ վերահսկողության իրականացման պատասխանատվությունը:

Այսպիսով, կատարվեց նախադպրոցական համակարգի ապակենտրոնացում, որը քաղաքական առումով ճիշտ որոշում էր և լիովին համապատասխանում էր զարգացման միջազգային միտումներին: Ապակենտրոնացումը լայն հնարավորություններ է ընձեռում համակարգի բարելավման համար, քանի որ`

. մեծացնում է համայնքների ու ծնողների` որպես ամենաշահագրգիռ կողմերի, մասնակցությունը երեխաների կրթության, խնամքի և զարգացման հարցերում,

. ներգրավում է նոր ֆինանսական միջոցներ,

. նախադպրոցական հաստատությունների ֆինանսատնտեսական կառավարումը դարձնում է ճկուն և հնարավորություն է տալիս արագ ու ճիշտ արձագանքել առօրյա խնդիրների լուծմանը,

. նվազեցնում է կենտրոնացված համակարգին բնորոշ որոշումների` ժամանակային առումով երկար կայացումը և ավելորդ բյուրոկրատական քաշքշուկը:

Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, ապակենտրոնացումը մեծացնում է տեղերում սխալներ գործելու հավանականությունը, և համայնքների վրա դնում է ֆինանսական, տնտեսական ու կառավարման, իսկ կրթության պետական կառավարման լիազորված մարմնի վրա` վերահսկման գործառույթների իրականացման մեծ պատասխանատվություն: ՈՒստի պահանջվում է և՛ պետական, և՛ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կարողությունների հզորացում:

Օրենսդրության կատարելագործման, միասնական քաղաքականության մշակման և վերահսկողական համակարգի ստեղծման անհրաժեշտությունը օրախնդիր էր, և դրա լուծմանն էր ուղղված 2005 թվականին «Նախադպրոցական կրթության մասին» ՀՀ օրենքի ընդունումը, ինչը հնարավորություն կտա լուծելու հիմնախնդիրները, կարգավորելու բացթողումները և ապահովելու համակարգի զարգացումը:

Օրենքը կարգավորում է նախադպրոցական կրթության համակարգի գործունեության և զարգացման իրավական, կազմակերպական և ֆինանսական հիմքերը: Օրենքի գործառությամբ հստակեցվել են պետական, տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ինչպես նաև հաստատությունների լիազորությունները նախադպրոցական կրթության ոլորտում, հաստատությունների կարգավիճակը` անկախ սեփականության ձևից:

Համայնքային նախադպրոցական հաստատությունները ներկայումս ստացել են իրավաբանական անձի` ոչ առևտրային կազմակերպության կարգավիճակ ձեռք բերելու իրավունք, սակայն վերջինս լիարժեք չի իրացվում:

Նախադպրոցական կրթության զարգացման հիմնախնդիրների լուծմանը նպաստելու տեսանկյունից առաջնահերթ է դարձել «Նախադպրոցական կրթության մասին» ՀՀ օրենքից բխող ենթաօրենսդրական ակտերի ընդունումը, որոնց մշակման և ընդունման գործընթացն արդեն իսկ ընթացքի մեջ է:

ՀՀ նախադպրոցական հաստատությունների ֆինանսավորումն իրականացվում է համայնքապետի ներկայացմամբ ավագանու կողմից հաստատված համայնքային բյուջեների միջոցներից: Նախադպրոցական հաստատությանը համայնքային բյուջեից հատկացումները կատարվում են նախապես կազմված նախահաշվի հիման վրա, հիմք ընդունելով նախորդ տարվա երեխաների հաճախումների թիվը: Շենքերի վերանորոգման գումարները նախատեսվում են բյուջեի առանձին հոդվածով: Հաստատության բյուջեում նշվում են մանկապարտեզի գործունեությունը ապահովող ծախսերի համապատասխան հոդվածները` աշխատավարձ, սնունդ, գույք, տնտեսական ծախսեր և կոմունալ ծախսեր:

Սակայն այդ հատկացումները դեռևս հեռու են հաստատությունների բոլոր պահանջները բավարարելուց: Հաստատության նախահաշվի կազմման ժամանակ անգամ չեն պահպանվում 1999 թվականին ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարարության կողմից թողարկված ուղեցույցով սահմանված մեկ երեխայի հաշվարկով 1 օրվա և տարեկան ծախսերի նորմերը, որոնք իրենց հերթին կորցրել են իրենց վաղեմությունը և վերանայման կարիք ունեն: Գրեթե բացակայում են խաղալիքների, գրենական պիտույքների, ուսումնադիդակտիկ նյութերի համար հատկացումները: Անբավարար են առանց այն էլ խարխլված շենքերի վերանորոգման և պահպանման համար հատկացումները:

Թեև առանձին համայնքներում վերջին տարիներին նկատվում են ֆինանսավորման աճի ու զարգացման միտումներ և արձանագրվել է համայնքային բյուջեներից մանկապարտեզներին կատարվող հատկացումների ավելացում, այնուամենայնիվ, նախադպրոցական հաստատությունների նկատմամբ շարունակվում է դրանց նվազ գոյատևումն ապահովելու քաղաքականությունը: Համայնքն իր կարողությունների սահմաններում ապահովում է նորմատիվներով նախատեսված ծախսերի միայն մի մասը, մասնավորապես` սննդի ծախսերի միայն 1/5-ը, իսկ գույքի ձեռքբերման ծախսերի` 1/3-ը:

 

Աղյուսակ N 4. Համայնքային և գերատեսչական նախադպրոցական հաստատությունների ֆինանսական միջոցների մուտքերը (ըստ ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության հաշվառման համակարգում ընդգրկված գործող նախադպրոցական հաստատությունների ներկայացրած հաշվետվությունների ամփոփ տվյալների), 2005 թ.

 

(հազ. դրամ)

._________________________________________________________________________.

|           |Ընդամենը |                 այդ թվում`                        |

|           |         |___________________________________________________|

|           |         |ՀՀ       |երեխաներից       |նվիրատ-|վարձա- |այլ    |

|           |         |բյուջեից |գանձվող          |վութ-  |կալութ-|եկամուտ|

|           |         |(պետական |վարձավճարները    |յուններ|յունից |ներ    |

|           |         |և  համայն|_________________|       |       |       |

|           |         |քային)   |իրավաբա-|բնակչութ|       |       |       |

|           |         |         |նական   |յունից  |       |       |       |

|           |         |         |անձանցից|        |       |       |       |

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Երևան      |2362221.0|1870016.0|  3986.0|464942.0|10317.0|  189.0|12771.0|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Արագածոտն  |  46074.5|  38757.5|   136.8|  6216.2|  964.0|      -|      -|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Արարատ     | 303819.9| 265171.6|       -| 38648.3|      -|      -|      -|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Արմավիր    | 293768.5| 262284.5|  1012.5| 28701.8| 1323.0|  306.0|  140.7|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Գեղարքունիք| 150262.3| 137608.1|   607.0| 12001.0|      -|      -|   46.2|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Լոռի       | 251911.0| 240280.4|       -| 11630.6|      -|      -|      -|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Կոտայք     | 289141.3| 232638.3|  5550.0| 50953.0|      -|      -|      -|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Շիրակ      | 287520.4| 219478.6|       -| 67891.8|      -|      -|  150.0|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Սյունիք    | 323435.6| 244653.3|       -| 28471.3|  884.0|49027.0|  400.0|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Վայոց ձոր  |  55657.1|  49021.5|   820.0|  5815.6|      -|      -|      -|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Տավուշ     | 142732.1| 117580.4|   178.0| 24973.7|      -|      -|      -|

|___________|_________|_________|________|________|_______|_______|_______|

|Ընդամենը ՀՀ|4506543.7|3677490.2| 12290.3|740245.3|13488.0|49522.0|13507.9|

._________________________________________________________________________.

 

Աղբյուրը` ՀՀ սոցիալական վիճակ 2005 թ. /Ազգային վիճակագրական ծառայություն/

 

Աղյուսակ N 5. Համայնքային և գերատեսչական նախադպրոցական հաստատությունների ֆինանսական ծախսերը (ըստ ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության հաշվառման համակարգում ընդգրկված գործող նախադպրոցական հաստատությունների ներկայացրած հաշվետվությունների ամփոփ տվյալների), 2005 թ.

 

(հազ. դրամ)

._________________________________________________________________________.

|        |Ընդամենը |                    այդ թվում                         |

|        |         |______________________________________________________|

|        |         |նյու- |ոչ նյու-|գոր-|աշխատա-|պարտադիր|հիմնավե-|այլ    |

|        |         |թական |թական   |ծուղ|վարձ և |սոցիալա-|րանորոգ-|ծախսեր |

|        |         |ծախսեր|ծառայութ|ման |դրան   |կան     |ման,    |       |

|        |         |      |յունների|ծախ-|հավասա-|ապահովա-|սարքավո-|       |

|        |         |      |վճարում-|սեր |րեցված |գրական  |րումների|       |

|        |         |      |ներ     |    |վճարում|վճարում-|և       |       |

|        |         |      |        |    |ներ    |ներ     |գույքի  |       |

|        |         |      |        |    |       |        |ձեռքբեր-|       |

|        |         |      |        |    |       |        |ման     |       |

|        |         |      |        |    |       |        |ծախսեր  |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Երևան   |2372747.0|64645 |142574.0|693 |105000 |311944.0|56032.0 |158797.|

|        |         |   9.0|        | 4.0|    7.0|        |        |      0|

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Արագա-  |  46074.5|     -|       -| 9.4|34496.7| 11421.6|       -|  146.8|

|ծոտն    |         |      |        |    |       |        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Արարատ  | 303819.9|85210.| 14161.7|735.|137028.| 50378.5|  8076.2| 8228.6|

|        |         |     7|        |   3|      9|        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Արմավիր | 295180.2|64748.| 12177.8|50.0|113086.| 36887.3| 25960.9|42269.2|

|        |         |     5|        |    |      5|        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Գեղարքու| 147654.3|11666.|  1331.9|115.|84273.9| 26261.5|  2820.1|21185.4|

|նիք     |         |     5|        |   0|       |        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Լոռի    | 251849.7|70692.|  6621.4|91.5|120630.| 45390.2|  3841.8| 4581.7|

|        |         |     9|        |    |      2|        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Կոտայք  | 289653.8|82466.| 11709.6|137.|134610.| 51096.8|  1971.0| 7662.5|

|        |         |     1|        |   0|      8|        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Շիրակ   | 284860.6|21170.|  3141.5| 8.9|171292.| 46766.5|  1414.3|41066.5|

|        |         |     8|        |    |      1|        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Սյունիք | 322953.2|62111.|  4438.5|176 |158093.| 52902.9|  5006.6|38631.5|

|        |         |     4|        | 8.6|      7|        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Վայոց   |  53721.4|11697.|   801.8|181.|27894.4| 10305.8|   936.7| 1903.3|

|ձոր     |         |     9|        |   5|       |        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Տավուշ  | 142603.7|30034.|  2928.7|288.|72766.7| 26167.1|  5618.2| 4799.8|

|        |         |     7|        |   5|       |        |        |       |

|________|_________|______|________|____|_______|________|________|_______|

|Ընդամենը|4511118.3|108625|199886.9|1031|210418 |669522.2|111677.8|329272.|

|ՀՀ      |         |   8.5|        | 9.7|    0.9|        |        |      3|

._________________________________________________________________________.

 

Նախադպրոցական հաստատությունների բյուջեների վերլուծությունից պարզվում է, որ հատկացվող միջոցներից շուրջ 61.5%-ը ծախսվում է աշխատավարձի և դրան հավասարեցված վճարումների վրա: Սննդի վրա կատարված ծախսերը կազմում են մանկապարտեզի բյուջեի մոտ 19.6%-ը, մնացածը հատկացվում է տնտեսական և կոմունալ ծախսերին:

Մեկ երեխայի վրա կատարված տարեկան հանրապետական միջին ծախսը 2005 թվականին կազմել է մոտ 94400 դրամ, սակայն մեկ երեխայի հաշվով կատարվող ծախսերում մարզերի միջև ևս կան մեծ տատանումներ: Ամենացածր ցուցանիշը ՀՀ Արագածոտնի և Գեղարքունիքի մարզերում է, որտեղ սեզոնային մանկապարտեզները մեծ թիվ են կազմում, և շատ են աղքատ գյուղական համայնքները, իսկ ամենաբարձրը` ՀՀ Սյունիքի մարզում է և Երևան քաղաքում:

Տվյալների համադրումը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ շուկայական գների աճի հետ աստիճանաբար ավելանում է համայնքների կողմից մանկապարտեզներին հատկացվող գումարը, ինչը սակայն միարժեքորեն չի ապահովում պայմանների լավացումը: Մասնավորապես, շատ ցածր է մնում մանկավարժների աշխատավարձը: Մինչ «Նախադպրոցական կրթության մասին» ՀՀ օրենքի ընդունումը մանկավարժների աշխատավարձը կազմում էր մեկ դրույքի համար հիմնականում 15 հազար դրամ:

Այսպիսով, խնդիր կա ավելացնելու ֆինանսական ներդրումները և բարելավելու նաև գումարների ծախսման արդյունավետությունը` ավելի շատ երեխաներ ընդգրկելու և ավելի որակյալ ծառայություններ մատուցելու նպատակով:

 

5. ՈՉ ՊԵՏԱԿԱՆ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ

 

Առաջին ոչ պետական նախադպրոցական հաստատությունները սկսել են գործել 1999 թվականից: 2006 թվականին դրանց թիվը 22 էր, ընդ որում` բոլորը գործում էին Երևան քաղաքում, որոնցից 3-ը` երկարօրյա, 18-ը` հնգօրյա, 1-ը` վեցօրյա աշխատանքային ռեժիմով: Երեխաների թվաքանակը ոչ պետական նախադպրոցական հաստատություններում 2006 թվականին կազմել է 707, խմբերի քանակը` 59, տեղերի քանակը` 981, մեկ խմբում երեխաների միջին թիվը` 12 երեխա, տեղերի փաստացի լրացվածությունը` 72.1%: Միջին հաշվով մեկ հաստատություն հաճախել է 32 երեխա, մեկ մանկավարժին բաժին է ընկել 8 երեխա:

 

Աղյուսակ 6. Ոչ պետական նախադպրոցական հաստատությունների գործունեության ցուցանիշներ (2000-2006 թթ.)

 

._________________________________________________________________________.

|                               |      |2000|2001|2002|2003|2004|2005|2006|

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|Նախադպրոցական հաստատությունների|      |   5|   5|  11|  17|  16|  22|  22|

|թիվը                           |      |    |    |    |    |    |    |    |

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|Երեխաների թիվը                 |      | 250| 237| 541| 714| 501| 883| 707|

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|Մանկավարժների թիվը             |      |  17|   8|  58|  69|  45|  84|  89|

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|Խմբերի քանակը                  |      |  11|   9|  25|  36|  29|  61|  59|

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|Տեղերի քանակը                  |      | 560| 575|1026|1351|1029|1417| 981|

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|Փաստացի զբաղվածությունը        | %-ով |44,6|41,2|52,7|52,8|48,7|62.3|72.1|

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|մանկապարտեզների զբաղեցրած      |քառ. մ|5143|5139|6794|9247|8206|8517|7710|

|մակերեսը                       |      |    |    |    |    |    |    |    |

|_______________________________|______|____|____|____|____|____|____|____|

|Կից օժանդակ տարածքի մակերեսը   |քառ. մ| 978| 978| 500| 500| 540| 682| 657|

._________________________________________________________________________.

 

Աղբյուրը` Հայաստանի վիճակագրական վարչություն, Երևան 2006

 

6. ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՏԱՐԻՔԻ ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԽՆԱՄՔԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԾՐԱԳՐԵՐ (ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐ)

 

Նախադպրոցական հաստատությունների գործունեության կանոնակարգման, ցանցի ամրապնդման ու զարգացման հիմնահարցերում իրենց հատուկ ներդրումն ունեն միջազգային կազմակերպությունները: Վերջիններս ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության հետ համատեղ իրականացրել և իրականացնում են վաղ մանկության զարգացմանը և նախադպրոցական կրթությանն ուղղված ծրագրեր, որոնց մասնակցում են նաև առանձին նախադպրոցական հաստատություններ:

ա) Յունիսեֆ-ի (ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամ) կողմից իրականացվող ծրագրերի հիմքում մշտապես եղել են վաղ մանկության զարգացման խնդիրները, որոնք իրենց մեջ ներառել են երեխայի սննդի, խնամքի, ինչպես նաև մտավոր, ֆիզիկական, գեղագիտական, զգայական (հուզակամային) ու սոցիալական զարգացման հարցեր: Յունիսեֆ-ի կողմից աջակցությունը տրամադրվել է երկու ուղղություններով` նախադպրոցական հաստատությունների ներկա ցանցի պահպանման ու ծառայությունների որակի բարելավման և նոր` համայնքահեն այլընտրանքային ծառայությունների մշակման ու ներմուծման ուղղությամբ այն երեխաների համար, որոնց մատչելի չէ ներկա համակարգը:

ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում իրականացվել է ծնողական կրթության ծրագիր, որն իրականացվել է հինգ ռեսուրսային կենտրոնների միջոցով: Վերջիններս ներդրվել են չորս նախադպրոցական հաստատություններում և մեկ պոլիկլինիկայում: Ծնողական կրթության ծրագրի շրջանակներում իրականացվել են նշված կենտրոնների աշխատակիցների համար վերապատրաստման դասընթացներ, ինչպես նաև մանկապարտեզ չհաճախող երեխաների ծնողների ուսուցման փորձնական ծրագրեր: Տրամադրվել է գրականություն: Արարատի մարզում աջակցություն է ցուցաբերվել գործող նախադպրոցական հաստատություններին` նոր, այլընտրանքային ծառայությունների ներմուծման միջոցով: Յունիսեֆ-ի կողմից իրականացված կադրերի վերապատրաստման ծրագրում ընդգրկվել է 2000-ից ավելի մարդ` տնօրեններ և դաստիարակներ: Ծրագրում ընդգրկված մանկապարտեզներին հատկացվել են մեթոդական գրականություն և ուսումնական պարագաների հավաքածուներ:

բ) 1998 թվականից ԲՀԻ-ի (Բաց հասարակության ինստիտուտի) կողմից իրականացվում է «Քայլ առ քայլ» ծրագիրը, որն ուղղված է ուսուցման երեխայակենտրոն մեթոդների ներդրմանը: Ներկայումս «Քայլ առ քայլ» ծրագիրն իրականացվում է ՀՀ բոլոր մարզերի 320 նախադպրոցական հաստատություններում: Դրանցից 23-ը դարձել են մոդել-կենտրոններ: Ծրագրի կողմից այդ կենտրոններին հատկացվել է գույք, ուսումնական նյութեր և վերապատրաստվել է աշխատակազմը: Ծրագրի իրականացման արդյունքում, ստեղծվել են ձեռնարկներ բոլոր տարիքային խմբերի երեխաների համար` 0-3, 3-5, 6-7, 8-10, ապահովելով կրթության բովանդակության շարունակությունը: Ծրագիրն իրականացնում է նաև ծնողական կրթություն և ծավալում է ներառական կրթությանն ուղղված գործունեություն: Վերապատրաստման 11 կենտրոնների միջոցով Հայաստանի բոլոր մարզերում իրականացվում է մանկապարտեզ չհաճախող երեխաների ծնողների կրթություն: Ծրագիրն օգնում է ծնողներին` հոգալ իրենց երեխաների կրթական կարիքները և նրանց նախապատրաստել դպրոցին:

գ) «Վորլդ վիժըն» կազմակերպության կողմից հանրապետության 24 նախադպրոցական հաստատություններում իրականացվել է «Ներառական ուսուցման զարգացման ծրագիրը»: Մանկապարտեզներին կից ստեղծվել են 16 աջակցող/ուղղորդող ծառայություններ: Այնտեղ աշխատում են հոգեբաններ, հատուկ մանկավարժներ, սոցիալական աշխատողներ: Կազմակերպության կողմից ստեղծվել է նաև «Ինտեգրված ուսուցման աջակցման կենտրոն», որը կապող օղակ է հանդիսանում բոլոր ծառայությունների միջև, տրամադրելով տեխնիկական և մասնագիտական օգնություն, վերահսկում է ընդհանուր ցանցը: Ծրագրի իրականացման արդյունքում ապահովվել է նախադպրոցական կրթական համակարգում հատուկ կարիքներով (այդ թվում` հաշմանդամ) երեխաների ներառական ուսուցման մոդելի զարգացումն ու ընդլայնումը: Ծրագրի նպատակների մեջ է մտնում նաև սերտ համագործակցության հաստատումը համայնքային դպրոցների հետ` ներառական ուսուցման գաղափարը և մեթոդները տարրական դպրոցների համակարգում ևս ներդնելու նպատակով:

դ) «Փրկեք երեխաներին» միջազգային կազմակերպությունը համայնքային ինքնաջակցման ծրագրի շրջանակներում ՀՀ մարզերում իրականացնում է մանկապարտեզների կապիտալ վերանորոգման, ջեռուցման համակարգի նորոգման և լոկալ ցանցի տեղադրման աշխատանքներ` արդյունքում մեծապես բարելավելով հաստատությունների գործունեության պայմանները:

ե) «Առդա» բարեգործական հիմնադրամն իր հիմնադրման օրից մեծ ուշադրություն է դարձրել Երևան քաղաքի, Շիրակի մարզի, ինչպես նաև այլ մարզերի մանկապարտեզներին: Կատարվել են բազմապիսի շինարարական աշխատանքներ, տրամադրվել են տարբեր տեսակի օգնություններ (սնունդ, հագուստ, աթոռ, խաղալիք, հիգիենիկ, գրենական և այլ պարագաներ), ամբողջովին հովանավորվել են սննդի, տնտեսական, էլեկտրաէներգիայի, գազաֆիկացման, վառելափայտի և այլ տեսակի ծախսերը:

 

7. ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

 

Նախադպրոցական կրթության համակարգի ուսումնասիրությունն ու արդի վիճակի նկարագիրը թույլ է տալիս առանձնացնել համակարգում առկա հետևյալ հիմնախնդիրները.

1. Կրթադաստիարակչական աշխատանքների իրականացման և երեխաների խնամքի ու ապահովության պայմաններն անբավարար են, ինչը լուրջ խոչընդոտ է հանդիսանում հաստատություններում երեխաների ընդգրկվածության մեծացման տեսանկյունից:

2. Առկա են կադրային հիմնախնդիրներ, մասնավորապես`

- ցածր է նախադպրոցական հաստատությունների աշխատողների աշխատավարձը,

- մանկավարժների և դաստիարակների աշխատանքը երկարաժամյա է ու անկանոն,

- աշխատողների կանոնավոր մասնագիտական վերապատրաստում և ատեստավորում չի իրականացվում:

3. Համակարգի օրենսդրական և նորմատիվային դաշտի կատարելագործումը ևս հրատապ խնդիր է հանդիսանում: «Նախադպրոցական կրթության մասին» ՀՀ օրենքի ընդունմամբ մի շարք ենթաօրենսդրական ակտերի մշակման անհրաժեշտություն է առաջացել: Մասնավորապես, պետք է կարգավորվեն նախադպրոցական կրթության համակարգի կառավարման, ֆինանսավորման, կադրային ապահովման, ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների կազմակերպման, կրթության բովանդակության կատարելագործման, կադրերի մասնագիտական որակի բարձրացման, վերապատրաստման և ատեստավորման, այլընտրանքային կրթադաստիարակչական ծառայությունների իրականացման, չափորոշիչների ներդրման և այլ հրատապ հարցեր, որոնք դեռևս լուծում չեն ստացել: Դրա հետ մեկտեղ պետք է վերանայվեն նախադպրոցական հաստատությունների համար գործող նորմատիվ ակտերով սահմանված սննդի, գույքի չափաքանակներն ու այլ նորմատիվներ:

4. Առանձնակի կարևորվում է մանկապարտեզների գործունեության ֆինանսավորումը: Նախադպրոցական հաստատությունների մեծ մասը ֆինանսական դժվարությունների առկա պայմաններում պարզապես շարունակում են գոյատևել:

Համայնքի բյուջեից հատկացված միջոցները հասանելի են միայն այն ընտանիքներին, որոնց երեխաներն ընդգրկված են նախադպրոցական հաստատություններում: Ֆինանսավորման ներկա մակարդակը թույլ չի տալիս մեծացնել երեխաների ընդգրկումը նախադպրոցական հաստատություններում: Բացի այդ, մանկապարտեզները չունեն իրենց հատկացված ֆինանսական միջոցների տնօրինման իրական ինքնուրույնություն և ճկունություն, ինչը նվազեցնում է նրանց պատասխանատվությունը և նախաձեռնությունը` համապատասխան պայմանների ստեղծման առումով:

5. Պետական ռազմավարական ծրագրերի բացակայության հետևանքով ոլորտի զարգացումը, ինչպես նաև համակարգի ֆինանսավորումը չունեն նպատակային ուղղվածություն:

Վերջին տարիներին մշակվել և ներդրվել են երեխաների կրթությանը, առողջության պահպանմանն ուղղված ծրագրեր` տարբեր միջազգային կազմակերպությունների և նախարարությունների համագործակցությամբ, որոնք, սակայն, հիմնականում կրել են փորձարարական ու տեղային բնույթ և ընդլայնման կարիք ունեն:

6. Նախադպրոցական ծառայությունների մատչելիությունը խիստ անհավասար է Հայաստանի տարբեր տարածքներում և նախադպրոցական հաստատություններում, հատկապես քաղաքային վայրերում շատ ցածր է աղքատ ընտանիքների երեխաների ընդգրկվածությունը:

Նախադպրոցական հաստատությունների համար կառուցված տիպային շենքերը տեղաբաշխված են խիստ անհամամասնորեն: Մասնավորապես 441 համայնքներում չկան մանկապարտեզների շենքեր: ՈՒստի բոլոր երեխաների համար նախադպրոցական կրթության մատչելիության ապահովման նպատակով անհրաժեշտ է մշակել այլընտրանքային և քիչ ծախսատար լուծումներ:

7. Նախադպրոցական հաստատությունների գործունեության վերահսկողությունը շատ թույլ է և կրում է չհամակարգված բնույթ: Մասնավորապես, չեն վերահսկվում ինչպես երեխաների հետ կատարվող ծրագրային-մեթոդական աշխատանքները, այնպես էլ` խնամքին ուղղված ծառայությունների որակը:

8. Մատուցվող կրթական և այլ ծառայությունների որակը բավարար չէ, ուստի վերջիններիս բարելավումը խիստ արդիական ու հրատապ խնդիր է: Նախադպրոցական հաստատությունների բյուջեների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ երեխաների կրթության վրա ծախսեր չեն արվում կամ շատ չնչին են` կազմելով միջինում ամբողջ բյուջեի մոտ 0,1%: Մանկապարտեզների ուսումնամեթոդական բազան շատ աղքատիկ է: Հաստատությունների գումարները հիմնականում նպատակաուղղված են լուծելու առավելապես սոցիալական, քան թե կրթական խնդիրներ: Գրեթե բոլոր մանկապարտեզներում երեխաները թերսնվում են:

9. Նախադպրոցական հաստատությունների շենքային պայմանները հիմնականում անբավարար են. շենքերը վերանորոգման և վերակառուցման կարիք ունեն: Շենքային հզորությունները բավարար չեն այդ տարիքի բոլոր երեխաներին նախադպրոցական հաստատություններում ընդգրկելու համար:

Մասնակիորեն է լուծվում ջեռուցման խնդիրը, և որպես հետևանք` կտրուկ մեծանում է երեխաների հիվանդությունների հաճախականությունը: Սա ծնողների մոտ առաջացնում է անվստահություն, և բացասաբար է ազդում հաճախումների վրա:

10. Ընդլայնման կարիք ունեն համակարգի վերաբերյալ հավաքագրվող վիճակագրական տվյալները: Սակավ են մանկապարտեզ հաճախող երեխաների ընտանիքների սոցիալական վիճակին վերաբերող տվյալները: Բացակայում են ժողովրդագրական տվյալները (ընտանիքում երեխաների թիվը, նրանցից քանիսն են հաճախում մանկապարտեզ, ընտանիքի կազմը, երեխայի ազգությունը և այլն): Մասնավոր մանկապարտեզների թվաքանակը և դրանցում ընդգրկվածության վերաբերյալ տեղեկությունները հավաստի չեն, որևէ պետական կազմակերպության կողմից չի իրականացվում դրանց հաշվառումը: Ճշգրտման կարիք ունի նաև այն համայնքների թիվը, որտեղ չկան նախադպրոցական կրթական ծառայություններ մատուցելու հնարավորություններ:

Դպրոցների ցանկը, որտեղ ավագ տարիքային խմբի երեխաների համար իրականացվում է վճարովի նախադպրոցական կրթություն, ճշգրտման կարիք ունի, հայտնի չեն նաև ընդգրկվածության ծավալները դրանցում: Ճշգրիտ չէ սեզոնային մանկապարտեզների թվաքանակը և դրանց աշխատանքային ռեժիմը: Ոչ պետական նախադպրոցական հաստատությունների և ծառայությունների ամբողջական հաշվառում (քոլեջներ, ցերեկային կենտրոններ, կիրակնօրյա կենտրոններ, և այլն) չի կատարվում: Մանկապարտեզների ավագ տարիքային խմբերի երեխաների` ըստ տարիքի ընդգրկվածության մասին ճշգրիտ տվյալների հավաքում և վերլուծություն չի արվում: Հետազոտություններում և վիճակագրական տեղեկագրերում չկան ընդգրկվածության հստակ տվյալներ ըստ առանձին տարիքային խմբերի, չկան նաև առանձին տվյալներ ազգային փոքրամասնությունների ընտանիքների երեխաների, հատուկ կարիքներ ունեցող երեխաների ընդգրկվածության, նրանց կարիքների վերլուծության վերաբերյալ:

 

8. ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԿԱՐԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՓՈՒԼԵՐԸ

 

Մարդկային էակի ներդաշնակ զարգացման հարցում վճռորոշ դեր է խաղում վաղ մանկական տարիքում նրա խնամքը, կրթությունն ու միջավայրը: Երեխայի խնամքն ու զարգացումը կյանքի առաջին տարիներին փոխկապակցված են ու հավասարապես կարևոր:

Վաղ մանկության շրջանում երեխայի զարգացման գործընթացում կարևորվում են 6 հիմնական բաղադրիչներ` ֆիզիկական, հոգեշարժողական, մտավոր, իմացական, սոցիալական, էմոցիոնալ/զգացմունքային:

Նախադպրոցական կրթությունը` որպես վաղ մանկության զարգացման բաղադրիչներից մեկը, և երեխայի ներդաշնակ զարգացումը շատ կարևոր են և անհատի, և ազգի ու պետության համար: Այդ տարիքում երեխաների կրթությունը դրական ազդեցություն ունի տարրական դպրոց սահուն անցում կատարելու, արագ հարմարվելու և հետագա ուսման մեջ առաջընթաց ունենալու հարցերում: Այս տեսանկյունից նախադպրոցական կրթությունը կարող է դիտարկվել որպես հետագա կրթության մեջ արդյունավետ և հեռանկարային ներդրում:

Այս ոլորտում միջազգային զարգացման միտումներն են` կրթության մեջ երեխաների ընդգրկումը ավելի փոքր հասակից, պետության կողմից վաղ մանկական տարիքի երեխաների խնամքի ու կրթության նկատմամբ պատասխանատվության, հոգածության և ընտանիքներին ցուցաբերվող աջակցության աճը:

Վաղ մանկության զարգացման և նախադպրոցական կրթության նկատմամբ պետական հոգածության որդեգրումը ներկայիս փուլում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից դիտվում է որպես առաջնային խնդիր:

«Նախադպրոցական կրթության մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն` նախադպրոցական տարիքը բնութագրվում է որպես երեխայի ֆիզիկական, հոգեբանական և սոցիալական կայացման ժամանակաշրջան, որը բաժանվում է հետևյալ տարիքային փուլերի`

ա/ վաղ տարիք` մինչև 3 տարեկան.

բ/ կրտսեր նախադպրոցական` 3-ից մինչև 5 տարեկան.

գ/ ավագ նախադպրոցական` 5-ից մինչև 6 տարեկան:

Կախված երեխայի տարիքային փուլերի առանձնահատկություններից` նրա զարգացման և կրթության նպատակներն ու մոտեցումները տարբեր են:

Մինչև երեք տարեկաններ (վաղ տարիք). Այս տարիքային խմբի համար պետությունը առավել կարևորում է ընտանիքի դերը և այդ տարիքի երեխաների զարգացման և կրթության հարցերում առաջնային է համարում ծնողներին, խրախուսում ու նպաստում է ծնողական կրթությանն ուղղված ծրագրերի իրականացմանը, իսկ համայնքներն օժանդակում են մսուրային խմբերի պահպանմանը և ըստ պահանջարկի աջակցում դրանց ավելացմանը:

Երեքից մինչև հինգ տարեկաններ (կրտսեր նախադպրոցական տարիքային խումբ). Այս տարիքային խմբի համար պետությունը կարևորում է երեխաների ընդգրկվածության ավելացումը նախադպրոցական հաստատություններ և օժանդակությունը հիմնականում ուղղվում է հաստատությունների կարողությունների հզորացմանը` մեծացնելով համայնքների և այլ հիմնադիրների պատասխանատվությունը: Ավելացվում են համայնքների ներդրումները, բյուջեներում ամրագրվում են նպատակային գումարներ` ուղղված նախադպրոցական կրտսեր տարիքի երեխաների խնամքի և կրթության կազմակերպմանը: Մատչելիության ապահովման նպատակով ավելացվում են այլընտրանքային ծառայությունների ձևերը: Խրախուսվում են դպրոցների բազայի վրա իրականացվող կրթական ծրագրերը այն համայնքներում, որտեղ չկան նախադպրոցական հաստատություններ: Շարունակվում և խրախուսվում են վաղ մանկության զարգացմանն ու ծնողական կրթությանն ուղղված ծրագրերը:

Հինգից մինչև վեց տարեկաններ (ավագ նախադպրոցական տարիքային խումբ). Այս տարիքային խմբի կրթությունն ուղղված է երեխաների բնականոն զարգացմանը զուգընթաց տարրական դպրոցին նախապատրաստելուն, երեխաների` հանրակրթական դպրոց մուտքի սկզբնական հավասար պայմանների ստեղծմանը, նրանց կրթության շարունակականության ապահովմանը և սոցիալականացմանը` որպես հասարակության անդամների:

Այդ նպատակով Հայաստանի Հանրապետությունը որդեգրում է աստիճանաբար նախադպրոցական ավագ տարիքային խմբի բոլոր երեխաներին պարտադիր նախադպրոցական կրթության մեջ ընդգրկելու քաղաքականությունը:

Մասնավորապես`

ա) ավագ նախադպրոցական տարիքի երեխաների կրթությունը կիրականացվի միասնական պետական ծրագրերով` նախադպրոցական հաստատություններում, դպրոցներում:

բ) նախադպրոցական կրթության մատչելիության ապահովման և ընդգրկման ավելացման նպատակով կխրախուսվեն և կներդրվեն կրթական այլընտրանքային ծառայություններ:

գ) ավագ նախադպրոցական տարիքային խմբի երեխաների կրթության կազմակերպման համար համապատասխան պայմանների ստեղծման նպատակով պետական բյուջեից կհատկացվեն միջոցներ` նպատակային ֆինանսավորման սկզբունքով:

 

------------------------------------------------------

ԻՐՏԵԿ - շարունակությունը հաջորդ մասերում

 

 

pin
ՀՀ կառավարություն
13.03.2008
N 10
Արձանագրային որոշում